жауап


1.Білім берудегі инновациялық үрдіс тісінігі мен мәні
Жаңа енгізілген немесе инновация адамның кәсіптік қызметінің бәріне де тән болғандықтан, ол табиғи түрде зерттеудің, талдаудың және тәжірибеге енгізудің нысанасына айналды. Ииновация өздігінен пайда болмайды. Ол ғылыми әдістердің, жекелеген мұғалімдер мен тұтас ұжымның озық педагогикалық тәжірбиесі. Бұл процесс стихиялыдамымайтындықтанолбасқарудықажететеді.
Инновация — жаңалық, жаңашылдық, өзгеріс деген ұғымды білдіреді. Инновация құрал және процесс ретінде әлдебір жаңалықты ендіру деген сөз. Педагогикалық процесте инновация оқыту мен тәрбиенің тәсілдері, түрлері мақсаты мен мазмұнын, мұғалім мен оқушының бірлескен қызметін ұйымдастыруға жаңалық енгізуді білдіреді.
Білім берудегі инновациялық процестердің мәнін педагогиканың маңызды екі проблемасы құрайды. Олар — озық педагогикалық тәжірбиені зерттеу, жинақтау және тарату проблемасы және педагогикалық-психологиялық ғылымдардың жетістігін практикаға енгізу проблемасы. Соған сәйкес инноватика пәні, инновациялық процесстердің мазмұны мен механизмі осы кезге дейін бір-бірінен оқшау қарастырылып келген өзара тығыз байланысты екі процестің тұтастығы тұрғысынан қарастырылуы тиіс, яғни инновациялық процестердің мазмұны мен механизмі осы кезге дейін бір-бірінен оқшау қарастырылып келген өзара тығыз байланысты екі процестің тұтастығы тұрғысынан қарастырылуы тиіс, яғни инновациялық процестің нәтижесі теория мен практиканың тоғысуында пайда болатын теориялық және практикалық жаңалықтарды қолдану болуға тиіс.
Оқу процесіндегі инновациялық модельдің құрылымын былай көрсетуге болады:
- жалпыинноватикадағыинновациялық процесс идеялары;
- педагогикалықинноватиканыңпайдаболуы, таралуы, педагогикалықжаңалықтардымеңгеру;
- оқупроцесікезіндетеориялықталдаужасаунемесеіс – әрекетретінде.
Инновациялық процесс оқуаймағындатеориялықмодельдіңсуреттелуі.
Инновациялық процестің осы кезеңдеріне байланысты инновациялық іс - әрекеттің үш кезеңін атап көрсетуге болады.
Бірінші кезеңде мұғалім жаңалықтың қажеттілігін дәлелдеу арқылы жаңалық туралы ақпарат жинайды, одан кейін әртүрлі жаңалықтың ішінен қажетті жаңалықты таңдап алып, оны қолдану туралы шешім қабылдайды.
Содан кейін, мұғалім инновациялық іс-әрекеттің екінші кезеңіне көшеді, яғни іске асыру кезеңдерін зерттеп, енгізу жоспарын құрып, жаңалықты қолданады. Бұл кезеңде мұғалім оқу–тәрбие процесіне, жаңалықты енгізуіне кедергі жасап отырған факторларды ескере отырып, өзгерістер енгізеді, жаңалықты уақыты мерзіміне байланысты жұмыстарды өткізеді.
Жаңалықты енгізу уақыты аяқталғаннан кейін инновациялық іс-әрекет үшінші кезеңіне өтеді. Бұл кезеңде мұғалім жаңашыл тұрғыда ұйымдастырылған оқу–тәрбие жұмысының нәтижесін көтеруге жасаған ықпалын анықтайды, жаңалықтың оқу – тәрбие жұмысына нәтижелі енгізу шарттарын белгілеп, оны таратуға ұсынады.
2.Оқытудың дәстүрлі және инновациялық технологиялары
Инновация латын тілінде аударғанда “жаналықты енгізу” деген мағынасын білдіреді. Ал инновациялық оқыту дегеніміз – жаңалықты ашу, оны игеру және өмірге енгізу.
Инновация – жаңа практикалық әдісті тарату және қолдануды құрудың комлекстік үрдісі немесе ғылыми-техникалық шешімнің, адамдардың, ұсыныстапдың, жаңа идеялардың тәжірибеге енуі, іске асырылуы және де соңында қолданылуы. Инновация туралы осындай көптеген түсініктемелер беруге болады.
Инновациялық технологияның мақсаты - технологияға бейімдеп, шығармашылық, ізденіс қабілетін дамыту, жеке тұлғаны қалыптастыру.
Инновациялық технологиялар:
u    - Деңгейлеп саралап оқыту
u    - Сыни тұрғысынан ойлау
u    - Дамыта оқыту
u    - Модульдік оқыту және т.б.
3.Оқытудың инновациялық әістерінің классификациясы.
Оқу-танымдық қызметі бойынша:
Имитациялық
Ойын – оқу ойын, іскерлік ойын, ойынның жағдайы, белсенді режимдегі тренинг, ойын рәсімдері және әдістері.
Ойын емес – Case-study, ТРИЗ.
Имитациялық емес
Мәселе бойынша дәріс, дәріс-пресс-конференция, іскерлік ойын, ойынның жағдайы, белсенді режимдегі тренинг, ойын рәсімдері және әдістері.
Қатысушы саны бойынша:
Жеке – Топтық – Ұжымдық – Триада және диада
Ұйыдастырылған жері бойынша:
Аудиториялық
Аудиториялық емес – жоспарлы, экскурсиялық.
Компьютерді қолдану принципі бойынша:
Дербес компьютерсіз – Компьютерлік ойындар – Компьютерлік бағдарламалар негізінде
Қатысушылардың іс-әркеттерінің үлгілері бойынша:
Әрекеттердің және пәндердің әр-түрлі белгілері бойынша ранжирование жасау
Әлеуметтік-психологиялық, басқару, зерттеу және инженерлік-жобалау есептерді шығару
Келіспеушілік, басқару жағдайларындағы әрекеттердің тактикасын талдау
Көңіл қабілеттілігінің, ойлау тездігінің демонстрациясы және тренинг арқылы дамыту
Нысандарды жобалау және конструкциясын жасау
Құрылымдарды және үдерістерді оңтайландыру
4.Құзырлы әіс, оқытудың белгілі нәтижеге бағытталуы..
Құзырет – нақты өмірлік жағдайларда тиімді қызмет ету үшін адамның өз білімін, біліктілігін және дағдыларын және сыртқы ресурстарды жұмылдыруға дайындығы; айқын емес әрекет ету жағдайларда әрекет етіге дайындығы.
Құзіреттілік – адамның тиісті құзіреттілікті иеленуі, қожа болуы, бұған біліктілік пен қызмет пәніне оның жеке қарым-қатынасыжатады.
Құзіреттіліктің маңызды ерекшеліктері бар: әрдайым пайдалануға дайын күйде “сақталатын” білім, біліктілік пен дағдылардан айырмашылыға, құзіреттіліконы іске асыру кезінде ғана, демек,
жағдайға байланысты жауап беру кезінде ғана “жиналады” .
Құзырлы әдіс – білім беру саласындағы жаңа стандарттарының жалпы бағыты бойынша латын тілінен “competio” аударғанда “жасай алу” деген мағынаны білдіреді.
“Құзырлылық” ұғымы
Белгілі ғалым М.М.Чошанов құзырлылықты білім, білік, дағдының өзара байланысы деп қарап, оның төмендегідей формуласн ұсынады: білімді қолданудың жылдамдығы + әдістердің оралымдылығы + ойлаудың сынаулығы.
5.Инновацияның сипаттамасы және бағалау критерилері.
«Инновация» деген сөз латынның жаңалық және енгізу сөзінен шыққан, ал оның қазақша аудармасы, «жаңару, жаңалық, өзгерту» деген мағынаны білдіреді.
Т.И. Шамова, Т.И. Третьяковалардың еңбегінде « инновация дегеніміз – жаңа мазмұнда ұйымдастыру, ал жаңалық енгізу дегеніміз – тек қана жаңалық енгізу, ұйымдастыру яғни инновация үрдісі мазмұнында дамытуды жаңа мазмұнды, оны енгізудің әдіс-тәсілі мен технологиясының қамтитын құбылысты түсінеміз» делінген.
Бағалау – бұл оқушылардың үлгереі жөніндегі мәліметтерді жинақтау және сараптау. Ол оқу үрдісінің түрлі сатысында оқушының білімін, біліктілігін және сезімдерін айқындайды.
Критериалдық бағалау – бұл білімнің мақсаты мен мазмұнына сәйкес келетін, оқушылардың оқу-танымдық біліктілігін қалыптастыруға себепші болатын, айқын анықталған, ұжыммен шығарылған, білім процесінің барлық қатысушыларына алдын ала белгілі критериялармен оқушылардың оқу жетістіктерін салыстыруға негізделген процесс.
Критериалды бағалаудың міндеттері:
Сабақтың әр боліктеріндегі әр оқушының дайыдық деңгейін анықтау
Бағдарламаға сәйкес оқу мақсаттарын орындау қабілеті
Жеке оқушының даму жетістігін бақылауға
Оқушының білім алу барысындағы қателіктері мен олқылықтарын айқындау
Оқу бағдарламасынығ тиімділігін саралау
6.Оқытудағы жеке тұлғаға бағдарланған әдіс, білімгердің қабілеттері мен қажеттіліктерін қамту арқылы оқыту принциптері.
7.Оқытудағы саралау әдісінің теориялық негіздері мен әдістемелік аспектілері.
Саралап оқытудың ең басты шарты - оқушыларды үш топқа бөлу. Бірінші топқа мынадай оқушылар топтастырылады: қабілеті жоғары, білім, білік дағдылары қалыптасқан, өз бетімен ойлау қабілеті бар, сабаққа деген белсенділігі күшті, мұғалім көмегін қажет етпейтін топ. Бұл топта жүргізілетін жұмыстың мақсаты - оқушы бойында ғылыми бағытта ойлау қабілетін қалыптастыру
Саралап оқыту әрекеті - білім алуға бағытталған әрекет. Ол өз бетінше, әр мұғалімнің жетекшілігімен жүзеге асады. Біз басшылыққа алып отырған саралай оқытудьщ жүйелік негізін Л. Вьютский, А. Леонтьев, Б. Ананьев, С. Рубинштейн т.б. ғалымдар жасаған. Ал бастауыш мектеп кезеңіндегі оқу әрекеті В. Давыдов, Л. Занков, Ш. Амонашвили, т.б. зерттеулерінде карастырылады. Саралап оқытуды ұйымдастыру арқылы бала ақыл - ой деңгейімен белсенді әрекет арқасында репродуктивті емес өнімді нәтижеге жетеді.
саралап оқыту технологиясы:
-оқушының өз қабілетіне, болашағына сенуіне;
-оқушының ынталандыруға;
-оқушы мен оқытушының ынтымақтастық қарым-қатынас достығына;
-оқушының өз білімін өз бағалай білуіне;
-баға әділдігіне;
-білім көрсетудің әділ сайысына мүмкіндік береді.
Деңгейлеп-саралап оқыту технологиясында жұмыс міндетті үш деңгейлік, косымша шығармашылык деңгей талаптарынан тұрады. Оның басты мақсаты-сынып оқушыларын "қабілетті-кабілетсіз" деген жіктерге бөлуді болдырмау.
Педагогикалық әдебиеттерде саралаудың түрлі аспектілері қарастырылады: бейіндік, деңгейлік, әртүрлі белгілер бойынша саралау (жас, жыныстық, этникалық, т.б.). Мәселен, қазақстандық ғалым Л.С.Сырымбетова өзінің диссертациялық зерттеу жұмысында және мақалаларында этникалық және жынысқа байланысты саралау мәселелерін жан-жақты қарастырады. Оның айтуынша саралау тұлғаның екі негізгі белгісін: этникалық және жыныстық топқа қатынасын есепке алуы керек. Осы екі белгіні есепке алу тәрбие, оқыту және даму процестерінің негізін құраушы факторы болып табылады, себебі олар объективті, адам өмірі бойында өзгеріске ұшырамайтын белгілер болып табылады. Тұлға оның биологиялық және әлеуметтік табиғатының диалектикалық бірлігі арқылы анықталатындықтан, оқу-тәрбие процесін саралауды оның биологиялық табиғаты тұрғысынан қарастырған жөн, өйткені жыныстық топқа қатынас адамзат популяциясын саралаудың негізгі, бастапқы факторы болып табылады, себебі, ол адам организмінің психологиялық-физиологиялық функцияларын айқындайды.
8. Математикадан білім берудегі оқытудың интербелсенді әдістері.
- Интербелсенді оқу білім процесінің бұрынғы біржақты түсінігін (әрекет жасаудың негізгі тұлғасы педагог болып табылатын және «үйрету»,«білім беру» секілді етістіктерді қолданатын бағдарламаға бағытталған, бағдарламацентристік)екіжақты, диалогиялық түсінікке ауыстырады.
- Интербелсенді оқу таным процесін негізгі әрекетті студент (студентцентристік),өздігімен атқаратын «білім игеру» деп таниды, мұнда «үйрену»,«тану», «оқу» сияқты етістіктер қоланылады: «Үйрету мүмкін емес, тек үйрену ғана ықтимал».
Интербелсенді оқудың әдістері
Интербелсенді лекциялар мен семинарлар;
Пікірталастар;
Ойындар (оқу, рөлдік, іскерлік, өндірістік, имитациялық және т.б.);
Кейс-стади;
Тренингтер;
Оқытудың компьютерлік технологиялары.
Әр сабақта келесідей дидактикалық тәсілдерді қолданған тиімді: Ой қозғау, Т-кестесі, Венн диаграммасы, Болжау, Кластерлер, Оңай және қиын сұрақтар кестесі, Ойлан, жұптас, пікірлес, Алдын-ала берілген атаулар, Үлкен шеңбер, Қос шеңбер, Атаулар туралы үш сұрақ, Еркін жазу, Білемін, білгім келеді, білдім, Дөңгелек үстел, Үш қадамды сұхбат, Топтық зерттеу, Кең көлемді лекция, Сұрақ қою, қайтадан сұрақ қою, Қос жазба күнделігі, Үш жазба күнделігі, Белгі қойып оқу (INSERT), Жигсо, Жигсо-2, Қайшыланған пікірталас, Аквариум, Эссе және басқалар.
Қазіргі таңда білім саласындағы басты талаптардың бірі білімді , сауатты шәкірт тәрбиелеу болып табылады.Бүгінгі күнде оқу процессі бұрынғыдан өзгешелеу.Өйткені техника, ақпараттық құралдар дамып келе жатыр.Оқушылар барлық мәліметті интернеттен алуға қызығады, қолына кітап алғысы, ізденгісі келмейді.Мұғалімнің алдындағы басты мәселе қайтсем оқушыны сабаққа қызықтыра аламын деген сұрақ аясында болуы керек. Интербелсенді әдістерді қолдану білім алушы мен білім берушінің арақатынасын мықтай түседі.Ол үшін мұғалім ізденімпаз,талапшыл,тапқыр болуы керек. Мұғалім бағыттаушы, ал шәкірт орындаушы болуы қажет. Дегенмен білім алушының өзі де ықылас пен ынта танытуы керек.Ұстаз қаншалықты керемет болса да, оқуға ынтасы мен қызығушылығы жоқ шәкіртті үйрете алмайды.
Білімді игеру екі жақтың да(шәкірт пен ұстаздың)белсенділігін қажет етеді.Бұл үшін ұстаз дәстүрлі сабақ түрінен бас тартып, бас рөлді шәкіртке ұсынуы қажет.Төмендегі кестеден дәстүрлі сабақпен интербелсенді әдістердің айырмашылықтарын көруге болады
Дәстүрлі сабақ
1.Мұғалім уақыттың көп бөлігінде сөйлейді,белсенді
2.Оқушылар тыныш отырып, мұғалімді тыңдайды.
3.Оқытудың басым түрі-түсіндіру
4.Сабақтың негізгі бөлігі- жеке-жеке бағалау
5.Сабақ кезеңдері ұзақ мерзімде өтеді
Интербелсенді әдіс
1.Оқушылар көп уақыт бойы белсенді,тапсырманыталқылайды
2.Мұғалім-бағыттаушы.Пікірталас кезінде көмектеседі,сұрақтар қояды
3.Оқушының өзі сұраққа жауап іздейді
4.Бағалаудың жаңа түрлерінен пайдаланылады
5.Жұппен және топпен жұмыс
9.Оқушылардың оқу-танымдық қызметі мен оны ұйымдастыру технологиялары.
Танымдық белсенділік дегеніміз – оқушының оқуға, білімге деген ынта - ықыласының, құштарлығының ерекше көрінісі. Мысалы: мұғалімнің баяндап тұрған материалын түсіну үшін, оқушының оны зейін қойып тыңдауы, алған білімін кеңейтіп толықтыру үшін, өздігінен кітап оқуы, бақылау, тәжірибе жасау, жазу, сызу сияқты жұмыстар істеуі керек. Өйткені өтілген материалды саналы қайталауда, жаңадан білім алуда, оның жолдары мен дағдыларына үйренуде белсенділіксіз мүмкін емес. Яғни оқушылардың белсенділігі ауызша, жазбаша жұмыстарда, бақылау эксперименттер жүргізу жұмыстарында, бір сөзбен айтқанда, оқу үрдісінің барлық кезеңінде қажет.
Танымдық әрекеттің негізінде оқушыларда танымдық белсенділік қалыптасады. Сабақ барысында оқушының бойында танымдық белсенділік пайда болса, оқушылардың ақыл – ой қабілеттерінің мынадай элементтері дамиды: зеректілік, байқағыштық, ойлау және сөйлеу дербестігі т.б. Оқушылардың танымдық белсенділігін дамыту және қалыптастыру мәселесіне зерттеушілер, педагогтардың, әдіскерлердің көптеген еңбектері арналған. Мектептің ғасырлар бойғы даму тарихында алдыңғы қатарлы педагогикалық ой өкілдерінің танымдық әрекетке қатысты, әсіресе, танымдық белсенділікті дамыту идеяларын зерттеу және талдау негізінде төрт бағытты бөліп көрсетуге болады
Танымдық белсенділіктің үш дәрежесі бар:
1-Дәреже – жаңғыртушы белсенділік – шәкірттің материалды жадылап, қайта жаңғыртуға, оны үлгі бойынша қолдануға , меңгеруге ұмтылысымен сипатталады. Белсенділіктің 1 – дәрежесіне тән көрсеткіш – оқушының бойында білімін тереңдетуге деген ұмтылыстың болмауы.
2-Дәреже – түсіндіруші белсенділік-оқушының оқығанын зерделеуге, оны өзіне белгілі ұғымдармен байланыстыруға, білімін жаңа жағдайларда пайдалану жолдарын меңгеруге ұмтылысынан көрінеді.2-дәрежеге тән көрсеткіш оқушының бастаған ісін аяғына дейін жеткізуге ұмтылуынан, қиындыққа тап болғанда оны жеңудің жолдарын қарастыруынан байқалатын үлкен дербестігі.
3-Дәреже – белсенділіктің шығармашылық дәрежесі – оқушының тапсырманы шешудің тың жолдарын іздестіруге деген ұмтылысымен сипатталады.Бұл дәреженің ерекшелігі – мақсатқа жетудегі табандылық, танымдық ынтаның негіздері мен әр алуандылығы. Қорыта келгенде, Тәуелсіз мемлекетіміздің ертеңі ұрпақтың рухани байлығы, мәдениеті, саналы ұлттық ойлау қабілеті мен біліміне, іскерлігіне байланысты. Осыған орай мектептегі оқу үдерісінде оқушылардың танымдық қызығушылықтарын арттыру, дамыту болашақта білімді өз бетінше жинап алу қабілеттерін дамытуда жетекші рөл атқарады және пәндерді оқыту барысында көзделетін білімділік, дамытушылық, тәрбиелік міндеттерді жүзеге асыруда оқушылардың танымдық қызығушылығын дамыту және қалыптастыруда сабақта әртүрлі әдіс - тәсілдерді қолданудың тиімділігіне көз жеткізуге болады.
10.Жекетұлғаға бағытталған қызмет.
Жеке тұлғаның ең маңызды белгілері — оның саналылығы, жауапкершілігі, бостандығы, қадір-қасиеті, даралығы. Жеке тұлғаның маңыздылығы оның қасиеттері мен іс-әрекеттерінде қоғамдық прогрестің тенденцияларыньщ, әлеуметтік белгілер мен қасиеттердің айқын және өзіне тән ерекшелігінің көрініс табуы, оның іс-әрекетіндегі шығармашылық қасиетінің деңгейі арқылы анықталады. Бұл орайда «адам», «жеке тұлға» деген ұғымдардың қатары «даралық» деген ұғыммен толықтырылуы қажет.
даму дегенімізді адамның анатомиялық-физиологиялық жетілуіндегі, оның жүйке жүйесі мен психикасының дамуындағы, содай-ақ танымдық және шығармашылық іс-әрекетіндегі дүниетанымы, өнегелілігі, қоғамдық-саяси көзқарастары мен сенімдерінің кеңеюіндегі орын алатын сандық және сапалық өзгерістердің өзара тығыз байланысты процесі деп түсінген дұрыс. Адамның дамуына ішкі және сыртқы, меңгерілетін және меңгерілмейтін факторлар әсер етеді, олардың арасында мақсатты тәрбие мен білім беру жетекші рөл атқарады. Жеке тұлғаның дамуы мен қалыптасуына, белгілі бір мөлшерде, табиғи немесе географиялық орта (климат), табиғат жағдайлары әсер етеді.
Жеке тұлға дегеніміз - әлеуметтік қатынастар мен саналы іс-әрекеттің субъектісі ретіндегі индивид.Жеке тұлғаның басты белгісі - оның әлеуметтік мәнінің болуы және оның әлеуметтік функцияларды атқаруы.Жеке тұлғаның ең маңызды белгілері - оның саналылығы, жауапкершілігі, бостандығы, қадір-қасиеті, даралығы.ІІ.Жеке тұлғаның дамуы.
Жеке тұлға қоғамдық қатынастардың тек объектісі ғана емес, сондай- ақ субъектісі де, яғни белсенді буын. Жеке адам басқа адамдармен қарым- қатынаста бола отырып тарихты жасайды, бірақ күшпен емес, объективті оғам заңдылықтарының қажеттілік әсерімен жасайды. Алайда тарихи қажеттіліктің өзі жеке адамның қоғам алдындағы өзіндік болмысын д, өз мінез- құлқы үшін жауапкершілігін де жоққа шығармайды.
Жеке тұлға - қоғамда белгілі бір жағдайға ие және белгілі бір қоғамдық роль атқаратын, саналы индивид. Роль дегеніміз- жеке адамның атқаратын әлеуметтік қызметі, мәселен, ата- ананың ролі- балаларын тәрбиелеу, мектеп директорының ролі- мұғалімдер коллективін басқару және оқушыларды оқыту процесін ұйымдастыру.
11.Инновациялық технологияларды қолданудың педагогикалық-психологиялық негізі .
12.Заманауи мектепте оқыту принциптері.
13.Көрнекілік принципі.
. Бұлертеденқолданылыпкележатқан принцип. Оныңнегізінемынадайғылымизаңдылықжатады: сезіммүшелерісыртқытітіркендіргіштердітүрлішеқабылдайды. Еңсезімталы – көрумүшелері; Оларарқылымиғаенетінақпараттароқушылардыңесіндежақсысақталады. Кейбірзаттардыестесақтаукөрнекіліксізмүмкінемес.
Шарттары:
• балалардыңақыл-ой жұмысыүшінформалар, бояулар, дыбыстаркерекекенінестеншығармау;
• оқытудық алтын ережесі: көрініптұрғандардыкөрсету, еститіндіестірту, иіскететіндіиіскету, дәмінтатыпкөретінді дәмінтаттыру;
• көрнекілік – оқытужәнеақыл-ойдыдамытуқұралы;
• оқушыұғымдаржәнеабстрактілікережелердітүсінуүшіннақтыфактілер, мысалдаркелтіру;
• көрнекіліктімәселеліжағдаяттартуындатуүшінқолдану;
• көрнекіқұралдықоқылатынзатжәнеқұбылыстуралыанықжәнедұрыстүсінікалуғакөмектесуі;
• оқушылардыңбақылауынжүйелеп, құбылыстардыңсебептерін, салдарынанықтату;
• көрнекіліктібалаларменбіргеалдыментүгелқарау, негізгісі мен негізгіемесінанықтау, соданкейінтағыбірреттолыққарапшығу;
• көрнекіліктіңалуантүрінқолдану, біраңкөпкөрнекілікқолданбау, өйткенібалалардыңназарыбасқажаққаауып, негізгінітүсінеалмайқалады;
• көрнекіліктіқолданыпоқушыныңсезімінеқозғау салу, қалыптасқантүсініктергесүйеніп, меңгерілетінұғымдынақтылау;
• балаларменбіргекөрнекілікжасау, оқушылардыңөздеріжасағанкөрнекіліктердің де әсері мол;
• қазіргікөрнекіқұралдарды, атапайтсақ: оқутеледидарларын, бейнежазбаларды, кодослайдтарды, жартылай экрандыпроекциялардыт.б. қолданып, техникалыққұралдарменжұмысістейбілу;
• көрнекіқұралдардықолданыпоқушылардың зейінін, байқампаздығын, ақыл-ой мәдениетін, жобалайбілуін, оқуғадегенқызығушылығынтәрбиелеу;
• көрнекілікарқылыөмірменбайланысорнату;
• балалардыңжасерекшеліктерінеқарай заттық көрнекіліктіазайтып, символдықкөрнекіліктердіқолдану;
• нақтызаттар мен құбылыстардыкөрсету, мүмкіндікболмағанжағдайдасимволдыңкөрнекіқұралдардықолдану.
Көрнекіліктүрлері:
Табиғикөрнекілікоқушылардынақтыобъектілермен (өсімдіктермен, жануарлармен, минералдармен) таныстырудыталапетеді.
Эксперименттіккөрнекілікарқылыоқушылархимиядан, физикадантәжірибелержасайды.
Суреттікөрнекіліктіңмақсаты – нақтыдүниеніңбейнесінкөрсету (бейнесурет, картина, диафильм, диапозитив, мылқаукинофильмдер).
Көлемдікөрнекілік: макет, үлгі, муляж, геометриялықфигуралар, панорама.
Дыбыстықкөрнекіліктер: күйтабақтар, үнтаспағажазылғанматериалдар, т.б.
Символдықжәнеграфикалықкөрнекілік: абстракты ой дамуынакөмектеседі, себебіболмыстышарттыбелгілерменбелгілейді. Олар: карта, жоспар, сызба, диаграмма.
Жанамакөрнекілікжаңабейненібұрынғыменсалыстырып, олтуралытүсінікқалыптастыру.
В.Ф.Шаталовтыңтірек сигналы бейне, таңба, шарттыбелгі, суреттердентұрады. Оларқарапайым, сондықтаноқушыфактіқұбылыстыңнегізгімәнінмұғалімгеайтыпбереалады.
14.Түсініктілік және блсенділік принциптері.
Бала өзініңойлауқабілетіне, жинақтағанмбілімінің, іскерлігінің, ойлаутәсілдерініңкөлемінеқарайтүсінеді. Аталғанпринциптіжүзегеасыруүшінәуеліоңай, белгілі, қарапайымматериалдар, соданкейінқиын, белгісіз, күрделіоқуматериалдарыоқылады.
Шарттары:
• оқылатынматериалдардыәрбіржаскезеңдерінебөлу;
• баланыңақыл-ойыбелгілібірпәндіоқуғаәзір болу керекекенінұмытпау;
• баланыңдайындығын, дамуынжәнемүмкіндігінескереотырыпоқыту. Балалардыңөміртәжірибесін, қызығушылықтарын, даму ерекшеліктерінзерттеужәнеескеру;
• балалардыоқытуарқылыдамыту;
• мүмкіндіктерібірдейоқушылардыбіріктіру;
• жақсыоқушылардыңдамуынтежемеу, оқуүлгерімінашароқушыларды тез қарқынменжұмысістеугеүйрету;
• оқытудыңқарңынынбелгілеп, керекжағдайдаөзгерту;
• ұқсатуды, салыстыруды, қатаржәнеқарама-қарсықоюдыкеңқолдану;
• жаңажәнекүрделіматериалдардыоқыпүйренугежақсыоқитыноқушыларды, бекітугеоқуүлгерімінашароқушылардықатыстыру;
• өтеасықпау!
• оқушығакелгенойдытанымныңсоңыемес, басы дептүсіну;
• түсініктілікмұғалімніңанық түсіндіруінежәнетілінебайланысты; ұғымдардынақтыжәнебіржақтыетіптұжырымдапөмірден, әдебиеттенжарқынмысалдаркелтіріп, бірсарындысөйлемеу;
• монологтыұзаққасозбау, мұғаліміс-әрекеті мен оқушыіс-ерекетінанықтапалу. Балалардыңтүсінігінежеңілоқуматериалдарынөзбетіменоқуға беру;
• оқытудыңалғашсәтіндебарлықбілімдіемес, тек негізгілерінберіп, бекітугежаңамысалдар, фактілералып, жаңабілімдінақтыландыру;
• оқушылардыңтанымдықіс-әрекетінбасқару;
• оқушылардыңоқужұмысынжеңілдетебермеу, олардыңөзбетіменоқуына, оқуматериалынталдауынакөмектесу, бағыт беру;
• түсініктілікбаланыңжұмысқабілетіменбайланысты, сондықтанбаланыжұмысістеугеүйрету.
Белсенділікпринципі. Өзбетіменмеңгерілгенбілімсанағажақсысіңеді. Білімдісаналымеңгеругеоқужелісі, өзбетіменжұмыс, белсенділік, оқу-тәрбиепроцесінұйымдастыру, оқушыныңтанымдықіс-әрекетінбасқару, мұғалімніңәдіс-құралдарыкөмектеседі. Оқушыныңөзініңтанымдықбелсенділігіоқытуда аса қажетжағдайжәнеоқуматериалынтереңжәнеберіктүсінугеорасанзорықпалетеді.
Шарттары:
• жұмыстыңнақтымақсаты мен міндеттерінбілу;
• түсініктіетіпоқыту;
• танымдықіс-әрекеттіңбарлықтүрлерінқолдану;
• талдау, жинақтау, индукция, дедукция, салыстыруәдістерінқолдану;
• аналогияныжиіқолдану;
• бастауышсыныптаоқытудыиндукцияданбастау;
• оқушыларғаәрсөздің, сөйлемнің, ұғымныңмағынасынтүсіндіру;
• оқушылардыңбілімі мен тәжірибесінесүйену;
• оқушылардыңбірін-біріоқытуы. Дұрысжауаптыбәрібірігіптабуы, себебі бала өзжолдасыныңайтқанынжақсытүсінеді. Сондықтанжақсыоқитыноқушыларғасабақбергізу;
• белгілімәліметтердібелгісіздеріменбайланыстыру;
• еңбастысы, сізоқытатынпәнемес, пәнбойыншаатқарылатынжұмыстар;
• оқушыфакті мен білімарасындағыайырмашылықтыкөретіндейетіпоқыту;
• әрбірережегемысалкелтіру;
• негізгінітүсіндіругеназараудару, қолданылатынмысалдардыңсанынанықтапалу;
• тек қанабеделменоқытужеткіліксіз;
• сезімге, ақылғаәсерететіндәлелдерменоқыту;
• оқушығаоқу-танымдықіс-әрекеттіңтиімдітәсілдерінүйрету;
• әрбірережегемысалкелтіру;
• негізгінітүсіндіругеназараудару;
• оқушылардысабақтаналаңдататынжағдайларғажолбермеу;
• "Неге?" дегенсұрақтыкөпқойып, оқушыныдамыту;
• дәйектідәлелдерменоқыту;
• дұрысоқытубаяндап беру емес, білімдітәжірибедеқолдану;
• оқушылардыңқызығушылықтарынзерттеу, дамыту;
• білім-сенімгеайналып, іскебасшылықететіндейетіпоқыту;
• баланыөзбетіменойлауға, жұмысістеугеүйрету;
• түрлімәселелердіталдатуарқылышығармашылықтыдамытып, танымдықміндеттердібірнешетәсілдерменорындату. Шығармашылықтапсырмалардыжиі беру;
• оқушыларғасұраққойып, жауаптарынмұқияттыңдау;
• затқұбылыстарды, оқушыларғабақылатып, олардыөзбетменмеңгерулерінежағдайжасау;
• дидактикалықойын, пікірталас, ұжымдықшығармашыл
15.Ғылымилық принципі.
Ғылыми таным дегеніміз- құбылыстың мәніне өту, сырттай суреттеумен шектелмей оның ішкі құрылымын тану. Мысалы, ағаштың сыртқы түрінен оның ішкі құрылымын, көбеюін, зат алмасуын білу. Ғылымилық принципі оқушыларға ғылымда ашылған білімдерді меңгеруді талап етеді, сондықтан оқу жоспарлары мен бағдарламаларына ғылыми білімдер енгізіледі. Оларды меңгерту үшін пәнаралық байланыстарды қолдану керек.
Шарттары:
Педагогиканың, психологияның, оның тәжірибенің жетістіктерін қолданып оқыту. Педагогикалық еңбекті ғылыми түрде ұйымдастыруға берілген нұсқауларды орындау.
Индуктивтік және дедуктивтік тәсілдерді қолдану.
Жаңа ұғымдарды жүйелі түрде қайталау.
Ғылыми таным әдістерін қолдану.Оқушыларды іздендіру,шығармашылық жұмыспен айналыстыру.
Жаға ұғымдарды бір рет түсіндірумен шектелмеу.
Оқушыларды көрнекті ғылымдардың өмірі және қызметімен таныстыру.
Жаңа ғылыми терминологияны қолдану.
Оқушыларды ғылым жетістіктермен таныстырып отыру.
Оқушылардың зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру.
Тәжірибе жұмыстарын жүргізуге жағдай жасау.
Оқушының оқуында жаңалық ашуына, оған қуануына мүмкіндік беру.
Жалған сөйлемеу.
16.Даралап оқыту принципі.
17.Саралап оқыту принципі.
Білімді даралап, саралап берудің басты бір бағыттарының бірі – дарынды, талантты балалар мен жас өспірімдерді оқыту. Кейінгі кезде мұндай өзекті мәселеге әлемдік педагогикалық қызығушылық бары байқалады. Соның бір айғағы ретінде жоғарғы қабілетті Еуропалық ассоциация құрылды. Ассоцацияның басты мақсаты – дарынды балаларды зерттеу, қолдау және мадақтау. Мұндай саясат Қазақстанда да жүріп жатыр. ( « Болашақ » бағдарламасы, «Дарын» орталығы.) Ғалымдардың есептеуі бойынша әрбір жас ерекшелігіне байланысты топта 3 пайызға дейін өте талантты оқушылар болады. Бірақ олардың барлығы мадақтала бермейді. Дүние жүзінде болып жатқан мұндай құбылыстан Қазақстан да қалыс қалып отырған жоқ. Ел Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында «Біздің балаларымыз біліктілігі жоғары мамандар болады, оларға жағдай жасау керек» делінген. Танымал француз педагогы дұрыс атап көрсеткеніндей: "Оқыту, дегеніміз – екі есе оқу". Шын мәнінде, мұғалімдердің үздіксіз оқу және дайындалуынсыз жақсы нәтиже күтуге болмайды. Сондықтан да үстіміздегі жылдан бастап оқытушылар µздері оқытатын пәнге қатысты білім деңгейі бойынша тестіден µткізіледі. ¤йткені тек солардың біліктілігі – білім жүйесіндегі нақты анықтауыш. Егер сөзде, істе, әрбір әрекетте сенімділік пен нақтылық болмаса, онда кµз алдаудың орын алары сөзсіз. Ал мұғалім қызметіндегі көз алдау орын толмас өкінішке ұрындырады. Себебі ол – бұл дүниедегі ең құнды материалмен жұмыс істейтін тұлға.
Саралап оқытудың басты бағытының бірі - толықтыра оқыту, яғни үлгерімі тµмен оқушыларға қосымша педагогикалық күш жұмсау. Толықтыра оқыту дегеніміз – үлгермеушілікті жою мақсатында µзіндік бағдарламамен оқыту.
Мектепшілік саралап оқытуда елеулі жетістіктерге жету үшін мынандай мақсаттар қою керек:
• нақтылыбағдарламажасау:
• педагогикалықұжымбілім беру мен оқытудасаралаудыңтеориясы мен
әлемпедагогикасыныңіс – тәжірибесіменқаруланғанболуы;
• материалдықбазаныңжеткіліктіболуы
Саралап (дифференциалды) оқытудыңтағдыры:
* Мектептікоқулықтарға;
* әдістемелікоқуқұралдарына;
* ұстаздардыңбілімі мен шығармашылықпенеңбекетулеріне;
* шәкірттердіңдаярлықтарына, талаптарына;
* оқытуәдістемесініңжүзегеасырылуынабайланысты
Мектептердеүздік, дарындыоқушылар бар, олардыңүмітталабын, бағдарындамытудасаралайоқыту - бүгінгікүнніңалғақойғанміндетіншешудіңнегізгіжолы. Саралайоқытуекікезеңнентұрады:
• дайындықкезең;
• негізгікезең.
Дайындықкезеңніңбастыміндеттерініңбірі – шәкірттерішіненталантты, дарындылардытауып, олардыңқабілеттеріндамыту, білімгеқұштарлығынқанағаттандырып, белсенділіктерінарттыру.
Негізігкезең - оқушыныынталандыратынпәндердіайқындап, ондағыоқуғақажеттілердітереңдетеоқытуғаназараудару. Қазіргікездежарияланғанбағдарламаларішіненоқушыталғамынасайкелетінтүрінтаңдапалуқажет.
Таңдапалынғанбағдарламағасайәрбірпәндергебµлінетінсағатпайдалыәсеркоэффициентіжоғарыдәрежегежеткізееңбекетудімықтапойластырғанжµн. Бұларадамұғалімоқулықтар, оқуқұралдары, зертхана, кабинет жабдықтарынкеңіненпайдаланып, уақытпенсанаспай, шәкіртуақытынаялап, жалықпай, жауапкершілікпенеңбектенсеғана көздегенмақсатжүзегеасады
18.Ұжымдық жұмыс принципі.
Ұжымдық таным іс-әрекетінің педагогикалық ұйымдастырылуының мәселесәмен теориялық әдіс-тәсілдерді Н.К.Крупская еңбектерінде, П.П.Блонский, А.С.Макаренко ұжымдық жұмыс жүргізу әдістемесін де қарастырған. Американдық психолог әрі социологы Дж.Морено топ арасындағы қарым-қатынасты зерттеу үшін социометрия әдісін ұсынған. Осы әдіс арқылы ұжымдық қарым-қатынасты зерттеп отырған.
Ұжымдық таным іс-әрекет зерттеу мәселесінде көптеген педагог-психологтардың еңбектерінде Л.В.Занков, А.Ғ.Қазмағамбетов, Л.К.Керімов, Д.Б.Эльконин, Б.И.Мұқанов, С.А.Ұзақбаева, А.Б.Нұрлыбекова, О.С.Сыздықов т.б. зерттелінген.
Ұжыммен орындалатын жұмысты ұйымдастыру үшін топтарды орналастыру да маңызды мәселелердің бірі. Тіпті қарапайым кеңістікке орналастыру да оқушылардың өзін-өзі танытуларына, олардың өзіндік қасиеттерін және осы кезеңдегі өзіндік мәнін қалыптастыруға әсер етеді. Осы ұжымдық іс-әрекет негізінде оқушылардың арасында барынша белсенді байланыс орнайды, қарым-қатынас жақарады, алға деген ұмтылушылық, қызығушылық пайда болады.
Ұжымдық іс-әрекеттерді ұйымдастыруда кеңесшіні сайлау мәселесі де маңызды, яғни балалардың іс-әрекетін ұйымдастыруда өзін-өзі басқарудың психологиялық құралдарын пайдалана алу қажет. Арнайы жүргізілген эксперименттер ғалымдарға мынадай қорытынды жасауға мүмкіндік береді: кеңесшіні ұжымның өзі мұғалімнің және жоғары социометрилық статусы бар кеңесшінің келісімдерін ескере отырып таңдауы керек; жағдайға байланысты кеңесшілер бжиі ауыстрылып отырғаны дұрыс.
Осылайша танымдық мәселелерді шешуде негізінен бастауыш сынып оқушыларының өзара ықпалдастығы, қарым-қатынасы, ынтымақтастығы, танымдық қызығушылық ерекшеліктері, танымдық белсенділігі, алынатын ұжымдық танымдық іс-әрекет мына түрде көрініс табуы мүмкін.
1. Ұжымдық жұмыс принциптерін ұйымдастыратын фронтальды жұмыс. Мұндай жұмыстарды ұйымдастырудың тапсырмалар түріне проблемалық жағдаяттарды талқылауда, теоремаларды бірігіп отырып дәлелдеуді, орындалатын жұмыстардың жоспарын бірігіп талқылауды, біріге отырып әңгіме құрастыруды, картина бойынша бірігп жұмыстар жасауды, психотренингтер өткізуді т.б. жатқызуға болады.
2. Ұйымшылдық принципі бойынша ұйымдастырылған топтық жұмыс. Оның түрлері: жұптық жұмыс, топтық сауалда, топтық жұмыстарда әңгімелесу, дөңгелек үстел, пікірталас, дебат элементтері бар топтық жұмыстар (форум, сараптау, талқылау топтарының отырыс, сиптозицм, жобаларды ұсыну, ойындық модельдеу бойынша проблемалық пікірталастар, диалогтар т.б.).
3. Топ жұмыстарының бейнесі ретіндегі топтардағы өзара тексерулер: орындалған жұмыс бойынша толық немесе жекелей түсінік беру, өзара пікір алмасу (ауызша, жазбаша, практикалық жұмыстарды өзара тексеру т.б.).
4. Ассистенттердің, кеңесшілердің және белсенді оқу топтарының басқа да мүшелерінің жұмысы.
5. Оқушылар кездесуі.
19.Топтық жұмыс принципі.
20.Жүйелілік және бірізділік принциптері.
Оқытудықбірізділігіжәнежүйелілігі. Бұл принциптің ғылыми ережесі: оқушының білімі берік болу үшін оның санасында қоршаған дүние жақсы бейнелену керек. Олүшінғылымибілімдержүйеліжәнеоқушылардыңтанымдықмүмкіндіктерінеқарайберіледі. Жеке бөліктердентұратыноқытупроцесіоқушылардыңбілімдімеңгеруінекөмектеседі. Дағдылардықалыптастыруүшінжаттығулар, ақыл-ой тәрбиесін беру үшінқисындыойлаутәсілдерінталапететінжұмыстаржүргізіледі. Әйтпеседағдыжойылады, оқушыдұрысойлайалмайды, дамуынашарлайды.
Шарттары:
• оқушыларғабілімдімеңгертуүшінсызбалардықолдану. Оқуматериалынбөліктергебөліп, олардырет-ретіментүсіндіру;
• оқытумазмұнындағы, тәсілдеріндегіжүйенібұзбау;
• пәнаралықбайланыстұрақтытүрдеқолдану;
• оқушыларменбіргетірек-конспектілерін, сызбасынжасап, білімдіестесақтаудыжеңілдету;
• бұрынғыоқығандардыжиіқайталаттыру;
• өткенматериалдардысабақтыңбасында, бекітукезінде, жекесұрақтардытүсіндіргенненкейінқайталаттыру;
• материалға ой-пікірлердіжасандытүрдеенгізбеу;
• оқушылардыңөзойларынқалайайтатынынқадағалау;
• баланыөздігіненжұмысістеугеүйрету, көмектесу;
• оқушылардыңбілетіндерінайтқызабермей, тек сабаққақатыстыларынайтқызу. Әркімгебелгіліәңгімелердіайтабермеу;
• жүйелібілімқисынды, сезімдіталапету;
• бар күш-жігеріңізбен, шабытпеноқытып, өмірден, әдебиеттенайшықтымысалдаркелтіру;
• пәнді, бөлімдіоқыпболғаннанкейінміндеттітүрдеқорытынды-жүйелеусабақтарынөткізу;
• оқушылардыңқателерінәдеппентүзету;
• оқушыныөзқатесінталдауғаүйрету;
• оқушылардың даму заңдылықтарын, ақыл-ой белсенділігінкөтеружолдарынбілу;
• баланыңжасы мен қабылдауынескеріп, тапсырмалар беру;
• жүйелібіліместежақсысақталады.
21.Білім, білік және дағды меңгертуде беріктілікк принципі.
Теория мен практиканың байланысы тек принцип қана емес,оқытумен тәрбиелеудің негізгі заңы болып табылады. Теория мен практиканы ғылымның барлық саласында үйлестіре дамыту аса қажетті іс.
Теорияны практика жүзінде тексеруде, ғылым мен техниканың жетістіктерін практикаға енгізуде меңгерген білімді өмірде қолдануда математика пәні еңбек сабағынан асып түседі. Себебі, оқушылар ешқандай материалдық шшығынсыз мектепке,мұғалімге, сыныпқ, өзіне қажетті пайдалы еңбек етеді. Мысалы, дидактикалық үлестірмелі материалдар дайындау,кітапхана, мектеп құжаттары, оқушылар үлгермелі қорын жасауда теория мен практиканың айырмашылығы аз болуы мүмкін.
Математика пәнін оқып үйренуде теоряның ғылыми категорияларымен практикалық байланысына мәні өте үлкен. Жалпы жағдайда теория практика нәтижесін болжайды, ал практика теорияның тексеру құралы қызметін атқарады.
22.Теория мен практиканың байланыс принципі.
23.Математиканы оқыту әдістерінің мәні
24.Ауызша түсіндіру әдісі.
25.Көрнекілік әдісі
Көрнекілік әдісі оқытудың сөздік және тәжірибелік әдістерімен өзара байланыста қолданылады және құбылыстармен, объектілермен оқушыларды таныстырранда олардың сезім мүшелеріне әсер етіп, алуан түрлі сурет, көшірме, сызба арқылы құбылыс, процесс, объектілердің символдық бейнелерін немесе оларды табиғи күйінде қабылдайды. Қазіргі мектепте осы мақсатпен экрандық және техникалық құралдар кең қолданылады. Көрнекілік әдістерін шартты түрде екі үлкен топқа бөлуге болады: иллюстрация және демонстрация.
Иллюстрация әдісі арқылы оқушыларға иллюстрациялық құралдар – атап айтсақ: плакат, кесте, картина, карта, тақтадағы суреттер, үлгілер көрсетіледі.
Демонстрация әдісі арқылы заттар мен құбылыстар тәжірибе жасау арқылы немесе техникалық құралдардан, кино-фильмдерден, диафильмдерден көрсетіледі.
Оқытудың көрнекілік әдісінің шарттарды:
• көрнекіліктің оқушылардың жасына сәйкестігі;
• көрнекілікті сабаөтың керек сәтінде қолдану;
• демонстрацияланған затты барлық оқушылардың көруі;
• иллюстрацияның ең бастысын, мәндісін нақты бөлу;
• құбылыстарды демонстрациялау кезінде берілетін түсініктерді мұқият ойластыру;
• демонстрацияланатын көрнекіліктің оқу материалы мазмұнымен сәйкес келуі;
• көрнекі құрал мен демонстрациялық қондырғылардан керекті мәліметтерді табуға оқушыларды ңатыстыру.
Оқу процесіне жаңа техникалық құралдарды енгізу (теледидар, видеомагнитофондар) оқытудың көрнекілік әдісінің мүмкіндіктерін кеңейтеді. Қазіргі уақытта көрнекі құралдың жаңа түрі – жеке тұлғалар қолданатын компьютерлерге ерекше көңіл бөлініп, мектептерде электронды-есептегіш техникасы кабинеттерін құру міндеті шешілуде, оқу процесіне белгілі бір жағдаяттарды және процестерді үлгілеуге мүмкіндік беретін компьютерлерді енгізу міндеті де қолға алынуда. Олар оқушыларға бұрын оқулық мәтінінен меңгерілген көптеген процестерді қозғалыста, көрнекі түрде көруге мүмкіндік береді. Компьютерлер, көрнекілік әдістерінің оқыту процесіндегі мүмкіндіктерін елеулі түрде кеңейтеді.
26.Практикалық әдіс.
Практикалық немесе тәжірибелік әдістер тобы лабораториялық, практикалық, графикалық жұмыстар, әртүрлі жаттығулар. Қазіргі жалпы орта білім беру жүйесі өтпелі кезең қасиеттерімен сипатталады. Себебі оның бойында бұрынғы жүйеге тән кемшіліктер мен сол кемшілікті жою бағытындағы жаңа бастамалар қатар кездеседі. Бұрынғы орта білім жүйесінің негізгі сипатын үздіктерге, озық тәжірибелерге бағдарлану; эксперименттік бағдарламалардың енгізілуі, оқу-материалдық базаның нашарлауы және біртекті бағдарлама құраса, білім сапасының көрсеткіші ретіндс мектептегі бірнеше таңдаулы мұғалім; түрлі конкурстар жүлдегерлері; нәтижені ішкі бағалау болып келді. Өтпелі кезеңнің жалпы орта білім жүйесінің негізгі ұстанымы барды сақтау, оны жетілдіру, серіктестерге бағдарлану, барша үшін жоғары тиімділіктегі педагогика болып отыр. Сонымен қатар білім беру үрдісінде нәтижені іштей және сырттай бағалаудың қатар жүргізілуі, жергілікті оқу жоспарын құрастыру мен бағалау жүйесін жетілдіру бағытында ізденіс жмыстарының қарқынды басталуы өтпелі кезеңнің орта білім жүйесінің сипатын толықтыра түседі. Жаңа заман талабына сай білім берудің негізгі мақсаты оқушыларда басты құзіреттіліктердің қалыптасуы, яғни балалар мен жастардың шығармашылық қабілеттерін ұштау, өздігінен білім алу дағдысын, қоғамдық белсенділігін қалыптастыру, олардың бойында тұтас дүниетанымды және қазіргі ғылыми дүниетанымды, этносаралық қарым-қатынас мәдениетін қапыптастыру. Қазіргі мектептің білім мазмұнын ізгілендіру мен даралауға айқын бет бұру мынадай міндеттер жүктейді: оқушының жеке тұлға ретінде және іс-әрекет субьектісі ретінде тұрақты және дәйекті дамуына жағдай жасау; оқушылардың белгілі бір білімді таңдауы мен меңгеруін, олардың оқу процесі кезінде таңдау мүмкіндіктері мен құқықтарын.
27.Иллюстративті-түсндіру әдісі.
Түсіндірмелі-иллюстративтікәдіс. Бұләдісарқылыоқушыларақпараттардымеңгереді. Оны басқашаақпараттық-рецепция (қабылдау) әдісідепатайды. Осы әдісарқылымұғалімдайынақпараттардыоқушыларғатүрліқұралдарментүсіндіреді, ал оқушыларақпараттардытүсініп, естеріндесақтайды.Ақпараттарәңгіме, дәріс, түсіндіру, кітап, қосымшақұралдар, көрнекіқұралдарарқылыберіледі. Мұғалім – есептершығарады, теоремалардыдәлелдейді, жоспарқұруғаүйретеді. Оқушылар - мұғалімніңіс-әрекетінқайталайды, тыңдайды, көрнекіліктерінеқарайды, заттарменжұмысістейді, оқиды, бақылайды, жаңаоқуматериалдарынбұрынғыбілімдерінеқосады.Түсіндірмелі-иллюстративтікәдісарқылыадамзатжинақтағантәжірибені аз уақытішіндеберугеболады. Оныңпайдасығасырларбойытексерілгенжәнекөпелдердеқолданылады.Көпғасырларбойыбілім беру үшінмұғалімніңсөзі, оқукітаптары, жұтаңдаукөрнекіқұралдарқолданылады. Қазірақпараттартехникалыққұралдарарқылы да берілуде. Оларарқылығалымдармен, жазушылармен, суретшілермен, әртістермен, конструкторлармен, т.б. кездесуөткізугеболады.Оқу кинолары, телехабарлары зат және құбылысты жақсы қабылдап, түсінуге көмектеседі. Олар арқылы өсімдіктің қалай өсетінін, ғарыштағы микроағзалардағы құбылыстарды көреді. Жұмыс істеп тұрған үлгілерді, табиғи объектілерді демонстрациялауды кең қолдану керек.Түсіндермелі-иллюстративтік әдіс бастауыш мектептерде кең тараған. Ол арқылы білім "дайын" күйінде беріледі. Мұғалім материалды қабылдауға көмектеседі, оны оқушылар түсініп, естерінде қалдырады. Бұл әдісті шектен тыс қолдануға болмайды.
28.Репродуктивтік әдіс.
Репродуктивтік әдіс арқылы оқушы "дайын" білімдерді есінде сақтап, кейін қатесіз айтып бергенмен, оның ақыл-ой белсен ділігі төмен болады.
Репродуктивтік әдіс. Бұл әдіс арқылы мұғалім оқушының іскерлігін және дағдыларын қалыптастырып, тапсырмалар беріп, өзі меңгерткен білімді, үйреткен іскерлік дағдыларын оқушыларға қайталатады. Оқушылармұғалімніңесебінеұқсасесептершығарып, тілсабақтарындаүлгібойыншажіктейді, септейді, жоспарқұрып, мұғалімніңнұсқауыменстаноктарменжұмысістеп, химиядан, физикадантәжірибежасайды.Репродуктивтікәдісмұғалімненұйымдастырушылыққабілеттіталапетеді. Мұғалім сөздік, көрнекілік, тәжірибелікәдістерарқыл ы жаңаоқуматериалынтүсіндіреді, ал оқушылар олардытапсырмалардыорындауүшінқолданады.Оқушыларғаберілетіннұсқауларжетілдіріліп, жауаптары бар бағдарламаланғаноқулықтаржасалуда. Оларғаауызшатүсіндіру, қалайжұмысістеудіайтуменқатар, жұмысістеугекерексызбалар, киноданүзінділеркөрсетіледі.Білімніңкөлемікөпболғандарепродуктивтікәдістүсіндірмелі-иллюстративтікәдіспенбіргеқолданылады.Оқушыларға алгоритм беріледі. Алгоритм - оқушығазат не құбылыстытолықбілугекөмектесетінбағытберетініс-әрекеттердіңжүйесі.Оқушыларғаконспектілеудің, салыстырудың, есепшығарудыңалгоритмдеріберіледі. Алгоритмдер бірнеше операциялары бар дағдыларды қалыптастыруға пайдалы, себебі күрделі іс-әрекеттен оның жеке операциялары бөлінеді.Репродуктивтік әдіс бағдарламалық оқытумен тығыз байланысты. Ол арқылы тәжірибелік жұмыстар атқарылады. Оқушылар өз бетімен меңгере алмайтынын, олар үшін мүлдем жаңа тақырыптарды репродуктивтік әдіспен беру керек.Аталған әдісті шектен тыс қолдану жаттандылыққа әкеліп, оқушының шығармашылығын, ақыл-ойын дамытпайды. Себебі репродуктивтік әдісті қолданғанда оқушылар үлгі, нұсқау бойынша жұмыс істейді.
29.Проблемалық оқыту әдісі.
30.Ізденушілік әдіс.
31.Зерттеушілік әдіс.
Зерттеушілік оқыту технологиясы жеке тұлғаның шығармашылықпен жұмыс істеп, зерттеушілік іскерліктер мен дағдыларды меңгеруін қалыптастыруда маңызды болып табылады. Зерттеушілік білігі мен дағдылары бүгінгі күні ғылыммен айналысатын адамдарға ғана тән емес, түрлі саладағы әрбір адамның әрекетіне қажет. Шығармашылық зерттеушілік – ізденіс кез келген кәсіптің ажырамас бөлігі, сондықтан мектеп оқушысын төменгі сыныптан бастап зерттеу әрекетіне дйындау, оның зерттеушілік ізденіс білігі мен дағдыларын қалыптастыру қазіргі білім беру ісінің маңызды міндеті болып саналады. Қоршаған ортаны зерттеуге ұмтылу тірі жан психикасының тамаша ерекшеліктерінің бірінен саналады. Табиғат мұндай ерекшелікті тек адамдарға ғана емес, жануарларға да берген.
Зерттеу, іздеу белсенділігі – баланың жаратылысына тән табиғи құбылыс, білуге құмарлық, бақылау жасауға талпыныс, өзінше эксперимент жүргізу баланың балалығымен бірге жүретін үдеріс. Зерттеушілік әрекетті адамның интеллектуалдық – шығармашылық тәжірибесінің ерекше түрі ретінде қарастыру керек. Зерттеушілік әрекеттің жемісті жүзеге асуы үшін субъектіден арнайы тұлғалық білім – зерттеушілік қабілет талап етіледі. Зерттеушілік қабілет отандық психология дәстүрлерімен сәйкес, тұлғаның зерттеушілік әрекеттің жемісті жүзеге асуының субъективтік шарттары ретіндегі жеке психологиялық ерекшелігі болып табылады [19].
Зерттеу қызметінің әдістері мен амалдары ретінде оны жүзеге асыруға қажетті мәселені көре білу, болжам жасай білу, бақылай білу, эксперимент жасай білу, ұғымдарға және басқаларға анықтама бере білу сияқты әдістер мен амалдарды түсіну керек. Зерттеудің жобалаудан айырмашылығы – ол белгісізді, жаңа білімді іздеу үдерісі. Бұл - адамның танымдық әрекеттерінің бірі.
А.К. Маркованың пікірі бойынша мұғалімнің кәсіптік зерттеушілік позициясы өз кәсібін шығармашылық деңгейде жетік меңгерген кезде ғана айқындала түседі. Жалпы кәсіптік жұмыста мұғалім үшін зерттеушілік іскерліктер мен дағдыларды меңгеру маңызды орын алады. Ол кез келшен әдіс – тәсілді оқу – тәрбие үдерісінде кәсіби тұрғыдан жүзеге асырумен қатар әрбір оқушыны, оның құрдастарымен, ата – аналарымен қарым – қатынасын анықтап отыру, мұғалімнің педагогикалық – психологиялық тұрғыдан білімінің зеректігін көрсетеді [20].
Бүгінгі күн талабы – 12 жылдық білім беруге көшу мәселесінің ерекшелігі сол - 12 жылдық білім беру орталығы ғалымдарының зерттеулері бойынша жаңа қоғамдық формациядағы мектеп пен мұғалімдер алдында тұрған негізгі мәселелер «Баланы оқуға қалай үйрету керек?», «Ойлауға қалай үйрету керек?», «Қалай өз өмірінің менеджері болуға үйрету керек?» деген сұрақтарға жауап табатындай білім нәрін беруге бағытталып отыр. 12 жылдық білім жүйесіне көшуде мектеп алдына негізгі үш бағытты алады. Олар: оқушының жеке қабілетін есепке ала отырып, жеке даралық бағытта оқыту; оқушының әлеуеттік мүмкіндіктерін есепке ала отырып, жеке даралық бағытта оқыту; ішкі қажеттіліктерді есепке ала отырып, жеке даралық бағытта оқыту. 12 жылдық білім жүйесі бойынша бұл бағыттарды жүзеге асыру үшін мұғалім негізгі үш компонентпен таныс болуы керек: инварианттық компонент – мемлекеттің базалық оқу стандарты жүйесіндегі талаптар мен мазмұндарға жауап беретіндей жалпы міндетті оқу жоспарының бөлімін меңгеру; профильдік компонент – профильдік оқу стандарты талаптарының мазмұнында көрсетілгендей оқу курстарының тереңділігін, оқытылатын пәндердің өзара байланыстылығын меңгеру; тұлғалық компонент – оқушылардың өзіндік зерттеушілік дағдыларын қалыптастыруға байланысты мектеп ұсынған арнайы таңдау курстарын, оқу жоспарларын меңгеру [20].
Зерттеушілік әдісін қолдану қажеттігі оқушының білім алу үдерісінде қоршаған ортасына қызығушылығымен, сүйіспеншілікпен қарауымен түсіндіріледі. Зерттеушілікке оқытудың негізгі мақсаты – оқушының азаматтық мәдениеттің қай саласында болмасын өз бетімен шығармашылық жаңа іс - әрекет тәсілдерін игеруге дайындығы мен қабілетін қалыптастыру. Осындай мақсат, міндеттерді жүзеге асыру үшін болашақ бастауыш сынып мұғалімі зерттеушілік әрекетке жоғары оқу орнында дайындалуы керек. Ол үшін студенттердің белгілі бір тақырыптар төңірегінде зерттеу жұмыстарын жүргізіп, рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар орындауы қарастырылады.
32.Оқытуда ынталандыру әдісі.
Қызығушылықтың үш түрі:
• іс-әрекетке деген оң көзқарастың болуы;
• танымның баланы жақсы сезімге бөлеуі;
• іс-әрекеттің баланы ынталандыруы.
Оқыту процесінде баланың оқу іс-әрекетіне оң көзқарасын туғызу керек. Оқылып отырған материалдың оқушыны тебірентуі, қуанышқа бөлеуі, таң қалдыруы, аяушылық сезімін тудыруы сабақтың мақсатына жетуді тездетеді.
Педагог ақын М.Жұмабаев ақыл көріністері әсерленуден пайда болады, әсерленудің күшті болуы, жалғасып дамуы ұғымның дұрыс болуының кепілі деп көрсетеді. Жаңашыл мұғалім Е.Н.Ильин әдеби шығармалардың адамгершілік туралы жазған жерлерін оқушыларға талдатады. Қызықты мысалдар, тәжірибе жүргізу, бір-біріне кереғар келетін айғақтар оқушының түрлі сезімдерін туғызып, оны оқуға ынталандырады. "Тұрмыстағы физика", "Ертегілердегі физика" деген тақырыпқа мысалдар жинату да пайдалы жұмыс.
Атақты ғалымдардың және қоғам қайраткерлерінің өмірі мен қызметі туралы кештер, көркем әдебиеттен үзінділер оқу танымдық қызығушылықты арттырады.
Мұғалімнің сөйлеу мәдениеті де оқушы сезіміне әсер етеді. Оқулық тақырыптарының мазмұны - оқу іс-әрекетіне қызықтыратын негізгі құрал.
Оқуға қызықтырудың өте жақсы әдісі - танымдық ойындар. Пікірсайыстар да оқушыны оқуға қызықтырады. Үлгерімі төмен оқушыларды жеткен жетістігіне қуанту да олардың оқуға ықыласын арттырады.
Жауапкершілікті қалыптастыру әдістері.
Тәсілдері:
• оқушыға оқудың өзіне және қоғамға пайдасын түсіндіру;
• талап қою;
• талаптарды орындауға үйрету;
• өз міндеттерін жақсы атқаратындарды мадақтау;
• керек жағдайда жазалау әдісін қолдану;
• оқушыға кемшіліктерін айтып, оларды түзетуге көмектесу. Оқушыға оқудың өзіне және қоғамға пайдасын түсіндіру үшін мұғалім өндірістің дамуына ғылымның қалай әсер еткенін айтып, білімділік еңбек өнімділігін арттырып, жаңашылдыққа әкелетінін дәлелдейді.
Оқушыға оқудың пайдасын түсіндіру. Жаратылыс-математика бағытын таңдаған балаларға қоғамдық ғылымдардың, қоғамдық бағыттағы пәндерді тереңдетіп оқитын оқушыларға жаратылыс-математика бағытындағы пәндердің пайдасын түсіндіру үшін өндіріске экскурсияға, мәдени орталықтарға, кітапханаларға экскурсияға апарудың, Қазақстан Республикасы Үкіметінің дарынды балаларға жасап отырған қамқорлығын, түрлі олимпиадаларға қатысудың, мамандығын растайтын құжаттардың тіршілік үшін маңызын түсіндірудің пайдасы зор.
Оқуға байланысты талаптар қою әдісі арқылы оқушыларға барлық пәндер бойынша бағалау өлшемдері, мектептің ішкі төртібі, оқушылардың құқықтары мен міндеттері түсіндіріледі. Оқушыларды оқу жұмысының алуан түрін орындауға үйрету, жаттықтыру борыш пен жауапкершілікті қалыптастырады. Үлгілі оқушылар мен мұғалімдердің де бала оқуына ықпалы зор.
Оқудағы мадақтау және жазалау әдістері.
Мадақтау түрлері:
• баға қою;
• тапсырмалар арқылы оқушыны табысқа жеткізу;
• оқушыны тәжірибе және зертханалық жұмыстарды жүргізуге көмекші етіп алу;
• топтық тәжірибелік жұмыс кезінде оқушыға бөлімшелерді басқарту;
• үлгерім және сабаққа қатынас көрсеткіштерін шығару;
• білімнің қоғамдық байқауының қорытындылары бойынша мадақтау;
• жақсы оқитын оқушылардың үлгерімі төмен оқушыларға көмектесуі, т.б.
Жазалау түрлері:
• сабақта оқушыға ауызша ескерту жасау;
• күнделікке, дәптерге "қанаттанғысыз" баға қою;
• қателерін айтып, қосымша жұмыс істеуді талап ету..
33.Оқыту қызметін жүзеге асыру және ұйымдастыру әдістері.
Оқыту әдістері - мектеп педагогикасында талас тудырып жүрген өте күрделі мәселелердің бірі. Көптеген авторлардың пікірінше, оқыту әдістері - оқушылардың оқу - танымдық әрекетін ұйымдастыру тәсілі.
И.Я.Лернер және М.Н.Скаткин оқыту әдістерін оқушының оқу - танымдық әрекетіне байланысты былай жіктейді:
а) түсіндірмелі иллюстративтік немесе ақпаратты рецептивтік (рецепция - қабылдау) әңгіме, дәріс, түсіндіру, оқулықпен жұмыс, кино, диафильмдерді демонстрациялау, т.б;
ә) ішінара – іздену немесе эвристикалық әдіс;б) зерттеу әдісі, оқушыға танымдық тапсырма беріліп, оны өз бетінше, қажетті әдістерді пайдалана отырып және мұғалім көмегемен орындау.
Ю.К.Бабанский оқыту әдістерін 3 негізгі топқа бөлді:
а) оқу - танымдық әрекетті жүзеге асыру және ұйымдастыру әдістері;
ә) оқу - танымдық әрекетте мотивация және реттеу әдістері;
б) оқу - танымдық әрекеттегі бақылау және өзіндік бақылау әдістері.
Дидактикалық тұрғыдан алып қарағанда М.А.Данилов және Б.П.Есиповтың жүйелеуі тиімді. Егер бұл әдістер оқушының дидактикалық мақсаттары мен танымдық міндеттерін шешуде оқыту әрекетін ұйымдастыру ретінде көрінсе, онда оларды мынадай топтарға бөлуге болады:
а) жаңа білімді игеру әдістері;
ә) білімді практикада қолдану білігі мен дағдысын қалыптастыру әдістері;
б) білімді, білік және дағдыны бағалау, тексеру әдісі.
Көптеген жүйелеулер оқытудың негізгі міндеттерімен сәйкес келіп, олардың негізгі белгіленген қызметін жақсы түсінуге көмектеседі. Егер көрсетілген жүйелеулерге дәлдік енгізсек, онда түрлі әдістерді мынадай 5 топқа бөлуге болады:
а) мұғалімнің білімді ауызша баяндауы мен оқушының танымдық әрекетін белсендіру әдісі: әңгіме,түсіндіру, мектеп дәрісі, әңгімелесу, оқу материалын ауызша түсіндірудегі иллюстрациялау, демонстарциялау;
ә) материалды бекіту әдісі: әңгіме, оқулықпен жұмыс;б) жаңа материалды игерудегі оқушының өзіндік жұмыстары;
в) білімді практикада қолдану және біліктер мен дағдыларды бекіту әдісі: жаттығулар, зертханалық сабақтар.
г) оқушының білімдері, біліктері мен дағдыларын бағалау және тексеру әдістері: оқушыны күнелікті бағалау, ауызша сұрау (жеке, фронтальді), сабақ кезінде балл қою, бақылау жұмыстары, үй тапсырмаларын тексеру, бағдарламаланған тексеру, тест арқылы тексеру. Оқушыларға сапалы да тиянақты білім берудің негізгі-өз пәніңді жан - жақты игеру, оқушы санасына жеткізе білу, шығармашылық ойлауын қалыптастыру, оқытудың белсенді әдістерін қолдану.
34.Бақылау және өзіндік бақылау әдістері.
Оқытудың бақылау және өзіндік бақылау әдісі. Оқыту үрдісінің құрылымында оның бағалаушы-шешуші компонентінің маңызы зор. Жыл бойы оқушылардың оқу үлгерімін тексеру мен бағалау оқытудың белгілі кезеңдеріне тығыз байланысты.
Бұл топқа бақылаудың ауызша әдістері — дербес, фронтальді, тығыздалған сауалнамалар жатады. Соңғысы дара жұмыстардың кателіктерін жоюға негізделген. 15-20 минут аралығында кішкене топтың оқушылары тақтага қысқа жазулар жазумен, карточкамен жұмыс істеумен айналысса,
кейбір оқушылар жауап алушы мұғалімнің орнында болуы мүмкін. Нәтижесінде сыныптың жартысы бағаланса, келесі жолы екінші жартысы бағаланады. Ал мұғалім бүкіл осы жұмыстарды үйлестіріп тұрады.
Бақылаудың жазбаша әдістеріне әр түрлі өзіндік қорытынды жұмыстар: диктант, мазмұндама, шығарма, реферат, баяндама т.б. жатады.
Оқытушы сабақ ерекшелігіне байланысты көптеген кестелер мен сызбаларды оқу материалын түсіндіру барысында қолданса, мұны білімді тексерудің графикалық әдісі деуге болады. Бақылау кезінде оқушыларға кесте толтыру, сызба және сызу немесе өтілген тақырып бойынша графикалық жұмыс жасау ұсынылады.
Бағдарламалы оқыту әдісі. Бағдарламалап оқыту машинасыз немесе машиналық тәсілде ұйымдастырылады. Алғашқы тәсілде оқу материалы программаланған оқулық кітаптарында беріледі, екіншіде дисплей экранға шығарылады. Оқу материалдарын бағдарламалап оқытудың үш жүйесі бар; бір бағытты материал кішкене бөлшектерге бөлінеді (доза), содан кейін біртіндеп игертуге бағытталады. Оқушылар қателескен немесе жауап бере алмаған жағдайда тармақталған бағдарламаларға қосымша түсініктемелер беріледі. Аралас бағдарлама тармақталған комбинацияда құрылған.
Бағдарламалап оқытуда тапсырмалар мен жаттығулардың орындалуы әр түрлі ерекшелікте берілген. Бұндай тапсырмалар оқыту материалдарының әр порциясын игергеннең кейін беріледі. Үш мақсатта тренажды берген білімді қабылдау және бақылау жаттығулар мен тапсырмалардың үйымдастырылу тәсілі машинамен жэне машинасыз орындалады. Машиналы тәсілде жаттығулар мен бақылау тапсырмалары дисплей экранында орындалады. Оқушылар өздерінің жауаптарының дұрыстығын бірден көреді. Сондықтан да бағдарламалап оқыту тиімді.
Ең кең тараған бақылауды ұйымдастыру әдісі. Бағдарламалап оқытуда ұқсас жауаптардан дұрыс жауапты табу ұсынылады. Қазіргі компьютерлер құрылған жауаптарды өздігінен талдап, ұсыныс түрінде, сөз, формула, түрлі бірлікте өндіре алады.
Білімді беруді бақылау.
а) Фронтальды және жеке дара жолдармен сұрақ қойып ауызша бақылау, дұрыс жауап мұғаліммен бірге анықталады.
б) Жазбаша бақылау аз уақыт немесе көп уақыт аралығында орындалып, сонымен қатар кең диагностикалық анықтамасымен ерекшеленеді.
в) Лабораториялық бақылау сабақ барысында пайдаланатын оқушылардың құралдармен жұмыс жасай білу. Бұл іс- тәжірбиелер өткізуде,
298
эксперименталды жұмыстың шешімін шығаруда, биологиялық-географиялық және жазба жұмыстарда өтіледі.
г) Машиналы бақылау. Барлық оқыту пәндерін кезеңдер бойынша игеру барысында, бағдарлама жасалынып электронды-есептеу машинасы қолданады.
д) Текстік бақылау машинамен немесе машинасыз өтіледі.
е) Өздік бақылау-жіберілген қателерді өз бетімен тауып алу, дұрыс еместігін, оны жою тәсілдерін іздестіру бірлігін қалыптастырады.
Оқыту әдісін таңдау. Әдістер өте көптүрлі және шексіз болып келеді. Осыдан келіп оқушылардың оқу-танымдық белсенділігін қалыптастыруда әдісті таңдап алу күрделі, индикативты қолданылуда байқалады. Мұғалім оқыту әдісін таңдап алуда басшылықты оқушылардың өздігінен білімді
игеру мен оқу практикалык даярлығын қалыптастыруға бағыттаса, окушы жеке тұлғалық ерекшелігін ашық шығармашылығын дамытатын потенциальды оқу-танымдық ерекше қасиетін, зерттеушілік ізденімпаз іс-әрекетке бағыттайтын, ғылымды берудің спецификалық таным әдістерін таныстыру, жеке дара психологиялық даму ерекшелігін, оның табиғи және әлеуметтік өндірістік ортасын, мектепке арналған оқыту құралдармен жабдықтаудың, кәсіби даярлық деңгейін, өмірлік іс-тәжірибесі мен мұғалімнің шығармашылықтық ерекшелігін, оның әдістемелік және педагогикалық шеберлігін алу керек.
Мұғалімнің таңдап алған әдістері, жұмысындағы дидактикалық шеберлігі оқу танымдық стилімен ерекшеленеді, стандартты емес оқушыны жеке тұлға ретінде қалыптастырудан жеке дара және инновациялық-шығармашылық танымдылығын, қоғамдағы жаңаша белсенді өзгерістерге гуманистік және демократиялық көзқарасын жетілдіретіндігін байқатады. Мұғалімнің оқыту әдістері басқа да дидактикалық қызығушылығы, оларға оқыту формасы мен принциптерге оқушының білім алуға деген қызығушылығы, оқу тақырыбының көлемінің күрделілігіне, техникалық оқу құралдары мен жабдықтануы, сынып оқушыларының саны мен олардың дене тәрбиесі, психикалық және интелектуалды денсаулығының деңгейі, оқу сабақтарының кұрылымы, өзара қарым-катынас ерекшелігі, мұғалімнің әлеуметтік-кәсіби жеке басының даярлығы, сонымен қатар басқада өлшемдер, көрсеткіштер, талаптармен қоса жаңаша технология, оқу танымдылық іс-әрекетте қызмет ету және оқушының жеке тұлғасының шығармашылықта дамуына байланысты.
35.Түсінік қалыптастыру әдістері.
Пікірталас. Пікір білдіру, баға беру оқушының дүниеге сенімін арттырып, ондағы қателіктер мен кейбір адамдардың жалған көзқарастарымен күресуге үйретеді.
Пікірталас оқушылардан ақыл-ой қызметін, сезім белсенділігін талап етеді. Мұғалім пікірталасты өткізбес бұрын оның тақырыбын, сұрақтарын тұжырымдап, жүргізушіні белгілеп, қолданылатын әдебиеттерді ұсынып, оқушыларды пікірталас ережелерімен таныстырады.
• Түсіндіру. Бір топқа, жеке оқушыларға жаңа ережелер басқа адамды құрметтеу, өзін басқа кісінің орнына қою, т.б. түсіндіріледі. Партаны сызу, дөрекілік жасау теріс қылық екенін түсіндіре берудің қажеті болмағандыңтан басқа әдіс қолдану керек. Мұғалім адамшылық қасиет туралы баланың пікірін сұрап, оқушыны жақсы сапалардың қажеттігіне сендіріп, баланы теріс қылығы үшін ұялтып, түзелуге бағыттайды.
• Өнеге. Мұғалім оқушыларға әдебиеттегі және өмірдегі түрлі кейіпкерлерді үлгі еткенде оқушы өзінің ішкі жан-дүниесіне үңгіле бастайды. Бала басқа адамға еліктегіш. Бастауыш сынып оқушылары барлық адамдарға еліктейді. Жеткіншектер өздері таңдаған адамдарына еліктейді.
Балалар әдеби және тарихи кейіпкерлерге, құрбыларына, ересектерге, ата-аналарына, мұғалімдерге, бұқаралық ақпарат құралдарының, өнердің жас ұрпаққа үлгі ететін адамдарына еліктейді.
• Сендіру. Мұғалім өз пікіріне баланы сендіргісі келіп, оған былай дейді: "Ақымақ - жаман адам, себебі ол өз ісіне есеп бермейді".
Оқушыға сабаққа кешігудің зияндығын дәлелдеу үшін: "Бәріміздің ойымызды бөліп жіберетіндіктен, адамдардың кешіккені ұнамайды,", - дейді.
36.Педагогикалық процестің тиімділігін бағалау әдістері.
Педагогикалық зерттеудің қандайда бір əдіс не тəсілінің педагогикалық тиімділігін анықтау үшін арнайы ұйымдастырылған тексеру түрі- эксперимент ерекше маңызды. Педагогикалық эксперимент міндеттері:1) жобаланған педагогикалық құбылыс жəне оның іске асуында көрініс беретін себеп-салдарлы байланыстар мəнін зерттеу; 2) педагогикалық құбылысқа зерттеушінің белсенді ықпал жасауы; 3) педагогикалық ықпал мен ықпалдастықтың нəтижесін өлшестіру. Эксперимент келесі кезеңмен өткізіледі: – теориялық (проблема қою, зерттеу мақсатын, нысанын жəне денін анықтау, міндеттер мен гипотеза белгілеу);
- əдістемелік (зерттеу əдістемесі мен оның оның жоспарын айқындау, бағдарлама түзіп, алынған нəтижелерді өңдеу əдістерін нақ-тылау);
- эксперимент жұмысы – бірнеше тəжірибелік зерттеу əрекеттерін орындау (ситуация түзу, бақылау, тəжірибені басқару жəне зерттеушілердің жауап əрекеттерін бағалау);
- талдау – сандық жəне сапалық сарапқа салу; алынған деректерге түсініктеме беру; қорытынды жасап, практикалық ұсыныстар енгізу.
37.Білімді меңгертіу әдістері.
Білім - адам ойындағы шындықты дұрыс бейнелеуі, қоғамдық тәжірибеде тексерілген таным барысының нәтижесі. Білім адамдардың қоғамдағы материалдық және рухани іс әрекеті нәтижесінде пайда болады.
Білім беру - жүйеге келтірілген білім, білік және дағдыларды игеру барысы және нәтижесі, оқушыны өмірге және еңбекке дайындаудың қажетті шарты, білім берудің негізгі жолы.
Білім беру әдістемесі – ғылыми негізделген оқудың әдістері, ережелері, тәсілдері, жүйесі арқасында оқушының дүниеге көзқарасын қарастырып, алған білімдерін тәжірибеде өз бетімен қолдану дағдыларымен қаруландыру.
Білімді бекіту - оқытудың барлық кезеңдерінде жүзеге асатын білімді игеру беріктігінің міндеттерін шешуге мүмкіндік беретін барыс.
Білімді меңгеру - білім, білік, дағдылады игеруге бағытталған іс-әрекет. Зерттелетін құбылыстарды, деректерді, барыстарды талдау және сұрыптау нәтижесінде ғылыми ұғымдардың негізін қалайтын жинақтау қалыптасады.
Білімді тексеру - оқыту барысының құрамды бөлігі. Мұның мақсаты -оқушылардың алған білімдерінің және оларға негізделген дағдылардың толықтығын, тереңдігін, жүйелігін, осы білімдерді өздерінің танымдық және тәжірбиелік істерінде қай шамада пайдалана алатынын анықтау болып табылады.
Білім беру және оқыту теориясы - педагогика ғылымының саласы. Білім беру және оқыту теориясы жас кезеңдерінің барлық сатыларына сәйкес оқытудың заңдылықтарын оған қойылатын талаптарды, білім беру міндеттерін, мазмұнын, оқыту мен оқу түрлерін, әдістерін оқу барысында ынталандыру мен бақылауды анықтайды.
38.Дербес білім алу әдісі.
39.Бағалау әдістері.
Багалау әдістері:
- оқу тапсырмалары арқылы бағалау (пікірталастар, күнделіктер, оқытуды дамыту үшін қолданылатын барлық материалдар);
- топта, жұпта, сыныпта талқылау;
- өзін-өзі және бірін-бірі бағалау;
- оқушы портфолиосы (оқушы жинаған бағалар, марапаттар, жетістіктер т.б.)
Сабақ қызық болғанда ғана оқушыға барлығы түсінікті болады. Демек, сабақ оқушы үшін қызық болуы тиіс. И.Герберттің айтуы бойынша «қызығушылық» оқу уәжінің синонимі екенін есте сақтау керек. барлық оқытуды тізбектесек: «қалаймын- орындаймын- қызығушылықпен орындаймын-жекелеп-әрқайсымызға маңызды» (И. С. Якиманская), осы құрылымның ортасында және қызығушылық тұрғанын байқаймыз. Осы түсінікті оқушыларда қалыптастыру үшін, оқушының белсенділігін арттыруымыз, өз бетінше жұмыс жасауын қамтамасыз етуіміз керек; қосымша мәліметтерді сабақта да, үйде де жігерлене іздеу; проблемалық жағдаят туғызу; оқыту әдісінің әртүрлілігі; сабақ үстіндегі атмосфералық ортаны қалыптастыруымыз керек.
Қазіргі кезде елімізде сабақтың сапасын арттыру негізгі мәселеге айналды. Сабақтың сапасын арттыру мақсатында мен физика сабағында бағалаудың келесі түрлерін тиімді деп алып, оқу жылы барысында 7-сыныпқа қолдандым: бірін -бірі бағалау; өзін -өзі бағалау; топтардың бірін- бірі бағалауы; стикерлер арқылы бағалау; бағалау критерийлерін оқушылармен бірге құру және сол критерийлер арқылы топбасшысы топ мүшелерінің балдарын кестеге қойып отырады және оны бағаға айналдырады; тестер; Срақтар (жіңішке, жуан); сауасақтар арқылы бағалау.
Осы оқу жылындағы таңдап алған тақырыбым: «Диалогтік оқыту арқылы физика сабағында оқушылардың белсенділігін арттыру» болғандықтан, сабақ жоспарларым көбіне осы тақырыпқа негізделіп құрылған еді. Сол себепті жұптық жұмыста тек қана жұптық жұмыс орындамай, бірін -бірі бағалауды қолдандым. Бірін- бірі бағалауда келесі шарттар орындалуы керек еді: 1) менің көршім тақырыпты меңгеруде маған жақсы көмектесті (үйреніп жатқан тақырып бойынша ортақ сұрақтарға көмектесті, мысалдар келтіріп, формулалардың физикалық мағынасын толық түсіндір
е білді, есептер шешуде формулаларды тиімді пайдаланды)-3балл; 2) менің көршім ортақ сұрақтардың бір бөлігіне жауап берді, есептер шешуде аздаған түсініктеме де бере алды;-2балл: 3) менің көршім тақырып мазмұнын шешуде аздап 0ана көмектесе алды-1; балл; 4) менің көршім маған көмектесе алмады-0 балл деген балдарды қойып көршісін немесе серігін бағалап отырады. 0 балл-«2», 1 балл-«3», 2 балл-«4», 3 балл-«5» Өзін – өзі бағалауда оқушы әрбір дұрыс орындаған тапсырмасын 1-балдан қойып отырады; бұрыс орындалған тапсырмаға – 0 балдан қояды. Бұл тәсілді көбіне мен үй тапсырмасын қорытуда (физикалық диктанттарда) қолдандым. Топтардың бірін-бірі бағалауында топтар бір -бірінің орындаған топтық жобаларын қаншалықты мазмұны мен мағынасының ашылуына байланысты стикерлермен баға қояды және қысқа тұсініктеме береді.
40.Шығармашылық міндеттерді жүзеге асыру әдісі.
) Шығармашылық міндеттерді жүзеге асыру әдісі
Шығармашылық-пайда болған міндеттерді әлдеқашанбелгіліболғантәсілдерменшешуүшінталапетілетіндердіңтысынашығатынжоғарыформадағыойлау. Ойлаупроцесіндеүстемдікеткенде, шығармашылықелесретіндекөрінеді. Мақсат пен іс-әрекеттәсілініңкомпоненті бола тура, олшеберлік пен инициативаныңміндеттішартыретіндешығармашылықіс-әрекетідеңгейінедейінкөтереді.
Бәсекегеқабілеттіжетілгентұлғанықалыптастыруүшіноқушыныізденушілікке, өзбетіншежұмысжасауға, бақылау мен зерттеуге, зерттеунәтижелерінжинақтап,қорытындыжасайбілугеүйретубастауышсыныптанбасталуықажет. Оқушылардыңғылыми – зерттеужұмыстарынұйымдастырутөмендегіміндеттердішешугемүмкіндікбереді:
• Оқушыныізденушілікке баулу, оғанзерттеудағдысы мен білігінигерту;
• Қоршағанортанытаныпбілугеқұштарлықтарынарттыру;
• Өзіндікзерттеуәрекетініңкөмегіменжаңабілімдідайынкүйіндеемес, өзіашуғаұмтылу;
• Таңдағанбағытыбойыншаөзінің даму деңгейінешығуынамүмкіндікжасау;
• Әдебиеттердіталдайбілуге, анықтамаларменжұмысістеугеүйрету;
• Басқаадамдарменқарым – қатынасжасайбілу, осы заманғасайтехнологиялардыпайдаланабілу (ғаламтор, электрондыпошта);
• Қоршағанортадаөзорнын, жекерөлінанықтайбілу;
• ББД-ынжан-жақтықолданабілугемүмкіндіктуғызу.
Зерттеушілікқызметдегеніміз – жаңабілімалуғабағытталғаншығармашылыққызмет. Оқушынызерттеушілікқызметкеүйретудемұғалімніңөзідайынболуы, демекұстаздазерттеушілікқызметқалыптасуышарт. Олүшінмұғалімзерттеушілікдегенімізне,зерттеушіліктапсырмалар,олардыпайдалануәдістемесі, оқушылардыңзерттеушілікқызметітуралытолықтүсінігіболуыкерек.
Зерттеужұмысынжүргізукезіндежетекшіалғақойғанмәселеніанықтауүшінзерттеудіңмақсатынақарайоқушылардыбағыттапотырады.Содансоңалынғаннәтижелердіталдауғажәнеқорытындынытұжырымдауғатікелей де, жанаматүрде де басшылықетеді. Оқушылардыңзерттеушілікбілігіартқансайынмұғалімжанамабасшылыққакөңілбөледі де оқушылардыңдербестігіжәнежұмысқаынтасы арта түседі. Бұлоқушылардазерттеушілікқызметтіңқалыптасуына, дамуынаықпалетеді.Оқушылардыңигергензерттеушілікбіліктілікдеңгейлерінеғұрлымжоғарыболғансайынолардыңбілімдері де жоғарыболады.
Зерттеушілікіс-әрекеткебейімоқушыныңтөмендегідейсипаттамаларынакөңілбөлінукерек:
- жұмыстыорындауғадегенжоғарыдеңгейдегіталпыныс;
- жаңабілімменжәнебіліктілікпенқарулануғадегенбелсендіұмтылыс;
- алынғанақпараттыталдауға,жинақтауға,қорытындылауғажәнеөз
қызметіндепайдаланаотырыпнәтижешығаруғадегенқабілеттілік;
- өзкөзқарасынбасқаныңпікіріменсәйкескелмесе де дәлелдеугеталпыну;
- белгілібірқызметтүріндебасқабалаларменсайысуғадегенұмтылыс.
41.Дәстүрлі әдістер.
Дәстүрлі тенология білім, ептілік және дағдыларды ұсынуға бағытталған. Ол өтіліп жатқан материалдың игерілуін, қайта жасау деңгейіндегі білім сапасының бағалануын қамтамасыз етеді. Бұл технологияның ежелгі түрі, ол бүгінгі таңда да кең таралған (әсіресе орта мектепте). Оның мәні: жаңаны игерту-бекіту-қадағалау-бағалау сұлбасы бойынша оқу процесін жүргізу. Технология негізіне табысты өмір тіршілігін қамтамасыз ететіндей білім ауқымын анықтауға мүмкіндік беретін және оқушыға жеткізу жолын көрсететін білімдік бағыт-бағдарлама алынады. Осыған орай оқу-оқытудың басты әдістері ретінде 1) көрнекілік және онымен бірге жүретін түсіндіру, 2)оқушының жетекші іс-әрекеттері түрлеріне –тыңдау мен есте қалдыру, 3) басты талап және тиімділіктің негізгі көрсеткіштеріне –игерілгенді қалтықсыз қайталап жаңғырту ептілігі алынады. Мұғалім қызметтері – түсіндіру, әрекеттерді көрсету,оқушылар орындағандарды бағалау, реттеу және түзету.
Оқу технологиясы бірқатар маңыздыда ұнамды тараптармен еленген. Олар-үнемділігі, күрделі материалдарды түсінуді жеңілдетуі, білім-тәрбие процесін тиімді басқаруды қамтамасыз етуі, білім ұсынудың жаңа әдіс-тәсілдерін пайдалануға икемді келуі. Сонымен бірге дәстүрлі технология біршама кемшіліктерге де жол береді – оқу процесін дараландыру мен жіктеуге қолайсыз, оқушылардың ойлау қабілетін дамытуға мүмкіншілігі кем.
Отандық ДӘСТҮРЛІ педагогика тәжірибесінде оқыту ӘДІСТЕРІ үш топқа бөлінеді:
Оқу- танымдық қызметті ұйымдастыру және жүзеге ауыстыру әдістері.
Оқу- танымдық қызметтің тиімдігін бақылау әдістері
Оқу- танымдық қызметті ынталандыру әдістері
Дәстүрлі оқытудың оң жақтары: оқытудың жүйелі сипаты; оқу материалын ретпен, логикалық дұрыс беру; ұйымдастырудың нақтылығы; мұғалім тұлғасының үнемі эмоционалды ықпалы; жаппай оқыту кезіндегі оңтайлы шығындар.
Дәстүрлі оқытудың теріс жақтары: Үлгі бойынша құру, біріңғай ; мазмұнның технократизмі; Сабақ уақытын оңтайлы емес бөлу; оқушыларды мақсат қою , жоспарлау, бағалау функциясынан айыру; Сабақта тек материалға алғашқы бағдар жасау ғана жүзеге асырылады, ал жоғары нәтижелерге жету үй тапсырмаларына жатады; Оқушылыр бір-бірімен қарым-қатынас жасаудан оқшауланады; Оқушылар өз беттерінше болып, таңдау жасай алмайды; Оқушылардың пассивтілігі немесе белсенділіктің нашар байқалуы; Сөйлеу іс-әрекеті нашар; кері байлаыс нашар, орташа тәсіл; Орташаландыырылған тәсіл, ол бәріне жарамайды; Жекелендірілген оқыту жоқ; жасына қарай бөлектеу; дәстүрлі оқытуда тәрбиеге мүлде оын жоқ; бағалау әдістерінің негативизмі.
42.Мұғалімнің кәсіби-педагогикалық мәдениетін жетілдіру формалары.
Мұғалімнің кәсіби – педагогикалық мәдениетін жетілдіру формалары
мұғалімге – руханижетілген, шығармашылыққабілетіжоғары, өзіне сын көзбенқарайалатын, кәсібидағдылары, педагогикалықдарыны бар, жаңашылдыққаұмтылатынтұлғаретіндеанықтамаберілген. Мұғалім идеалы – білімніңқұндылығынайқынтүсінетін, «мәдениетіжоғарыадам», өзпәнініңжетікшебері, педагогика мен психологиянытереңмеңгерген, жекетұлғағабағытталғанпедагогикалықәдістердіқолданаалатын, өзінжекетұлғаретіндедамытып, руханиөсугедегенқажеттілігі мол болуытиісделінеді.
Кәсіпқой мұғалім өз пәнін жетік біліп қана қоймай, әрбір қатынасушының педагогикалық үдерістегі орнын білуі керек. Оқушылардыңоқу-тәрбиежұмысынұйымдастыраалуғақабілеттіболып, оныңнәтижелеріналдын-ала болжамдапкөребілуітиіс, болуымүмкінауытқушылықтарды дер кезіндетүзетеалуы, яғниқұзыреттітұлға болу керектігіненазараударылады.
Жаңатұрпаттымұғалімүштүрліқұзыреттіліккеиеболуытиіс: әдіснамалық, жалпымәдени, пәндік-бағыттылық. Педагогикалыққызметтіңшығармашылықбағытталуы, біріншіден, мұғалімгемамандығыүшінмәні бар күштіжәнеәлсізжақтарын (өзін-өзітануын, эмоционалдыққалпын, коммуникативтікжәнедидактикалыққабілеттерінжәнет.б.) бағалайалуы; екіншіден, зияткерлікмәдениетін (ойлау, ес, қабылдау, зейін), мінез-құлық, қарым-қатынас, соныңішіндепедагогикалыққарым-қатынастымеңгеруі; үшіншіден, қазіргіинтеграциялықүдерістер, әлемдікбілімберудің даму тенденцияларынбағдарлайалусияқтымәселелердіқарастыруменбайланысты.
Педагогикалықбілімберудіңеңжоғарғымақсаты - жаңатұрпаттымұғалімніңжалпыжәнекәсібидамуыныңүздіксізжүргізілуідепесептейміз. Бұлмақсаттыжүзегеасырукезіндемаман-адам, азамат пен оныңкәсібибілімі, іскерліктері мен дағдыларыарасындағыүзіліпқалғанбайланысқайтажалғасынтабуыкерек. Болашақмаманныңжекетұлғалықпозициясын, оныңкәсібибілімі мен іскерліктерінбіріктіружүзегеасуыжөн. Бұлбіріктіружалпықосындыемес, сапалықжағынанжаңақұрылымболып, тұтастығы мен ішкіқұрылымыжаңатиптімұғалімдаярлау мен қалыптастырумақсатынқоюғаболады. Педагогикалықбілім беру мақсаты, мұғалімтұлғасы мен кәсібиқызметініңинвариантты, идеалданғанкөрсеткіштерібіліктіліксипаттамасыныңнегізінеқойылатынпрофессиограммадаашылады. Біліктіліксипаттамасытиптіккәсібипедагогикалықміндеттержүйесітүріндеқұрылып, мұғалімтұлғасы мен кәсібиқүзыреттілігінеқойылатынжалпыталаптардықұрайды.Шебермұғалім, біріншіден, халқымызғатәнжастарымыздыңбойында бар адамгершіліксипаттағыдүниетанымына, өзмәдениетіне, әдет-ғұрып, салт-саналарына, қолөнері мен педагогикасынаарқасүйейтіндігінежәнеашық-жарқындығы мен бауырмалдылығына, яғниқазақұлтыныңбасқахалықтардыңқұндылықтарынсіңіреалушылыққабілетінеерекшеназараударғанжөн. Екіншіден, өзіоқытатынпәндітереңмеңгеругеміндетті. Үшіншіден, өздігіненбілімалуғаынталыболуыкерек. Мұғалімніңжекебасыныңүлгісі - кәсібилікпенбітеқайнасқанқасиетболуыкерек. Себебі, кезкелгенұжымдағықарым-қатынасмұғалімніңжекебасыныңүлгісіментығызбайланысты.
43. Педагогикалық процестерді іске асыру технологиялары
Педагогикалық процесс дегеніміз – қойылған мақсатқа жетуге бағытталған тәрбиелеуші және тәрбиеленушілердің өзара әрекеттесуі. Басқа сөзбен айтқанда, педагогикалық үрдіс дегенеміз - әлеуметтік тәжірибе жеке адамның сапасына айналатын үрдіс. Тұтастылық негізінде оқыту, тәрбиелеу және дамыту бірлігін қамтамасыз ету педагогикалық үрдістің басты мәнін құрайды. Педагогикалық процесті жүйе ретінде қарастырайық (1-сурет). Педагогикалық процесс дегенеміз – барлық жүйелерді біріктіретін басты жүйе. Онда шарттары, формалары, әдістері бар дамыту, оқыту, тәрбиелеу үрдістері қамтылған.
Педагогикалық теория педагогикалық үрдісті динамикалық жүйе ретінде елестетуді үйрене отырып, прогрессивті қадам жасады. Құрамдас компоненттерді нақты айырудан бөлек, елестету көптеген байланыстарды және олардың компоненттерінің арасындағы қатынастарды талдауға мүмкіндік береді; ал бұл педагогикалық процесті басқару тәжірибесінде басты болып табылады.
Педагогикалық процесс орын алатын жүйелер – толығымен алынған халық білімінің жүйесі, мектеп, сынып, сабақ және т.б. Бұлш жүйелердің әрқайсысы белгілі бір сыртқы орталарда қызмет етеді: табиғи-географиялық, қоғамдық, өндірістік, мәдени және т.б. Алайда арнайы жүйелер де болады, мысалы, иектеп ішіндегі жағдайларға материалдық-техникалық, санитарлық-гигеналық, моральдік-психологиялық, эстетикалық және т.б. жағдайлар жатады.
Педагогикалық  үрдісте  жаңа   оқыту  технологияларын  пайдалан бүгінгі   күннің  талабынан  ғана  емес, ұзақ  ізденістен де  келіп   шығып  отыр.Осы  бағытта жүйеленген, жинақталған   бағдар  айқындамалар   жасап  ұсыну.
Алдыңғы  қатарлы  технологияларды  пайдалану  білім  беруді  жаңарту  ісіндегі  маңызды  буын  болып  табылады, бұны  әлемдік  тәжірибе айғақтап  отыр. Сондықтан  еліміздің  білім  беру  жүйесіндегі  обьективті  мүмкіндіктерді  ескере  отырып, біздегі  жағдайға  үйлестіріп, пайдалануға   болатын  технологияларды  іріктеп  бір  жүйеге  келтіру  қажет.Әрі оны  білім  көтеру  курстарында  жүйелі  өткізіп, зерттеп екшеп  әдістемелер  шығарса.
Бағалау. Бағалауды кең ауқымда  алу. Яғни мектептің жалпы жұмысын, басқаруды, мұғалімнің еңбегін, оқушының тәрбие- білімін бағалаудың жан-жақты  кешенді әдістерін қолдану .
Яғни бағалаудың жалаң,қасаң, жаттанды әдістерінен бас тарту .
Мектепті «басқару»  емес  тәрбие және білім беруді үйлестіру. Яғни мектепті «басқаруды» сауатты жүргізу- осы  жұмыстардың сәтті жүруінің шарты .Себебі басқарудан дұрыс дер кезінде қолдау таппаған еңбек нәтижесіз болады.  Адамға қарсы жағымсыз іс- әрекет,  көз қарастар туғызады. Ал мұнын өзі ұжымдағы, адам өміріндегі тұрақтылыққа нұқсан келтіріп, келеңсіз жайттарға соқтырады.
Қазіргі замандағы білім беру ісінде ілгерілей дамудың қоғам өсіп- өркендеуінде ғана емес, әр адам үшін де шешуші мәні бар . Табысқа жеткісі келген, уақыт сұранысына сай болғысы келген адам өмір сүріп отырған қоғам талабына жауап беретіндей білім алуы қажет.
«Адам қалай болса, солай сүйреуге  көне беретін  тулақ емес»  деп  Жүсіпбек Аймауытов  айтқандай, ұрған сайын бұға беретін қандай құқайды көрсетсең де шыдай беретін халықтың жарқын келешек жасай алуы мүмкін  емес.
Біз Қазақстанды шынында да  өркениетті ел еткіміз келсе, онда Р.Эмерсонның  «Өркениеттің  шынайы белгісі – мемлекеттің байлығының деңгейі  де, қалалардың үлкендігі мен  өнімнің молдығы да емес, ол мелекеттің  тәрбиелеп шығарған азаматы » деген  пікірін қолдап іске асыру керек.
Тұтас педагогикалық процестің инновациялық стратегиясында жаңашылдық процестерді тікелей алға апарушылар ретінде мектеп директоры, мұғалімдер мен тәрбиелеушілердің рөлі арта түсуде. Оқыту процесінің көп түрлілігіне қарамастан − дидактикалық, компьютерлік, проблемалық, модульдық және басқа− жетекші педагогикалық қызметті іске асыру мұғалімнің еншісінде қалып отыр. Оқу-тәрбие процесіне қазіргі заманғы технологиялардың енгізілуіне байланысты мұғалім мен тәрбиеші кеңесшінің, ақылшының және тәрбиешінің қызметін одан әрі игеруде. Мұғалімнің кәсіптік қызметі арнаулы, пәндік білімдермен ғана шектелмей, педагогика мен психологияның, оқыту мен тәрбие технологиясы салаларының қазіргі заманғы білімдерін де қамтитын болғандықтан мұғалімнен арнайы психологиялық-педагогикалық дайындық талап етіледі. Осы негізде педагогикалық инновацияны қабылдау, бағалау және іске асыруға дайындық қалыптасады.
Педагогикалық процесте инновация оқыту мен тәрбиенің тәсілдері, түрлері мақсаты мен мазмұнына, мұғалім мен оқушының бірлескен қызметін ұйымдастыруға жаңалық енгізуді білдіреді.
Білім берудегі инновациялық процестердің мәнін педагогиканың маңызды екі проблемасы құрайды. Олар − озық педагогикалық тәжірбиені зерттеу, жинақтау және тарату проблемасы және педагогикалық-психологиялық ғылымдардың жетістігін практикаға енгізу проблемасы. Соған сәйкес инноватика пәні, инновациялық процесстердің мазмұны мен механизмі осы кезге дейін бір-бірінен оқшау қарастырылып келген өзара тығыз байланысты екі процестің тұтастығы тұрғысынан қарастырылуы тиіс, яғни инновациялық процестің нәтижесі теория мен практиканың тоғысуында пайда болатын теориялық және практикалық жаңалықтарды қолдану болуға тиіс.
Бұның барлығы педагогикалық жаңалықты жасау, игеру және пайдалануда басқару қызметінің маңыздылығына көз жеткізе түседі. Өйткені, мұғалім жаңа педагогикалық технологияның, теория мен консепциясының авторы, талап жасаушысы, зерттеушісі, тұтынушысы және насихаттаушысы қызметін атқарады. Осы процесті басқару мұғалімнің өз қызметінде әріптестерінің тәжірибесі немесе ғылымдағы жаңа идеялар, әдістемелерді дұрыс таңдап, бағалау және қолдануын қамтамасыз етеді.
44.Ұжымдық шығармашылқ қызметі ұйымдастыру технологиясы.
Ұжымдық шығармашылық тәрбие технологиясын (басқаша атаулары:
жалпы қамқорлық педагогикасы, коммунарлық педагогика, ұжымдық шығармашылық жұмыстар әдісі) И.П.Иванов және оның серіктері әзірледі және енгізді.  
Шығармашылық тәрбиені ұйымдастыру – бұл ұжымның барлық
практикалық жұмыстар, қарым-қатынас, қатынас және барлық бастамаларды өздігімен ұйымдастыру тәсілдерін қамтитын белгілі бір өмір сүру әрекетін ұйымдастыруы.
Кез-келген тәрбие шарасында іс-әрекеттің психологиялық тұрғыдан
қажет 4 кезеңі орындалады: мақсатты жорамалдау, жоспарлау, мақсатты іске асыру, нәтижелерді талдау.
      Ұжымдық шығармашылық жұмыс – ҰШЖ – ұжымдық ізденіс, жоспарлау және қойған мақсатты шығармашылықпен іске асыру.
      Ұжымдық – бұл бұл тәрбиешілер мен тәрбиеленушілердің жолдастық, тұлғааралық қатынасын білдіреді.
      Шығармашылық – бұл істі белгілі бір үлгі бойынша емес, жаңаша, бұрынғыдан да жақсы жасауды білдіреді. «Бәрі шығармашыл, басқаша қажеті не?»
    Жұмыс – бұл оның нәтижесі, ортақ пайда және қуаныш дегенді білдіреді. «Жұмыс, шара емес!»
     Бұл – оң іс-әрекетке, белсенділікке, ұжымдық авторлыққа және жақсы көңіл-күйге негізделген, оқушыны оқыту мен тәрбиелеудің тиімді әдісі. Бағдарына қарамастан шығармашылық жұмысты сауатты іске асырудың сенімді нәтижесі болып не саналады? Бұл оқушылардың  көрермендік емес, керісінше қандай да бір деңгейде ұжымдық авторлық сезім шамасында қоса жүретін іс-әрекеттестіктің оң белсенділігі.     
           ҰШЖ постулаттары:
– ұжымдық шығармашылық;
– ортақ жұмыс және оған ерікті түрде қатысу;
– іс-әрекет формаларын таңдау еркіндігі;
– ересектер мен балалардың ынтымақтастығы;
– шығармашыл дарынды көшбасшылардың ықпалымен ұжымды дамыту.
     Ұжымдық жұмыс түрлері:
     Еңбектік ҰШЖ (мысалы: «Еңбек десанты»)
     Зияткерлік ҰШЖ (мысалы: «Брейн-ринг»)     Көркем ҰШЖ (мысалы: көркем-эстетикалық шығармашылық)
     Спорттық ҰШЖ (мысалы: «Спартакиада»)     Экологиялық ҰШЖ (мысалы: табиғаттағы тіршілікке қамқорлық)
Ұжым туралы түсінік.
Ұжым (collectives –лат. «жинақтық») қоғамдық маңызды мақсаттар, ортақ құндылықты бағалау және бірігіп дасайтын қызметтер мен қарым-қатынас негізінде адамдардың әлеуметтік біріккен қоғамы деп қарастырылады.
Ұжымға псхологиялық-педагогикалық құбылыс ретінде ғылыми және әдістемелік әдебиеттерде әртүрлі трактовкалар беріледі: солардың бірінде ұжым кез келген адамдардың ұйымдастырылған тобы, екінші жағдайда  ұжым – ол топтардың  ең жоғары  дамыған сатысы.
Ұжым жеке индивидтің де жалпы қоғамның  да немесе  индивидтің  және әлеуметтік  қауымның  қызығушылықтарын қамтиды. Жеке индивидтердің ұжымға  қосылуы оның  мақсаттық бірлігіне,  қажеттіліктерінің құндылықты  бағалаулары, қызметтерінің мотивтері тәртіптеріне  негізделеді.
Ұжымның негізгі белгілері  — қоғамның маңызды мақсаттардың болуы,  олардың кезекпен дамуы, оқушылардың жүйелі түрде  әртүрлі әлеуметтік  істерге араластыру және бірлескен қызметтерді ұйымдастыру.
Ұжымның дамуына ең үлкен маңызы бар нәрселер қалыпты дәстүр мен бір-біріне көмек  көрсету атмосферасының болуы, сенімділік пен талап, сын және өзін — өзі сынаудың  дамуы, саналы дисцеплинаның болуы.
Профессионалды білім алу саласында  ұжымдық бірлестік үшін маңызды ролді  оқушыларға деген нақты талап жүйесі  мен олардың жүріс – тұрысын иеленеді. Қоғамға пайдасы тиер  азаматты тәрбиелеп шығаруды мақсат етіп қойған  педагог бірінші күннен бастап-ақ  барлығына ортақ талап қоюуы тиіс. Бұл талаптардың қойылуы уақытына емес, әрбір  педагогтың жалпы  ұжымның үздіксіз әреккеті болуға тиіс. Егер оқушыларға  мақсатқа бағытталған  талапты  ұжым емес бір ғана педагог ұсынса бұл нәтижесіз болмақ.
Оқушылар ұжымына деген жоғарғы талап – бұл тек қана олардың әрқайсысы үшін норма болып қалыптасуға тиісті  ережелерді  орындау ғана емес, осыған қажет шарттар да болып табылады. Осындай шарттардың бірі – педагогикалық  ұжымның өзіндегі жоғарғы талап:  педагогикалық жұмыскерлерге  — админстрация, әр педагогты – жолдастарына, ал ең басты — өз -өзіне. Тек осылай ғана тәрбие жұмысында біріккен, ортақ, ұжымдық методиканы жасап шығаруға болады.
Біріккен талаптардың жүзеге асу маңыздылығы білім орындарының  педагогикалық кеңесіне қарайды. Оқу және тәрбиелеу процесіндегі біріккен педагогикалық талаптардың  мағынасын түсіндіру, олардың мазмұнын нықтау мен әдістеменің және оның жүзеге асуын қадағалау  олардың, яғни кеңестің басты міндеттерінің бірі болып табылады.
Әрбір педагог оқушылар ұжымына немесе оның  бір мүшесіне қойылатын талаптардың  нақтыланған, сарапталған болуы керектігін жақсы біледі. Ал оқушылар болса мұндай жағдайда өздерін қалай  ұстау керектігін өте жақсы білуі тиіс. Педагог оқушыдан не талап ету керектігін, ал оқушы өзіне қойылған талаптың қандай екенін түсінгенде ғана ұжымдағы талаптылық бекілген.
Ең мақсаты деп табылатын талаптар қатарына мыналар жатады:
—        жалпы талаптар
—        теориялық оқу сабағындағы оқушылардың өзін — өзі ұстауына қойылатын талаптар.
—        шығармашылық  оқудағы оқушыларға қойылатын талаптар.
—        Жатаханадағы жүріс- тұрысына қойылатын  талаптар.
Аталмыш талаптарды орындау оқушыларға оның мән-мағынасын, мазмұнын, жүйелік дайындығы мен бақылауын түсінуге көмектеседі. Түсіндіру немесе анықтау талаппен жүргізіліп отыру тиіс, оны алмастырудың  қажеттігі жоқ . Талаптың міндеті орындалуын талап ете алатын және сол талаптарды категориялық  формада ұсынып білетін оқытушылар мен  шеберлер ғана  мұндай біріккен, ортақ талаптардың   орындалуына  қол жеткізе алады.
Оқушының бұл талаптарды орындау маңыздылығы мен пеагогтың қатаң талабын  түсіну өте қажет. Жүріс – тұрыс ережелерін орындау талабы оқушының бұйрығы түрінде де жүзеге асуы тиіс.
Қойылар талаптардың орындалуына оқушылардың еркін араласуы, яғни оқу орнындағы кезекшілік арқылы тәртіп  сақтаулары да үлкен орынды иеленеді. Бұзылған тәртіп ережелері өз уақытында көңіл бөлінуі тиіс. Бірақ, бұл дифференциалды түрде, жүріс – тұрыс мотивтарын  ескере отырып жүзеге асырылуы тиіс. Бұл жағдайда индивидуалды әдіс ең маңызды педагогикалық  жағдайлардың бірі болмақ .
Барлық  талаптарды орындау  жұмыстары тек оларды жүйелі бақылауға алғанда ғана жүзеге асады. Бақылау әсері оның үнемі  жүргізіліп отыруына байланысты әрі оқушылар шығарылған  қорытындыларды біліп  отыруы тиіс.
 
Ұжымның түрлері.
Кәсіптік мектептегі жұмыстар үшін ұжым және ұжым мүшелерінің құрылымы туралы хабардар болуы маңызды болмақ .
Алғаш ұжым – мұнда тәрбиеленушілер үнемі іскерлік және  тұлғааралық  өзара әсерде болады. Алғашқы ұжымның  тұрақты және уақытша түрлері бар. Дамыту немесе жетілдіруге қатысты алғашқы ұжымды ұйымдасқан  әр түрлі жетілдіру қызметтері  (сыныптар, отрядтар, топтар); жетілдірудің  бір ғана түріне негізделуі  (кружоктар, клубтар, секциялар. т.б.); тұрғылықты жері бойынша оның немесе басқа түрлері негізінде ұйымдасқан жетілдіру іскерліктеріне ажыратуға болады. Жас ерекшеліктеріне қарай алғашқы ұжым құрамы бір жастағы адамдардан құралғандай, әр жастағы да болуы мүмкін.
 
Ұжымды басқару мүшелері.
Сәтті функцияланған оқушылар ұжымы оларды ортақ мақсаттарына қарай бағыттап отыратын ұжымның бас мүшелерін керек етеді. Ұжымның басты ұйымы жиналыс болып табылады. Оперативті тапсырмалардың орындалуы үшін староста  және профорг сайланады. Топтың бас мүшелері осылар болады.
Старостаны жиналыста жақсы оқитын оқушылар қатарынан сайлап, оны оқу орнының директорының  рұқсатымен  бекітеді. Егер староста   өзіне жүктелген қызметті дұрыс орындай алмаса, топ басқа старостаны  талап ете алады. Староста оқу ісі меңгерушісінің басшылығында қызмет жасап, оған есеп беріп отырады.
Топ старостасы (топ жетекшісі):  мұғалімдерге  сабақ өткізуді дайындауға көмектесуге,  оқушыларды ішкі тәртіпті  сақтаумен қамтуға, тәртіп бұзылған жағдайды топ жиналысында мәлімдеуге, кезекшіні тағайындап, оның өз міндетін атқаруын қадағалауға,  топы әр түрлі  кружоктар мен спорттық секцияларға қызықтыруға міндетті болып табылады. Профоргпен бірге староста сынып оқушыларының тәрбиесі туралы жиналыс өткізеді.
Белсенді топтардың қарастыратын  мәселелері төмендегілер: үлгерімді жоғарылату,  нашар оқушыларға көмектесу, экзаменге дайындық, тәртіптің мықтылығы, мәдени шаралар жүргізу т.б.
Белсенді топтардың жұмыстары әр түрлі формада келеді. Олар: индивидуалды  және топтық инструтаж, кеңесулер және тәжірибе  алмасу семинарлары, т.б. Актив  топтармен жүйелі түрде жұмыс жасау керек: индивидуалды кеңестерді  активист жұмыстарын анализдеу; оның топтағы нақты тіркелген жағдайының  тапсырмасын анықтау, кеңес рекомендацияларын  белсенді қабылданғандығын тексеру , өзі үшін қандай қортыдылар жасады осыны барлығын тексеру. Топ кеңестерінде оқудағы қорытындылар, конференцияға дайындық,, шығармашылық  қабілет мәселелері т.б. қаралады.
Белсенді ұйымдастыру – бұл тұтасқан, мықты оқушылар ұжымының ұйымдасуына  алғашқы қадам болмақ .Мұндай ұжымдардың әрекеті тәрбиесіне  де зор үлесін қосады. Сапалы білім  мен  тәрбие алудағы  басты ролді  оқушылардың өздері иеленуі тиіс. Ұжымның  жұмысын оның мүшелері жауапкершілікті тек өздері үшін ғана емес жалпы ұжым үшін де сезінетіндей  етіп ұйымдастыру қажет.
Ұжымды қалыптастыруда, ұжым мүшелеріне тапсырмалардың дұрыс бөлінуі де маңызды орын иеленеді. Әрбір оқушы  өз тапсырмасын орындау барысында  топ ісіне өз үлесін қосып отырады. Сондықтан,еңбек тәртібіне, жүріс-тұрыс мәдениетіне, еңбек қауіпсіздігіне дайын өнімді тапсыру мен ОТК –ға  жауаптыларды  тағайындау керек.
Ұжым  уақытша, оқушылық, тәрбиелік бщлып бөлінед.
Уақытша  ұжым —  шектеулі  уақытта құрылып, берілгені уақыт көлемінде өз қызметн атқарып, өмір сүруін тоқтады.
Бұл ұжым өзінің уақытша екеніне қарамастан тұлғааралық қарым-қатынас пен уақытша ұжымдағы жұмыс істеу деңгейі  жоғары болуы мүмкін. Бұл ойлары, қажеттіліктері бір жерден шыққан оқушылар мен оқытушылар  тарапынан жүзеге асады.
Профессионалды оқу орнының ұжымы басқа  ұжымдардан өзінің оқыту жұмыстарымен ерекшеленеді. Мұндай іскерліктің  мақсаты тек қана білім алу емес,  сондай-ақ қабілеттілік,  кей жағдайда тіпті өнімі шығару болып табылады. Аталмыш ұжымға қатынас спецификацияся ондағы оқушылардың  жас ерекшеліктерімен және педагогикалық емес ұжым құрылымымен анықталады. Топты басқару өндірістік оқытудың  шебері және сынып жетекшісінің басшылығымен жүзеге асады.
Ұжым құрылымының  нәтижесінің көрсеткішіне: ортақ пікір білдіру мен талпыныс таныту тұтастығы, мақсатқа жетудегі бірізділік және  табандылық, іскерлік және тұлғааралық қарым-қатынасты қалыптастыру және  сақтап қалу шеберлігі жатады.
Тәрбиелік ұжым оның мүшелерінің   өзін-өзі  тануына, дамытуына зор үлес қосады.
Оқыту ұйымы басқа әлеуметтік ұйымдарда оқитындарға тәрбие әсерін ескере алмайда. Олардың ішінде әншілер, суретшілер, спортшылар т.б. маңызды орынды иеленеді.Ұйымдар өмір сүру уақытымен (уақытша және тұрақты) басқару формасымен
( формалды емес ұйымдар) ,  кәсіпкерлік мазмұнымен ( қоғамдық – политикалық, потриоттық, танымдық т.б.) классификацияланады. Мұндай шағын ұйымдар оқушылар мен мұғалімдердің  бірігіп, жеке экономикалық  мәселелерді шешіп отыру үшін құрған топтары. Бос уақытқа арналған ұйымдар оқушылардың  сенімділігін , мәнерлі сөйлеуін, қабілеттерін, адамдармен қарым- қатынасын жасау мүмкіндіктерін арттыруға көмектеседі.
 
Ұжым дамуын басқару.
    Оқу орнында педагог пен оқушы алдында тұрған тапсырмаларға барлық оқушы өзінің қатынасын сезінетін қалпын жасауы керек. Бұл жағдайда  оқушылардың өз ұжымын басқару басты орынды иеленбек. Өзін басқарудың  дамуы әлеуметтік  қарым-қатынасты сезінуге көмектеседі.
Өзін- өзі басқаруды түсінудің жаңа әдісі оқушылардың әлеуметтік қалыптасу шарттарының пайда болуын болжайды. Ал бұл ұжымдағы  күрделі мәселелерді шешуімен  қамтамассыз етеді. Оқушылар осындай күрделі мәселелерді шешуге атсалысу  барысында,  өмірде кездесетін қиындықты  төтеп бере алатын қасиетке ие болады. Басқарушылық  проблемаларының шешімін табу позициясы олардың  бірлескен іскерлікке деген қатынасына  тәуелді болады.
Оқушылардың өзін -өзі басқару – қоғамдық маңызды  мақсаттарға жету  үшін өздігінен жеке шешімдер қабылдауды  дамытудағы  оқушылар ұжымындағы  ұйымның формасы. Өзін -өзі басқару ол оқушылардың  таңдау мен алға қойылған  мәселелерді өзі  шешім қабылдайтын жағдайда ғана пайда болады. Сонымен ұжымның дамуы мен  қалыптасуында шешім қабылдау ғана бастау болады.
45.Сабаққа қойылатын негізгі талаптар, сабақтың құрылымы, типі, сабаққа дайындалу, сабақты талдау
Дидактикалық талаптар: сабақтың ұқыпты, айқын, дұрыс ұйымдастырылуы, оқушылар алдындағы тақырыптың дұрыс таңдап алынуы, білімдік және тәрбиелік мақсаттармен қатар сабақтың нақты тапсырмаларын ұтымды жүргізіп пайдалануына әсер етеді. 

•Технологиялық талаптар
Технологиялық талаптар: Мұғалім өзі сабақ беретін сыныбындағы оқушылардың ойлау қабілетін, есте сақтауын, айтып жеткізуін, сабаққа ынта, көңіл қоюын, ерік-жігерін, т.б. психологиялық  жағдайы сабақ үрдісіне ерекше әсерін тигізеді.
 
Гигиеналық талаптар: Сынып бөлмесіндегі гигиеналық талаптардың сақталуы, қалыпты температура мен жарықтың мол болып түсуі- балалар денсаулығының кепілі. 
•Сабақты жоспарлау және мұғалімнің  оны дайындау кезеңдері
•1. Бөлім немесе тақырып бойынша сабақтар жүйесін жасау, құрастыру;
•2. Бағдарлама негізінде, әдістемелік құралдар, оқулық және қосымша әдебиеттер бойынша сабақтың үш мақсатын анықтау;
•3. Сабақтағы оқу материалының тиімді мазмұнын анықтау, оны бірқатар тірек бөлімге бөлу, дидактикалық өңдеу;
•4. Сабақта оқушы түсініп, есте сақтауы тиіс негізгі материалды бөліп алу;
•5. Сабақтың оқу міндеттерін тұжырымдау;
•6. Сабақ құрылымын жасау, оның типін, тиімді әдістер мен тәсілдерін анықтау;
•7. Пәнаралық байланыс пен сабақта оны пайдалану әдістерін анықтау;
•8. Сабақтың барлық кезеңдеріндегі, әсіресе стандартты емес жағдайларындағы оқушы мен мұғалімнің барлық іс-әрекетін жоспарлау;
•9. Сабақтың дидактикалық құралдарын таңдау;
•10. Техникалық оқу құралдары мен құрал-жабдықтарды тексеру;
•11. Мұғалімнің тақтаға сызып, жазатындары мен оқушылардың тақтада немесе дәптерлерінде орындайтын ұқсас жұмыстарын жоспарлау;
•12. Сабақтағы оқушылардың өзіндік жұмысының түрі мен тиімді көлемін анықтау;
•13. Үйде және сыныпта алған білімді бекіту, білімді жинақтау және жүйелеу түрі мен әдісін таңдау;
•14. Білім, білік, дағдысы олардың қалыптасу деңгейіне сәйкес әдістермен тексерілетін оқушылардың тізімін жасау, үй тапсырмасының түрі мен көлемін анықтау;
•15. Сабақты қорытындылау түрін ойластыру
Сабақ құрылымы
Қазіргі заман талабына сай сабақтардың негізгі кезеңдері:
- ұйымдастырушылық кезең;
- үй тапсырмасын тексеру;
- жаңа тақырып бойынша оқушының білім, білік, дағдысын тексеру;
- оқушылар алдында мақсаттар қою;
- жаңа мәліметті қабылдау және түсіну;
- түсінуді алғашқы рет тексеру;
- түсінгенді жаттығулар жасай отырып, тексеру;
- білімді шығармашылық тұрғыдан орындау, өткен материалдар негізінде міндеттерді жүзеге асыру;
- сабақ материалын жалпылау және өткен материалдар құрамына енгізу;
- мұғалім мен оқушы әрекетін бақылау, оқу әрекетінің нәтижесіне бақылау жасай отырып, бағалау;
- келесі сабаққа үй тапсырмасы;
- сабақты қорытындылау.
Дамыта отырып оқыту сабағының құрылымы
Сабақ құрылымы – оқыту үрдісі барысында туындайтын сабақ элементтерінің өзара байланысы.
Жаңа материалды меңгеру сабағының құрылымы:
            - оқушылардың жоғары ойлау көрсеткіші қызметінің заңдылықтарын ескере отырып, материалды алдын-ала игеру;
            - оқушы нені есте сақтау керек, соған бағыттау;
            - есте сақтау себебі мен жадыны дамыту;
            - есте сақтау техникасын белсендіру;
            - қайталау арқылы мұғалімнің басшылығымен есте сақтау;
            - есте сақтаудың нәтижелерін бақылау;
            - қысқа, одан кейін ұзақтау уақыт аралығында қайталай отырып, жеке тапсырмалар беру негізінде есте сақтау;
            - іштей қайталау және алған білімдерін үнемі қолдану;
            - қайталау арқылы мәтінге сүйене отырып есте сақталған білімнің нәтижесін қолдануға дағдылану.
Білім, білік, дағдыны дамыту мен бекіту сабағының құрылымы:
            - болатын жұмыс мақсаттарымен оқушыларды таныстыру;
            - берілген тапсырмаларды орындауға байланысты оқушылардың білім, білік, дағдысын жүзеге асыру;
            - әр түрлі жаттығу, тапсырма, есептерді орындау;
            - орындалған жұмысты тексеру;
            - жіберілген қателерді талдау;
            - үйге тапсырма.
Білік пен дағдыны қалыптастыру сабағының құрылымы:
            - сабақ мақсаты;
            - тірек материалға сүйене отырып, қалыптасқан білік пен дағдыны қайталау;
            - тексеру жаттығуларын жүргізу;
            - қалыптасу үлгісін көрсете отырып, жаңа дағдылармен таныстыру;
            - оларды меңгеруге байланысты жаттығулар;
            - оларды бекітуге байланысты жаттығулар;
            - үлгі, алгортим, нұсқаулық бойынша жаттығулар;
            - ұқсас жағдаяттар бойынша жаттығулар;
            - шығармашылық сипаттағы жаттығулар;
            - сабақ қорытындысы;
            - үйге тапсырма.
Қайталау сабағының құрылымы:
            - сабақ басын ұйымдастыру;
            - білімділік, дамытушылық, тәрбиелік мақсаттарды құру;
            - негізгі түсініктерді қайталауға бағытталған үй тапсырмасын тексеру. Қайталауға берілген материалдар бойынша өткен сабақта үй тапсырмасын сәйкестендіру;
            - қайталауды қорытындылау, сабақтағы оқу жұмысының нәтижелерін тексеру;
            - үйге тапсырма.
Білімді тексеру сабағының құрылымы:
            - сабақ басын ұйымдастыру. Бұл кезеңде сыныпта психологиялық тұрғыдан қалыпты жағдай болу керек. Оқушылар тексеру, бақылау жұмыстарынан қорқып, сескенбеулері керек. Өйткені мұғалім оқушылардың келесі сабаққа дайындығын тексереді;
            - сабақ мақсатын құру. Мұғалім оқушыларға қандай материалды бақылайтынын және тексеретінін айтады. Оқушыларға сол тақырыптарға қатысты ережелерді еске түсіріп, соларды жұмыс барысында қолдануларын еске түсіреді. Сонымен бірге оқушылар өз жұмыстарын өз бетімен тексерулерін сұрайды;
            - тексеру және бақылау жұмыстарының мазмұнын беру (міндеттері, мысалдар, диктант, шығарма немесе сұраққа жауап). Тапсырмалар көлемі мен қиындық дәрежесі бойынша бағдарламаға сәйкес болулары керек, оқушылар ол тапсырмаларды орындай алулары қажет.
            - сабақты қорытындылау. Мұғалім жақсы орындалған тапсырмаларды таңдап алып, жіберілген қателер бойынша түету жұмыстарын жүргізеді;
            - білім мен біліктегі қарапайым қателерді анықтау, оларды жібермеу жолдарын қарастыру.
Білім, білік, дағдыны қолдану сабағының құрылымы:
            - сабақтың басын ұйымдастыру;
            - сабақ тақырыбы мен міндеттері;
            - жаңа білімді меңгеру;
            - қалыптасқан білімді бекіту;
            - өзгертілген жағдайда тапсырмаларды білім мен білікте қолдану;
            - білім мен білікті шығармашылық тұрғыда қолдану;
            - дағдыларды жетілдіру бойынша жаттығулар;
            - үй тапсырмасы;
            - оқушы жұмысын бағалай отырып, сабақты қорытындылау.
Қайталау-жалпылау сабақтарының құрылымы:
             - ұйымдастыру кезеңі;
            - мұғалімнің кіріспе сөзінде сабақ мақсаты, жоспары, тақырыптың маңыздылығы айтылады;
            - әр түрлі жазбаша тапсырмаларды ұжымдық және жеке түрде орындау;
            - орындалған жұмыстарды тексеру, оларды түзету;
            - меңгерілген материал бойынша қорытындыларды қалыптастыру;
            - сабақ нәтижесін бағалау;
            - қорытындылау;
            - үйге тапсырма (сабақ сайын емес).
Аралас сабақтың құрылымы:
            Сабақ басын ұйымдастыру;
            Үй тапсырмасын тексеру, сабақ мақсаты;
            Жаңа материалды меңгеру оқушыларды дайындауң;
            Жаңа материалды түсіндіру;
            Материалды бекіту;
            Білім мен білікті жүйелеу бойынша жалпылау;
            Сабақ нәтижесін қорытындылау;
            Үйге тапсырма;
            Жаңа материалды меңгеру бойынша дайындық.
Жаңашыл-ұстаздардың сабақтарының құрылымы:
Л.В.Махованың сабақ жүргізу жүйесі:
            - барлық тақырыптар бойынша әңгімелеу; сұрақтар сабағында оқушылар мұғалімге сұрақ қояды және қосымша түсіндіреді.
           - Практикалық жұмыс сабағы;
            - оқу материалының негізгі элементтерін меңгеруге бағытталған жалпылау түріндегі үлестірмелі материалмен жұмыс;
            - теоретикалық материал бойынша қорытынды сұрақ;
            - шағынкалькуляторларды қолдана отырып, тақырып бойынша есептер шығару.
Әр тақырыпты меңгеру бойынша Н.П.Гузикомның ұсынған сабағының құрылымы:
            Мұғалімнің теоретикалық материалды талдау сабағы;
            Тақырыптарды оқушылардың өз бетімен талдау, берілген бір бағдарлама, жоспар бойынша;
            Семинар-сабақ;
            Практикум-сабақ;
            Бағалау және бақылау сабағы.
Р.Г. Хазанкин ұсынған сабақтар құрылымы:
            Барлық тақырыптар бойынша лекция сабағы;
            Есептерді шешу сабағы;
            Кеңес беру сабағы;
            Сынақ сабағы.
46.Жаңа педагогикалық технологиялардың оқушы танымдық шығармашылығын қалыптастыруда алатын орны.
Жаңа педагогикалық технология – оқу үрдісінде түгелдей қолдану және бағалау, сол сияқты, білімді адамдар мен техника ресурстарын ескеру арқылы білімді игеру, және осы жолда тиімді түріне жету үшін оларды жоспарлаудың жүйелі әдісі ретінде қарастыруға болады. Жаңа педагогикалық білімді берудің технологиясы педагогикалық пән ретінде дидактикадан кейінгі орынды алады. Оқытудың технологиясын – қолданбалы дидактика десе де болады. Бір сөзбен айтқанда, оқытудың жаңа технологиясы – оқыту іс – әрекетінің әдіс-тәсілдері мен құралдарын ұйымдастыру және қолдану теориясы.
Қазіргі білім беру саласындағы оқытудың озық технологияларын меңгермейінше сауатты, жан –жақты болу мүмкін емес. Жаңа технологияны меңгеру тұлғаның интеллектуалдық, кәсіптік, адамгершілік, рухани, азаматтық және басқа да көптеген адами келбетінің қалыптасуына игі әсерін тигізеді, өзін-өзі дамытып, оқу-тәрбие процесін тиімді ұйымдастыруына көмектесді. Оларды дұрыс, тиімді пайдаланған уақытта оқушылардың ойлау, таным қызметін ойдағыдай дамытуға, шығармашылықпен өздігінше жұмыс істеу біліктерін жетілдіруге мүмкіндік туады. Алдымен оқушылардың зерделілігі, қабылдаушылығы, ойланып-қиялданушылығы, есінде берік сақтаушылығы дамитын болады.
47.Саралап оқыту технологиясы және оның тиімділігі.
Бұл технология бойынша оқушылардың білімді өздігінен саналы түрде меңгеруіне ерекше мән берілген. Оқушыларға тек білім берумен шектелмей, танымдық әрекетін арттырады және ойлау қабілетін, елестету мен есте сақтауын, белсенділігін, білім сапасының дамуын қамтамасыз етеді.Саралап оқыту жаңашылығы: Компьютерлік технологияны қолдану арқылы оқушылардың математикаға деген қызығушылығын арттыру, интерактивтік тақталарының мүмкіндіктерін барынша пайдалана отырып, оқушылардың ынтасын, белсенділігін арттыру.Ерекшелігі:Таланттылар өздерінің қабілеті мен икемдігін одан әрі бекіте түседі, әлсіздер оқуға ниет білдіріп, сенімсіздіктен айырылады.Оқушылардың оқуға деген ынтасы артады.Білім дәрежесі бірдей топтарды оқыту ісі женілдейді.Саралап оқыту тиімділігі:Пәнге деген қызығушылығын арттырады, оқытуда саралау және жіктеуді қамтамасыз етеді, оқушылардың танымдық процестері мен танымдық қабілеттерін дамытады, оқушылардың сауаттылығын ашуға септігін тигізеді, оқушылардың оқу әрекетінде жетістіктерге жетуіне жағдай туғызады, оқушылардың рухани бай жеке тұлға болуына қалыптасады.
48.Сын тұрғысынын ойлау технологиясын пайдалану арқылы оқушы тұлғасын қалыптастыру
Сын тұрғысынан ойлау дегеніміз, педагогтың бағыттауымен оқушының өз бетінше білімді игеруі. Нәтижесінде неғұрлым дамытылған оқушының жеке тұлғасы қалыптасады. Сын тұрғысынан ойлау технологиясының мақсаты сынауға емес, шыңдалған ойлауға үйрету. Бұл технология сабақ жүйесінде іштей үш кезеңге бөлінеді:
І. Қызығушылықтарын ояту.
Бұл кезеңде оқушыларды сабаққа психологиялық тұрғыдан дайындай отырып, қызығушылықтарын арттырудың әр түрлі әдіс – амалдары қарастырылады. Мысалы: «Шаттық шеңбері», «Тілекті тізбек» немесе қызықты сұрақтар қою арқылы оқушыларды өтілетін сабаққа тарту.
ІІ. Мағынаны ажырату.
Белсенді түрде оқу. Бұл кезеңді іске асыру үшін бірнеше әдіс – тәсілдер бар. Олар болжау кестесі, ойлан, жұптас, ортаға сал, білемін, білгім келеді, үйренгенім, сұрақ қоя білуді үйрету, өзара оқыту, топпен болжау, топпен зерттеу, т.б. Осы әдіс – тәсілдерді қолдану бұл кезеңді ең тамаша кезеңге, яғни оқушының өздігінен білім алу, өзін - өзі өзектілендіру, танымдық қабілеттерінің дамуы, шығармашылық іс - әрекеттерінің оянуы, бір сөзбен айтқанда, өзіндік еңбек ету кезеңіне айналдырады.
ІІІ. Ой толғаныс. Оқуды қорытындылауы.
Оқушы алған білімін пайдалана отырып шешім қабылдайды, топпен бөлініп берілген тапсырмалары болса, өздері дәлелдейді, көрсетеді, бағалайды немесе «Эссе жазу, бес жолды өлең» тәсілдерін пайдаланады. Қазіргі оқыту үрдісінде оң әсерін көрсетіп жүрген әдістердің бірі – «топқа бөліп шығармашылық тапсырмалар беру».
49.Инновациялық технологиялардың бастауыш мектептегі білім сапасын арттырудағымаңызы.
Бастауыш білім – үздіксіз білім берудің алғашқы басқышы. Осыған сәйкес оқушыға белгілі бір көлемдегі білім, білік , дағдыларды меңгертумен бірге табиғат, қоршаған дүние туралы түсініктерін кеңейте отырып, оларды шығармашылық бағытта жан – жақты дамыту – бүгінгі күннің басты талабы. Осы талап тұрғысынан алғанда, оқу – тәрбие үрдісін ұйымдастырудың сан түрлі әдіс – тәсілдерін іздестіру, жаңа технологияларды тиімді пайдаланудың маңызы ерекше.
50.Оқушылардың дербес білім алуын жетілдіруде Case - Study және Lesson Study әдістерін қолдану.
АҚШ «Гарвард университеті бизнес мектебінде»
1924 жылы 1-ші рет қолданылған.
«Кейс» – «уақиға» немесе «прецедент» ұстанымы (принципіне) негіздеген.
Case Study(ies) әдісі:
өмір практикасынан алынған уақиғаның жазбаша түрде даярланған мазмұны;
сол уақиға туралы студенттердің өздері оқып даярлаған материалдарын өзара талқылауы;
кейс мазмұнын оқытушы басшылығымен талқылау;
«талқылау үдерісі қабылданған шешімнен артық» деген ұстанымы арқылы жүзеге асады.
Сase-study әдісінің тікелей мақсаты – студенттер мен оқытушылардың бірлесіп –
проблема мәнін сөз түрінде құру,
оның құрылымын талдау,
оған баға беру,
уақиғалық мәселеден туындаған проблемалық жағдайдың практикалық шешімін жүзеге асырудың ретін (алгоритмін) жасау.
Кейс түрлері: Практикумы кейстер - өмірдің өзінде бар нәрселерді көрсетеді.
Оқу кейстері оқу ісіндегі мақсаттар мен міндеттерге байланысты туындайды.
Ғылыми-зерттеулік кейстер зерттеу ісін жүзеге асыруға бағытталады
51.Математикадан білім берудегі оқытудың интербелсенді әдістері
Интербелсенді оқу дәстүрлі оқытудың негізгі идеялары мен ұстанымдары болып келген авторитарлық пен үстемдікті, үйретушінің мызғымас беделін, монологты, сырттан (үйретуші тарапынан) күштеуді демократиялық коммуникациямен алмастырады.
Интербелсенді әдістеме:
- Интербелсенді оқу білім процесінің бұрынғы біржақты түсінігін (әрекет жасаудың негізгі тұлғасы педагог болып табылатын және «үйрету»,«білім беру» секілді етістіктерді қолданатын бағдарламаға бағытталған, бағдарламацентристік)екіжақты, диалогиялық түсінікке ауыстырады.
- Интербелсенді оқу таным процесін негізгі әрекетті студент (студентцентристік),өздігімен атқаратын «білім игеру» деп таниды, мұнда «үйрену»,«тану», «оқу» сияқты етістіктер қоланылады: «Үйрету мүмкін емес, тек үйрену ғана ықтимал».
Интербелсенді оқудың әдістері
Интербелсенді лекциялар мен семинарлар;
Пікірталастар;
Ойындар (оқу, рөлдік, іскерлік, өндірістік, имитациялық және т.б.);
Кейс-стади;
Тренингтер;
Оқытудың компьютерлік технологиялары.
Интербелсенді әдістерді В.А.Ситаров төмендегіше бөледі:
«Миға шабуыл», «білгірлер клубы», тықырыптық-көңіл көтеру ойындар түріндегі бой жазу ойындары. Олардың міндеттері қатысушылардың қызығушылығын арттыру, ойындық және ұжымдық мотивацияны жеделдету, оқылатын материалды стандартты емес әдіске бағыттау.
Сюжетті-рөлдік немесе мазмұндық рөлдік ойындар. Нақты жағдайларды және оларды рөлдік ойнауға талдау жасауды жинақтайды.
Құрастырмалы-рөлдік, проблемалық-рөлдік, пікір-таластық ойындар. Оларды іскерлік рөлдерді қабылдау және тиімді орындау дағдысын қалыптастыру, өзара әсер ету, табысты жұмыс істеуге, ұжымдық оқыту мақсатында пайдаланады.
52.Интерактивті құралдар және оларды қолдану жолдары.
Негізгі әдістемелік инновациялар бүгінгі таңда оқытудың интербелсенді әдістерін қолданумен байланысты. «Интерактив» сөзі бізге ағылшын тілінің «interact» деген сөзінен келген. «Іnter»- бұл «өзара», «act» - әрекет ету дегенді білдіреді.
Интербелсенді сөзі - өзара әрекет ету бейімділігін білдіреді немесе әңгімелесу, әлде кіммен (адаммен) не болмаса әлде немен (мысалы, компьютермен) сұхбаттасу режімінде болады. Демек, интербелсенді оқыту – бұл, ең алдымен, сұхбаттасып оқыту, оның барысында оқытушы мен оқушының өзара әрекет етуі жүзеге асырылады.
Интербелсенді әдістер ешқандай жағдайда да дәрістік материалдардың орнын ауыстырмайды, бірақ оны жақсы меңгеруге септігін тигізеді, және ең маңыздысы: пікірді, қатынастарды, мінез-құлық машығын қалыптастырады.
Интербелсенді оқыту әдістеріне білім алу және оны дамыту процесіне белсенді ат салысуға тарту жатады:
«Ми шабуылы»– бұл әдіс, берілген сұраққа кез-келген оқушы жауап бере алатын әдіс. Маңыздысы айтылған көзқарасқа бірден баға қоймау керек, барлығын қабылдау қажет және әрқайсысының пікірін тақтаға немесе парақ қағазға жазған дұрыс.
Интербелсенді әдіске сондай-ақ әр түрлі көмекші құралдарды пайдалана отырып: тақта, кітаптар, бейне материалдар, слайдылар, флипчарттар, постерлер, компьютерлер және т.т. таныстырулар жатады.
Сонымен қатар, оқу процесіне топтық пікірсайыстар, жазбаша мазмұндамалар және шығармалар, сұхбаттар, жастарды «тең – теңімен» қағидаты бойынша құрдастарымен жұмыс істеуге оқыту, бейнефильмдер мен бейнесюжеттерді қарап шығып талқылау, әртүрлі науқандар мен акцияларды өткізу.
53.Модуль оқыту технологиясы және оны қолану тиімділігі.
Модуль дегеніміз –қандайда бір жүйенің,ұйымның нықталатын, біршама дербес бөлігі. Модульдік оқытудың құрылымы.Педагогикалық технология негізінде оқу циклін қайта жаңғырту идеясы алынған.Оның мазмұнына:
1. Оқытудың жалпы мақсатын қою;
2. Жалпы құрылған мақсатты нақтыландыруға көшу;
3. Балалардың білім деңгейін алдын ала бағалау:
4. Оқу әрекетінің жиынтығы;
5. Нәтижені бағалау:
Осының арқасынды оқу процессі «модульдік» сипат алып, құрылымы ортақ, бірақ мазмұны әр түрлі жеке блокттардан жасалады. Қайта жаңғыртатын оқу циклі ретінде оқумодулі үш құрылымдық бөлімнен тұрады: кіріспеден, сөйлесу бөлімінен және қорытынды:
·        Кіріспе бөлім(модульге, тақырыпқа енгізу)
·        Сөйлесу бөлімі(оқушылардың танымдық қызметін өзара сөйлесу негізінде ұйымдастыру)
·        Қорытынды бөлім(бақылау)
Оқу модулін құрудың тағы бір ерекшілігі- тәрбиешінің даярлық жүйесі. Тәрбиеші  бір оқу модуліне бөлінетін сағат санын анықтап алғаннан соң, оның мақсатын, мазмұның және нәтижелерін, сондай-ақ осы модуль сабақтарын ұйымдастырудың формасын ойластырып, оқу модулін құрайды.
Бұл технология
-баланың тұлғасының танымдық қабілеттерін дамытуға:
-танымдық поцестерін дамытуға
- жағымды қызығушылық қалыптастыруға;
-белсенді сөздік қорын, ауызша және жазбаша тілін дамытуға:
-тұлғаны қиындықтарға даяр болу және білу, қарым-қатынас, ойын, танымдық, қауіпсіздік,сыйласу,  шығармашылық, өзін-өзі өзектілендіру, өзін-өзі бекіту қажеттіліктерін қанағаттандыруа ықпал етеді.
54.Оқушыларды сыни және шығармашылық ойлауға ынталандыру жолдары.
Сыни ойлауды дамытудың дамытудың технологиясы, оқуда жеке тұлғаға бағдарланған әдіс.
Сын тұрғысынан ойлау – сынау емес шыңдалған ойлау. Бұл бағдарлама арқылы оқушылар белгілі бір мазмұнға сын тұрғыды қарап мол ақпараттар ағамынан өзіне қажеттісін таңдап алуға, саналы, шешім қабылдауға , сұрақ қоя білуге , әр кез сол сұраққа жауап іздеуге үйренеді, оқушы ойы дамиды. Ерекшелігі, оқушының қызығуын арттыра отырып, қиялын дамытуға арналған. Мұғалім оқушының білім алуға бағытталған іс-әрекетін бақылай алады, бағыт-бағдар береді. Оқушылар жаңа сабақты, ақпараттарды өз бетімен меңгереді.
«Сын тұрғысынан ойлауды дамыту» технологиясы әлемнің түкпір-түкпірінен жиналған білім берушілердің бірлескен еңбегі деп түсінуіміз керек.
Бұл бағдарламаның мақсаты барлық жастағы, соның ішінде, бастауыш сынып оқушыларының кез-келегн мазмұн, түсінікке сын тұрғысынан қарап, екі ұйғарым бір пікірдің біреуін таңдауға, сапалы шешім қабылдауға осы сабақтан үйренеді. Бұл технология «Сорос Қазақстан қоры» арқылы келген.
Сыни тұрғыдан ойлау технологиясы бойынша,үш кезеңнен тұратын модульдік сабақты пайдаланады:
Шақыру(қызығушылықты ояту)
Іске асыру(мағынаны ашу)-ұғыну,мәнін түсіну
Рефлекция(ой-толғаныс)-сананың өзіне,өзінің психикалық күйіне назар аударуы
Сыни тұрғыдан ойлай білетін адам сұрақтар қоя біледі:
Мен не білемін?
Мен жаңаша нені білдім?
Менің білімім қалай өзгерді?
Мен осы біліммен не істей аламын?
Білуі қажет:
Алдын-ала сенімділік туғызу;
Білімдерін бір-біріне жеткізу;
Бұл мәселені шешуге осы білімдерінің әсер етуі;
55.Оқытушының кәсіби қызметінде жаңа ақпараттық технологияларды қолдана білу қажеттігі.
Қазіргі кезеңдегі ғылым мен техниканың даму қарқыны адамзат баласының талғамының өсуі,электронды есептеуіш(компьютер) құралдарының кең көлемде қолданылуы,интернеттің т.б. ақпараттық құралдардың пайда болуы,білім беру саласында жаңа технологиялық әдістерді енгізуге ықпал етуде.Қоғамның даму кезінде білімнің қарқынды прогресімен ескі технологиялық идеялардың тез өзгеруімен,инновациялық жаңашылдыққа көшуге болашақ мұғалімдердің іс-әрекетімен байланыстыру ерекше сипат алады.
Жаңа типті мектептегі мұғалімнің біліктігін жетілдірумен қатар,кәсіби іс-әрекеттің ғылыми негіздерін іс-тәжірибелеріне қолдануға,адами құндылық қасиеттерімен қатар іскердік пен дағдыны қалыптастыруда оқушыны қалай оқыту керек деген мәселеге жаңа көзқарас,жаңа ой қажет.Қоғам талабын сай даму кезеңінде ең қажеттісі жаңа мазмұн,жаңа ақпаратты меңгеріп ыңғайына қарай қолдану,білікті мамандарға қойылатын негізгі талаптардың бірі.Ақпараттар тасқыны толассыз ағылған қоғамымызда әр мұғалім өз ісіне қажетті өзгерістерді,әр түрлі тәжірибелер жөніндегі мағұлыматтарды,жаңа әдіс тәсілдерді дер кезінде қабылдап,дұрыс пайдалана білуі керек.«Болашақ мұғалімнің ақпараттық мәдениетін қалыптастыру»тақырыбын зерттейтін болсақ,зерттеудің мақсаты болашақ маманның ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың мазмұны мен әдістемесін теориялық тұрғыда негіздеу.Одан күтілетін нәтиже:1)ақпараттық мәдениет процесінің сипаттамасы;2)Қазіргі болашақ мұғалімнің ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың теориялық негіздемесі;3)Болашақ мұғалімнің ақпараттық мәдениетін қалаптастыру әдістемесінің жобасы және пайдалану жолдары.
56.Жобалап оқыту технологиясы- оқытудың ықпалды технологиясы.
Жобалап оқыту технологиясының кең таралған түрлерінің бірі.Жобалық технология оқушылардың іс-әрекетін түрлендіріп кеңіте түседі.Жобалауға арналған жұмыс бір тақырыпта балалар ұжымының және зерттеудің әртүрлі бағытын жалпылайтын жұмыс.Оқушылардың ғылыми жобалардың пайдалылығы аздаған болса да зерттеу жұмысын жүргізіп,оның әдіс-тәсілдерінде болады.
Жобамен жұмыс істеудің басында мұғалімге қажеттісі
Жобаға қатысты оқу мақсаттарын,оны әдістемелік және дидктикалық қамтамасыз етуді ойластыру;
Жобаға қатысушылардың санын анықтау;
Бұл жоба бір пәннің арнасында,әлде бірнеше анықтау;
Жобаның орындалуын бір мұғалім,әлде мұғалімдер тобы жүзеге асыра ма соны шешу;
Зерттеудің орындалуының уақытын,мерзімін белгілеу;
Ақпарат көздерін анықтау(кітапша,кеңес дәріс,анкеталар,бақылау,теледидар,арнайы әдебиет,білім беру мекемелері,т.б.)
Жобамен жұмыс 4кезеңді қамтиды:
Жоспарлау;
Талдау кезеңі;
Ақпаратты жалпылау кезеңі;
Алынған нәтижелерді көрсету кезеңі.
І кезең.Жоспарлау.
Бұл кезеңде тақырыпты топ болып талқылау кезеңі болады.Оның нәтижесінде 5-6 тақырыпта бөлініп шығады және оны орындаушылар анықталады.Жобаны жоспарлау дегеніміз орындалатын іс-әрекетті жоспарлау болып табылады.
ІІ кезең.Талдау.
Бұл дербес жүргізу,ақпарат алу және талдау кезеңі болып,мыналарды орындауды талап етеді:
1)Жобаға қатысушылардың әрбіреуінің міндеттерін дәлдей түсу және анықтау;
2)Ақпаратты іздеу және жинақтау.Ақпаратты жинақтау тәсілін оқушы мен мұғалім бірлесіп таңдайды.Оған бақылау,анкеталау,социологиялық сауалнама,интервью,эксперимент жүргізу,әдебиетпен жұмыс жатады.Оқушы зерттеу әдістерін пайдалануда мұғалім кеңес беріп отырады.Бұл кезеңде оқушылар ақпаратты іздеудің оны, салыстырудың және классификациялаудың,байланыстарды орнатудың және аналогияны жүргізудің,талдау мен синтезді жүзеге асыру,топта жұмыс істеу даағдысын меңгереді;жеке бақылау мен эксперименттен,бсқа адамдармен қарым-қатынастың,әдебиетпен,жұмыстан алған пікірлерді үйлестіруге үйренеді.
ІІІ кезең.Ақпаратты жалпылау.
Бұл кезеңде алынған ақпаратты құрылымға келтіруге және алған білімді,іскерлікпен дағдыны жинақтау жүзеге асырылады.
ІV кезең.Зерттеуден алынған нәтижені көрсету.
Бұл кезеңде оқушы алынған мәліметтерді және нәтижеге жетудің тәсілдерін ұғынады.Оқушылар ақпаратты алуының және талдануының әдіс-тәсілдерін суреттейді,алған білімі мен іскерліктерді көрсетеді.
57.Оқушылардың шығармашылық және аналитикалық ойлау креативтілігін дамыту.
Қоғамның жеке тұлғаның шығармашылық ынтасына деген қажеттілігі неғұрлым табанды болса, соғұрлым шығармашылық мәселелердің стимулын және жағдайын, оның шығу көзін теориялық тұрғыда тереңірек қарастыру қажет. Шығармашылық – дамудың көрсеткіші креативтілік болып табылады. Психологиялық зерттеулерде креативілік ұғымы индивидтің жеке және ақыл-ой ерекшеліктерін, мәселелерді дербес шеше алуға қабілеті бір тума ойлардың туындауы және оларды шеше білу кешенімен түсіндіріледі. Қазіргі ғылыми зерттеулер тұлғада шығармашылық дамыту бұл жалпы дамуға қайталанбас ықпал беретінін дәлелдейді: эмоциялық сферасы қалыптасады, ойлауы жетіледі, әсемдікке, өнерде және өмірде бала сезімтал бола бастайды. Сабақтағы шығармашылық тапсырмалар тұлғаның жалпы шығармашылық дамуына, бұл өз кезеңінде қайырымдылықты, қиялды, образдық-ассосиациялық ойлауды, есті белсендіріп, байқампаздықты, интуицияны тәрбиелеп, баланың ішкі әлемін қалыптасуына себепші болады. Психология ғылымындағы креативтілікке арналған талдаулар жеткілікті түрде қарама-қайшылықты суреттейді бірақ «креативтілік» ұғымы ғылыми айналымға механизмдерді және адамның шығармашылық әрекетінің заңдылықтарын зерртеуші термин ретінде енген.
58.Білім беру нәтижелерін бағалау жүйесі .
Оқушылардың оқу-танымдық жұмыстарын қадағалау нəтижесі сол жұмыстарды бағалаудан көрінеді. Бағалау – білім, ептілік жəне дағдылардың игерілу дəрежесін анықтау.
Бағалау қызметтерінің сандық көрсеткіші – баға, яғни баға
оқушылардың білім, ептілік, дағдылар дəрежесінің шартты сан
не ұпаймен белгіленуі . Оқу нəтижесі тек баға емес, басқа да жолдармен анықталуы мүмкін. Мысалы, ол ауызекі қолдау не қолдамау, алғыс жариялау, мақтау парағы не медальдармен мадақтау жəне т. б.
Білім бағалауда шынайылылық, білім сапасын анықтаудағы бірыңғай талап үлкен маңызға ие. Себебі, білімдік баға оқушыға ықпал жасаудың өте нəзік құралы. Көтеріңкі баға шəкіртті қуантады, қанаттандырады, сонымен бірге оның жұмысқа болған немқұрайлылығын да пайда етеді. Əсіресе, болымсыз бағаның əсері күшті: ол баланың оқуға деген ықыласын арттыруы да не тіпті оқудан бас тартуға ықпал жасауы мүмкін. Сондықтан да, кейінгі жылдары бағалау, баға қою мəселесі үлкен пікір талас туғызып отыр. Педагогтардың бір тобы сыныптан сыныпқа оқушыны білім сапасына қарамастан өткізуді ұсынуда.
59.Бағалау жүйесінің білімгерлердің жасына тәуелділігі. . Бағалау
нәтижелерін ескере отырып оқыту әдістерін түзеу.
Жаңа педагогикалық технологияларды күнделікті сабақ үрдісінде пайдалану үшін, әр мұғалім алдында отырған оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, педагогтық мақсатына, мүддесіне сай өзінің шеберлігіне орай бағалайды. Бағалау деп керекті мәліметтер жинап, сол мәліметтер арқылы оқушының жетістігін бағалап, оқу бағдарламасының нұсқаулық құрамдас бөліктерін бағыттау үшін қолданылатын әдіс. Бұл бағалаудың ең басты мақсаты, ол баланың өсіп жетілуін анықтап, оқушының қай деңгейге жеткенін бағалап, оқу бағдарламасындағы сабақтарды солардың талаптарына сай етіп, әр баланың тәжірибесінің табысты болуына себін тигізу. Портфолио түрінде бағалау ол оқушының жасаған жұмыстарының жиынтығына негізделген бала икемділігін бағалау әдісі.
60.Бастауыш мектепте бағалау ерекшеліктері. Жоғары мектепте бағалау техникасы
Білім ордасы оқушыларға тек қана білім беріп қоймай, сонымен бірге оқушылардың білімін бағалау, оқушыларды алға ұмтылуға ынталандыру орталығы болып табылады. Ал, оқушының дұрыс қалыптасуындағы шешуші рөлді бағалау атқарады. Қазақстанда кеңестік бес балдық бағалау жүйесі бар, бірақ ол субъективті. Анығырақ айтсақ, ата-ана да, өзі де білімді бағалауға қатыспайды. Осыған байланысты формативті бағалаудың жаңа жүйесін енгізу ұсынылуда. Оқушылардың өз қателері бойынша жұмыс жасау мүмкіндіктері туады.Яғни, оқушылар өз сыныптастарымен емес, өз-өздерімен бәсекелес болады. Бүгінгі күні оқушылардың оқу жетістіктерін ішкі бағалауда бағалаудың мынадай түрдегі «білім-түсіну-қолдану-жүйелеу және жалпылау» төрт деңгейлі критериалдық жүйесі ұсынылады. Бұл жүйе оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру үшін әртүрлі: типтік, вариативтік және жаңа (проблемалық) оқу жағдайында қолданылады. Төрт деңгейлі критериалдық жүйе бойынша бағалау және саралауда әртүрлі: 5 баллдық, 12 баллдық және 100 баллдық жүйелер қолданылуы мүмкін деген мәліметтер бар.

Приложенные файлы

  • docx 26448233
    Размер файла: 117 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий