Жалгасбаева жауап


87. Галитті қалдықтарды қайта өңдеу және өндірістік қалдықтардың техноло-гиялық әдістерін сипаттаңыз. Академик Пряншиников былай жазады, қалдықтар саны да, шикізатты алу секілді экспоненциалды заң бойынша артады және адамзат көбіне қалдықтарға жұмыс істейді. Осылай, өндірілетңн калийлі тыңайтқыштың әр тоннасын негізінен натрий хлоридінен тұратын галитті қалдықтың үштен төрт тоннаға дейін келеді. Фосфогипс фосфорлы тыңайтқыштар өндірісінің көп тонналы қалдығы болып табылады,апатитті концентратты өңдегенде 4,25 тонна, ал Қаратау фосфориттерін өңдеу кезінде экстракционды фосфор қышқылының әр тонна фосфогипс келеді. Фосфатты шикізатты байыту кезінде де көп қалдық пайд болады. Мыс рудаларын байыту кезінде қалдықта флотационды күкіртті колчедан қалады. Оны күкірт қышқылының өндірісі үшін пайдаланады. Алайда күкіртті колчеданды күйдірген кезде колчеданд күйік (=0,73-0,75 т 1т пириткс)пайда болады. Жыл сайын оның 5 млн.ға жуық тоннасы жиналады. Ауыр металдардың жоғары концентрация өсімдіктері үшін улы болып, олардың өсуін тоқтатады. Жылу электро станциялары жылына ондаған млн тонна шаң тәріздес күл мен енсек қалдықтар шығарады. Ірі жылу электро станциясының қалдықтары бағалы жерлердің жүздеген гетарларын алып жатыр. Алайда бұл қалдықтар құрылыс материалдарының өндірісі үшн шикізат болады. Күл кей металдар: темір, аллюминийді алу үшін шикізат бола алады. Күлді бетонды,селикатты кіпішті, шлакты металдарды және т.б толтыру өндірісінде пайдалануға болады. Гиобиоценоздардың ресурстарын пайдалану кезіндегі заттардың антропогенді айналымда қандай күрделі заңдылықтардың орындалуы керектішгін біз келесі трофикалық деңгейге берәлуі керек болған қорланған энергиямен заттардың негізгі массасы алынатындықтан және тұйықталатындықтан барлық экожүйе өз тіршілігін жоюы мүмкін. Жойылған экожүйенің орнына басқасы пайда болуы мүмкін,бірақ оның өнімділігі аз болады. Осылайша, заттар мен энерияның ыдырауы оның қалпына келуінен тез болады және табиғи айналым тоқтайды. Мұны болдырмау үшін адам өз міндетіне экожүйені қалпына келтіруді алуы керек:тұқым себу, органо минералды тыңайтқыштарды қосу,өсімдіктерді сумен қамтамасыз ету т.б.
88. Фосфорит кенін өндіру және қайта өңдеу қалдықтарын кәдеге жарату әдістерін сипаттау, фосфор шлагын қолдану технологиясы. Фосфат шикізаты ретінде негізгі мәнге апатит пен фосфорит ие, олардың химиялық формуласы Са5[РОл]3 (Ғ,СІ,ОН). Са5F(PO4)3 Фосфорит - шөгіндітаужыныс (саз, карбонат, аралас қүрамды), олардың құрамы негізіненфторапатиткежақын. Фосфорит уран,сирекжер, стронций сияқтыэлементтерге бай келеді. Сондай-ақоның құрамына ванадий, титан, цирконий, алтын және т.б. кіреді. Фосфат шикізатының қоры шетелдерде 100 млрд. тоннадан асады. Олардың ішінде фосфориттің үлесіне (20- 45% Р205)99% қор, ал апатиттің үлесіне небәрі 1% (10% P2Os) ңор тиеді. Өте ірі фосфорит кенорындары орналасқан елдер - Морокко, Мысыр, Алжир, Тунис, Сирия, Уганда, АҚШ. ТМД-да фосфат шикізатының қоры 15 млрд. тонна, оның ішінде 2 млрд. тоннасы - жиынтықты темір кенді және сирекметалды кенорындарда, ал апатит кенінің үлесіне өнеркәсіптік фосфат шикізаты қорының 40%-дан астамы кіреді. Фосфат шикізатының өндірісі шетелдерде 100 млн. тоннадан асады. Өндірістің негізгі көлемі (70%) АҚШ пен Мароккода. Фосфат шикізатының қүны оның сапасына байланысты.
Фосфорит кені (30% Р2Ог) 2000 жылы 30 $/т шамасында болған.
Қазақстанда есепке алынған фосфат кенінің баланстық қорында негізгі мәнге фосфорит (микротүйірлі жәнө жалбыр) кені ие. Фосфорит кенорындары екі ірі алапта шоғырланған: Кіші Қаратау (микротүйірлі фосфорит) және Ақтөбе (жалбырлы фосфорит). Кіші Қаратау алабы 14 өнеркәсіптік кенорынды (Шолақтау, Көксу, Жаңатас, Көкжон, т.б.) біріктіреді. Олардың баланстық қоры 550 млн. тонна. Алаптың болжамдық ресурсы 2 млрд. тонна деп бағаланады. Ақтөбе алабы 9 кенорынды (Ши- лісай, Алға, Богданов, Көктөбе, т.б.) біріктіреді, олардың жиынтық баланстық қоры 125 млн. тонна фосфордың бестотығы. Бұл қордың үлкен бөлігі (90 млн. тонна) Шилісай кенорнында шоғырланған. Алаптың болжамдық ресурсы 104 млн. тонна Рг05 деп бағаланады. Фосфат шикізатының Қазақстанда нашар зерттелген резервтік көзі - апатит кені, ол Көкшетау ауданында орналасқан (Красномай массиві) кенорындардан тұрады. Фосфат шикізатының маңызды резерв көзі Торғайдың Соколов, Сарыбай, Қашаржәне басқа кенорындарындағы апатитті магнетит кені болып табылады. Олардың байыту өнімдерін тазартқан кезде жыл сайын 100 мың тонна апатит конңентратын алуға мүмкіндік бар.
Фосфорит рудалары майда дәнді (қабатталып орналасқан), желвак ( томпақ үйінді түрінде-конкреция), ұлутас (қабық, сыртқы қабық) және қалдық таралған (шашыранды) түрінде кездеседі.Апатит кен орындары негізінен магналық (балқыған) пайда болған, ал фосфориттік - тұнбалық.Қазақстанда фосфорит кендері Қаратау аймағында және Ақтөбе облысында Шилісай массивінде кездеседі.. Қазіргі кезде өндірістерде Қаратау фосфориттері пайдаланылуда. Фосфорит кенін пайдаланудың басты бағыты кешенді, тиімді пайдалану. Кен негізінен ашық әдіспен өндіріледі.  Содан кейін Қаратау фабрикаларында ұсақтайды, сорттайды және байытылып, химия кәсіпорындарына жіберіледі.Ұсақтау және сорттау, байыту процесстерінде қалдықтар (ұнтақтар) пайда болады. Оларды фосфор ұнын өндіруге пайдалануға  боладыӘйткенмен,пайдалану дәржесі  әлі жеткіліксіз.
Екінші маңызды мәселе бағалы компоненттерді жоғалтпау. Кейде байыту және технологиялық  өңдеу кездерінде 35 пайызға дейін  фосфор жоғалтылады, ұнтақтар қайта  пайдаланусыз жоғалтылады. Үйінділерде  бірнеше млн. тонна  баланстық  емес фософор қоры  жинақталған.
Фосфор шламы пештерді тазалағанда, тұндырғыштардан, темір жол цистерналарын тазалағанда, т.б. фософр тасымалдау  және өңду операцияларынан алынады. Оның құрамында фософор 50 пайызға дйін жетді. Ол негізінен фосфор қышқылын өндіруге пайдаланады.
Фосфорлық шлам және коттрельдік шаңның анықталған заттық құрамдары келесідей: Фосфорлық шлам құрамы, %: P2O5 жалпы - 17,01, K2O - 6,72, Na2O- 0,41, SiO2 - 45,38, CaO - 13,74, MgO - 4,16, Al2O3 -1,08, Fe2O3 - 0,81, C - 5,91, S - 0,40;
Коттрельдік шаңның құрамы, %: P2O5 жалпы - 23,05, K2O - 7,05, Na2O - 0,55, SiO2 -25,08, CaO -8,99, MgO -1,29, Al2O3 - 2,66, С - 22,34, S - 0,36.
Шлактың құрамындағы ең токсикалық компоненттер: – фосфин өте уытты газ. ШРК-сы жұмыс зонасында 0,1 мг/ ( бауырға, асқазанға, көзге зияны тиеді, анемия болады).
Фосфорлық шлам және коттрельдік шаңның минералогиялық құрамында кальций силикатты, диопсид және калий алюмосиликаты, кальций фосфаты түріндегі қосылыстардың бар екендігі туралы мәліметтер растрлық электронды микроскоп құрылғысының көмегімен анықталды.
89. Фосфорит кенін өңдеу кезінде пайда болатын фосфогипс қалдықтарды жою әдістеріне сипаттама беріңіз.
CaSO4 ∙nH2O фосфогипс.Фосфор қышқылы өндірісінде түзілетін қосымша өнім - фосфогипс. Р2О5 түріндегі 1 тонна фосфор қышқылын алу кезінде 4-5 тонна фосфогипс түзіледі.
Химия өнеркәсібіндегі ірі тонналық қалдықтардың бірі фосфогипс болып табылады. Тараз қаласы минералды тыңайтқыштар зауыттың өндірістік әрекетінің нәтижесінде фосфогипстің біраз көлемі жиналған. Қазіргі уақытта арнайы шлам жинақтарында және зауыттың төбелерінде шамамен 7,6 млн.т. қалдық орын алған. Алайда, өңдеудің әртүрлі тәсілдерінің болуына қарамастан, қазіргі уақытта фосфогипстің еліміздегі пайдалану деңгейі барынша төмен қалып қоюда.Қаратау кен орны фосфориті теңіз суын тұндыру нәтижесінде қалыптасатын, тұнбалы жағдайдағы жыныстар болып табылады. Олар негізінен глауконит, лимонит, клаьцит, доломит, магнезиалды силикат, алюмосликаттар, каолин, егісті шпаттар, кварц, гранит және органикалық заттар түріндегі қоспалардың аздаған құрамымен кальций аморфты ұсақ кристалды фосфатының негізінде құралады. Жанама өні ретінде қалыптасқан дигидрат немесе кальций сульфатының жарты гидраты ондағы қоспасының құрамына байланысты сәйкес түрде фосфогипс деп аталады.
Фосфогипстің үлкен көлемді жойылуының тиімді бағыттарының бірі жол құрылысында топырақ үйінділерін тұрғызу кезінде қоспалар ретінде, немесе құрылыс саласында топырақтан жастықшаны орнатқанда қолдану болып табылады, нақтылап айтатын болсақ, жол құрылысы саласында қолдану мүмкіндігі жоғары. Фосфогипс құрайтын қалдықтарды жол-құрылыс материалдарын алу үшін маңызды шикізат базасы ретінде қарау керек, ол дәстүрлі түрде байланыстырғыш заттарды үнемдеу мүмкіндігін береді және қоршаған ортаны қорғау мәселесін шешуге жағдай жасайды.
Фосфогипстің құрамы табиғи гипсті шикізатпен салыстырғанда анықталғаны, фосфогипс түрлі тоқыма өндірісінде сапалы шикізат ретінде тиімді.Оны қолдану кезінде қоспалардан қосымша тазарту қажет. Пайда болған фосфогипс көлемі арнайы гипсті шикізатты алуда қажеттілікті жоғарылатады. Фосфогипстан алынатын гипсті тоқыманы алу технологиясы жасалынды және қолданылды. Қоспаның құалуын және нейтрализациялауын төмендету үшін оны жуады, сосын кептіреді, күйдіреді және ұсақтайды. Бұл технология бойынша стандарттық талаптарына жауап беретін жоғарғы берікті гипс алады. Фосфогипсті тоқымалар цементке ұстап алудың мерзімін реттеу үшін қосымша ретінде қолданылуы мүмкін. Фосфогипсті тоқымалардан қоршау плиталары блоктар, гипсті құмды кірпіш, декоративті акустикалық плиталар алуға болады. Фосфогипсты тоқымалар негізінде декоративті заттар – жасанды мрамор алу мүмкіндігі бар. Фосфогипс цемент өндірісінде бір уақытта күкірт ұышқылын алуда шикізат сесбінде болуы мүмкін. Суперфосфат өндірісінде де көп мөлшерде қалдықтар (фосфогипс, пирит тұқылы, селен шламы) шығарылады. Фосфогипс фосфор қышқылын өндіргенде 8т фосфогипс шығады. Фосфогипсті ауыл шаруашылығында, цемент, гипс, күкірт қышықылы өндірісінде қолдануға болады.
90. Фосфорит кенін өңдеу кезінде пайда болатын феррофосфор қалдықтарды жою әдістеріне сипаттама беріңіз. Fe2P- феррофосфор. Қарапайым фосфор өндіргенде көп мөлшерд  шлак, шлам, феррофосфор, кокс ұнтақтары, фосфорит ұнтақтары, кварцит жанатын  газ пайда болады. Әсіресе ең көбі электропештерден шығатын шлак. Фосфор кәсіпорындарында ондай шлактан  қиыршық тас, шақпақ шлак және пемза  алынады.
Феррофосфор болат қорытушы кәсіпорындарға жөнелтіледі.
91. Техногенді қалдықтардың негізгі бағыттарын жазыңыздар
92. Техногенді қалдықтарды өнеркәсіп игеруге дайындау әдістерін сипаттаңдар
Қазіргі техногендік өндіріс өнімді арттыруға бұрынғыдан әлдеқайда  артық шығын жұмсауды талап етеді. Соңғы 60 жылда дәнді дақылдардың  өнімділігі 2 есеге өскенде қоланылатын  трактор құны 100 есе, комбаин  - 250 есе, тыңайтқыштар – 350 есе артқан, өнімнің  бір өлшемін алуға жұмсалатын қаржы 1100 есе  өскен. Мәліметтер енді өнімділікті осындай шығындармен 2 есе арттыруға ешқандай ресурстар  жетпейтінін көрсетеді. Сондықтан   ауыл шаруашылығын ресурс үнемдеуші  жолға қою керек. Ауыл шаруашылық өндірісінің негізі экологиялық  принциптер болуы керек. Соның негізінде  механикаландыру және автоматтандыру, химизация, мелиорация, т.б. ҒТП жүзеге асырылуы тиіс. Ауыл шаруашылығын техногендік  өндірістен экологиялық түрге шұғыл  ауыстыру керек. Мұнда қаржы жұмсау, технология, экономикалық басқару, сауда-саттық, халықаралық байланыстар барлығын оңтайландыру қажет.
93. Заманауи минералды шикізат ресурстарын тиімді пайдалану жолдары және қолданылатын әдістерді сипаттаңыз. Қазіргі уақытта минералды тыңайтқыштар өнеркәсібі бірқатар ерекшеліктермен сипатталады:
• минералды тыңайтқыштар өндірісінде әлемде кен орындары шектеулі – табиғи газ, фосфатты кендер мен калий тұздары шикізат болып табылады;
• энергия тасымалдағыштар мен шикізаттарға бағаның тұрақты өсуі, олардың өндірісі үлкен энергияның жұмсалуымен және шикізаттық тәуелділікпен ерекшеленетіндіктен, минералды тыңайтқыштардың бағасының деңгейіне маңызды ықпал етеді;
•өндірістік қуаттылықтар жоғары капитал сыйымдылығымен сипатталады және шикізат көздеріне, теңіз порттарына немесе өткізу нарықтарына жақын шоғырланған;
• минералды тыңайтқыштарды өндіру және тұтыну географиялық жағынан әртүрлі болуына байланысты, саланың өнімінің маңызды үлесі экспортталады.
Минералды тыңайтқыштардың әлемдік нарығы соңғы он жылдықтарда жоғары қарқынмен дамуда, бұл элемдік экономиканың жалпы дамуына және соның ішінде ауыл шаруашылығының дамуына ықпал етуде. Нәтижесінде 30 жылдан кем уақытта оның көлемі 5 есе артты және 70 млрд. аса АҚШ долларына жетті. Әлемдегі тыңайтқыштар өндірісінің түйінді факторлары болып табылады:
• әлемдегі халық санының өсуімен шартталған негізгі өнімдеріне сұранысының артуы;
• бір адамға шаққанда егіндік алқаптардың қорының кемуімен және олардың жүдеуіне байланысты ауыл шаруашылығын қарқындатудың қажеттілігі;
• күрделі климаттық жағдайлармен белгіленген ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігінің төмендеуі;
• жан басына шаққандағы табыстың артуымен белгіленген, дамушы экономикасы бар елдердің халқының тамақтану рационын жақсарту;
•биоотынға (биоэтанолға, биодизельге) оларды қайта өңдеу қажеттілігімен белгіленген техникалық мақсаттағы ауыл шаруашылығы өнімдеріне сұраныстың артуы;
• өсімдік шаруашылығы өнімдерінің қосымша көлемдерін өндірудің қажеттілігімен белгіленген мал шаруашылығы өнімдерін, атап айтқанда, ет және сүт өнімдерін тұтынудың өсуі.
94. Қоңыр көмірді өндіру кезінде түзілетін ішкі қазбалы жыныстардың химиялық құрамын сипаттаңдар Екібастұз көмір алабы - Сарыарқаның солтүстік-шығысында, Павлодар облысы жерінде. Дүние жүзіндегі аса ірі көмір кендерінің бірі. Мұндағы қоңыр көмірді 1876 жылы жергілікті зергер Қосым Пішенбаев тапқан. Алғашқы барлау жұмыстары 1896 жылы жүргізіліп, көмір шахталардан өндіріле бастады.
Қазақстанда тас және қоңыр көмiрдiң көп қоры бар. Республика аумағында 200-ге жуық көмiр кенорындары мен 200-ден аса көмiрбiлiнiмдерi белгiлi. Қазақстан көмiрiнiң жалпы геологиялық ресурстары 164,4 млрд т шамасында деп бағаланады, оның iшiнде: тас көмiр – 71,6 млрд т, қоңыр көмiр – 92,8 млрд т. Барланған қор – 60 млрд т шамасында, тысбаланстық қор – 19,3 млрд т. Олардың 63%-i тас көмiр (оның кокстелетiнi – 17% ), 37% – қоңыр көмiр (Думлер және т.б., 1966).
95. Мұнай битуминды жынысының химиялық құрамын сипаттаңыз және микроэлементті бар тыңайтқышты алудағы сіздің көз қарасыңыз қандай.
96. Тыңайтқыштың сақтау және тасымалдау өзекті мәселелері.
Қолданбалы агро химияның негізгі мақсатының біреуі сұйық және шашпалы тыңайтқыштардың көп көлемдік өнімді тасымалдау мен сақтау өзекті мәселелері болып табылуда. Мәселені шешу үшін мамандардын алдында келесі сурактар пайда болады
1.Зертханалық ылгалдылық өлшемділік құрамын,гидроскопиялығын
тығыздалуын түиіршекті тыңайтқыштардың беріктігін сақтап бір –біріне жабысуын алдын ала болжамдау.
2.Ауыл шаруашылық өндірісінде тынайтқыштың сапасын қалай бағалау ,жер құрамына тыңайтқыштарды қолайлы енгізетін ,олардың сапасын анықтайтын корсеткіш сақтау жағы және қамтамасыз ету үшін қандай талаптар қою қажет
3.Тынайтқыштардыт сақтаған жағдайда қандай талаптар қою қажет Мыс:битумен өңделген қатты қағаздарда тыңайтқыштарды сақтаған кезде олар жүктелмеген түріне қарағанда олар көптеу; бір–біріне жабысуы мүмкін .Полиэтиленді көлемге жүктеген тынайтқыштың сырттан ылғал тартып алуы жойылады да ,бірақ оның құрамындағы қалдық ылғал 1% ке дейн сақталуы мүмкін.Осыған байланысты тынайтқыштардың термодефузияға байланысты салқындаған кезінде олардың бір-біріне жабысу қасиеті жоғарлауы мүмкін.

Приложенные файлы

  • docx 26448406
    Размер файла: 35 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий