СИЛЛАБУС 2015


ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕП -2Студенттерге үлестіріп берілетін материал ӨЖ №1
Тапсырма №1 Сатылған тауарлы-материалдық қорлардың (ТМҚ) өзіндік құнын тауып, таза пайданы анықтаңыз.
Есепті жылда сауда компаниясы туралы мынандай деректер бар:
ТМҚ-дың жыл басындағы қалдығы – 10 000 теңге
Есеп жыл бойы сатып алынған - 500 000 теңге
Есепті жыл бойы сатылғаны – 800 000 теңге
ТМҚ есепті жыл аяғындағы қалдығы – 20 000 теңге
Тапсырма№2
Компания 150 000 теңгеге шикізат материалдарын сатып алды. Компания қосымша құн салығының (ҚҚС) қандай мөлшерін есепке ала алады? ҚҚС ставка мөлшері 12%.Шоттар корреспонденциясын құрыңыз.
Тапсырма №3
Келесі шаруашылық операцияларына сәйкес шоттар корреспонденциясын жазу, сомасы теңгемен.
№ Шаруашылық операциялар мазмұны Сомасы
1. Есеп айырысу сомалары есебінен материалдар мен басқа да қорлар алынды 5 000
2. Жеке тұлғалардан материалдар мен қорлар алынды 1 450
3. Мердігерлерден материалдар мен қорлар алынды 105 000
4. Қорлар тегін алынды:
жеке тұлғалардан
заңды тұлғалардан 24 000
150 000
5. Әкімшілік шығындарға материалдар мен басқа да қорларды есептен шығаруды жатқызу 60 000
6. Материалдар мен басқа да қорларды жеткізумен тікелей байланысты шығындарды тану 6 270
7. Материалдар мен басқа да қорларды тегін жеткізу 15 000
8. Өндіріске шикізаттар мен материалдарды есептен шығару 216 000
9. Өткізілген өнімнің өзіндік құнын есептен шығару 275 000
10. Дайын өнім кірістелді 450 000
11. Кінәлі тұлғалар есебінен дайын өнімнің жетіспеушілігін жабу 5 000
12. Қоймадағы дайын өнімдерді қалыпты залал мөлшерінде есептен шығару 1 500
13. Жабдықтаушылардан тауарларды сатып алу 287 000
14. Өткізілген тауарлардың өзіндік құнын есептен щығару 320 000
15. Тауарлар құнының төмендетілуі 5 500
16. Қорларды есептен шығару бойынша резерв құру 18 900
17. Қорлардың құнсыздануына байланысты құнын есептен шығару 6 200
18. Материалдар қалдығы кірістелді 200
19. Жабдықтаушыға сапасыз тауарларды олардың құнын төлемес бұрын қайтару 6328
20 Дәл сол,тек төлегеннен кейін 6328
Тапсырма №4
Серіктестіктен бір қатысушының шығып кеткеннен кейінгі бухгалтерлік теңгерімін құрау қажет.
2007 жылдың 31 желтоқсанына «Үлбір» ЖШС-нің теңгерімі төмендегідей:
Теңгерім баптары сомасы сомасы
Кассадағы ақша қаражаттары 800,0 Дебиторлық қарыз 250,0 Тауарлы-материалдық құндылықтар 200,0 Негізгі құралдар 300,0 Жиыны 1550,0 Жарғылық капитал 900,0
Кредиторлық қарыз 400,0
Бөлінбеген табыс 250,0
Жиыны 1550,0
«Үлбір» ЖШС-нің құрылған кездегі жарғылық капиталы мынадай қатысушылардың капиталынан құрылған:
Азамат- 280 000 тг.
Нұрлан- 320 000 тг
Мәрия-300 000 тг.
Ескерту: Клісімшарт бойынша әрбір қатысушының табыстағы үлесі серіктестіктің құрылған күніндегі капиталға пайыздық қатынасы ретінде бөлінеді.
Қатысушының үлесі мен капиталы жылдық қаржылық есептілікті жасағаннан кейін төленеді.
2008 жылдың 31 қарашасы күні Азамат серіктестіктен басқа қатысушылардың келісімімен шығып кетті де өзінің капиталын ала кетуге ұцғарды. Қалған қатысушылар оның серіктетіктен шығып, өзінің капиталына тең сомасын және серіктестіктің бөлінбейтін табысынан үлесін алып кетуіне қарсы емес.
Үлестіріп берілетін материал ӨЖ №2
Тапсырма №1 Қаржылық инвестициялардың есебі мен алынуын ағымдағы құнымен көрсетіңіз.
Компания 1 қазанда 5 000 теңгеге акция сатып алды. 1 желтоқсанда биржадағы акцияның құны төмендегідей болды:
А) 5 400 теңге
Б) 4 800 теңге
Тапсырма №2 Қаржылық инвестициялардың есебі мен алынуы өзіндік құнының төменгі бағасымен және нарықтағы құнымен көрсету:
А) Инвестиция қоржынының біріктірілген негізінде;
В) Инвестиция қоржынының біріктірілген негізінде инвестиция түрлеріне қарай;
Б) Инвестицияның бөлек алынған негізінде.
№ Инвестиция түрі Өзіндік құны, тг Нарықтық құны, тг Теңгерімдік құны, тг
1 «Алма» компаниясының облигациялары 17000 19000 2 «Әлем » АҚ облигациялары 38000 33000 Барлық облигациялар 55000 52000 3 «Күн» АҚ акциясы 200000 200500 4 «Түн» Ақ облигациялары 120000 150000 5 «Ай » АҚ акциялары 210000 190000 Барлық акциялар Инвестициялар жиыны Тапсырма №3 Қаржылық инвестиялардың есебі мен алынуын өзіндің құнының төменгі бағасымен және нарықтағы құнымен көрсету:
А) Инвестиция қоржынының біріктірілген негізінде;
Б) Инвестиция қоржынының біріктірілген негізінде инвестиция түрлеріне қарай;
В) Инвестицияның бөлек алынған негізінде.
№ Инвестициялық түрі Өзіндік құны, теңгемен Нарықтық құны, теңгемен Теңгерімдік құны, теңгемен
1 «А» компаниясының акциялары 30 000 32 000 ?
2 «В» АҚ акциялады 24 000 23 000 ?
Барлық акциялар ? ? ?
3 «С» АҚ облигациялары 12 000 15 500 ?
4 «Е» АҚ обигациялары 18 000 7 000 ?
Барлық облигациялар ? ? ?
Инвестициялар жиыны ? ? ?
Тапсырма №4 Қаржылық инвестиялардың есебі мен алынуын өзіндің құнының төменгі бағасымен және нарықтағы құнымен көрсету:
А) Инвестиция қоржынының біріктірілген негізінде;
Б) Инвестиция қоржынының біріктірілген негізінде инвестиция түрлеріне қарай;
В) Инвестицияның бөлек алынған негізінде.
Үлестіріп берілетін материал ӨЖ №3
Жұмыстың мақсаты: Функционалдық валютаны ауыстыруды, функционалды валютадан бөлек есептіліктегі валютаны қолдануды, сыйақының амортизациясын үйрену.
Бақылау нысаны: Тапсырма бойынша шығарған есептерді тексертіп, шаруашылық операцияларына сәйкес шоттар корреспонденциясын жазу және тақырыпқа сәйкес бухгалтерлік құжаттарды толтырып, қорғау.
Ескерту: Тақырып бойынша ӨЖ-дің күнтізбелік-тақырыптық жоспарға сәйкес қосымша құжаттардың үлгісін өздеріңіз толтыруларыңыз қажет, себебі тапсырмалардағы орындай отырып сіз жаңадан бухгалтерлік құжаттардың реквизиттерімен танысып, үйренесіз.
Тапсырма №1 Сатылған тауарларға бухгалтерлік жазулар жазу керек.
а) вексель берушіде;
б) вексель алушыда;
2008 жылдың 1 желтоқсанында «А» компаниясы 180х180 қайың тақтайларын 1 560 200 теңгеге (ҚҚС ішінде) «В» ЖШС-не біржылдық пайыздық вексельге жылдық 8% сыйақы мөлшерлемесімен сатты. Сатылатын тақтайлардың келісім бойынша құны- 1 120 000 теңге.
Тапсырма №2
1.ЖШС-нің қатысушыларының арасында таза табысты бөліп беру.
2. Серіктестіктің қатысушыларына табысты есептеу және төлеуді бухгалтерлік есеп шоттарында көрсету.
«Жамал» ЖШС-нің 2011 жылдың 1 қаңтарына жарғылық капиталының жарнасы үш қатысушының мына төмендегі ақша қаражаттары салымдарынан құралған:
Арман – 120 000 теңге.
Әлия – 150 000 теңге.
Серік – 130 000 теңге.
Әрбір қатысушының жарғылық капиталдағы үлесі: 30%, 37,5%, 32,5%
ЖШС-нің есепті кезеңдегі таза табысы 600 000 теңге болады. Бұл сома қатысушылардың арасында үлестері бойынша бөлінді.
Серіктестік әрбір қатысушының үлесін жарғылық капиталға қосымша жарна ретінде қабылдауға шешім қабылдады.
Тапсырма №3
Корпорациялық салық бойынша жылдық декларацияны толтырған кезде мүлік салығы қандай мөлшерде есептелетінін анықтаңыз.
2007 жылы «Жер-су и К» фирмасы 500 000 тенге мүлік салығын есептеп, оның 350 000 теңгесін төледі. 2008 жылы мүлік салығы 550 000 теңгеге есептелінді. 2008 жыл аралығында 750 000 мың мүлік салығы төленді.
Тапсырма №4
Жыл ішінде әрбір қатысушының үлесі өзгереді деп есептеп, таза табысты үлестеріне қарай бөлу қажет(алдыңғы № 96 есепті пайдалану керек).
2008 жылдың 1 аурызында Арман айналымнан 20000 теңгені , Әлия 2008 жылдың 1 маусымында айналымнан 30000 теңгені алды да ,1 қыркүйекте 20000 теңгені қайта салды, есепті кезеңдегі таза табыс 600000 теңгені құрады.
Әдістемелік нұсқаулар :
Есептеу үшін анықтау керек:
-капиталдың орта мөлшерін ;
-капиталдың орташа үлесінің көлемін:
- серіктестіктің таза табысындағы қатысушыларының үлесін.
Капиталдың орташа үлесінің көлемін мынадай кестеде есептеңіз:
Қатысушылар Кезең Капитал Айлар саны Жиыны Орташа капитал
Арман Жиыны Әлия Жиыны Серік Жиыны Тапсырма №5 Сатылған тауарларға бухгалтерлік жазулар жазу керек.
а) вексель берушіде;
б) вексель алушыда;
2008 жылдың 1 желтоқсанында «А» компаниясы 180х180 қайың тақтайларын 1 560 200 теңгеге (ҚҚС ішінде) «В» ЖШС-не біржылдық пайыздық вексельге жылдық 8% сыйақы мөлшерлемесімен сатты. Сатылатын тақтайлардың келісім бойынша құны- 1 120 000 теңге.
Үлестіріп берілетін материал ӨЖ №4
Жұмыстың мақсаты: Бірігіп бақыланатын ұйымдар, пропорцоналды шоғырландыру, байланысты тараптармен қарым-қатынастар және операцияларды үйрену.
Бақылау нысаны: Тапсырма бойынша шығарған есептерді тексертіп, шаруашылық операцияларына сәйкес шоттар корреспонденциясын жазу және тақырыпқа сәйкес бухгалтерлік құжаттарды толтырып, қорғау.
Тапсырма №1
Акционерлік компания акционерлік қоғам болып табылады. Барлық шығындарды есептегеннен кейінгі компанияның табысы есептік кезең үшін 540 000 мың теңгені құрады. Компания акционерлерге 60 000 мың теңге сомасындағы дивиденттер төледі. Есептік кезең үшін салық салынатын табыс қанша болмақ?
a) 540 000 мың теңге;
b) 60 000 мың теңге;
c) 480 000 мың теңге;
d) 0.
Тапсырма №2
1. Капитализацияға жататын 2009 жылдың 1 –кварталындағы бас корпустың құрылысына кеткен пайыздар бойынша шығындар соамысн есептеу.
2. 2009 жылдың 1-кварталында шығыстар ретінде танылған шығындар сомасын анықтау.
3. 2009 жылдың 1- кварталында жасалған капиталды салымдарға бухгалтерлік жазбалар келтіру.
Құрылыс компаниясы 4 бөліктен- бас корпус пен үш қосымша цехтан тұратын объектінің құрылысын жүргізеді.
Объектінің жалпы сметалық құны 180 000 000 теңгені құрайды. Аяқталған бас корпустың сметалық құны объектінің жалпы сметалық құнының 80% құрайды, ал үш цех бастапқы құрылыста болғандықтан, олардың сметалық құны 20% құрайды.
2007 жылдың 1 қаңтарында компания 96 000 000 теңге сомасындағы несиені 18% жылдық ставкамен алды.
Бас корпус 2007 жылдың 31 наурызында аяқталды.
Тапсырма №3
Шоғырландырылған бухгалтерлік баланс жасау.
«А» компаниясы 100% «Б» компаниясының иеленушісі болып табылады.
«А» компаниясының бухгалтерлік балансы:
(млн.теңге)
Активтер Сома Пассивтер Сома
Ақша қаражаттары 1 500,0 Төлеуге шоттар 2 000,0
«Б» компаниясынан алынатын шоттар 100,0 Өзге де ағымдағы міндеттемелер 4 000,0
Өзге де ағымдағы активтер 12 200,0 Ұзақ мерзімді міндеттемелер 12 000,0
«Б» компаниясына инвестициялар 1 400,0 Барлығы міндеттемелер 18 000,0
Өзге де ұзақ мерзімді активтер 7 000,0 Капитал 4 200,0
БАРЛЫҒЫ активтер (баланс) БАРЛЫҒЫ міндеттемелер (баланс) 22 200,0
«Б» компаниясының бухгалтерлік балансы:
(млн.теңге)
Активтер Сома Пассивтер Сома
Ақша қаражаттары 500,0 Төлеуге шоттар 200,0
Өзге де ағымдағы активтер 1 500,0 «А» компаниясына төлеуге шоттар 100,0
Ұзақ мерзімді активтер 2 200,0 Өзге де ағымдағы міндеттемелер 500,0
Ұзақ мерзімді міндеттемелер 2 000,0
Барлығы міндеттемелер 2 800,0
Капитал 1 400,0
БАРЛЫҒЫ активтер (баланс) 4 200,0 БАРЛЫҒЫ міндеттемелер (баланс) 4 200,0
Шоғырландырылған бухгалтерлік баланс жасау.

Тапсырма №4
1. Жыл соңына жабылатын проводкаларды келтіру.
2. 31 жыл аяқталатын есептік жылға бухгалтерлік баланс дайындау.
«А» компаниясының 31 желтоқсанда аяқталатын жыл үшін байқау балансы төмендегі мәліметтермен келтірілген. (Байқау балансы деп кіріс қалдығы мен шығыс қалдығын қосатын балансты айтады (кезең соңына дейін))
№ Шоттың атауы Дебет Кредит
1. Ақша қаражаттары 170 000 2. Алуға шоттар 158 000 3. Тауарлар 234 000 4. Кеңсе құрал-жабдығы 230 000 5. Жиынтық тозу- кеңсе құрал-жабдығы 64 000
6. Төлеуге шоттар 160 000
7. Төлеуге еңбекақы 20 000
8. Жай акциялар 115 000
9. Өткен жылдардың бөлінбеген пайласы 58 000
10. Өткізу көлемі 1 893 000
11. Сатылған тауарлардың қайтарылуы 170 000 12. Өткізілген тауарлардың өзіндік құны 990 000 13. Жарнама шығындары 78 000 14. Сатушылардың еңбекақы шығындары 170 000 15. Кеңсе қызметкерлерінің еңбекақы шығындары 240 000 16. Тозу шығындары- кеңсе құрал-жабдығы 23 000 БАРЛЫҒЫ 2 310 000 2 310 000
1. Жыл соңына жабылатын проводкаларды келтіру.
2. 31 жыл аяқталатын есептік жылға бухгалтерлік баланс дайындау.
Тапсырма №5 Тауарлар қозғалысымен байланысты операцияларды бухгалтерлік есеп шоттарында көрсету қажет.
Шаруашылық операциялары бойынша сомаларды анықтау керек.
Тамыз айында «Тұлпар » фирмасы бойынша мынадай операциялар жүргізілген:
№ Мазмұны Дт Кт Сомасы
1 2 3 4 5
1 Келіп түскен және толығымен кіріске алынған тауарлар үшін жабдықтаушы шоты акцептелінді 300 000
2 Келіп түскен тауарлар бойынша ҚҚС есебі ?
3 Жабдықтаушы шоты төленді ?
4 Тұтынушыға тауар босатылды:
сатып алу құны бойынша
келісім құны бойынша 300000
350 000
5 Өткізілген тауарлар бойынша ҚҚС есепке алынды ?
6 Сатып алушы тауарлар үшін төлем жүргізілді ?
7 ҚҚС есепке алынды ?
8 ҚҚС бюджетке аударылды ?
БАСҚАРУ ЕСЕБІ
СӨЖ-дің күнтізбелік-тақырыптық жоспар

Тапсырмалардың мазмұны Сағат саны Тапсыру мерзімі Бақылау түрі
1. ӨЖ №1.
1.Басқару есебі туралы негізгі түсінік. 2.Жауапкершілік орталықтары бойынша есептің сипаты мен мақсаты
1.Шығындардың жіктелуі
2.Өндірістік шығындар есебін ұйымдастыру 19 4-апта глоссарий-дағы тақырып-
тар бойынша топтастыру, есептер шығару
2 ӨЖ №2.
1.Өнімнің шығындар мен өзіндік құнын калькуляцияиясы есебі әдістері
2.Тапсырыстық қалькуляция
3.Есептерді шығару
4.Функционалды калькуляция
5.Нормативтік калькуляция 20 7-апта Баяндама.Шоттар кореспонденциясын құру.
Есептер шығару.
3 ӨЖ №3.
1.Шығындар баптары бойынша ауытқу есебі мен талдауы.
2.Стандарттық калькуляция.
3.Өзіндік құнды шығындарды толық үлестіру бойынша (абзорншн-костинг) және айнымалы шығындар бойынша калькуляциялау
4.Зиянсыздықты талдау. 19 11-апта Шоттар кореспонденциясын құру.
Есептер шығару
Құжаттар толтыру.
ӨЖ №4.
1.Кешенді өндіріс шығындарының есебі және тарату әдістері.
2.Жанама өнімнің өзіндік құнын калькулициялау.
1.Бюджеттеу, бюджет түрлері және бюджеттік бақылау.
2.Басқару шешімдерін қабылдау.
20 14-апта Шоттар кореспонденциясын құру.
Құжаттар толтыру.
Есептер шығару.
Барлығы 78 Үлестіріп берілетін материал ӨЖ №1
Тапсырма №1
«Ажар» кәсіпорыны алған қызметі үшін қарызын өтей алмаған «Серпер» компаниясын өзіне алады. «Серпер» компаниясы қарызын өтеу мақсатында «Ажар» кәсіпорынына өзінің автокөлігін береді. Ұсынысты қабылдаған жағдайда,бұл операция қандай бухгалтерлік проводкамен көрсетіледі?
Тапсырма №2
Табысты компаниялардың бірінде орын алатын инвестициялық жобаға қаржыларын салатын келесідей операцияларды көрсетіңіз:
1. 2008 жылдың сәуір айының 2-ші жұлдызында облигация сатып алынды (эмиссиядан кейінгі біраз уақыттан кейін). Облигацияның нақты көрсетілген бағасы =1 000 000 теңге. Компания бұл соманы төлеп қосымша пайыз көрсеткіштерінде 50 000 теңге төледі және де 25 000 теңге брокерге комиссиялық төледі. Төленген соманың жалпы көрсеткіші 107 5000 теңгені құрайды. Облигацияны төлеп біту мерзімі 2009 жылдың наурыз айының 1-ші жұлдызы.
2. Облигация ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді бола ала ма?
3. Компания өзінің ағымдағы инвестицияларын әділетті нарықтық бағаларын көрсетеді,ал ұзақмерзімділерін – иленген бағалары бойынша 2008 жылдың желтоқсан айының 31-ші жұлдызына облигацияның нарықтық бағасы 930 000 теңге болған.
Нарықтық бағаны анықтау үшін қандай да бір проводка керек пе? Керек болса,қандай?
4. 2009 жылдың наурыз айының 30-шы жұлдызында компания облигация сатып,ол үшін 1 300 000 теңге алды.
Сату мерзіміне 350 000 теңге пайыздар есептемесін құрады. Ол сома сатып алушыдан түскен қаржыға қосылған. Облигацияларды орындау, бухгалтерлік проводкаларын көрсету. Орындаудан түскен пайданы есептеңдер.
5. 2009 жылы сәуір айының 1-ші жұлдызында компания түскен ақшаның жартысын басқа инвестицияға жұмсады. Компания алған құнды қағаздың бағасы 1 000 000 теңге, бірақта сатушыға пайыз көрсеткішінің бірқалыпты болмауынан 1 190 000 теңгесі төленді. Құнды қағаз (ҚҚ) сатып алуға байланысты, басқа ешқандай шығындар болған жоқ. Сатып алу бағасы пайыз есептерін қоспады,яғни сатушы тек сату күні ғана ҚҚ бойынша пайыздық төлемін алды. 2010 жылдың 1 желтоқсан күні ҚҚ өтеу мерзімі. Бұл құнды қағазды сатып алуда қандай проводка көрсетіледі?
6. Бұл инвестиция ұзақмерзімдіге әлде қысқамерзімдіге жатқызылады?
7. Компания пайыздық ставканың өзгеруін күтуде болса немесе құнды қағазды соңғы 6 айда пайда табу арқылы сатса, ҚҚ ұзақмерзімді немесе қысқамезімді болып табылама?
8. Егер ҚҚ 2009 жылдың 31 желтоқсанында ұзақмерзімді оның нарықтық бағасымен классификацияланып 1 400 000 теңгені құраса, бұл баға өзгерісі қалай есептелінеді?
9. Құнды қағаз қосылуымен, жазумен байланыстылығын ай сайынғы операцияда қалай көрсетеді?
10. ҚҚ 2009 жылдың 31 желтоқсанында баланстық құны қанша?
11. ҚҚ 2010 жылдың 1 желтоқсанына баланстық құны қанша?
12. Компания ҚҚ өтеу мерзімі аяталғанға дейін сата алмайды. Өтеу мерзімі күніне 150 000 теңге көлемінде есептелінеді,бірақ алынбады. Пайызды алу және сомасын қалай көрсетуге болады?
Тапсырма №3
1. Күмән тудыратын қарыздарға резервтегі есеп сомасын анықтаңыз. Резервтегі есеп бойынша бухгалтерлік проводканы жазыңыз.
2.Компания «Алатау», «Серпер» ЖШС-нің және Алдаберген А.И. ЖК-нің есеп бойынша қарыздарын шығынға жатқызады. Бұл қандай проводка болып есептеледі?
3. Алдаберген. ЖК -рі (қарызын шығынға жазғаннан кейін) қарызын компания кассасына төледі.
4. Сұраққа жауап беріңіз: Күмән тудыратын талап резерві қандай жағдайларда дебеттік қалдықтарды түзетуге дейін болады?
Төменде келтірілген кестеде компанияның шот талдауларының мерзім төлемдері көрсетілген
(теңге)
Сатып алушы Барлық төлем шоттары Төлем уақыты
басталмаған 1-ден 30 күнге дейінгі кешіктіру 31-ден 60 күнге дейінгі кешіктір 61-ден 90 күнге дейінгі кешіктіру 90 күннен жоғары кешікті
ЖШС «Алатау» 10 000 10 000
ЖШС «Серпер» 7 000 7 000
ЖК Алдаберген А.И. 4 500 4 500
Басқа да қарыздар 858 500 586 500 132 200 89 300 35 500 32 000
БАРЛЫҒЫ 880 00 586 500 132 200 89 300 40 000 10 500
% күмәнді борыш х 2,0% 4,0 % 20,0 % 30,0 % 50,0 %
Ағымдағы дебеттік қалдық шотында «Талап ету күмәнді борышы» 2 100 теңгені құрайды.
Тапсырма №4
Күмәнді борышқа резерв сомасын берілген мәліметін келтіре отырып анықтаңыз. Қандай бухгалтерлік проводкамен күмәнді резерв талап түсімдері көрінеді?
Басқада дебиторлық қарыздардың есебі.
Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық қарыздардың есебі.
Күдікті қарыздар бойынша резевтердің есебі.
Компания өздерінің күмәнді борыштарын болжап,сенімсіз қарыздар мен таза несиелік сатуға пайыздық қатынасты қарастырды. 2009 жылы компания 3 789 090 теңгеге сату сомасын жүргізді,олардың 43 пайызы несиелік болды.Алдыңғы жылдың тәжірибесін негізге ала отырып, күмәнді борыштың шығысы 3 пайызды құрайды. «Күмәнді резерв талабы бойынша» шотта несиелік қалдық 15780 теңге көлемін құрайды.
Тапсырма №5
Көрсетілген талаптарды орындаған кезде күмәнді талаптар бойынша резерв қалдығы қанша болады?
Жыл аяғында «Ақболат» фирмасының 150 000 теңге дебиторлық берешегі бар. 3500 теңге үмітсіз талаптарды есептен шығару керек. Фирманың күмәнді талаптары бойынша жыл басына 1000 тенге резерві бар, жыл аяғына дебиторлық борыштар сомасынан 5% көлемінде күмәнді талаптар бойынша резерв ұстау ойы бар.
Сабақты орындауға әдістемелік ұсыныстар:
1.Тапсырманы орындау үшін студенттер арнайы оқулықтармен өзіндік жұмыс жасап, шоттар корреспонденцияларын құруы қажет.
2. №8 тапсырма бойынша берілген кестені дәптерге сызып, қоймадағы жалпы және атауы бойынша қорлар қалдығының мөлшерін және өзіндік құнын анықтаңыз.
№9 тапсырма бойынша шаруашылық операцияларының мазмұнына шоттар корреспонденциясын жазу.
№10 тапсырма бойынша ТМҚ бойынша қаржылық есептілікке қажетті мәліметтерді ашып көрсету.
Сабақтың орындалу реті:
Материалдық қорлар және оларды жіктеу мен бағалау.
Материалдық қорлардың қозғалысын есептеу кезінде жасалатын құжаттар.
Материалдық қорлардың қоймадағы есебі.
Материалдық қорлардың бухгалтериядағы есебі
Үлестіріп берілетін материал ӨЖ №2
Тапсырма №1
ТМҚ бойынша қаржылық есептілікке қажетті мәліметтерді ашып көрсету, егер:
ТМҚ құнын анықтау үшін компания ФИФО әдісін және үздіксіз есептеу жүйесін қолданады. Есептік жылдың 31 желтоқсанына ТМҚ қалдығы құрады:
ағаш 14 400 000 теңге сомасына;
әйнек 28 800 000 теңге сомасына;
бояу 8 760 000 теңге сомасына;
шегелер 150 000 теңге сомасына;
дайын терезелер 1 140 дана, әр терезенің өзіндік құны- 27 000 теңге.
Есептік кезең ішінде әр тоқсан сайын түгендеу өткізіліп тұрды, оның қорытындысы бойынша келесі түзетулер енгізіледі:
31 наурыз ТМҚ қалдығы 67 200 теңге сомасына азайды;
30 маусым – 84 000 теңге сомасына;
31 қыркүйек – 54 000 теңге сомасына.
Компания басшылығы қызметкерлердің біреуі ұрлықпен айналысқандықтан, осындай жетіспеушіліктер пайда болуына күдіктеніп отыр.
Есептік кезең ішінде өткізудің таза құнына дейін қалдықтарды азайтуға қажеттілік туындамады.
31 желтоқсан күні бойынша ТМҚ бірде-бір атауы қайсыбір міндеттемелер үшін кепілдікте тұрған жоқ.
Тапсырма №2
«Болашақ» компаниясы 2008 жылы мынандай компакт-дискілерді сатып алды.
Уақыты
Сатып алынған дискілер саны
1 дананың бағасы
Жалпы сомасы
(тенге)
4 қаңтар 800 700 10 наурыз 2 200 750 23 маусым 4 000 725 15 қыркүйек 3 000 740 Барлығы 10 000 Егер жылдың аяғына ТМҚ-ның нақты қалдығы 1000 дана болса:
1. FIFО әдістемесін қолданғанда бухгалтерлік баланста қандай қалдық сомасы көрсетілед?
2. FIFО әдістемесін қолданғанда сатылған өнімнің өзіндік құны қандай болады?
Тапсырма №3
Мекеме ағымдағы айда 2 700 000 теңгеге алынған жаңа автокөлікті нақты құны 3 840 000 теңге болатын өзінің негізгі өндірісіне қажет станокқа айырбастады. Автокөліктің нақты құны шынайы бағалануы мүмкін емес.
Тапсырма №4
Мекеме жер учаскесін цехтың құрылысына сатып алды. Жер учаскесінде құны 18 000 000 теңге болатын ғимарат бар жерді сатып алу-сату келісім-шартында сату бағасы 116 800 000 теңгеге тең деп көрсетілген.
Аталған учаскені табу үшін брокерлер жұмылдырылды, олардың қызметіне 72 000 теңге төленді. Жерді сатып алу-сату құжаттарын рәсімдеу үшін адвокаттық қызметке кеткен шығындар 120 000 теңгені құрады. Ескі ғимаратты бұзуға 800 000 теңге жұмсалды. Ескі ғимаратты бұзу кезінде алынған құрылыс материалдары 107 500 теңгеге сатылды.
Тапсырма №5
1.Станокты алғашқы 2 жылда пайдалану барысында амортизация сомасын есептеу, егер де 1-ші жыл ішінде станокпен 9000 дайын өнім бірлігі, ал 2-ші жылда 13000 дайын өнім бірлігі өндірілгені белгілі болса.
2. Амортизацияны есептеуге бухгалтерлік прводкалар келтіру.
Үлестіріп берілетін материал ӨЖ № 3
Тапсырма №1
Ай ішінде келесі шаруашылық операциялары тіркелді:
№ Операция мазмұны Сома
1. Ұйым есеп-шотына тапсырыс берушіден сатып алынатын тауар үшін алдын-ала төлем түсті. 666 700
2. Тауар жабдықтаушысынан шот-фактура, сонымен қатар ҚҚС та алынды. 339 000
3. Есеп айырысу шоттан тауар жабдықтаушысына төленді 339 000
4. «А» мекемесінен- тауар жабдықтаушысы- көрсетілген қызмет үшін шот-фактура, сонымен қатар ҚҚС та алынды. 60 455
5. Қызмет көрсетушіге есеп айырысу шоттан төленді 60 455
6. Жабдықтаушымен алдын-ала төленген тауардың жартысы тиелді, сонымен қатар ҚҚС та. 339 000
Тапсырма № 2
2009 жылға кезеңдік демалыс кестесі бойынша келмей қалу күндер сомасы 310 адам/күнді құрады, оның ішінде 50 адам/күн- өткен жылдың қолданылмаған кезеңдік демалысы. 2008 жылға тұрақты негізге ие жұмыс істеген уақыт және сыйақылар үшін жалақы есептеліп, 8 976 540 теңгені құрады. Еңбек бойынша статистикалық есеп мәліметтері- 2008 жыл үшін 2139 адам/күн атқарылды.
Тапсырма №3
1. Займның қанша сомасы 2005 жылдың 31 желтоқсаны үшін бухгалтерлік баланста ағымдағы міндеттеме ретінде көрінуі тиіс?
2. Займның қанша сомасы 2005 жылдың 31 желтоқсаны үшін бухгалтерлік баланста ұзақ мерзімді міндеттеме ретінде көрінуі тиіс?
А) бөлімі. Компания өзінің өндірісін кеңейту үшін құрал-жабдықты сатып алуға 12 000 000 теңге сомасында банктен займ алды. Банк займ үшін кепілдікке сатып алынған құрал-жабдықты және ТМҚ ұстап қалу құқығына ие. Займды жабу мерзімі 5 жыл 20% жылдық ставкасымен. Әр жыл сайын компания негізгі сомадан 2 400 000 теңге,оған қоса жылдық пайызды төлеуі тиіс. Банкпен келісім-шартта компанияның ағымдағы өтімділік деңгейі 2% төмен болған жағдайда несиені дереу қайтаруы тиіс деген шарт бар.
Банкпен келісім-шарт жасау барысында компанияның иелігінде 250 000 000 теңге сомасындағы активтер, ұзақ мерзімді және өзге де активтер- 150 000 000 теңге сомасына, ағымдағы міндеттемелер- 120 000 000 теңге сомасына, ұзақ мерзімді және өзге де міндеттемлер- 180 000 000 теңге сомасына.
Тапсырма №4
1. Бас бухгалтер қаржылық көрсеткіштерге талдау жасағаннан кейін проводка жасауы тиіс пе?
2. Тиіс болса, онда қандай?
Б) бөлімі. Компания кірісті және иелігінде көп ақша қаражаттары болғандықтан, компания басшылығы ұзақ мерзімді бағалы қағаздарға ауқымды инвестицияны құю арқылы өзінің кірісін ұлғайтуды шешті.
2006 жылдың маусымында компанияның бас бухгалтері аталған инвестиция нәтижесінде ағымдағы активтердің- 200 000 000 теңге сомасына, ұзақ мерзімді және өзге де активтер- 240 000 000 теңге сомасына, ағымдағы міндеттемелер- 128 000 000 теңге сомасына, ұзақ мерзімді және өзге де міндеттемелердің- 210 000 000 теңге сомасына өзгергенін анықтады.
Тапсырма №5
1. Компания оңай өткізілетін бағалы қағаздарды 800 000 теңгеге өткізді. Олардың баланстық құны 620 000 теңгені құрады. Ақша компанияның есеп-шотына түсті. Пайда мен залал және ақша қаражаттары қозғалыс есебінде қандай мәліметтер көрсетілуі тиіс:
a) Жалпы табыс 180 000 теңге, ақшаың түсуі 800 000 теңге.
b) Жалпы табыс 800 000 теңге, ақшаның түсуі 620 000 теңге.
c) Жалпы табыс 800 000 теңге, ақшаның түсуі 800 000 теңге.
d) Жалпы табыс 180 000 теңге, ақшаның түсуі 620 000 теңге.
Үлестіріп берілетін материал ӨЖ №4
Тапсырма №1
2. Бухгалтерлік есепте активтің азаюы мен міндеттемелердің 560 000 теңгеге азаюына проводкалар жасалған. Бухгалтерлік проводка қандай операцияны бейнелейді?
a) Құны 560 000 теңге болатын автокөлікті сатып алғаны үшін төлем.
b) Тауарды 560 000 теңге сомасына өткізу.
c) Шикізатты жабдықтаушы алдында міндеттемені өтеу.
d) Құны 560 000 теңге болатын негізгі құрал өрт салдарынан жойылды.
Тапсырма №2
4. Есептік жылдың соңында компанияның активтері 234 780 000 теңгені құрады, міндеттемелері- 78 456 000 теңгені, өзіндік капиталы ... құрады:
a) 313 236 000 теңге.
b) 156 324 000 теңге.
c) 78 456 000 теңгеге азайды.
d) 78 456 000 теңгеге артты.
Тапсырма №3
5. 01.03.2007 жыл үшін компания қоймасында азық-түлік қалдығы құны 520 теңгелік 150 бірлікті құрады. Наурыз айы ішінде келесі азық-түлік сатып алынды:
03.03.07ж. – құны 500 теңгелік 100 бірлікті;
12.03.07ж. – құны 525 теңгелік 450 бірлікті;
20.03.07ж. – құны 530 теңгелік 180 бірлікті.
Тапсырма №4
Наурыз айында қолданылған азық-түліктің өзіндік құнын есептеу, егер түгендеу қорытындысы бойынша наурыз айындағы соңғы жұмыс күні үшін қоймадағы қалдық 205 бірлікті құраса. Компанияда есептеу үшін ФИФО әдісі қолданылады.
a) 351125 теңге;
b) 351150 теңге;
c) 363306 теңге;
d) 335450 теңге.
Тапсырма №5
01.04.2009 жылға шоттар қалдығы төмендегі кестеде көрсетілген:
Баланс активі Баланс пассиві
Шоттар тобы Сома, теңге
Шоттар тобы Сома, теңге
1010 650,0 3010 200,0
1030 1210,0 3110 115,0
1210 148,0 3120 98,0
1250 50,0 3130 250,0
1310 806,0 3150 137,5
1320 50,0 3210 31,5
1350 18,0 3220 125,0
2410 520,0 3310 820,0
3350 860,0
5030 815,0
Баланс 3452,0 Баланс 3452,0
*Негізгі құралдар бойынша жиынтық тозу 139 000 теңгені құрайды.
Сәуір айында келесі шаруашылық операциялары жүзеге асырылды:
№ Операция мазмұны Сома,теңге
Дебет Кредит
1. Есеп айырысу шотынан төленді:
жабдықтаущыларға ҚҚС 2. - банктік займның өтелуі 200,0 3. - КТС сомасы 115,0 4. - ЖТС сомасы 98,0 5. - ЖЗҚ салымдар сомасы 125,0 6. - әлеуметтік салық 137,5 7. - әлеуметтік сақтандыруға салымдар 31,5 8. - ҚҚС сомасы 250,0 9. Кассадан:
жалақы берілді
Есеп айырысу шотынан касса толықтырылды. 1860,0
1300,0 10. Кассаға пайдаланылмаған есеп айырысу сомалары қайтарылды. 50,0 11. Дайын өнімнің дайындалуына шикізаттар мен материалдар есептен шығарылды. 1373,8 12. Жұмысшыларға еңбекақы есептелді. 2100,0 13. Әлеуметтік салық есептелінді. 324,0 14. Өткізуден түскен түсім кірістелді (ҚҚС-сыз). 6000,0 15. Өткізілген өнімдерге ҚҚС 780,0 16. Әкімшілік персоналға еңбекақы есептелінді 820,0 17. Жабдықтаушылардан ҚҚС-мен түскен материалдар үшін шот акцептелді. 3446,0 18. Өзіндік құн бойынша өткізілген дайын өнім есептен шығарылды. 3600,0 19. Дайын өнім өзіндік құн бойынша кірістелді. есептеу Студенттерге ұсынылатын пәндік глоссарий – сөздік тізімі
Осы дәрістерле мынадай ұғымдар пайдаланылады:
Активтер - болашақта экономикалық пайданын қамтамасыз ете алатын, өткен оқиғалар нәтижесінде субъект бақылайтын ресурстар;
Амортизация – пайдалы қолдану мерзімі ішінде активтің құнының жүйелі бөлінуі;
Аннуитет – белгілі жылдар саны ішінде жүйелі төлемдер арасындағы тең аралықтағы, бір бағыттағы төлемдердің ағымы;
Аннуитеттің болашақ құны – аннуитетке енгізілген әрбір жеке төлемнің немесе түсімнің болашақ құндарының сомасы;
Активтің өтелетін құны – сатуға және оның тұтыну бағасына (пайдалану құндылығын) жұмсалатын шығындарды алып тастағанда активтің әділ құнының ең көп мәні;
Активтің құнсыздануы – ішкі немесе сыртқы факторлардың әсерінен туындаған активтің елеулі арзандауы;
Активтің құнсыздануынан болатын шығын – оны алмастыратын құннан асатын активтің баланстық құнының сомасы;
Ақша қаражатының ағыны – ақша мен олардың баламаларының ағындары (түсімдері) мен шетке кетуі (төлемдер);
Ауылшаруашылық қызметі – оларды сату, ауылшаруашылық өнімін алу немесе қосымша биологиялық активтер өндіру мақсатында субъектінің биологиялық активтердің биотрансформациясын басқаруды жүзеге асыруы;
Әділ құн – актив айырбастала алатын сома, ол бойынша жақсы хабардар, мұндай операция жасауға ниетті, тәуелсіз тараптар арасында операциялар жасағанда міндеттеме өтеле алатын сома;
Ауылшаруашылық қызметі – субъекттің биологиялық активтерді сату, ауылшаруашылық өнімін алу немесе қосымша биологиялық активтерді өңдіру мақсатында биологиялық активтердің биоөзгеруін басқаруы.
Ағымдағы шығын нормасы - өндірістің жоспарланған тиімділігін камтамасыз ететін аз уақыт аралығындағы шығын.
Азаймалы шығын - өзгермелі шығындардың әр түрлілігі. Шығынның өсу қарқыны ұйымның іскер белсенділігінің өсу қарқынынан бәсең болады.
14. Айналымдылық коэффициенті - материалдар тобының корларына жұмсалған күрделі қаржының орташа сомасын ТМҚ (тауарматериалдық кұндылықтар) осы тобының қорын ұстауға кететін жыл сайынғы жалпы шығын сомасына бөлу аркылы алынатын шама.
Ақпарат - белгілі бір пән туралы білімізді кеңейтетін фактілер, деректер, қадағалау.
Ақпараттық есеп беру - кәсіпорын басшыларына бөлімшелерде болған окиғалар туралы хабарлайды. Сұрау салу бойынша жасалады.
Амортизация - тозу дәрежесіне қарай еңбек құралының кұнын осы құралдың көмегімен өндірілетін енімге біртіндеп көшіру процесі.
Ауқымды база - шығын өзін белгілі бір түрде көрсететін әрі накты білінетін тенденциясы болатын үйымның іскер белсенділігінің белгілі бір кезеңі.
Ауытқу - алдын ала белгіленген нормативтер немесе сметалық деректер мен нақтының арасындағы арифметикалық айырмашылық.
Аяқталмаған өндіріс - технологиялық ерекшеліктің күшімен белгілі бір сәтте дайын өнімге айналмаған өндірістік ресурстар шығыны.
Белсенді нарық – мынадай шарттар орындалатын нарық:
-нарық айналымындағы тауарлар біртекті болып табылады;
-іс жүзінде мәміле жасауға ниетті кез келген уақытта сатып алушылар мен сатушылар бар;
-баға туралы ақпарат жалпы қол жетімді болып табылады;
Баланстық құн – ол бойынша актив немесе міндеттеме бухгалтерлік баланста танылатын сома;
Биологиялық актив – жануар немесе өсімдік;
Бағамдық айырма – басқа валюталық бағамдар бойынша бір валюта бірлігінің бірдей санын басқа валютаға қайта есептеу кезінде туындайтын айырма;
Болашақ кезеңдердің шығыстары – осы кезеңде жүргізілген, бірақ болашақ кезеңдерге жатқызылған шығыстар;
Болашақ кезеңдердің кірістері – болашақ кезеңдерге жатқызылған,
бірақ іс жүзінде есепті кезеңде алынған кірістер;
Базистік стандарттар - жылдың басында белгіленіп, жыл бойы өзгеріссіз қалады.
Бақыланбайтын шығын - басқару субъектісінің қызметіне катысы болмайды.
Бас (жалпы) бюджет (смета) - барлық ұйымның қызметін қамтитын қаржылық құжат.
Басқару аппараты - кәсіпорын қызметіне басшылық жасайтын қызметкерлердің немесе басқа өндірістік бірліктердің жиынтығы.
Басқару функциясы - объектіге жалпы біріктірілген процестер немесе әрекеттер, шешімдер жиынтығы жэне өндірісті басқару бойынша шешілетін міндет.
Бақылау - менеджер, басшылық тарапынан нақты және толық жоспарларды тексеруді жүзеге асыру.
Бақыланатын шығындар – кәсіпорында жұмыс істейтін тұлғаның - басқару субъектілерінің тарапынан бақылауға көнетін шығын.
Бөлек алынатын өнім өндірісінің пайдалылық орталығы - жауапты орталықтардың әр түрлілігі, онда табыс шығарылған өнімдердің ақшалай көрінісі болады, ал шығын пайдаланылған ресурстар, пайда - өндірістік ресурстардың берілген мөлшеріндегі кірістер мен шығыстардың арасындағы айырмашылық.
Бір шеңберлі (интеграцияланған) жүйе - қаржылық және басқарушылық есепке шоттар мен бухгалтерлік хаттаудың (жазбаның) бірыңғай жүйесі қолданылатын бухгалтерлік есепті ұйымдастыру.
Бірыңғай жалпы зауыттық мөлшерлеме - бөлімшелермен орындалған жэне бір тапсырысқа қатысты барлық жұмыс уақытындағы бірдей шығыны бар өндірістік бөлімшелерге үстеме шығынды бөлу мөлшерлемесі.
Бухгалтерлік басқару есебі -ұйым кызметін жоспарлау, бақылау және оның өздегінен басқарылуы үшін баскарушы кызметкер ақпаратпен қамтамасыз ететін бір ұйымның аясындағы қызмет түрі. Баскару есебіндегі ақпарат базасының негізіне - кәсіпорын шығындары туралы деректер жатады.
Бухгалтерлік есеп - бухгалтерлік қаржылық және бухгалтерлік баскару есебін айрықшалайды. Біріншісінің максаты сыртқы пайдаланушыларды бухгалтерлік ақпаратпен камтамасыз ету, екіншісінікі - ішкі пайдаланушылар.
Бухгалтерлік модель - өндіріс көлемінің өзгерісіне қарай жиынтық табыс пен шығынға желілік тәуелділік графигі.
Бюджет - жоспардың сандык көрінісі оның орындалуын бақылайтын кұрал және реттеу әдісі.
Бюджеттендіру – кәсіпорын мен оның бөлімшелерінің қызметін баскару әдісі. есептеу әдісі – операциялар мен оқиғалар орын алған есепті кезеңдегі (ақшалай қаражаты мен олардың баламаларының нақты түсімі мен төлеміне байланысты емес) оларды жасау фактісі бойынша танылатын бухгалтерлік есеп әдісі;
Графикалық әдіс - экономикалық және бухгалтерлік залалсыздық моделінің графигін кұру негізінде жиынтық табыс, шығын жэне пайданың өндіріс көлеміне тәуелділігі.
Дайын өнімнің өзіндік кұнына қосылатын шығын - өткізу сәтіне дейін аяқталмаған өндіріске және дайын өнім ендірісіне байланысты шығындар.
Денгейлес талдау - есептік кезеңнің сметасын немесе өткен кезеңдегі ауыткуларды анықтауда болады.
Директ-костинг - дайын өнім турлері бойынша тікелей шығынды жалпылайтын (қорытындылайтын) баскару есеп жүйесі; жанама шығын есептік кезеңнің қаржылық нәтижесімен өтеледі.
. Дисконтталған шығын - дисконттау коэффициенті аркылы ағымдағы сәтке келтірілген капитал жұмсау бойынша жуктелген шығындар.
Дисконттау - қолма-қол акшалай каражатты салыстыру сәтінде кұнға келтіретін процесс. Табыс пен шығынға қатысты.
Еңбек ресурстарын басқару еңбек ресурстарын жоспарлауды, жұмыс күшін іріктеу мен одан бас тартуды, еңбек пен сандарды нормалауды, жұмыс күшінің шығын есебін, кәсіби бағдарлау мен окытуды, еңбек қызметтерін бағалауды (өнімділік есебін), баскарушы кадрларды дайындауды, жұмысшы күшін пайдалану мен оның шығынын бақылауды, реттеуді қамтитын жүйе.
Есептік кезең шығыны - дайын енімдер мен аякталмаған өндіріс корындағы шығынды шығарушы шығындардан тұрады
Жабдықтау кезені - материалды өндіруге немесе сатып алуға қажетті уакыт аралығы. Материалға тапсырыс беруді шешу және оны коймаға жеткізудің арасындағы уакыт аралығын камтиды.
Жабдықтау мерзімінің ауытқуы - жұмыс уакытында жабдықтау накты жузеге асырылған күн мен жоспарланған куннің арасындағы айырмашылык.
Жалпы нормативтік еңбек шы-ғындары - есептік кезеңде шығарылған өнім бірліктерінің санымен жэне дайын өнім бірліктерінің нормативтік еңбек шығынымен аныкталады.
Жалпыланған қаржылык смета (бюджет) - баланс, колда бар акша козғалысының есебі, кірістер мен шығыстар шоғырландырма түрінде, яғни шоғырландырылып берілетін бірыңғай жиынтык күжат.
Жалпыланған смета - пайда мен залал туралы есеп берудің жобасы.
Жанама шығындар шығын шығарушыға тікелей жуктеуге мумкін емес немесе экономикалык жағынан пайдасы жоқ шығын. Ол есептік саясаттағы кәсіпорын тандаған әдіске сәйкес жекелеген шығын шығарушыларға бөледі.
Жанама шығыидарды бөлу базасы - шығын шығарушы бойынша бөлінетін жанама шығындарға үйлесімді (пропорционал) керсеткіш.
Жанама шығындарды бөлу мөл-шерлемесі - калькуляциялау обьектілеріне жанама шығынды алдын ала бөлуге мүмкіндік беретін, есептік кезең басталғанға дейін бүрын есептелген норматив.
Жаппай өндіріс - әр түрлі аталатын өнімдерді бірталай уакыт ішінде шектеулі номенклатурамен жэне көптеп (көп санмен) үдайы (үздіксіз) дайындап отыратын өндіріс.
Жауапкершілік - міндеттерді орындау міндеттемелері жэне оларды канағаттандырарлыктай аяқтауды камтамасыз ету
Жауапты орталықтарда пайда болған шығын есебі - "шығын - шикізатты кайта оңдеу көлемі - пайда" принципіне жауап беретін шығындарды топтастыру жүйесі. Накты деректер мен сметалык деректер салыстырылатын, сметаның орындалуы туралы - есеп беруді жасайды.
Жеке өндіріс - кайталанатын немесе кайталанбайтын, кезең-дік емес әр түрлі мөлшердегі ірі, орташа, ұсақ бұйымдарды ұзак кезенмен өңдіріп шығару.
Жиынтык еееп - кэсіпорынның шығынын дайын өнімдер мен аяқталмаған өндіріске бөлу үшін, барлық шығарылған өнімдер мен дайын өнімдердің жекелеген түрлерінің өзіндік құндарын есептеу үшін ақпараттарды дайындау максатында түтыс кәсіпорын бойынша өнім (жұмыс, кызмет) түрлерімен негізгі және қосалкы өндіріс цехтарының тұрғысындағы шығын бапта-ры бойынша өндіріс шығынын қорытындылау жүйесі. Ол екі нүскада жартылай дайындалған өнімсіз жэне жартылай дайындалған өнімді болады.
Жоғары және төменгі нүктелер әдісі - шығындарды тұрактыға және өзгермеліге бөлуге мүмкіндік беріп, мына v = а + Ьх, формуласы бойынша бейнеленеді. Мұнда у - жиынтык шығын; а - түракты бөлігі; Ь - үлестік өзгермелі; х – кәсіпорынның іскерлік белсенділігі.
Жоспарлау - болашакта жүзеге асырылуы ыктимал эрекет нұскаларын тандау.
Жоспарлы-есептік бірлік - өндіріс есебі мен жоспарлауда кабылданатын өндіріс көлемінің бірыңғай өлшеу көрсеткіштері.
Жұмыс күшінің шығынын жіктеу - шығындарды есеп максаттары бойынша, түрлермен, элементтермен, қызметкерлердің кұрамы, олардың категориялары бойынша, шығын бағыттары мен өнім тұрлері бойынша, баскару функциялары, кұрылымдык бөлімшелер бойынша топтастыру.
Жүктелген (болжанатын) шығындар - талдаушы-бухгалтер дүрыс баскару шешімін қабылдау үшін болжауға тура келетін шығын. Мэні бойынша кәсіпорынның колдан жіберіп алган пайдасы.
Жіктеу белгілері - жоспарлауда, есепте және оның жалпы ерекшелігін белгілеуде кабылданатын экономикалық акпараттарды топтастыру.
Залалсыздық нүктесі (шиеніскен сәт, тапжылмайтын нукте, теңестіру нүктесі) - нөлдік каржылык нэтижені камтамасыз ететін ұйымның іскерлік белсенділігінің деңгейі.
Залалсыздыкты талдау - қысқа мерзімді кезең ішінде табыс, шығын жэне пайда арасындағы байланыска негізделген, ұйымның залалсыздык нүктесін аныктауга мүмкіндік беретін талдау.
инвестициялық жылжымайтын мүлік – жалдау төлемдерін алу немесе капитал немесе екеуінің де құнын өсіру мақсатында иеліктегі (меншік иесінің немесе жалға алушының қаржылық жалдау шарты бойынша) жылжымайтын мүлік (жер немесе ғимарат не анау да мынауда), бірақ:
өндірісте немесе әкімшілік мақсаттар үшін тауарларды жеткізгенде, қызметтерді көрсеткенде қолдану үшін емес;
қалыпты шаруашылық қызмет барысында сату үшін;
кірістер - капиталда қатысатын тұлғалардың жарналарына байланысты арттырудан ерекшеленетін таза активтердің\капиталдың өсуіне әкеп соқтыратын активтердің ағымы немесе өсуі немесе міндеттемелердің азаюы нысанында есеп кезеңі ішінде экономикалық пайдалардың немесе
сервистік әлеуеттің өсуі;
қорлар – мынадай:
өндірістік процесте пайдалану үшін шикізат және материалдар түріндегі;
қызмет көрсету кезінде тұтынылатын немесе таратылатын шикізат пен материалдар түріндегі;
кәсіпорынның қалыпты қызметі барысында сатуға немесе таратуға арналған;
сату немесе тарату үшін өндірілетін активтер;
қаржылық жалдау – жалдау мерзімінің уақыты өткеннен кейін меншік құқығының ауысуына қарамастан, активті иеленуге байланысты барлық тәуекелдер мен пайдалардың жалға алушыға елеулі ауыстырылуы болатын жалдау;
квазимемлекеттік сектор субъектілеріне қаржы инвестициялары – мемлекеттік кәсіпорындарға, жауапкершілігі шектулі серіктестіктерге, акционерлік қоғамдарға, оның ішінде қатысушысы немесе акционері мемлекет болып табылатын ұлттық басқарушы холдингтерге, ұлттық холдингтерге, ұлттық компанияларға, сондай-ақ мемлекеттік мүлікті басқару саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сәйкес олармен аффилиирленген болып табылатын еншілес, тәуелсіз және өзге де заңды тұлғаларға бюджет қаражатын салу.
Қаржы міндеттемелері – бұл:
ақша қаражатын немесе кез келген басқа қаржы активін басқа субъектіге төлеу туралы;
анағұрлым әлеуетті қолайсыз болып табылатын жағдайда басқа субъектімен қаржы құралдарымен алмасу туралы шартты міндеттеме болып табылатын кез келген міндеттеме.
Инвестиция - сақтау жэне ұлғайту максатында эр тұрлі экономика салаларына ұзақ мерзімді капитал жұмсау.
Инвестициялық бағдарлама - максатты бағыты бар инвести-циялық жобалардың жиынтығы.
Икемді бюджет - ұйымның іскер белсенділігінің бірнеше баламалы деңгейлеріне жасалатын бюджет.
Инкременттік шығындар мен табыстар - өнімнің партиясын косымша дайындауда пайда болатын косымша шығындар мен табыстар.
Инновациялық (жанартпашы-лық) менеджмент - жаңа өнімді эзірлеп, енгізуге, дәстүрлі өнім өндірісін одан эрі дамытуға, өндірістен ескірген өнімді алып тастауға бағытталған кәсіпорынның стратегиясын баскару.
Калькуляция - өнім (жұмыс, кызмет) бірлігінің өзіндік кұнын есептейді жэне бухгалтерлік есеп эдісінің бір элементі. Калькуляциялау - бұл калькуляцияларды жасау. Жоспарлы, накты жэне сметалық калькуляциялар бөліп көрсетіледі.
Калькуляции бабы шығын шығарушыны жэне шығынның пайда болу орнын қоса ескеретін шығын түрлері. Калькуляция бабы бойынша шығынды жіктеу ресурстар кайда жэне не үшін шығын болды деген сауалдардың жауабын береді.
Калькуляциялау объектісі - тұтыну кұны аныктадған жұмыс пен қызмет, дайындалуы әр деңгейдегі ішінара өнімдер, жартылай эзірленген өнімдер, өнім түрлері.
Калькулиялаудың процестік әдісі - өлшеудің және калькуляциялаудың бірыңғай бірлігімен шығаратын өнімді шектеулі номенклатурамен аяқталмаған өндірісті не азғантай мөлшермен немесе басы бүтін болмайтын, жалғасы жок (тібектілікті емес) өндірістік кезеңдегі өндірістің жалпы сипатын сипаттайтын кен өндіру өнеркэсіптері мен энергетикада колданылады. 44.Қайта бөлістік
калькуляциялаудың ыкшамдалған әр түрлілігі ретінде жиі қарастырылады.
Калькуляциялык бірлік - калькуляциялык объектінің өлшеу бірлігі.
Кәсіпкерлік қызметтің сегменті - өнім түрі, бөлімше, нарык зонасы.
Кәсіпорынды бакылау жүйесі - барлық кәсіпорын бөлімшелерінің шаруашылык қызметтерінің накты нэтижелері туралы ақпаратты алуға, әзірлеуге, талдауға, ауытқуларды анықтауға жэне осы ауыткулардың себебін талдауга негізделген баскарушылык бакылау жүйесі, алға койылған максаттарға қол жеткізуге кажетті шараларды эзірлеу.
Кәсіпорынның нормативтік шаруашылығы - өндіріске кызмет ету мен оны баскару шығындарының, еңбек шығынының, энергияның барлық түр-лерінің, отынның, сатып алынатын бұйымдардың, мате-риалдар мен шикізат шығын-дарының ағымдағы норманың нормативінің жэне сметасының жүйесі.
Кезендік шығын (есептік кезең шығыны) - өнім (жұмыс, қызмет) өндірісімен тікелей байланысты болмайтын шығын. Коммерциялык және әкімшілік шығындардан тұрады.
Келісімді баға - сатып алу-сатудың әрбір жеке актісіндегі баға.
Кіру шығыны - болашакта табыс әкелуі керек сатып алынған және колда бар ресурстардын болуы.
Калькуляциялау мен шығын есебінің тапсырыстық әдісі теңдессіз немесе арнайы тапсырыстағы бұйым бойынша орындалатын дайындауда пайдаланылатын әдіс. Ол жеке жэне ұсақ сериямен өндіретін кәсіпорындарда қолданылады: тұрмыстык кызмет көрсетуде, полиграфиялык өнеркәсіптерде, кұрылыс және т.б. Шығын есебінің объектісі мен калькуля-циялау объектісіне клиенттің өзіне арнайы дайындалатын белгілі бір сандағы бұйымга тапсырыс-өтінімі жатады.
Қайта бөлу - келесі қайта бөлуге жөнелтілуі мүмкін немесе тарапқа өткізілуі ыктимап дайын болған жартылай әзірленген өнімді алумен аякталатын технологиялық процестің бөлігі (технологиялық операциялардың жиынтыгы).
Кайта бөліспен калькуляциялау - кайта бөлу деп аталатын өн-дірістің барлык сатылары ар-қылы белгілі бір тізбектілікпен өтетін біркелкі бұйымды түйдекті сериямен өндіретін өнеркәсіп салаларында қолданылатын шығын есебі мен калькуляциялау эдісі.
Қайтарылмайтын шығындар - бүрын кабылданған шешімнің нэтижесінде пайда болатын өткен кезеңнің шығыны. Оған ешкандай баскарушылық шешім әсер ете алмайды.
Қажетті сақтандыру кезені - сұраныстың пайда болуы мен оны канағаттандыру уакытта-рындағы айырмашылык. Материалды керек кезінде кажетті келемде беруді камтамасыз етеді
Қалыпты стандарт - бағаның экономикалык кезеңі ішінде орташа баға бойынша есептеледі.
Қаржылық бюджет -- күрделі каржы жұмсау бюджетін, ак-шалай қаражатты және болжаулы балансты камтитын бас бюджеттің бөлігі.
Қоймада сақтау кезеңі материал партиясы қоймада болатын орташа уакыт.
Қордың ен көп шамасы - ТМҚ партиясы тапсырыс берген және сактандыру корыныңсомасы.
Қорланбаған шығын - өндірістік өзіндік кұндарды калькуляциялауға катыспайтын эрі корларды бағалауға әсері тимейтін коммерциялык, экім-шілік жэне өткізу шығын-дары.
Қорларды бағалау - аяқталмаған өндіріс коймадағы дайынөнімдер және материал корлары өзіндік кұндарының есебі.
Қорларды тасу уақыты - орналастыруға дайындык үшін кажет және корларды екі пункті арасына орналастыруға кажетті уақыт.
Қорларды ұстау шығыны - қорларды сатып алумен жэне сақ-таумен байланысты шығын.
Қосымша шығын - бұрын әкелінген шығынға косуға біреу-діңөндіретін шығыны.
Құнды дисконттау - ағымдағы күн және дисконттау коэффи-циенті аркылы тұлғаланатын, болашакта түсетін акшалай каражаттың есептік шамасы.
Қызмет нәтижесі "шығын-табыс" экономикалық көрсет-кіштермен өлшенетін тиімділік.
Мәдени мұра активтері – мәдени, экологиялық немесе тарихи маңыздылығы салдарынан мәдени мұра активтері болып табылатын активтер. Оларға тарихи ғимараттар мен монументтер, археологиялық қазбалар орны, қорлар мен табиғи қорғалатын аумақтар, сондай-ақ өнер туындылары жатады;
Материалдық емес актив – физикалық нысаны жоқ сәйкестендірілетін монетарлы емес актив;
Міндеттеме – өткен оқиғалардан туындайтын мемлекеттік мекеменің міндеттемесі, оны реттеу экономикалық пайданы немесе сервистік әлеуетті қамтитын ресурстың шығып қалуына әкеп соқтырады;
Нарықтық белгіленген баға – сатудан алына алатын немесе белсенді нарықта қаржы құралын сатып алу кезінде төленуі тиіс ақша қаражатының сомасы;
Операциялық жалдау – қаржы жалдауынан ерекшеленетін жалдау;
Орындылық - ақпарат шешім қабылдайтын қолданушылар үшін орынды болуы және оқиғаларды бағалауға көмектесуі, олардың өткен бағаларын растауы немесе түзетуі тиіс;
Өзіндік құн – төленген ақша қаражатының немесе оның баламасының сомасы немесе оны сатып алу не құру сәтінде активті сатып алу мақсатында берілген басқа орнын алмастырудың әділ құны;
Лимит - белгілі бір кезеңге ресурстарды түтынушылар белгілеуі мүмкін шығынның шекті шамасы.
Лимиттеу - белгіленген өндірістік бағдарлама мен шығын мөлшерінен есептелетін өндірістік ресурстар шығынының шекті шамасын белгілеу тәсілі.
ЛИФО - өндіріске (сатуға), бірінші боп түскен ресурстар сатып алу уакьіты бойынша кезекте соңғылардың өзіндік құндары бойынша бағалануы керек ұйғарымдарға негізделген корларды бағалау эдісі.
Маржиналдык табыс әдісіөнімдерді өткізуден түскен тү-сім мен өзгермелі шығын ша-масы арасындағы айырмашы-лыкқа негізделген теңестіру әдісінің әр түрлілігі. "Директ-костинг" жүйесінде аныкталады.
Маржиналдык шығын мен табыс - өнім бірлігінің есе-біндегі қосымша шығын мен табыс.
Маркетинг саласы - өндіріс, кар-жы, еңбек, өткізу және т.б.
Маркетинг функциясы - кыз-меттерді зерттеу, акпараттар-ды алу, өнім ассортиментін жоспарлау, өткізу және бөлу, жарнама мен өткізуді ынта-ландыру.
Маркетингтік акпарат - маркетингтің барлык кызметінің орындалуын қамтамасыз ететін акпарат. Ол ішкі есеп беру-ден, алымдардан жэне ағымдағы сыртқыі акпараттарды өңдеуден, маркетингтік зерттеуден, талдаудан, стратегияны әзірлеуден жоспарлаудан, бакылаудан және реттеуден тұрады.
Материалдык корларды баскару - жыл сайынғы кор шығы-нының жалпы сомасын ең аз шамаға дейін кемітуді көздейтін экімшілік қызмет; жоспарлы баскару (корларды ұстауға кететін шығынның жыл сайынғы жалпы сомасын реттеу
жоспары) және тікелей басқару (накты шығындар мен оны ұстаудың шығындарын реттеу, бақылау, есептеу).
Мінсіз стандарттар - материалдарға, тарифтерге, кызметтерге еңбекакы мөлшерлемелеріне жэне үстеме шығынның смета-лык мөлшерлемелеріне жайлы бағаны ұйғарады.
Мінсіз шығын мөлшері - өндірістің мінсіз жағдайындағы қызметінің ең аз шамадағы шығыны.
Накты және нормативтік шы-ғын есебінін косарлас (пара-лельдік) жүйесі - өндіріс шығыны туралы ақпараттар козғалысын екі бағада бейнелейтін үлгі.
Накты шығын есебінің әдісі -колданыстағы норма бойынша шығын шамасы туралы деректің есебінде бейнеленбейтін нақты өндірістік шығын туралы деректерді тізбектілікпен жинау. Өнімнің (жұмыс, кызмет) накты ("тарихи") өзін-дік құндарын есептеуге мүмкіндік береді.
Негізгі шығын - технологиялык процеспен тікелей байланысты шығын.
Негізгі шығын нормасы - ұзак уакты бойы өзгеріссіз калатын тұрақты шығын.
Норма - өндіріс ұйымы мен озык технология жағдайындағы шаруашылық кызмет нәтижесінщ алдын ала белгіленген сандык көрінісі.
Нормалау - өндірістік ресурстарды тиімді пайдалануды камтамасыз етуге бағытталған оңтайлы норма мен нормативтердің ғылыми негізделген есеп про-цесі.
Иормативтік-анықтама акпараты өндіріс процесінде өзінің сипатын ұзак уакыт өзгертпейтін әр түрдегі пәндерде кәсіпорын ресурстарын сипаттайды, ал ол туралы мәлімет есептік жэне жоспарлы есептерде көп пайдаланылады.
Нормативтік шығындар - кәсіпорынды болашакка бағдарлаушы және бірқатар шектеулермен шарттасылған шығынның ғылыми негізделген деңгейі.
Нормативтік шығын бойынша есеп жүйесі - накты шығын алгебрлік жолмен нормативтік шығынды әодан ауыткуды анықтайтын үлгі.
Нормативтік шығын бойынша өзіндік күндык калькуляция жүйесі алдын ала нормативтік калькуляцияны жасаудан тұрады. Жұмыс, кызмет жэне өнімнің жекелеген түрлері бойынша анықталған нормадан ауыткуларды бөлу.
Оперативтік өндіріс есебі - технологиялык процестің сатылары бойынша жартылай дайындалған өнімдердің, тараптардың, бөлшектердің заттай түрінде қозғалыс есебі.
Оперативтік-өндірістік жоспарлау - аз уакыт аралығына жұмыс орны, кұрылымдық бөлімшелер бойынша көрсеткіштерді нактылау, айкындау, бойынша жоспарлы жұмыс.
Операциялық бюджет - ұйымның кіріс және шығыс баптарын бейнелеуші косалкы (жеке) бюджеттер (сметалар), аркылы нактыланатын пайда мен залал жоспарын камтитын бас бюджеттің бөлігі.
Операциялык шығын нормасы - материал шығынының, жеке операцияның еңбек шығынының есебі.
Өзгермелі шығын - өндіріс деңгейіне (көлеміне) тікелей байланысты болатын шығын.
Өндіріс - мақсатты бағыттагы кызмет. Бұл қызметтің аркасында жекелеген компоненттер пайдалы өнімге айналады.
Өндіріс шығыны - акшалай түрде көрінетін кәсіпорынның өнім (жұмыс жэне кызмет) өндіру мен оны өткізу шығынының жиынтыгы.
Өндіріс шығынын есептеу әдісі және өнімиің өзіндік кұнын калькуляциялау - өнім бірлігінің нақты өзіндік кұнын анықтауды камтамасыз ететін өндірістік шығындарды көрсету және кұжаттау тэсілдерінщ жиынтығы. Шығын есебінің объектілері бойынша процестік, кайта бөлістік және тапсырыстык әдістері бөліп көрсетіледі; ескерілетін шығындардың толык болуына қарай - өзіндік құндарды толык және толық емес етіп калькуляциялау; оперативтілігі бойынша нормативтік шығын мен накты өзіндік құн есебінің әдісі болады. Калькуляциялау жэне өндірістік шығын есебінің әдісін кәсіпорын дербес тандайды.
Өндіріс шығынын жіктеу - шығындарды есеп бағытгарымен, жалпылау (корытындылау) принциптерімен және өзінді кұнды басқару максатымен топтастыру.
Өндіріс шығынының кұрылымдық есебі - қысқа мерзімді мен ұзақ мерзімдіден тұратын, тікелей, жалпы өзгермелі жэне кұрылымдықка тап-тастыралатын шығын нұскасы.
Өндіріс факторлары бойынша шығын есебі - жұмыс күші, еңбек кұралы, материал шығындары өндірістік процесті анықтайтын факторлар бойынша топтастырлатын шығын нұсқасы.
Өндіріс шығынының көп сатылы есебі - әр сатыдағы шығынның орнын толтыру үшін үстеме бага (маржа) жинақтайтын нұска.
Өндірістік есеп - бухгалтерлік баскару есебінің негізі. Өндіріс шығындары туралы акпараттары жинактайды, өткен кезеңдегі сметамен салыстырғандағы оның өсу себептерін талдауды және үнемдеудің ыктимал резервтерін аныктайды.
Өндірістік кезең - өнімді дайындауға кажетті уакыт.
Өндірістік өзіндік құнға тек өндірістік шығын жатады. Каль-куляциялаудан баскару және өткізу шығындары шығарылады.
Өндірістік ресурстар еңбек және материалдык ресурстардың, сондай-ак тұтыну кұндарын жасаудың өндіріс процесіне негізгі қорлардың жиын-тығы.
Өндірістік тапсырыс - тапсырысты орындау бойынша жұмыстың барлық кешенін біріктіретін жоспарлы есеп бірлігі.
Өндірістік шығындар өнім (жұмыс, кызмет) өндірісімен байланысты шығын. Өндірістік өзіндік кұнның есебінде ескеріледі.
Өнімнің маржиналдығы - түсімге (бағаға) проценттік қатынаста тұлғаланатын өнім бірлігіне кірістелетін маржиналдық табыс.
Өнімнін (жұмыс, кызмет) өзіндік кұны - оны өндіру мен өткізуге кететін, яғни шикізат, материап, отын, энергия, негізгі кор, еңбек және баска да ресурстардың акшалай түрде бейнеленетін шығындары. Цехтык, өндірістік, толык, сондай-ақ "шектеулі" ("директ-кос-тинг" жүйесі) өзіндік кұндар бөліп көрсетіледі.
Өсім шығыны (табысы) - өнімнің (жұмыс, кызмет) косымша партиясын сатудың немесе дайындаудың нәтижесінде пайда болатын косымша шығын (табыс).
Өтелімділік кезеңі - ұйымның таза табысы бастапкы жұмсалған күрделі қаржының орнын толық толтыратын уақыт аралығы.
Өткен шығын - казіргі уакытта табыс әкелетін, алайда, болашакта табыс әкелу қабілетін жоғалтқан жұмсалған (шығындалған) ресурстар.
пайдалы қолдану мерзімі – актив субъектінің пайдалануы үшін жарамды болады деп күтілетін уақыт кезеңі; не мемлекеттік мекеме осы активтің көмегі арқылы алуға болжап отырған өнімнің белгілі бір саны немесе ұқсас көрсеткіш;
ретроспективті қолдану (есеп саясатындағы өзгерістер) – бұл есеп саясаты үнемі қолданылатын операцияларға, өзге оқиғаларға және жағдайларға жаңа есеп саясатын қолдану;
сервистік әлеует – мемлекеттік мекеменің функцияларына сәйкес ақылы қызметтер көрсету, сондай-ақ тауарларды өндіру үшін пайдаланылатын, бірақ ақша қаражатының таза түсімін тікелей қамтамасыз етпейтін активтер;
сенімділік – пайдаланушылар ақпаратқа сенімді ретінде сүйене алатын елеулі қателер мен бұрмалаулардың болмауы;
салыстырмалық – түрлі кезеңдердегі және түрлі мемлекеттік мекемелердің ақпаратын салыстыру мүмкіндігі. Ұқсас операциялардың қаржылық нәтижелері барлық мемлекеттік мекемелер үшін ортақ әдіснама бойынша жүзеге асырылуы тиіс;
тарату құны – егер актив ескі, ал оның жай-күйі пайдалы қолдану мерзімінің аяғында күтілетіндей жағдайда болған кезде есеп шығындарын есептен шығарғаннан кейін бүгінгі таңда активті есептен шығару кезінде алуға болатын есептеу сомасы;
92.тану – қаржы жағдайы туралы есепке немесе қаржылық қызметтің қорытындысы туралы есепке қаржы есептілігінің бір бөлшегінің анықтамасына келетін және мойындаудың төменде көрсетілген талаптарын қанағаттандыратын бапты қосу процесі;
таза сатылатын құн – сатуға, айырбастауға немесе таратуға байланысты болжамды шығындарды және аяқтау бойынша болжамды шығындарды алып тастағанда, қалыпты қызмет процесінде сатудың күтілетін бағасы;
шығыстар – шетке кету түрінде есепті кезең ішінде экономикалық пайда немесе сервистік әлеуеттің азаюы немесе капиталда қатысатын тұлғаларға бөлуге қатысты азаюдан ерекшеленетін, капиталдың азюына әкелетін активтердің азаюы мен міндеттемелердің туындауы;
түсініктілік – қаржылық есептілікте ұсынылатын ақпарат пайдаланушыларға түсінікті болуы тиіс;
Пайда болған шығын үшін жауапты орталыктар - бір есептік процесте шығынның пайда болу орталығы мен ме-неджерлердің жауапкершілі-гін біріктіру мүмкіндігі бар, менеджерлер баскаратын кэ-сіпорынның окшауланған кү-рылымдык бөлімшелері.
Пайда болу орталығы бойынша шығын есебі - өнім түрлеріне катыссыз пайда болу орны бой-ынша топтастырылатын шыгын
есеп объектісі ретінде жалпы өндірістік сипаты болатын жа-нама шығынға бөлінетін, ал тікелей-шығынның пайда болу орнын қорытындыламай өнім бойынша ескеретін жүйе.
Пайда орталығы - сату келемі, баға, өзгермелі шығын сиякты басты пайда көрсеткіштерін аныктауда үлкен рөлі болатын жаупаты орталыктар.
Релеванттық материал шығыны - корды сактаумен жэне тапсырысты орындаумен бай-ланысты болшактағы шығын.
Релеванттық өндіріс шығыны- шешімнің таңдалған нұскасына қарай өзгеретін болашактағы шығын.
Релеванттык шығын оңтайлы басқарушылық шешімді таңдау (іріктеу) барысында назарға алынатын шығын.
Ресми баға - сатушылар мен сатып апушыларға белгіленген баға.
Реттелетін (бақыланатын) шығын - жауапты орталыктардың басшылары тарапынан ыкпалға көнетін шығын.
Реттелмейтін (бакыланбайтын) шығын - жауапты орталык басшысы ыкпал ете алмайтын шығын..Реттелмейтін шығын мен табыс - жауапты орталык менеджерлері олардың шамасын реттемейді.
Салыстырмалы жеке еңбек шығынының есебі - шығынның пайда болу орны бойынша, жауапты орталықтарға және дайын өнімдерге тікелей жата-тын шығындар нұскасы.
Сақтандыру кезеңі - тапсырыс берілген тауарды пайдалануды ұйғарған күн мен жоспарланған жабдыктау күні арасындағы жіберілген уақыт аралығы.
Сақтандыру кезенін ұзарту бірлікті уактылы жабдыктауда өзгерту коэффициентінің өтем-акысына кажет.
Сақтандыру қоры - келесі тапсырысты алу сәтіндегі коймадағы материалдың қалдығы.
Сараланған есеп - ұйымның же-келеген кұрылымдык белім-шелерінің (сегменттерінің) кыз-меттері туралы акпараттарды алу, көрсету және жалпылау (корытындылау) жүйесі. Бухгалтерлік баскару есебінің маңызды кұраушысы болып табылады.
Сараланған есеп берушілік -ұйым бизнесінің жеке сегменті бойынша калыптасатын есеп берушілік.
Сатылас талдау - әр көрсеткіштің кұралдық бөлігін әрі оның ауыткудың жалпы мөлшеріндегі өзгерісін зерттеу.
Сатып алу кезені - әдетте сатып алынатын материлды алуға кажетті уақыт.
Сегменттік талдау әдісі - көп сатылы сегменттік шығын есебінің деректеріне және пайданың жалпы сомасындағы әр сатыдан түсетін салым акшаға негізделген әдіс.
Сериялық өндіріс - мамандандырылған жабдықта әзірленетін сан мыңдаған бөлшектерден тұратын үлкен номенклатурамен бұйымдарды өндіру.
Смета - әкімшілік кабылдайтын шешімді жүзеге асырудың каржылык жоспары.
Сметалык бақылау жүйесі шығын сметасын орындауға, накты шыгынның сметалықтан ауытқуын аныктауға және алға қойылған максаттарды жүзеге асыруға бағытталған шешімдерді әзірлеуге негізделген баскарушылық есептің коммуникациялык желілер жүйесі; ол материалдардың, негізгі өн-дірістік жұмысшылар еңбек-ақысының шығындарын, өндірістік үстеме шығындарды, коммерциялык жэне әкімшілік-баскару шығындарын бақылау әдісі ретінде пайдаланылады.
"Стандарт-кост" - "стандартты" езіндік кұндарды есептеуге мүмкіндік беретін жэне барлык шығындарды катал нормалауға негізделген калькуля-циялау жүйесі. Бухгалтерлік есепті және шығын шығарған орталыктардың басшыларына жайсыз ауыткулар үшін жауапкершілік жүктелетін стан-дарттыктан нақты шығынның ауытқуын мүкият талдауды ұйғарады. Отандык нормативтік есептің үлгісі.
Стандарттық норма кажетті материалдарды, өндірістік технологияны, технологияда қарастырылған операцияларды орындауға кететін уакыт шығынын, эр түрлі жағдайлар мен жабдыкты дұрыс тандаудағы (яғни, жабдықтың сапасына карай болатын) өнім бағасын талдау мен есептеу нәтижесінде алынатын ғылыми негізделген шама.
"Стратегиялық бизнес-бірлігі" СББ тұжырымдамасы - кәсіпорынның ұйымдык кұрылымын оңтайландыруға мүмкіндік беретін тұжырымдама. Әр бизнес бірлігі үшін тәуелсіз стратегияны әзірлеуді ұйғарады.
Статистикалық (тұрақты) бюджет - ұйымның іскер белсенділігінің белгілі бір деңгейіне есептелетін бюджет.
Стратегиялық жоспарлау - ұйымның алға койған мақсатына жетуіне арналған өзіндік ерекшелігі бар стратегияны әзірлеуге апаратын кәсіпорын басшылары кабылдайтын әрекеттер мен шешімдерді іріктеу.
Таза пайданы есептеу әдісі - өндірістің жалпы шығын сомасы мен кор кайтарымы мөлшерінің аракатынасына кұрылған әдіс.
Талдаушы-бухгалтер баскару міндеті жүктелген.бухгалтер.
Тапсырыс берілген материал партиясы - бір партияда тапсырыс берілетін және жеткізілетін қорлардың саны.
Тауар партияларын жіберу шығыны - өнімнің дайындалған
бірліктерінің санына емес, негізінен тапсырыстардың санына байланысты болатын тапсырыстың жалпы шығын сомасы.
Теңестіру әдісі - формула бойынша таза пайданы есептеудің көмегімен шиеленіскен сәтті аныктау әдісі.
Техникалык-экономикалык жоспарлау - алдағы ұзак кезеңге кәсіпорынды дамытудың кешенді жоспарын, бір жылғы бюджет, смета жасау.
Тиімді шығын - шығыс нәтижесінде шыгару үшін өндірілген өнім түрлерін өткізуден түскен табыс алынады.
Тиімсіз шығын - нәтижесінде өнім өндірілмейтін бейөндірістік сипаттағы шығын .
Толық шығын нормасы - жеке атаудағы бөлшектерге катысты операциялық норманы корытындылаудың нәтижесінде алынатын шама.
Трансферттік баға - бір жауапты орталыктың екінші бір жауапты орталыкка өз өнімін немесе кызметін берудегі баға. Трансферттік баға белгілеу ор-талыксыздандырылған ұйымдық кұрылымы бар ұйымдарда колданылады.
Тұрақты шығын - белгілі бір аукымды базаның аясында үй-ымның іскерлік белсенділігі-нің өзгерісіне катыссыз кала-тын (не реагируют) шығын.
Тікелей шығын - кандай да бір жанама әдісін пайдаланбайақ шығын шығарушылыға тікелей салынатын шығын. Ол тікелей материалдық шығын мен тікелей еңбекакы шығынынан тұрады.
Үдемелі шығын - ұйымның іскер белсенділігінен де жылдам өсетін шығын.
Үйлесімді шығын өзгермелі шығынның әр түрлілігі. Ұйымның іскер белсенділігінің каркынымен бірдей карқынмен өседі.
Үстеме шығын - кәсіпорынды басқарумен, ендірісті баскару және оған қызмет етумен байланысты кешенді шығын.
Цех ішілік (ішкі цех) есеп - өндірістік бөлімшелер ішінде жұмыс орындарының арасындағы бөлшек, торап және жартылай дайындалған өнім көзғалысын ағымдағы қадағалау, ресімдеу, есептеу және бақылау.
Шартты бірлік - аяқталған енім бірлігін өндіруге кажетті шығынды іріктеу.
Шартты бірлік әдісі - шартты түрде дайын бұйымда өнделуі толық аякталмаған бұйымды кайтадан есептеуге мүмкіндік береді.
Шартты-өзгермелі (шартты-тұрақты) шығындар - өзгермелі және тұракты компоненттерді камтитын шығын. Шекті шығын (табыс) - косым-ша дайындалган өнім бірлігі есебіндегі косымша шығын (табыс).
Шығын - болашакта табыс әкелуге кабілетті кәсіпорын активтері ретінде баланста тіркелетін колда бар сатып алынған ресурстарға жұмсалатын қаражат.
Шығын бағасы - өнімнің өзін-дік кұнына негізделетін баға. Пайдалылык табалдырығын белгілеуде пайдаланылады.
Шығын жинау жүйесі - жауапты оргалыктар бойынша шығындарды корытындылау әрі оларды осы орталыктармен жасалған өнім түрлері бойын-ша бөлу.
Шығын есебінін объектісі - шығынның пайда болу орны, біртекті өнімдердің түрлері немесе топтары.
Шығыннын пайда болу орны -бакылау жэне баскару үшін өндіріс шығынын жоспарлау, мөлшерлеу жэне есебі ұйым-дастырылатын үйымның кұрылымдық бөлімшелері (жұмыс орны, участке, цех).
Шығынның пайда болу орта-лығы - өндіріс шығынының есебін және нормалауды жоспарлауды ұйымдастыруга мүмкіндігі бар кәсіпорынның оқ-шауланған кұрылымдық бөлімшелері.
Шығын есебінін нормативтік әдісі - өндіріс кезінде накты шығынның нормативтен ауытқуын аныктау аркылы объект, процесс, операция бойынша шығындарды алдын ала аныктауды ұйғарады. Нормативтік өзіндік кұнды және одан ауытқуды есептеуге мүмкіндік береді.
Шығын жәке табыс есебіне қабылданатын - кабылданған шешімге байланысты шығын мен табыс.
Шығынды нормалау негізіндегі бакылау жүйесі - шығынды нормалауға накты шығынның нормативтен ауытқуын анык-тауға және ендіріс тиімділігін арттыру шараларын әзірлеуте негізделген коммуникациялык желілер жүйесі.
Шығыс - кәсіпорынның табыс алуымен байланысты әкелетін шығынның бөлігі, мәні бойынша өткізілген өнімнің (жұмыс, кызмет) өзіндік кұнын сипаттайды.
Шиеленіскен сәт - кәсіпорынның өткізуден түскен түсімге тең шығыны болатын сату көлемі.
Ішкі есеп беру - белгілі бір уакыт аралығындағы бөлімшелердің кызмет нэтижелерін сипаттаушы өзара байланысты экономикалык көрсеткіштер жүйесі.
ФИФО - сатып алу тізбектілігімен есептік кезең ішінде материалдық ресурстарды пайдалануға негізделген корларды бағалау әдісі, яғни өндіріске
бірінші түскен ресурстар (саудада-сату) жыл басындағы кұндылыктардың кұндарын коса ескеретін сатып алу уакыты бойынша біріншілердің өзіндік кұндары бойыенша бағалануы керек.
Экономикалык модель - бағаның ықпалы, шығынның мінез-кұлкы, пайдага ендіру көлемі.
Экономикалык талдау - жоспар, есеп берушілік және басқа да ақпарат көздерінің көрсеткіштері негізінде кәсіпорын мен оның кұрылымдык белімшелерінің өндірістік-шаруашылық кызметтерінің нәтижелерін зерделейтін ғылым.
Экономикалык тиімділік – нәтиже мен осы нәтижеге кол жеткізу үшін өндірілген шығының аракатынасы.
Экономикалык элемент - өндірістің біртекті шығын түрі. Шығындарды элемент бойынша топтастыру мына сауалдарға жауап береді: есептік кезеңде өндіріске не шығындалды? Бұл арада шығын шығарушы және пайда болу орны ескерілмейді.

Приложенные файлы

  • docx 26624295
    Размер файла: 78 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий