последний вариант


МАЗМҰНЫ
Белгілеулер мен қысқартулар................................................................... 4
Кіріспе......................................................................................................... 5
1ӘДЕБИЕТТІК ШОЛУ................................................................. 7
1.1Спрей дәрілік қалпының жалпы сипаттамасы және қойылытан талаптар....................................................................... 7
1.2Фармацевтикалық шикізат сиппаттамасы: қолданылуы, қойлатын талаптар.......................................................................... 17
1.3Мекемеге жалпы көрінісі............................................................... 18
2МАРКЕТИНГТІК ЗЕРТТЕУЛЕР............................................. 22
3ИНЖИНЕРЛІК-ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ БӨЛІМ...................... 25
3.1Күйікке қарсы әсері бар спрей дқ шығарудың технологиялық зерттеулері....................................................................................... 25
3.2Күйікке қарсы қолданылатын дәрілік спрейдің құрамындағы дәрілік зат тұтқырлығының шығын алау конусын және аэрозоль тамшыларының мөлшеріне әсерін зерттеу................. 36
3.3Спрейдің жұмыс композицияларының кинематикалық тұтқырлығын зерттеу.................................................................... 37
3.4«Қызыл май-спрей» дәрілік затының технологиялық схемасын жасау және технологиялық линиясын жобалау......... 49
3.5 Технологиялық процестің сипаттамасы......................................... 49
3.6 Технологиялық линияның проектісі............................................... 51
3.7 Өндірістік аумақтың сызбасы....................................................... 59
3.8 Өндірістің химиялық сызбасы...................................................... 59
3.9 Материалдық баланс есептеулері................................................. 59
3.10 Технологиялық тәртіптік нормалар.............................................. 61
4ТЕХНИКО-ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕМЕ...................... 62
5ӨНДІРІСТІҢ ҚАУІПСІЗДІГІ.................................................... 63
6ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ............................................. 67
ҚОРЫТЫНДЫ......................................................................................... 70
ӘДЕБИЕТТЕР........................................................................................... 71
Қосымша А Технологиялық схема Қосымша Б Негізгі құрылғының сызбасы Қосымша В Аппаратуралық сызба Қосымша Г Өндірістік аумақтың жобасы
БЕЛГІЛЕУЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАРПЕРЕЧЕНЬ ПРИНЯТЫХ СОКРАЩЕНИЙ И ОБОЗНАЧЕНИЙДЗ - Дәрілік зат
ДҚ - Дәрілік қалып
ҚЖ - Қосымша жұмыс
ҚБР - Қаптау, белгілеу, рәсімдеу
НД - Нормативті документ
МЦ - Метилцеллюлоза
ТП - Технологиялық процесс
ББЗ - Беткі белсенді заттар
ПЭО - 400 - Полиэтиленоксид молекулалық массасы 400
ПВП - Поливинилпирролидон
ГОСТ - Мемлекеттік стандарт
ЕФ - Еуропалық фармакопея
ҚР - Қазақстан Республикасы
ҚОМ - қаптау, орамдау, маркілеу
ЖШС - жауапкершілігі шектеулі серіктестік
ЖМҚ м- Жоғарғы молекулалық құрамМассаЖФМл- Жалпы фармакопиялық мақалаЛитрМФ- Мемлекеттік фармакопеяАНҚ- Аналиткалық нормативті құжатТҮ- Технологиялық үрдіс- технологиялық үрдісЖЭБ- Жоспарлы экономикалық бөлім- жоспарлы – экономикалық бөлім
КІРІСПЕ
Зерттеудің өзектілігі. Күйік – бұл терінің, органикалық тіндердің жоғары температура, радиоактивтілік сәулелену, ток көздері, химиялық белсенді заттармен жанасу арқылы зақымдануы болып табылады [21].
БҰҰ мәліметі бойынша, жыл сайынғы күйіктен келетін зардаптар 265 000 адамның өліміне себепші деп айтылған. 2012 жылы бүкіл әлем бойынша 11 миллион адам медициналық көмекті қажет ететін күйік алған [15].
Күйікке және күйіктен пайда болатын жараларды емдеуге қолданылатын ДЗ анализі кезінде, олардың көпшілігі антибиотиктер мен синтетикалық антибактериалды заттар (80,4%) екені анықталды. Ал өсімдіктекті ДЗ үлесі бар болғаны 19,6% - ды құрайды [11].
Заманауи фармацевтикалық технологияның алдына қойған мақсаттарының бірі – ол қауіпсіз әрі тиімді ДЗ-ды шығару болып табылады. Сол өндірістің ажырамас бір бөлігі – күйік зақымдануларын емдеуге ДЗ - ды жасау екені белгілі.
Кызыл май полифитті майы ауру сезімін басатын, антибактериальды, жарақаттану орнын қалпына келтіруші әсерлерге ие. Сонымен қатар тері қабаттарының ауруларындағы терапияға кешенді көмек көрсетеді. Осындай әсері бар ДЗ рационалды дәрілік қалыпты қажет етеді. Бұндай ДҚ ретінде спрей ДҚ - н қарастырсақ болады. Бұл қазіргі талаптарға сай өңделген ДҚ өзінің нақты дозалық мөлшерлемесімен, пайдалануда қолайлы болуымен, қарсы көрсетілімдер пайызының төмендігімен ерекшеленеді. Дәрілік заттың дисперсті ұсақ бөлшектері зақымданған жерге тиімді әрі тез еніп, терапевтік эффектінің жергілікті көмек беруіне үлкен әсер етеді. (М.М. Губин, 2008),
Қазірде көпкомпонентті спрейлерді даярлау технологиясы – өсімдік текті препараттармен өте аз көлемде жүзеге асқан. Бұл тері жарақатын емдеудегі таптырмас дәрілік зат - Қызыл май негізінде спрейдің өндірісін одан әрі тиімді деп санауға негіз бола алады.

Зерттеу мақсатыҚұрамында Қызыл май дәрілік заты бар, күйікке және қабынуға қарсы қасиет көрсететін спрей құрамын және технологиясын жасау.
Зерттеу міндеттеріСпрейдің біртекті құрамын қалыптастыруда технологиялық зерттеулер жүргізуЖМҚ табиғаты, концентрация және спрей тұтқырлығы арасындағы байланыстарды зерделеуТұтқырлық табиғатының спрей факеліндегі өзгерістері мен таралуын зерттеуТұтқырлықтың спрейдің дисперсті бөлшектеріне әсерін зерттеуСпрей дәрілік қалпының өндірісінің технологиялық схемасын жасау
1 ӘДЕБИЕТТІК ШОЛУ
1.1 Спрей дәрілік қалпының жалпы сипаттамасы және қойылытан талаптап
Спрей – ерітінді, эмульсия және суспензия күйінде болатын, жергілікті және кең ауқымды эффект көрсететін, сұйық дәрілік қалып. Спрей дәрілік қалпының ерекшелігі дәрілік заттың қаптамадан босап шығуы: дәстүрлі дәрілік қалыптарға қарағанда компоненттердің босап шығуы әртүрлі конструкция микронасостар көмегімен іске асады, сонымен қатар дәрілік зат майда дисперсті бөолшектер түрінді ыдырайды [1, 2].
Бұл уақытқа дейін спрейді дербес дәрілік қалып ретінде қарастырмаған. ҚР МФ – сында спрей ДҚ – на арналған жеке фармакопиялық мақала жоқ. РФ МФ ХІ томының аэрозоль ЖФС – да спрей аэрозольдардың бір түрі ретінде көрсетілген. Бірақ екеуінің арасында түбегейлі айырмашылықтар бар [3]. Оған дәлел ретінде шетелдік фармакопеяларда бұл дәрілік қалыптар бөлек мақалаларда бірілген. Сол себептен біз ЕФ баспасын қолдандық.
Спрей дәрілік қалпына келесі қасиеттер тән:
- салыстырмалы терепефтикалық эффекттің жылдамдығы;
- дәрілік зат бөлшегінің диспергирленуі арқылы терапевтикалық эффекттің аз дозаны қажет етуі;
- мөлшерлегіш клапон арқылы дәл дозаны алуға мүмкіндік беруі;
- дәрілік заттың майда мөлшері жоғарғы өткізгіштікті қамтамасыз етуі;
- асқазан ішек жолдары арқылы енгізу қажетті нәтиже бермеген жағдайда қолдану тиімділігі;
- кең ауқымды жанама әсерлерді азайту қабілеті: ингаляция, шырышты қабық, тері арқылы;
- дәрілік затты қолдану ұзақтығында герметикалық сақталынуы;
- гигиеналық, ыңғайлы және жедел пайдану мүмкіншілігі [4].
Заманауи микронасостар дәрілік затты тек ерітінді түрінде ғана емес, сонымен қатар эмульсия немесе суспензия ретінде пайдалану арқылы спрей дәрілік қалпында қолданатын дәрілік заттар ассортиментін ұлғайтады.
Жоғарыда көрсетілген қасиеттер аэрозоль дәрілік қалпымен ұқсас болып келеді, бірақ бұл екі дәрілік қалып арасында өзгешеліктер айқын байқалады:
1. Қаптамадан дәрілік заттың босап шығу әдісі. Аэрозоль дәрілік қалпында дәрілік заттың босап шығуы қаптама ішіндегі артық мөлшердегі газ қысымы арқылы іске асады. Сол себепті баллондағы дәрілік заттың жоғарғы қысымы бірнеше қиыншылықтар туғызады. Ал спрей дәрілік қалпында микронасос поршінін механикалық басу арқылы дәрілік зат босап шығады. Соған қарамастан флакондағы қысым атмосфералық қысымға тең болады. Поршеннің бастапқы орнына келу барысында жаңа дозамен толтырылады. Бұл қасиет флаконның герметикалығын қамтамасыз етеді [5].
2. Өндіріс. Пропеленттерді немесе олардың қоспаларын, сонымен қатар аэрозоль құтыларды герметикалық толтыру қысым астында жұмыс істейтін ерекше жағдайлар мен құралдарды талап ететін күрделі әрі ерекше және технологиялық операциялар ретінде бағаланады. Аэрозоль орамадағы дәрі-дәрмектердің салыстырмалы түрдегі жоғары бағасы осы арқылы түсіндіріледі. Спрейлерді өндіру кезінде қарапайым технологиялық құралды пайдалануға болады, бұл өндірісті айтарлықтай арзандатады.
3. Қауіпсіздік. Ораманы қысым астында дайындау оның бүтіндігі бұзылған кезде (құлау кезінде соғылатын болса) немесе сақтаудың температуралық тәртіптері бұзылған кезде жарылыс қауіпін тудырады, оны тұтынушы пайдаланған кезде қосымша қиындықтар тудырады. Спрей түріндегі дәрілік заттарда мұндай кемшіліктер болмайды.
4. Бөлшектердің дисперстілік дәрежесі. Аэрозольды пайдаланған кезде ДЗ ерітінділерінің бөлшектері дисперстеледі, ингаляциялық пайдалану кезінде тыныс алу жолдарының төменгі бөліктеріне түсетін ұсақ дисперсті бұлт қалыптасады, бұл көптеген бронх-өкпе ауруларын емдеу барысында маңызды болып табылады. Өз жұмыстарында шашырау кезінде өнімді беру күші үлкен болмайтындықтан, баллондағы қысым атмосфералық қысымға тең болатындықтан және сығылған газды буландыру арқылы дисперсиялаудың қосымша механизмінің болмайтындығына байланысты спрей дәрілік түріндегі бөлшектердің ірірек екендігін бірнеше рет көрсетіп кеткен. Спрей жағдайында шашырайтын бөлшектердің мөлшері негізінен шашыратқыш қондырғылардың құрылысы мен дәрі композицияларының тұтқырлығына байланысты болады. Шашырату үшін дұрыс таңдалған дәрі композициялары әдетте шашырату кезінде міндетті түрде болатын қозғалыстың жоғары жылдамдықтарында төменгі тұтқырлыққа ие болуы керек. Алайда дәл осы қасиет спрей түріндегі дәрі-дәрмектерді жұтқыншақтың (мұрынның, ауыздың, жұтқыншақтың және көмейдің шырышы қабықтары) қабыну ауруларының жергілікті терапиясы немесе тері қабаттары ауруларының сыртқы терапиясы қажет болған жағдайда пайдалануды өте тартымды ете түседі. Спрей түріндегі дәрі-дәрмектер дәстүрлі дәрі-дәрмектерді, әсіресе тері қабатының ауқымды бөлшектері зақымдалған кезде (псориаз, қызулық және күн сәулесіне күю және т.б.) пайдаланудан басым тұрады. Сонымен қатар, зақымдалған тері қабаттарын өңдеу жылдам әрі тиімдірек жүреді, науқастың ауыруды сезінуі төмен болады. Аэрозоль түріндегі дәрілерді жұтқыншақ аурулары терапиясы үшін пайдаланған кезде, әсіресе егер пропеллент – сығылған газ болса, дәрінің көп бөлігі (мөлшері 5 мкм кіші бөлшектер) жұтқыншақта тұрып қалмай, тыныс алу жолдарының төменгі бөліктеріне түсу ықтималдығы туындайды, бұл дәрінің артық жұмсалуы мен жағымсыз реакциялардың туындауына алып келуі мүмкін. Сондықтан берілген жағдайда спрей түріндегі ДЗ пайдаланған дұрыс болады [44].
Егер 15-20 жыл бұрын аэрозольдар мен спрейлер сыртқы, жергілікті және интраназальдық қолданыс үшін дәрілерді ингаляциялық енгізу үшін пайдаланылған болса, онда дәрі-дәрмектердің заманауи сұрыптамасын талдау айқын жіктеудің болғандығын көрсетеді. Мөлшерленген аэрозольдар негізінен төменгі тыныс жолдарын емдеу кезінде пайдаланылады, басқа жағдайларда спрей түріндегі дәрілер кең таралған [9].
Спрей орамасының ерекшеліктері
Буып-түю басқа дәрілік түрлермен салыстырғанда спрейлер технологиясында маңызды орын алады. Бұл дәрі-дәрмектерді орауға қойылатын негізгі талаптармен қатар спрей орамасының түр қалыптастырушы функция орындайтындығына байланысты болады, себебі дәріні шашыратуға жауап беретін микросорғыш оның орамасының бөлігі болып табылады.
Алғаш рет мұндай орама 1985 жылы Германияда құрастырылып, іске қосылды. Спрей орамасы салыстырмалы түрде қарапайым және үнемді және баллоннан (құтыдан) 1, саңылаусыз жабылған микросорғыштан 2 және сифон түтігінен 3 (1-сурет) тұрады.
Баллон ішіндегі қысым атмосфералық қысымға тең, бұл баллон материалы мен оның механикалық қасиеттеріне қойылатын талаптарды жеңілдетеді. Әдетте әйнек және полимер материалдары кеңінен пайдаланылады. Металл (алюминий) құтылар көп қолданылмайды.
Қазіргі таңда спрей орамасын өндірумен айналысатын мекемелер келесі ерекшеліктері бар өз өнімдерінің кең сұрыптамасын ұсынады:
Жұмыс көлемі және құты түрі. Нарықта сыйымдылығы 15 мл-ден 1000 мл дейінгі құтылардың кең сұрыпталымы бар. Құтылардың әр түрі орамаға ең жақсы тұтынушылық қасиеттерді беруге мүмкіндік береді және сол арқылы оны тұтынушы үшін тартымды ете түседі (2-сурет).

Сурет 1 — Спрей қаптамасы
Баллон ішіндегі қысым атмосфералық қысымға тең, бұл баллон материалы мен оның механикалық қасиеттеріне қойылатын талаптарды жеңілдетеді. Әдетте әйнек және полимер материалдары кеңінен пайдаланылады. Металл (алюминий) құтылар көп қолданылмайды [18].
Қазіргі таңда спрей орамасын өндірумен айналысатын мекемелер келесі ерекшеліктері бар өз өнімдерінің кең сұрыптамасын ұсынады:
Жұмыс көлемі және құты түрі. Нарықта сыйымдылығы 15 мл-ден 1000 мл дейінгі құтылардың кең сұрыпталымы бар. Құтылардың әр түрі орамаға ең жақсы тұтынушылық қасиеттерді беруге мүмкіндік береді және сол арқылы оны тұтынушы үшін тартымды ете түседі (2-сурет).

Сурет 2 – Спрей дәрілік қалпына арналған флакондар типі
Мөлшерлеуіш құрал көлемі. Үлкен аралықтарда өзгеріп тұрады (0,03 мл-ден) және дәрі мөлшеріне байланысты таңдалады.

абв
а — жергілікті қолдануға; б — ауыз қуысына; в - интроназальды
Сурет 3 – Қақпақтарды типтері
4. Шашырату құралдарының әр түрлі түрлері. Фармацияда 3 және 4-суреттерде келтірілген шашырату құрылғыларының ДД сыртқы және жергілікті пайдалануға арналған (3 а-сурет), ауыз қуысына пайдалануға арналған (3 б-сурет), интраназальдық пайдалануға арналған (3в-сурет) үш түрі таралған.

абв
а — жергілікті қолдануға; б — ауыз қуысына; в - интроназальды
Сурет 4 - Қақпақтардың типтері
Маңызды әрі ең күрделі элемент мөлшерлеуіш пен шашырату құрылғысынан тұратын микросорғыш (1-сурет) болып табылады.
Микросорғыш келесі қағида бойынша жұмыс істейді. Құрылғыны 4 басқан кезде шток 5 төменге қарай қозғалады және дәрінің белгілі бір мөлшерін қуыстан 6 саңылау 7 арқылы құрылғымен (шашыратқышпен) байланысқан арнаға 8 шығарады. Шток 5 серіппе 10 арқылы бастапқы қалыпқа келтіріледі. Штокты бастапқы қалпына келтіру кезінде қуыстағы 6 ток ажыратылады, кішкене шарға 11 (қақпақша болып табылатын) түсетін қысым азаяды және құтыдағы сұйықтық сифон түтігі 3 арқылы қуысты 6 толтырады. Содан кейін айналым қайталанады [33].
Спрей ДҚ – ның қалыптастыру технологиясының ерекшеліктері
Өкінішке орай, көптеген өндірушілер өз өнімдерінің құрамына кіретін көмекші заттарды дәл үлесін, сондай-ақ өндіріс барысында қолданылатын технологиялық әдістері мен операцияларды ашып көрсетпейді.
Алайда, препараттың қолдану нұсқаулығында көрсетілген толтырғыш заттардың құрамына талдау жүргізу барысында дисперсия жүйесінің түрі туралы (эмульгаторлардың болуы немесе болмауына, белсенді заттардың және толтырғыштардың физико-химиялық қасиеттеріне) және өндіріс барысында қолданылатын технологиялық қадамдар туралы түсінік алуға болады.
Пайдаланылатын толтырғыштар заттардың қасиеттері туралы жарияланған деректер және 1 кестедегі деректерге сүйене отырып оларды төмендегі топтарға бөлуге болады:
Еріткіштер. Бұл топқа дәрінің белсенді заттарымен шынайы еріткіштер қалыптастыруға қабілетті толықтырғыштар заттар кіреді. Бұл топқа пропиленгликоль, изопропил спирті, этил спирті және тазартылған су кіреді.
Тұтқырлық модификаторлары. Бұл топқа сулы ерітіндінің тұтқырлығын арттыратын, суспензия және эмульсиялардың тез жайылып кетуіне кедергі келтіретін , яғни механикалық тұрақтылығын сақтайтын және препараттың тұтынушылық түрін арттыру үшін пайдаланылатын полимер қосылыстар кіреді. Бұл, мысалы, macrogol 300, macrogol 400, cetomacrogol 1000, polivinilprrolidon (PVP) және izopropilmirostat ретінде қосылыстар жатады.
Эмульгаторлар. Геторогендік жүйелердің (суспензия, эмульсия) тұрақтылығын сақтау үшін пайдаланылатын толтырғыштар. Сыртқа қолданылатын спрейлер құрамында полисорбат 60, полисорбат 80, Proxanol 268 кездеседі.
Тұрақтандырғыштар, корригент және басқалар. Бұл топқа эмульсиялар немесе суспензиялардың тұрақтылығына мен белсенді ингредиенттердің ерігіштігіне тікелей әсер етпейтін толықтырғыштар жатады. Олар дәрілік заттың жарамдылық мерзімі (антиоксидантты butylhydroxytoluene) ұзарту , дәмін жақсарту (ментол) және көбікті басу (карбомид) үшін пайдаланылады.
1-кестеде берілген 14 ДЗ - тар болжам бойынша ерітінді болып есептелінеді және де көрсетілген дәрі дәрмектердің жалпы санының 82% - ң құрайды. Кестеде көрсетілген дәрі дәрмектерді дайындау барысында үнемі күрделі ерітінділер пайдалынылатынын атап өткен жөн. Мысалы, «хлоргексидин» спрей өндірісінде белсенді зат хлоргексидинабиглюконат этанол және суда жақсы еритіндігіне қарамастан, өндіріс барысында тазартылған су және этил спиртінің қоспасы қолданылады, бұл этил спиртінде ерітілген хлоргексидинабиглюконаттың қолдану барысындағы әсерінің жоғары болатындығымен түсіндіріледі.
Сыртқы қолдану үшін спрей түрінде мемлекеттік дәрілік заттар реестірінде тіркелген дәрілік заттарды 18 % ғана дисперсиялық ортасы тазартылған су болып табылатын гетерогенді жүйелер (эмульсия немесе суспензия) деп болжамдалады. Бұған тұрақтандыру үшін пайдаланылатын эмульгаторлардың (полисорбат 60, полисорбат 80 және эмульгаторлардың бірінші типіне жатқызылатын 268 Proxanol ) түрі дәлел.
Талданатын дәр дәрмектердің 47% - ның құрамында тұтқырлық модификаторлар тобына жататын, көмекші заттар бар. Бұл жараны жазу және қабынуға қарсы қолданылатын екі фармакотерапиялық топтың дәрі дәрмектерін қамтиды. Осы фармакотерапиялық топтарда қоюландырғыштар пайдалану , дәрі дәрмекті жараға жағу барысында ағып кетуін тежеп, үнемді тұтынуға ықпал етеді. Көп жағдайларда тұтқырлық модификарлары ретінде полиэтилен оксиді туындылары (macrogol 300, macrogol 400, cetomacrogol 1000) қолданылады, бұл осы топ заттарының тең еріткіштер ретінде əрекет ете алатын қабілетіне байланысты.
Шығын алауының сипаттамасы
Сыртқа қолдануға арналған дәрілік спрейлердің түрлері өңделетін бетке шашыратып қолдануға негізделуіне байланысты. Өндіру барысында дәрі дәрмектің шашырату тиімділігін бағалау маңызды. Дәрі - дәрмектің ерітіндісі шығын алауынан өту барысында дисперсиялық бөлшектерге бөлінеді, олардың мөлшері шүмектің түріне және композицияның құрамына байланысты. Бұл дисперсиялық бөлшектер шашырату конусын құрайды. Шығын алауының параметрлерінің тиімділігін сандық бағалау үшін түрлі сипаттамалар қолданылады (дисперсия, тарату, пішіндік, энергетикалық, гидродинамикалық сипаттамалар).
Дисперсия сипаттамалары шығын алауы бөлшектердің жиынтығы ретінде анықтайды. Бұл тамшы диаметрлі бөлу қисықтар (интегралдық және дифференциалдық), орташа тамшы диаметрі, тамшылардың нақты бетінің ауданы кіреді [8].
Бөлу сипаттамасы алауының көлденең қимада сұйықтық ағынының нақты профилін көрсетеді. Бұл радиалды ара және айналдыра біркелкі қамтиды. Коэффициенті радиалды теңсіздіктерді суару тығыздығы бөлу осіне қатысты қалай спрей үлгі симметриялы бағалауға тамаша формасын және біркелкі сыртқы коэффициенті айырмашылығы жолын көрсетеді.
Қалыптың сиппаттамасы шығын алауының белгілі бір қашықтықтағы шашырау аудынын көрсетеді. Оған шығын алауының диаметрі, қашықтығы және жетімділігі жатады (сурет 5).

а бв
а —түбір бұрышы; б, в - тиісінше тік және көлденең қыздырғыштар
Сурет 5 - шығын алауының бұрышын және ауқымын анықтау
Энергетикалық сипаттамалары құрылғыны тозаңдату немесе шашырату құны әдісін бағалау үшін пайдаланылады.
Гидродинамикалық параметрлерін кез келген учаскесінде тамшылардың және газ жылдамдығы жатады. Олар бүріккішті жылу және масса процестерді есептеу үшін қажетті болып табылады.
Қазіргі кезде аэрозольдер ағынын зерттеуді ең перспективті әдісі - телевизиондық. Олардың артықшылықтары көптеген эксперименттік зерттеу арқылы расталған. ТВ камера, лазерлік және компьютердің бір өлшеу жүйесі ретінде үйлесімі, оның геометриялық параметрлерін және протокол құруды, Шығын алауынын өту құбылыстарын зерттеуге, көптеген мәселелерді шешу үшін шексіз мүмкіндіктер жасайды.

1.2 Фармацевтикалық шикізат сипаттамасы: қолданылуы, қойылатын талаптар «Қызыл май» полифитті майының сипаттамасы: қолданылуы, қойылатын талаптар
Қызыл май – дәрілік зат, жеті дәрілік өсімдіктерден тұратын табиғи экстракт. Бұл өсімдіктердің биологиялық активті заттар комплексі (әртүрлі табиғи гликозидтер түріндегі сапониндер, флавоноидтар түріндегі фенольді қосылыстар, терпеноидтар және т.б.) қабынуға қарсы, бактерияға қарсы, жараны жазатын, сергітетін және нығайтатын қасиеттер көрсетеді.
Қызыл май – экстрактілер (сорындылар) тобына жататын дәрілік сұйық май. Ол Қазақстанда өсетін жеті түрлі өсімдіктен (шайқурай, қалақай, итмұрын, мия, шырғанақ, жебір тас шөбі және дермене) дайындалады. Құрамында каротин, с, а, е, в2 және в2 витаминдері болады. Қызыл майды ауруды асқындырмау үшін, түрлі бактерияларға қарсы, жарақатты тез жазу үшін және оны тыныс алу (ринит, фарингит, ларингит, трахейт, бронхит, өкпе қабынуы, жедел және созылмалы тонзилит) және асқазан ішек (гастрит, колит және т.б.) жолдарнының ауруларында гемарройды, гинекологиялық және урологиялық ауруларды, түрлі күйіктерді, экзема, псорияз ауруларында қолданады.
Полифитті «Қызыл май» майы қоңыр – қызылдан қою – қызыл түсті, өзіне тән иісі мен дәмі бар.
Кесте 1 - «Қызыл май» полифитті майының құрамы
Атауы Мөлшері
Шайқурай шөбі 12 г
Қалақай жапырағы 2 г
Итмұрын тұқымы 1 г
Мия тамыры 1.6 г
Жебіршөп 200 мг
Жаужапырақ 200 мг
Шырғанақ майы -

1.3 Мекемеге жалпы көрінісі
ТОО «DOSFARM» - отандық фармацевтикалық өндіріс. Дәрілік заттар, БАҚ және косметикалық заттарды дайындайтын мекеме.
Қазақстан Республикасының нарығында бүкіл фармацевтикалық компаниялар Топ-20 және отандық фармацевтикалық компаниялар арасында сатылым көлемі бойынша Топ-10 қатарына кіреді [12]..
ТОО «DOSFARM» Алматы қаласында орналасқан. Өндірістік көлемі - 700 м2 , ал жалпы көлемі - 0,7 га [12].
Өндіріс системасы препараттың тұрақты сапасын, қауіпсіздігін және тиімділігін қамтамасыз етеді. Осыған орай нарықта бәсекеге қабілетті өндіріс орны болып табылады. ТОО «DOSFARM» өндірісі ISO 9001-2008 стандартына ие. Өнімнің сапасын тексеру «Өмірлік циклдің» әрбір этапында: документтер әзірлеу, клиника алды және клиникалық зерттеулер, өндіріс, сақтау және жүзеге асыру процестерінде жүргізіледі. Сапалы шикізат, қауіпсіз материалдар және заманауй технологияларды пайдалану тұтынушыға сапасы мінсіз, сенімді өнім қамтамасыз етеді [16]..
Бүгінгі таңда халықаралық GMP стандарттарына сай болу мақсатында мекемедегі әрбір өнім халықаралық стандарттарға сай болу керек. Осыған орай «инвестициялық проекттерді жүзеге асыру үшін қазіргі өндіріс жұмысын модерницазиялау» проектісін GMP халықаралық стандартына енгізу, 2010-2014 жыл республикалық индустриялдық картасына қосылған. ҚР ДСМ –мен бірге Еуропалық комиссиясы өндірісті сертификаттау бойынша халықаралық GMP стандартына сай аудит жүргізіледі.
ДОСФАРМ өндірісінде өндірілетін дәрілік заттар тізімі:
Алергозол - DF назальды және көз тамшылары 0,03% 10 мл Алергозол - назальды және көз тамшылары 0,06% 10 мл Алергозол - DF назальды спрей 0,03% 10 мл Алергозол - DF назальды спрей 0,06% 10 мл Вазелин - DF сыртқы қолдануға арналған мазь 25г. Сутегі пероксиді - DF 3% ерітінді, 30мл Сутегі пероксиді - DF 3% ерітінді, 40мл Сутегі пероксиді - DF 3% ерітінді, 50мл Сутегі пероксиді -DF 3% ерітінді, 100мл Сутегі пероксиді - DF 3% спрей, 30мл Сутегі пероксиді - DF 3% спрей, 50мл Сутегі пероксиді - DF3% спрей, 100мл Сутегі пероксиді - DF3% спрей, 200мл Левомицетин - DF көз тамшысы 0,25% 10мл Левомицетин - DF көз тамшысы 0,5% 10мл Люголит - DF спрей 1%, 30 гр. Мираксидин - DF 0,05% спрей, 50 мл. Мираксидин - DF 0,05% спрей, 100 мл. Мираксидин - DF 0,05% ерітінді, 10 мл. ерлерге арналғанМираксидин - DF 0,05% ерітінді, 50 мл. әйелдерге арналғанМираксидин - DF 0,05% раствор, 50 мл. Мираксидин - DF 0,05% ерітінді, 100 мл. Нафазолин - DF мұрын қуысына арналған тамшы 0,05%, 10 мл. Нафазолин - DF мұрын қуысына арналған тамшы 0,1%, 10 мл. Нафазолин - DF назальды спрей 0,05%, 10 мл Нафазолин - DF назальды спрей 0,1%, 10 мл Ниотит - DF құлаққа арналған тамшы 10 мл Отризол - DF (ксилометазолин) мұрын қуысына арналған тамшы 0,05%, 10 мл. Отризол - DF (ксилометазолин) мұрын қуысына арналған тамшы 0,1%, 10 мл. Отризол- DF (ксилометазолин) назальды спрей 0,05%, 10 мл. Отризол - DF (ксилометазолин) назальды спрей 0,1%, 10 мл. Спирт этиловый - DF 70% спрей, 30 мл Спирт этиловый - DF 70% спрей, 50 мл Спирт этиловый - DF 90% спрей, 30 мл Спирт этиловый - DF 90% спрей, 50 мл Спрей "Скорая помощь" Спрей "Свежесть" аяққа арналғанСульфацил натрия (Альбуцид-DF) 20% 5 мл көзге арналған тамшыСульфацил натрия (Альбуцид-DF) 30% 5 мл көзге арналған тамшыСульфацил натрия (Альбуцид-DF) 20% 10 мл көзге арналған тамшыСульфацил натрия (Альбуцид-DF) 30% 10 мл көзге арналған тамшы Супер Вита 21 №30 Супер Вита 21 №60 Супер Вита 21 №30 балдарға арналған

ЗАКЛЮЧЕНИЕ ПО ОБЗОРУ ЛИТЕРАТУРЫТАРАУ ҚОРЫТЫНДЫСЫСпрей -– жаңа перспевтикті дәрілік қалып, «аэрозоль» дәрілік қалпына сай артықшылықтарына ие, бірақ бұл дәрілік қалыпқа тән кемшіліктері жоқ. Қазіргі кезде спрей дәрілік қалыпы жоғары тыныс алу жолдарының ауруында озық орынға ие. Сыртқы қолдануға арналған спрей дәрілік қалпын шығару өндірушілердің қызығушылығын туғызуда. Спрей дәрілік қалпының қаптамасы ДҚ – ң қасиетін анықтауда үлкен рөл атқарады. Бүгінгі таңда қаптама жасаудың өндірушілері өз өніміне үлкен ассортимент ұсынуда. Дәрілік қалыптың қаптама типін тағайындауына және қолдану мақсатына сай болып, сонымен қатар тұтынушыларға ыңғайлы және тартымды етіп жасалуы тиіс. Сыртқы қолдануға арналған спрей жасау технологиясында озық орынды ерітінді типіндегі ДЗ – тар құрайды, бірақ суспензия және эмульсия түріндегі ДЗ – тар да кездеседі. Спрей жасау барысында тұтқырлық модификаторы мен көмекші заттарына сәйкес комплексті ерітінділер қолданылады. Олар спрейдің міндетті қасиеттерін қамтамасыз етеді.Спрей ДҚ –ғы ДЗ – ң шашырау технологиясының сапасын бағалау тереңдетілген зеріктеуді қажет етеді.Қабыну процесіндегі сыртқы терапияда қолдынылатын спрей ДҚ – ы фармацевтикалық нарықта жеткіліксіз дамыған. Бүгінгі күні ол үш ДЗ – ы құрайды: екеуі синтетикалық және біреуі табиғи.относительно новая перспективная лекарственная форма, сочетающая в себе достоинства такой лекарственной формы, как «аэрозоль», но при этом лишенная многих недостатков, присущих этой лекарственной форме. Спреи в настоящее время завоевали лидирующее положение в терапии заболеваний верхних дыхательных путей, наметился интерес производителей к выпуску лекарственных средств в форме спрея для наружного применения.Упаковка лекарственной формы спрей играет немаловажное значение, определяя большую часть свойств лекарственной формы. На сегодняшний день производители упаковки предоставляют широкий ассортимент своей продукции, позволяющий подобрать тип упаковки, соответствующий назначению и способу применения лекарственной формы, а также сделать её удобной и привлекательной для потребителя. Қазіргі кезде өсімдік текті жаңа ДЗ –тар өндіру қызығушылық туғызуда. Бұл ДЗ – дың әртүрлі жастағы науқастардың тобында жанама әсерінің аз болуына байланысты. «Қызыл май» дәрілік заттары бұрыннан бастап қабынуға қарсы дәрілік зат ретінде қолданылады және бұл дәрілік затты спрей дәрілік қалпына енгізу терапевтикалық эффектісін жоғарлату мүмкін.Осыған байланысты спрей ДҚ – ғы негізі «Қызыл май» секілді өсімдік текті куйікке қарсы және жараны жазатын ДЗ – ды өндіру өзекті мәселе болып табылады. В технологии спреев для наружного применения лидирующее положение занимают лекарственные средства, приготовленные по типу растворов, однако встречаются лекарственные средства в форме эмульсий или суспензий. При изготовлении спреев, как правило, используются комплексные растворители в сочетании с модификаторами вязкости и другими вспомогательными веществами, позволяющими получить композицию спрея с необходимыми свойствами.Оценка качества распыления лекарственного вещества из упаковки является неотъемлемой частью процесса разработки лекарственного средства в форме спрея и требует углубленного изучения.Однако, несмотря на все преимущества использования спреев для наружной терапии воспалительных процессов, этот сегмент фармацевтического рынка развит недостаточно. На сегодняшний день он включает всего три препарата, два из которых являются синтетическими и один препарат природного происхождения. Причем наибольший интерес представляет разработка новых ЛС на основе растительных объектов. Это связано прежде всего с наименьшим риском развития побочных реакций, возможностью применения данных ЛС у разных возрастных групп пациентов. Препараты «кызыл май» давно и успешно применяются в качестве противовоспалительного средства, и данного лекарственного вещества в форме спреев обусловит более выраженный противовоспалительный эффект.Таким образом, актуальной задачей становится разработка лекарственного средства спрея противоожоговые и ранозаживляющего действия на основе природных источников, таких как кызыл май.
2 МАКЕТИНГТІК ЗЕРТТЕУЛЕР
Сыртқы қолдануға арналған спрей дәрілік қалпындағы дәрілік заттар номенклатурасы
Жоғарыда айтылған мәліметтерге байланысты спрей дәрілік қалпы жоғары сұранысқа ие болғандықтан, көпшілік өндірушілер осы дәрілік қалыпты зерттеп және өндіріске енгізуде. Қазіргі кезде тек аэрозоль дәрілік қалыпындағы «Ингалипт», «Пропосол» дәрілік заттарын ғана емес, сонымен қатар сыртқы қолдануға арналған бұрында басқа дәрілік қалыпта босатылған дәрілік заттарды спрей дәрілік қалыпына енгізуде. Оған мысал ретінде отандық нарықтағы соңғы жылдары тіркелген «СвиссДжет» және «Ревмон» дәрілік заттары куәлік етеді. Бұл аталған дәрілік заттар осыған дейін жұмсақ және қатты дәрілік қалыпында шығарылды. Сонымен қатар отандық «DOSFARM» өндірісі қазіргі таңда сыртқы қолдануға арналған «Скорая помощь» спрей дәрілік қалпындағы дәрілік затын шығарады.
ҚР-ның территориясында сыртқы қолдануға арналған спрей дәрілік қалпындағы тіркелген барлық дәрілік заттар тізімін жасап, олардың сандық, сапалық құрамын анықтап, фармакотерапевтикалық топтарға бөлу мақсатында мемлекеттік дәрілік заттар реестрінде анализ жүргізілді.
Таблица 2 – ДЗМР – не тіркелген сыртқы қолдануға арналған спрей дәрілік қалпындағы дәрілік заттар тізімі
№ Тауарлық аты Құрамы Фармако - терапевтикалық тобы
Көмекші заттар Әсер етуші заттар Атауы МНН ДЗ-ғы көлемі 1 2 3 4 5 6
1 Хлоргексидин Этил спирті 96% тазартылған су хлоргексидин 5,0 г. 2 Бифосин Пропиленгликоль, Изопропил спирті, Макрогол-400 хлоргексидин 1,0 г Антисептикалық
2 кесте жалғасы
1 2 3 4 5 6
3 Фунготербин
Мочевина
Бутилгидрокситолуол
ПВП
Пропиленгликоль, этил спирті 95% бифоназол 1,0 г. Зеңге қарсы
4 Лидокаин
Асепт Этил спирті,
Пропиленгликоль,
Ментол,
Натрия гидроксиді, тазартылған су Тербинафин 0,1 г. 0,0005 г Зеңге қарсы
5 Ламизил тазартылған су, Этил спирті, Пропиленгликоль Цетомакрогол 1000 Лидокаин
Хлоргексидин 10 мг Жергілікті анестезиялық зат, антисептикалық
6 Эпиген
интим Малеин қышқылы, Фумар қышқылы, Аскорбино қышқылы, Фоли қышқылы, Полисорбат80,
1,2-пропиленгликоль, тазартылған су Тербинофин 0,1% Зеңге қарсы
7 Ревмон Макрогол400 1,2-пропиленгликоль Этофеманат н/д Қабынуға қарсы зат
8 Канестен Изопропилмиристат, Макрогол400, Изопропил спирті Клотримазол 1,0 г. Зеңге қарсы
9 Алерана 1,2-пропиленгликоль ,Этил спирті 96%, тазартылған су Миноксидил 2,0 г. -
10 Ревасил Пропиленгликоль, Этил спирті 96%, тазартылған су Миноксидил 2,0 г. -
11 Лидокаин-
Виал Ментол
Этил спирті 96% 1,2-пропиленгликоль Натрия гидроксиді, тазартылған су Лидокаин 3,8 г. Жергілікті анестезиялық зат
12 Детгол
Бензалкония
хлорид 1,2-пропиленгликоль, Натрия дигидрофосфат, Натрия гидрофосфат, тазартылған су, Трилон ББензалкония
хлорид н/д Антисептикалық
13 Термикон Этил спирті 96% 1,2-пропиленгликоль, Проксанол268,
тазартылған су Тербинафин 0,3 г. Зеңге қарсы
14 СвиссДжет н/д Диклофенак Қабынуға қарсы зат
2 кесте жалғасы
1 2 3 4 5 6
15 Тербинафин
спрей Этил спирті 96%, тазартылған су, Макрогол400,
1,2-пропиленгликоль Тербинофин н/д Зеңге қарсы
16 Тербикс Изопропил спирті, 1,2-пропилен гликоль, Полисорбат,
Макрогол 400, тазартылған су Тербинафин 0,3 г. Зеңге қарсы
17 Ламитель 1,2-пропиленгликоль, Макрогол 300,
Этил спирті 96%, тазартылған су н/д Зеңге қарсы
Бірінші кестеге сәйкес ҚР территориясында сыртқы қолдануға арналған спрей дәрілік қалпында өндірілетін 17 дәрілік зат тіркелген. Бұл көрсеткіш жалпы спрей дәрілік қалпында тіркелген дәрілік заттардың 9,7% құрайды [10].
Көбінесе сыртқы қолдануға арналған спрей дәрілік қалпында зеңге қарсы, жара жазатын, күйікке қарсы дәрілік заттар шығарылады.
Күйік көп жағдайда адам денесінінің ауқымды бөлігін зақымдайды. Зақымданған адам терісіне басқа дәрілік қалыптармен емдеу барысында дәрілік заттың баяу енуімен, физикалық байланыста инфекциялық рецедивиттің көрінісі байқалады. Сол себептен күйген орындарды дәстүрлі дәрілік қалыптарды (жақпа май, гель, крем, паста және т.б.) пайдаланғаннан көрі спрей дәрілік қалпын пайдаланған оңтайлы.

3 ИНЖЕНЕРЛІК ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ БӨЛІМ3.1 КҮЙІККЕ ҚАРСЫ ӘСЕРІ БАР СПРЕЙ ДҚ ШЫҒАРУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕРІҚызыл май негізіндегі спрей құрамын құрастыру
Спрей - жергілікті немесе жүйелі әсермен қамтамасыз етуге арналған ДҚ, эмульсия немесе суспензия болып табылатын сұйық дәрі түрі. Спрейдің дәрілік қалып түр ретіндегі ерекшелігі дәріні орамадан шығару әдісі болып табылады: дәстүрлі дәрілік түрлерден ерекшелігі - компоненттер микросорғыштары бар спрей көмегімен шығарылады, сонымен қатар дәрі әдеби мәліметтер бойынша мөлшері 5-50 мкм аспайтын ұсақ дисперсті бөлшектер түрінде шашырайды [40]. Спрейлер технологиясы дәстүрлі сұйық дәрілік түрлер (ерітінділер, суспензиялар және эмульсиялар) технологиясымен бірдей, тек құтыдағы заттарды шығару әдістерінің ерекше талаптары өзгеше болады.
Сонымен, біз алдымызға қызыл май негізіндегі сұйық дәрілік затын алу мақсаты қойылды.
Белсенді заттардың дозаларын таңдау алдыңғы зерттеу жұмыстарының мәліметтерін зерттеуге негізделді.
Қазақстан Республикасында "спрей" ДҚ шығарылатын (дәрі-дәрмектердің мемлекеттік реестріне сәйкес) дәрі-дәрмектердің нұсқаулықтарын талдау тіркелген дәрілердің көпшілігін кешенді еріткіштегі белсенді заттардың ерітінділері екендігін көрсетті.
Дәрілік қалыптың орамасы белсенді заттардың композициясы ретінде тек нағыз ерітінділерді ғана емес, сонымен қатар суспензиялар мен эмульсияларды да қолдануды мүмкін ететіндіктен, қызыл майды гетерогенді жүйе ретінде біріктіру керек деп шешілді. Әдебиет мәліметтерінде нарықтағы спрейлердің бірінші ретті гетерогенді жүйелер екендігі көрсетілген, эмульгаторды таңдау осы айтылғанды растайды. Сондықтан композицияны бірінші ретті эмульсия түріндегі (судағы май) қызыл май негізінде тұрақтандыруға тоқталдық.
Сұйық дәрілік түрді алудағы технологиялық қиындықтардың ерекшелігі қызыл май эмульсиясын алу, сонымен қатар ерітілген және эмульгирленген компоненттерді бір жүйеге біріктіру болып табылады.
Қызыл май гидрофильдік эмульсиясының құрамын құрастыру
Қызыл май суда ерімейтін негіз болғандықтан, өндіру мен сақтау кезінде тұрақты болатын эмульсия алу үшін келесі бірінші ретті эмульгаторлар пайдаланылатын композициялар таңдалып, зерттелді: полиэтиленгликоль сорбит моноолеат (Полисорбат-80 маркалы), этоксилирленген цетил-стеарил спирті (Empilan KM 25 F маркалы), натрий лаурилэтоксисульфаты (Empicol ESB 70 маркалы), натрий лаурилсульфаты, цетеарил спирті (Lanette D маркалы), С12-С26 майлы спирттерінің гликозоидтары (Plantacare 1200 маркалы).
Эмульсия келесі жолмен алынды: зәкірлі араластырғышы бар реакторға өлшенген эмульгатор мен қызыл майды салып, 15 минут бойы мұқият гомогенизациялау. Алынған қоспаға тұрақты түрде араластыра отырып, кіші көлемде өлшенген, 40°С температураға дейін қыздырылған тазартылған суды қосып, гомогенді қоспа алынғанша араластыруды жалғастыру. Алынған эмульсияның сапасын коллоидтық тұрақтылық пен сақтау үдерісіндегі тұрақтылыққа тексереді.
Эмульгаторлар дисперсиялық ортадағы дисперленетін зат тамшыларының қалыптасу үдерісіне әсер етеді. Беттік керілу мен молекулааралық күштер коалесценцияға, яғни ұсақ тамшылардың бірігуіне әкеледі. Екі тамшы бір-біріне жақындағанда кезеңдер бөліктерінің шектерінде орналасқан ББЗ қабатын дисперстік кезеңнің тамшыларын сұйықтықтағы беттік күштердің әсер ету радиустарына жіберместен, коалесценцияға айналдырады. Сонымен қатар кезеңдер бөліктерінің барлық беті оның ерітіндідегі белгілі бір концентрациясына жететін ББЗ молекулаларымен жабылуы маңызды болып табылады. Эмульгатор концентрациясы өскен сайын эмульсияның пайда болу үдерісі оңайланады, тамшылардың мөлшері кішірейеді. Алайда эмульгатор концентрациясының тиімді шамадан асуы эмульсияның тұрақтылығын жақсартпайды.
Біздің жағдайымыздағы эмульгаторлардың қызыл майы бар тұрақты эмульсия қалыптастыру қасиеті 0,5%-тен 3,0% дейін бағаланды. 3-кестеде әр түрлі эмульгаторлары бар қызыл май композициялары келтірілген.
Кесте 3 - Қызыл май – су эмульсиясының модельді құрамы
Ингредиенттер, г Композиция №
1 2 3 4 5 6
Кызыл май 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0
Твин-80
(Полисорбат - 80) + Empilan KM 25 (Этоксилиренген цетил- стеарилы) + Empicol ESB 70 (Натрий лаурилэтоксисульфаты) + Plantacare 1200 (майлы глюкозидті спрттер С12-С26) + Lanette D
(цетеарил спирті) + Лаурилсульфат +
Тазартылған су, дейін 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
Ескерту: ”+" – эмульгаторды концентрациясы 0,5 тен 3,0% дейін 0,5% аралығында енгізді.
Сақтау кезіндегі коллоидтық тұрақтылық пен эмульсия тұрақтылығына жасалған сынақ нәтижелері біз зерттеген эмульгаторлардың ешқайсысы Қызыл май-су жүйесін өздігінен тұрақтандыра алмайды деген қорытынды шығаруға болады. Жүйенің ең үлкен тұрақтылығы 1 және 2 композицияларында байқалды. Эмульгатор ретінде Твин-80 пайдаланған кезде композициялар гомогенді жүйе құра отырып, тез эмульгирленді. Алайда аталған композияны ажыратқан кезде қоңыр-жасыл тұнба мен мөлдір қоңыр-жасыл ерітіндіге жіктелу байқалды, бұл Твин-80 қызыл майы компоненттерінің ішінара солюбилизациясын көрсетеді. Жеті күн сақталған кезде аталған композия тағы да азырақ жіктелді, тұнбаның түзілуі мен су кезеңінің ішінара қабаттасуы байқалды.
2 композиция да гомогендік жүйе, алайда 1 композициядан ерекшелігі - ажырату кезінде жүйе толықтай су мен Қызыл майға жіктеледі. Жеті күн сақталған кезде аталған композия толықтай қызыл май тұнбасы мен суға жіктелді.
Натрий лаурилэтоксисульфаты мен цетилстеаратты пайдаланған композициялар қызыл май-су гомогендік жүйесі алынса да, твин-80 композициясына қарағанда нашарлау болды, алайда қоспа мәліметтері тұрақсыз болып шықты және дайындағаннан кейін алғашқы сағаттарда-ақ тез жіктелді. Осы себепті аталған үлгілердің коллоидтық тұрақтылығына сынақ жүргізілген жоқ.
4 және композицияларында пайдаланылған эмульгаторлар ең нашар көрсеткіштерді көрсетті. Қолданылатын технологиялық әдістер мен концентрацияның барлық зерттелген аралықтарына қарамастан, қызыл май эмульсиясын алу мүмкін болмады, су фазасын қосу нәтижесінде жүйе тез тұнба түзілетін ірі қызыл май бөлшектерін құра отырып, жіктелді.
Көптеген эмульгаторлар беттік керілуді төмендете отырып, кезең бөліктерінің шектерінде дисперстелген бөлшектердің коалесценциясына қарсы тұратын және алынатын дисперстік жүйелерді (ДЖ) тұрақтандыратын қорғаныс қабықшасын қалыптастырмайды. Тұрақтырақ ДЖ алу үшін құрамында негізгі эмульгатор да, белгілі бір мөлшерде қарама-қарсы түрдегі эмульгатор да болатын құрамдастырылған ББЗ қоспаларын пайдалануға болады. Судағы қызыл майды тұрақтандыру үшін ГЛТ шамасы 9-дан асатын, Гриффиннің ГЛТ шамаларының шкаласы бойынша бірінші ретті эмульгаторлар қатарына жататын эмульгаторлар пайдаланылды. Соэмульгатор ретінде глицерин моностеараты, Т-2эмульгаторы, олеин қышқылы сияқты екінші ретті жүйені тұрақтандырушы липофильдік эмульгаторлар қатары таңдалды. Негізгі эмульгаторлар ретінде қызыл май-су жүйесі үшін ең үлкен тиімділік көрсеткен Твин-80 және Empilan KM 25 F таңдалды.
Эмульсия келесі жолмен алынды: бу қағанағы мен зікірлі араластырғышы бар реакторға өлшенген соэмульгаторды салып, реактордағы температураны эмульгатордың балқу температурасына жеткізді, содан кейін реакторға өлшенген қызыл майды салып, қоспаны мұқият диспергирледі. Осындай жолмен алынған гомогендік қоспаға өлшенген белгілі бір көлемдегі негізгі эмульгатор салынды, содан кейін компоненттер толық араласқанша араластыруды жалғастырды. Алынған қоспаға аз мөлшермен тұрақты араластыра отырып, 40°С температураға дейін қыздырылған тазартылған су қосып, гомогендік қоспа алынғанша араластыруды жалғастырды. Осындай жолмен алынған композицияны коллоидтық тұрақтылық пен сақтау кезіндегі тұрақтылыққа жоғарыда сипатталған әдістеме бойынша сынады.
Негізгі және қосымша эмульгаторлардың қатынасын эмпирикалық түрде таңдады. Ол үшін негізгі-қосымша эмульгаторлардың қатынасы 1:8-ден 1:2-ге дейін болатын композициялар топтамасы дайындалды. Зерттеуге таңдалған эмульгаторлардың композициясы 4-кестеде келтірілген.
Соэмульгатор ретінде глицерин моностеараты мен Т-2 эмульгаторын пайдалану арқылы дайындалған композицияларда алынған композициялардың жоғарғы тұрақтылығы байқалған. Аталған үлгілерді жеті күн сақтаған кезде жіктелу мен тұнба түзілу байқалмады. Сонымен қатар, үлгілердің коллоидтық тұрақтылығын анықтау кезінде тұнба түзілісі байқалды.
Кесте 4 - Қызыл май – су және көмекші эмульгатормен модельді үлгісі
Эмульгаторлар Композиция №
1 2 3 4 5 6
Твин-80 (Полисорбат-80) + + + Empilan KM 25 (Этоксилированый цетил- стеариловый) + + +
Глицерин моностеараты + + Эмульгатор Т-2 + + Олеин қышқылы + +
Қызыл май 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0
Тазартылған су, дейін 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
Ескерту: "+" –Негізгі және қосымша эмульгаторлар қатынасы 1:8 ден 1:2 дейін (1:8, 1:7, 1:6, 1:5, 1:4, 1:3, 1:2) алды.
Соэмульгатор ретінде олеин қышқылын қосқан кезде спрей композициясының тұрақтылығы өзгерген жоқ; коллоидтық тұрақтылық пен сақтау кезіндегі тұрақтылыққа тексеру нәтижелері тек бір ғана негізгі эмульгаторды пайдаланумен салыстырғанда өзгерген жоқ.
Зерттелген үлгілердегі тұрақтылықтың артуы көмекші эмульгатор үлесінің артуына сай келеді, бұл алынған эмульсиялар (олеин қышқылынан басқа) тұтқырлығының Т-2 эмульгаторы негізіндегі композициялар үшін гель тәрізді консистенцияға дейін артуына әкелді. Осыдан зерттелген үлгілерде физика-химиялық емес, механикалық тұрақтылықтың артуы болды және жүйедегі бөлшектердің седиментация жылдамдығының төмендеуіне байланысты болды деген қорытынды шығаруға болады. Тұтқырлықтың артуы спрей орамасынан алынған композицияны шығару тиімділігінің төмендеуіне әкелуі мүмкін. Сонымен, біз тұрақтылықты арттыру үшін соэмульгаторды пайдалануды пайдасыз деп есептейміз.
Қабынуға қарсы дәрілік спрей құрамына көмекші заттар таңдау.
Эмульсияларды тұрақтандыру мәселесін эмульгаторларды қолданудан бөлек, метилцеллюлоза, полиэтилен және т. б. түрлі органикалық және бейорганикалық полимерлерді қосымша заттар ретінде қолдану арқылы шешуге болады. Сонымен қатар фармацевтикалық технологияда қолданылатын полимерлердің көбісі фармакологиялық белсенділікке ие.
Қызыл май эмульсиясын суда тұрақтандыруды зерттеуді ары қарай жүргізу үшін фармацевтикалық технологияда суспензия және бірінші типті эмульсияларды тұрақтандыру үшін қолданылатын бірнеше полимер қатары таңдап алынды. Полимерлерді таңдау олардың физико-химиялық қасиеттерінен бөлек , әдеби жазбалардағы фармокологиялық қасиеттерінің сипаттамасына негізделді, нәтижесі төмендегі кестеде көрсетілген.
Кесте 5 – Спрей дәрілік қалыпында көбіне пайдаланатын қосымша заттар
Қосымша заттар атауы Құрамына кіретін дәрілік заттар
Пропиленгликоль «Эпиген интим», «Тафен назаль», «Ламитель», «Алерана», «Назол», «Нокспрей», «Иокс»
Микрокристалды целлюлоза және оның туындылары «Тафен назаль», «Назонекс», «Насобек», «Авамис», «Беклометазон», «Ринокленил»
Полисорбат 80 «Тафен назаль», «Назонекс», «Насобек», «Авамис», «Беклометазон», «Полидекса», «Назол»
Глицерол «Изо мак спрей», «Ринонорм», «Назонекс», «Тантум Верде», «Стопангин», «Пропосол»
Полиэтиленгликоль
(Макрогол) «Ламитель», «Отривин», «Канестен», «Полидекса»
Сондай ақ, Қазақстан Республикасының мемлекеттік дәрілік заттар реестірінеке сәйкес дәрілік спрей нарығына талдау жүргізу барысында дәрілік спрей өндіру барысында қолданылатын қосымша заттар тізімі жасалынды.
Мұндай полимерлер ретінде қызығушылық тудырғандар:
Карбопол. Карбополды дерматологияда қолдану, аллергиялық реакцияларға бейім адамдардың терлерінде тітіркену және қозу тудырмайтынын көрсетті. Ол ұзақ әсер етеді , дәрілік заттарды толық және біркелкі босатылуын қамтамасыз етеді, терінің эксреторлық өнімдерін жұтады және тері беттерінде жақсы таратылады.
Метилцеллюлоза . Метилцеллюлоза түрлі химиялық реагенттердің әсеріне төзімді, уытсыз,физикологиялық инертті, кебу барысында түссіз жұқа, беріктігі жоғары жараның бетін ластанудан, патогендік микроорганизмдермен зақымдануынан қорғайтын қабықшаны құрайды. Метилцеллюлозаның сулы ерітінділері дымқылдандырғыш, шашырағыш , сіңгіш, түрленгіш және адгезиондық кабілеттерге ие.
Полиэтиленоксиды (ПЭО) . ПЭО суда жақсы ериді, жоғары температураға төзімді, кең ауқымды рН өзгерістерін аз сезінеді , сақтау барысында бастапқы қалпын сақтайды.Сонымен қатар ПЭО уыттылығы өте төмен және де олар препараттың құрамындағы гидрофильді және гидрофобтық дәрілік заттарды оңай ерітеді , теріге біркелкі тарай отырып жеңіл жағылады , газ алмасуға кедергі келтірмейді және бездердің жұмысын бұзбайды. Дәрілік заттар қосылмаған ПЭО жараны емдеу үшін қолдануға болады. Мұндай негіздер жараны өңдеу барысында қолайлы әсер ететін осматикалық, стафилококк және стрептококты микрофлораға қатысты бактериостатикалық белсенділікке ие. ПЭО қатысумен антибиотиктердің,сульфаниламидтердің және антисептиктердің микробқа қарсы белсенділігі арттады ПЭО микробтық жасушаның биологиялық белсенділігін күрт төмендете отырып құрғатады, микробты қоздырғыштардың патогендік уыттылық қасиеттерін әлсіретеді.
Қызыл май - су композициясын тұрақтандыру үшін рН = 6 дейінгі натрия гидроксидімен бейтараптандырылған карбополдың 0,1 ден 1,0% дейінгі концентрациядағы ерітіндісі қолданылды. Қызылмай су эмульсиясы төмендегі жолмен алынды ;
1 реактрде карбополдың керекті концентрациядағы ерітіндісі дайындалды, ол үшін өлшеніп алынған карбополды ерутуге қажетті мөлшердегі тазартылған су қосылды. 2 реактрде қызыл май эмульсиясының концентраты дайындалды, ол үшін өлшеніп алынған қызыл май мен Твин-80 эмульгаторының қосындысы біркелкі қоспаға дейін араласытырылды. Содан кейін 1 реактрдегі карбопол ерітіндісі 2 реактрге салып біртектес қоспа түріне дейін араластырылды.
Осындай жолмен алынған композициялардың сақтау барысындағы коллоидтың тұрақтылықтарына, жоғарыда баяндалған әдіспен сынамалар жүргізілді. Нәтижелері 6 және 7 кестелерде келтірілген.
Кесте 6 - Карбопол негізінде спрейдің модельдік құрамы
Компоненттер Композиция №
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Карбопол 0,1
0,2 0,3 0,4 0,5 0,6 0,7 0,8 0,9 1,0
Твин-80 3,0 3,0 3,0 3,0 3,0 3,0 3,0 3,0 3,0 3,0
Кызыл май 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0
NAOH дейін, рH = 6,0 6,0 6,0 6,0 6,0 6,0 6,0 6,0 6,0 6,0
Тазартылған су 100,0
дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0 дейін -
Кесте 7 - Карбополы бар композициялардың коллоидтық тұрақтылығы мен сақтау кезіндегі тұрақтылығын тексеру нәтижелері
Композиция
№ Зеріктеу түрі
Коллоидты тұрақтылық, тұнба, мм Сақтау барысындағы тұрақтылық
1 0,4 Тұнба бірнщі күн ішінде
2 0,4 Тұнба бірнщі күн ішінде
3 0,4 Тұнба бірнщі күн ішінде
4 0,4 Тұнба екінші күні
5 0,3 Тұнба үшінш күні
660,3 Тұнба төртінші күні
7 0,2 Тұнба жоқ
8 Тұнба жоқ Тұнба жоқ
9 Тұнба жоқ Тұнба жоқ
10 Тұнба жоқ Тұнба жоқ
6 және 7 кесте мәліметтері бойынша қызыл май-су жүйесінің тұрақтылығы карбопол ерітіндісінің концентрациясы артқан сайын өседі. Концентрациясы 0,8% жоғары үлгілерде тіпті ажырату кезінде де эмульсияның жіктелуі байқалмады. Алайда композицияны спрей орамасынан алуға кедергі жасаған жүйе тұтқырлығы себепті бұл композиция әрі қарай зерттелмеді.
Қызыл май-су жүйесін МЦ арқылы тұрақтандыру үшін концентрациясы 0,5%-дан 2,0% дейінгі МЦ ерітінділерін пайдаланды. Қызыл май-су эмульсиясын келесі жолмен алды. 1 реакторға МЦ ұнтағының өлшенген мөлшерін салып, жалпы көлемнің 20% құрайтын, 80-90°С температураға дейін қыздырылған тазартылған су құйып, қоспаны МЦ ісінгенше қояды және бөлме температурасына дейін суытады. МЦ ерітіндісін 5°С дейін суытылған тазартылған сумен қажетті көлемге дейін ерітті. 2 реакторда жоғарыдағы сұлба бойынша Твин- 80-мен қызыл май эмульсиясын дайындады, қоспаны гомогенизациялады. Осындай жолмен алынған композициялардың коллоидтық тұрақтылығы мен сақтау кезіндегі тұрақтылығына сынақ жүргізді. Зерттеу нәтижелері 8 және 9-кестелерде келтірілген.
Кесте 8 - МЦ негізінде спрей құрамы
Компоненттер Композиция №
1 2 3 4 5 6 7
МЦ 0,5 0,75 1,0 1,25 50,0 1,75 2,0
Твин-80 3,0 3,0 3,0 3,0 3,0 3,0 3,0
Кызыл май 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0
Тазартылған су 100,0
дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0
дейін
Кесте 9 - МЦ негізді композициялардың коллоидтық тұрақтылығы мен сақтау кезіндегі тұрақтылығына жасалған сынақ нәтижелері
Композиция
№ Зеріктеу түрі
Коллоидты тұрақтылық, тұнба, мм Сақтау барысындағы тұрақтылық
1 0,4 Тұнба бірнщі күн ішінде
2 0,4 Тұнба бірнщі күн ішінде
3 0,4 Тұнба бірнщі күн ішінде
4 0,4 Тұнба бірнщі күн ішінде
5 0,4 Тұнба бірнщі күн ішінде
6 0,4 Тұнба бірнщі күн ішінде
7 0,4 Тұнба бірнщі күн ішінде
8 және 9 кесте мәліметтерінен көріп тұрғанымыздай, қызыл май-су композициясын дайындау кезінде көмекші заттар ретінде МЦ ерітінділерін пайдалану жүйенің қажетті тұрақтылығына жетуге мүмкіндік бермеді. Осындай жолмен алынған композициялар МЦ концентрациясына байланысты бірнеше сағаттан тәуліктерге дейінгі аралықта жіктелді, жіктелген эмульсиялар сілку кезінде қалпына оңай келе қоймады. Ажырату арқылы бөлінген эмульсия үлгілерін коллоидтық тұрақтылыққа тексеру кезінде сілкігенде қалпына келмеді.
ПЭО-400 төменгі молекулалы полимер болып табылады және сулы ерітінділерде гель түзбейді, сондықтан оған негізделген композициялар құру кезінде ПЭО-400-ны 10%-дан 100% дейінгі концентрациялар аралығында пайдалануға болады. ПЭО-400 негізді композицияларды келесі жолмен алады. Реакторға өлшенген Қызыл май мен Твин-80 салады, біртекті қоспа алынғанша диспергирлейді, содан кейін ұсақ мөлшермен өлшенген ПЭО-400 қосады да, қажетті көлемдегі тазартылған су қосады. Қоспаны гомогендік қоспа алынғанша мұқият араластырады. Осындай жолмен алынған эмульсия үлгілерінің коллоидтық тұрақтылығы мен сақтау кезіндегі тұрақтылығына сынақ жүргізіледі. Зерттеу нәтижелері 10 және 11 -кестелерде келтірілген.
Кесте 10 - ПЭО-400 ерітіндісі негізінде спрей құрамы
Компоненттер Композиция №
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
ПЭО-400 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 60,0 70,0 80,0 90,0 100,0
Твин-80 3,0 3,0 3,0 3,0 3,0 3,0 3,0 3,0 3,0 3,0
Кызыл май 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0
Тазартылған су 100,0
дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0 дейін 100,0 дейін -

Кесте 11 - ПЭО-400 негізді композициялардың коллоидтық тұрақтылығы мен сақтау кезіндегі тұрақтылығына жасалған зерттеу нәтижелері
Композиция
№ Зеріктеу түрі
Коллоидты тұрақтылық, тұнба, мм Сақтау барысындағы тұрақтылық
1 0,4 Тұнба бірнщі күн ішінде
2 0,4 Тұнба екінші күні
3 0,2 Тұнба төртінші күні
4 0,1 Тұнба жоқ
5 0,1 Тұнба жоқ
6 0,1 Тұнба жоқ
7 Тұнба жоқ Тұнба жоқ
8 Тұнба жоқ Тұнба жоқ
9 Тұнба жоқ Тұнба жоқ
10 Тұнба жоқ Тұнба жоқ
10 және 11-кесте мәліметтерінен көріп тұрғанымыздай, ерітіндідегі ПЭО 400 концентрациясы артқан сайын қызыл май-су жүйесінің тұрақтылығы айтарлықтай өседі. Эмульсиядағы ПЭО-400 концентрациясы 40% артық болғанда қызыл май-су жүйесі 7 тәулікке сақтау кезінде жіктелмеді. ПЭО-400 концентрациясы 40- 60% аралығындағы эмульсияның коллоидтық тұрақтылығын сынаған кезде жүйенің өзінің біртектілігін сілкіген кезде қалпына келтіретін жіктелуі байқалды. ПЭО-400 концентрациясы 60% артық болатын қоспалар ажыраған кезде жіктелген жоқ.
Судағы қызыл майдың тұрақтануына жасалған зерттеулер кең таралған эмульгаторларды, сонымен қатар оларды соэмульгаторлармен бірге пайдалану қызыл майдың судағы тұрақты эмульсиясын алуға мүмкіндік бермейтіні анықталды, бұл ең тиімдісі ПЭО-400 концентрациясы әр түрлі болатын ерітінділер болатын қосымша көмекші заттарды пайдалану қажеттілігіне әкеледі. Бұл әрі қарайғы зерттеу жұмыстарының негізі болатын ПЭО-400 ерітінділері негізіндегі қызыл май-су эмульсиясының модельдік үлгілерін таңдауға мүмкіндік берді.
3.2 Күйікке қарсы қолданылатын дәрілік спрейдің құрамындағы дәрілік зат тұтқырлығының шығын алауын конусын және аэрозоль тамшыларының мөлшеріне әсерін зерттеу
Дәрілік спрейлердің ерекшіліктерінің бірі, оларды өңдеу бетіне орамадағы микронасоспен шашырату әдісі арқылы қолдану. Өңдеу бетіне дәрі дәрмекті тиімді шашырату спрей сапасын бақылаудың басты элементі болып табылады. Себебі ол дәрі дәрмек құрамына дұрыс таңдау жасалғанын көрсетеді.
Дәрілік спрейлерде қолданылатын гидравликалық тозаңдату әдісінің кемшілігі, оларды тұтқыр сұйықтарда қолдану мүмкін еместігі. Сонымен қатар, дәрілік препараттарда қолданылатын негізгі және қосалқы заттардың тұтқырлығы өңдеу бетінің ауданына және аэрозольдық бөлшектердің мөлшеріне де тікелей әсер етеді. Ол тозаңдату барысында бөлшектердің таралу сипаты және ауданы тікелей құты ішіндегі қысымға тәуелді болуына байланысты. Құтының ішіндегі қысыммен микронасостың көмегімен дәрі дәрмекті тозаңдату, микронасостың құрылысына, қақпақшаға әсер ететін күштің және сұйықтықтың ағуға қарсылығы, яғни тұтқырылығына тәуелді. Микронасостардың құрылысы бірдей болуына және де оған әсер ететін күштің де тұрақты болуына қарамастан өңделетін беттің ауданы құтының ішіндегі сұйықтықтың тұтқырлығына байланысты болады. Тұтқырлығы аз сұйықтықтың ағысқа қарсылығы төмен болуына байланысты, тозаңдату барысында, өңделетін беттің ауқымды ауданын қамтиды. Осылайша композиция тұтқырлығын реттеу арқылы тозаңдату кезінде өңделетін беттің кең аймағын қамтуға қол жеткізуге болады. Сондықтан дәрілік спрейлерді дайындау барысында композиция құрамындағы дәрілік препараттардың тұтқырылық сипатына басты назар аудару керек.
Зерттеу барысында құрамында ПЭО-400 ерітіндісі бар бірнеше спрейлік композициялар таңдалып алынды. Қосалқы заттардың оңтайлы арақатынасын анықтау үшін, зерттелетін композиция құрамдарының тұтқырлықтары шығын алауын конусының сипатымен құрылысына қалай әсер ететінін талдау жүргізу қажет болды.

3.3 Спрейдің жұмыс композицияларының кинематикалық тұтқырлығын зерттеу
Тұтқырлықты ГОСТ 33-2000 баяндалған әдістемеге сәйкес ВПЖ-2 түріндегі сұйықтық вискозиметрінде, қалыпты қысым мен 20°С температурада өлшеді. Алынған нәтижелер 12-кестеде келтірілген.
Кесте 12 – Спрей компазициясының кинематикалық түтқырлық
Композиция № Орташа кинематикалық түтқырлық, сСт Метрологиялық сипаттама
1231 2,96 51* = 0,0208 Ах = 0,0535 х ± Ах = 2,96 ± 0,0535 £ = ±1,81%
2 4,36 5* = 0,0186 Ах = 0,0477 х ± Ах = 4,36 ± 0,0477 £ = ±1,09%
3 7,65 5* = 0,0231 Ах = 0,0594 х ± Ах = 7,65 ± 0,0594 £ = ±0,78%
4 11,18 5Х- = 0,0378 Ах = 0,0972 х ± Ах = 11,18 ± 0,0972 £ = ±0,87%
5 24,98 5^ = 0,2506 Ах = 0,6440 х ± Ах =24,98±0,6440 £ = ±2,58%
6 42,0 Бх = 0,2877 Ах = 0,7394 х ± Ах = 42,0 ± 0,7394 £ = ±1,76%
1 2 3
7 61,78 5* = 0,5322 Ах = 1,3677 х ± Ах = 61,78 ± 1,3677 £ = ±2,21%
8 100,69
5* = 0,13338 Ах = 0,3440 х ± Ах = 100,69 ± 0,3440 £ = ±0,34%
9 138,95 Бх = 0,3246 Ах = 0,8341 х ± Ах = 138,95 ± 0,8341 £ = ±0,6%

Спрей композициясының тұтқырлығының алынған зерттеу нәтижелерін көрсету үшін спрей композициясы тұтқырлығының оның ПЭО-400 концентрациясынан тәуелділік графигі құрылды (6-сурет).
-1066804081145Кинематикалық тұтқырлығы сСТ
00Кинематикалық тұтқырлығы сСТ
Тұтқырлықтың концетрацияға тәуелділігі
Сурет 6 - Спрейдің кинематикалық тұтқырылығының ерітіндінің ПЭО 400 концентрациясынан тәуелділігі
6-суреттегі графиктен көріп тұрғанымыздай, 20% дейінгі ПЭО-400 концентрациясы су ерітінділерінің тұтқырлығына айтарлықтай әсер етпейді, кинематикалық тұтқырлық мәндері тазартылған судың кинематикалық тұтқырлығымен бірдей. Концентрациясы 30%-дан 70% дейінгі аралықтағы ПЭО-400-ның зерттелетін ерітінділердің тұтқырлығына әсері айқындала түседі, бұл жерде ПЭО-400 концентрациясы артқан сайын тұтқырлықтың да бірқалыпты өсетіндігін байқауға болады. Концентрациясы 70% асатын ПЭО-400 ерітінділері концентрация әрі қарай өскен сайын артатын тұтқырлыққа ие болады. Спрейдің үлгілік композицияларының шығын алауын талдау
Композициядағы ПЭО- 400 концентрациясының спрейдің орамадан шашырауына мүмкін болатын әсерін бағалау үшін спрейдің тұтқырлықты анықтаудағы сияқты композициясын пайдаланды. Шығын алауының статикалық ізін алу үшін шашыратқышы бар баллон орнатылатын үстел мен оған қарама-қарсы бағыттаушыларға бекітілген экраннан тұратын қондырға пайдаланылды. Экранға микросорғы тетігін бір рет басқанда зерттелетін ПЭО-400-дың статикалық алау ізі шығарылатын сүзгі қағаз бекітілді. Осындай жолмен алынған сүзгі қағазындағы шығын алауының ізін бөлме температурасында жарты сағат кептіріп, келесі көрсеткіштерді тіркейді: аэрозоль бөлшектерінің шығын алауы аймақтарына таралу түрі, диаметрі және үлестірімі. Аталған көрсеткіштерді көзбен бағалауды оңайлату үшін ПЭО-400 ерітінділерін көк метиленмен бояйды [14].
Аэрозоль дәрілерінің шығын алауын талдау барысында алынатын алаудың статикалық ізін үш аймаққа бөлу туралы шешім қабылданды:
Ішкі - ірі аэрозоль бөліктерінен тұрады;
Орталық немесе жұмысшы - орташа немесе кіші мөлшердегі аэрозоль бөлшектерінен тұрады;
Сыртқы - ұсақ аэрозоль бөлшектерінің шашырау аймағы.
Рецептураны дұрыс таңдаған кезде статикалық шығын алауының тығыз бөлігінің мөлшері минималды, жұмыс аймағының ауданы ең үлкен және ішкі аймаққа ең кіші түсім болады деп есептеледі. Статикалық алау ізіндегі аэрозоль бөлшектерінің тиімді үлестірімінің сұлбалық кескіні 7-суретте көрсетілген.

Сурет 7 - Статикалық алау ізіндегі аэрозоль бөлшектерінің тиімді үлестірімінің сұлбалық кескіні
Ескерту: А - ішкі аймақ; Б - жұмыс аймағы; В - сыртқы аймақ.
Статикалық алау іздерін талдау барлық алынған іздерді алаудағы аэрозоль бөлшектерінің таралуы бойынша үш топқа бөлуге мүмкіндік береді (13-кесте).
Кесте 13 - Статикалық алау іздерін талдау №
топ макрогол-
400 концентрациясы
Шығын алауының диаметрі, см Аймақ аудандарының қатынасы, %
Ішкі Жұмыс Лақтыру аймақтары
1 2 3 4 5 6
1 10-ден 30% дейін 19-24 6,25-7,9 43,75-55,3 36,8 - 50
2 40-ден 60% дейін 12-15 6,7-8,3 78,4-80,8 12,5-13,3
3 70%-дан жоғары 5-9 25,4-32,1 23,8-31,2 43,4-44,1
Бірінші топты ПЭО - 400 концентрациясы 30% дейінгі композициялар құрайды. Бұл топқа ішкі аймақта ірі бөлшектердің мүлдем болмауы мен аэрозоль бөлшектері тығыздықтарының орталық аймақтан сыртқы аймаққа қатты ығысуы тән, бұл шашу кезіндегі дәрі тамшыларының қатты шашырауын көрсетеді (8-сурет)

Сурет 8 - Бірінші топ композицияларының алау ізінің сұлбалық кескіні
Ескерту: А - ішкі аймақ; Б - жұмыс аймағы; В - сыртқы аймақ.

Сурет 9 – ПЭО - 400 10% ерітіндісінің шығын алауының суреті
Екінші топқа ПЭО-400 концентрациясы 30%-дан 60% дейінгі композициялар кіреді. Бұл топқа жататын композициялардың шығын алауының іздерінде айқын ішкі аймақ, жұмыс аймағындағы аэрозоль бөлшектерінің жоғары концентрациясы және сыртқы аймаққа төменгі шашырау болады. Бұл топ үшін 10-суретте кескінделген бөлшектер үлестірімі тән.
Сурет 10 - ПЭО-400 концентрациясы 30%-дан 60% дейінгі композициялардың статикалық шығын алауындағы бөлшектер үлестірімі
Ескерту: А - ішкі аймақ; Б - жұмыс аймағы; В - сыртқы аймақ.

Сурет 11 - ПЭО-400 концентрациясы 50% болатын композициялардың шығын алауының суреті
Үшінші топқа ПЭО-400 концентрациясы 60% жоғары болатын композициялардан тұрады. Мұндай ерітінділер шашырған кезде ауыр аэрозоль тамшылары қалыптасады, нәтижесінде барлық бөлшектер ішкі аймақта тұнады да, олардың азғантай ғана бөлігі жұмыс аймағына келеді.

Сурет 12 - ПЭО-400 концентрациясы 60% жоғары болатын композициялардағы статикалық шығын алауындағы бөлшектер үлестірімі

Сурет 13 - ПЭО-400 концентрациясы 90% болатын композицияның шығын алауының суреті
Жүргізілген зерттеу нәтижелері бойынша ПЭО-400 концентрациясы 30% -дан 60% дейінгі зерттелетін үлгілердің екінші тобына жататын үлгі композицияларының тиімді ізге максималды түрде жақын статикалық шығын алауы болады деген қорытынды жасауға болады.
Спрейдің шығын алауының жұмыс аймағындағы аэрозоль бөлшектерінің мөлшерін анықтау
Әдеби мәліметтер бойынша спрейдің шашылуы барысында қалыптасатын бөлшектердің мөлшері 5-тен 50 мкм дейінгі аралықта өзгеріп тұрады. Алайда бұл мәліметтер негізінен интраназальды қолданылатын спрейлерге қатысты болады. Сыртқа пайдаланылатын спрейлер үшін мұндай мәліметер жоқ. Сонымен қатар шашырау барысында аэрозоль тамшыларының шамадан тыс ұсақтануы шашылатын дәрінің толығымен пайдаланбауына әкелуі мүмкін, себебі дәрінің белгілі бір мөлшері өңделетін бетке (ұсақ бөлшектер ауа кедергісіне төтеп бере алмайды) жетпейді, ал дәрінің белгілі бір мөлшері өңделетін бет аймағына жетуі мүмкін. Осы себепті шығын алауының жұмыс аймағына сәйкес келетін аэрозоль бөлшектерінің мөлшеріне талдау жасау қажеттілігі туады.
Алаудың жұмыс аймағы тамшыларының мөлшерін талдау зерттелетін үлгілердің екінші тобына әкелді, себебі олар аэрозоль бөлшектерінің тиімді үлестіріміне сәйкестеу болып табылады.
Шығын алауындағы аэрозоль тамшыларының мөлшерін келесі әдіс бойынша анықтайды: статикалық таңбалар алуға арналған қондырғыны көлденең орналастырады, экранды жабын әйнектерімен жабады, алаудың жұмыс аймағына микроскопиялық тор (Горяев камерасы) орнатылған бір-бірінен тең қашықтықта орналасқан 4 жабын әйнегін қояды.
Зерттелетін дәріні бір рет шашыратқаннан кейін жабын әйнектерін микроскоп астына араластырып, микроскопиялық тордың үсті мен оның көріну шегінде орналасқан тамшылардың мөлшерлерін анықтайды. Аэрозоль тамшыларының мөлшерін iPhotoMEASURE 3.0 бағдарламасы көмегімен анықтайды.
iPhotoMEASURE 3.0 бағдарламасы суретте тіркелген нысандардың өлшемдерін осы суреттегі үлгі өлшемдерімен салыстыруға мүмкіндік береді. Үлгі ретінде өлшемі қалыпты болып табылатын Горяев камерасының микроскопиялық торы пайдаланылды. Аэрозоль бөлшектерінің мөлшерін анықтау бірнеше тізбектелген операциядан тұрады:
Микрофотосуретті бағдарламаға жүктеу.
Үлгі нысанына маркерлер орнату.
Маркерлерді калибрлеу.
Үлгі өлшемдерін тағайындау.
Тамшы өлшемдерін анықтау.
Сонымен, өлшемдері бойынша 5 фракцияға бөлінген 256 фотосуретке талдау жүргізілді. Жүргізілген өлшеу нәтижелері 14,15 және 16-суретте келтірілген.

Сурет 14- Алаудың жұмыс аймағындағы бөлшектердің өлшем бойынша үлестірілуі. ПЭО-400 концентрациясы 40%

Сурет 15 - Алаудың жұмыс аймағындағы бөлшектердің өлшем бойынша үлестірілуі. ПЭО-400 концентрациясы 50%

Сурет 16 - Алаудың жұмыс аймағындағы бөлшектердің өлшем бойынша үлестірілуі. ПЭО-400 концентрациясы 60%
Диаграммадан көрініп тұрғандай, алаудың жұмыс аймағы үшін бөлшектердің жалпы санының шамамен жартысын құрайтын өлшемдері 150-ден 200 мкм дейінгі бөлшектер фракциясы тән. Сонымен қатар, фракциялардағы бөлшектер қатынасының қоюландырғыш концентрациясына байланысты өзгерісі байқалады. Концентрацияның артуы тамшы өлшемдерінің артуына әкеледі.
Нәтижелерді талдау негізінде жұмыс аймағы бөлшектерінің 70%-ның орташа мөлшері 100-ден 200 мкм дейінгі тұтқырлығы ең кіші тиімді шығын алауы бар тұрақты дәрілік түрді алуға мүмкіндік беретін қабынуға қарсы әсері бар спрей құрамы ұсынылды.
«Қызыл май» спрейінің құрамы
«Қызыл май»полифитті майы 5,0
Полисорбат - 80 ТУ 6-14-93 8-793,0
Макрогол-400 ТУ - 2483-167-05757587-2000 40,0
ФС 42-2619-97 тазартылған суы, дейін 100,0
Зерттеу бойынша қорытынды
Әр түрлі қатынастағы этил спирті мен су еріткіштерінің қоспасы бар спрей композициясын тұрақтандыру мүмкіндігі зерттелді. Алынған нәтижелер аталған әдісті қолдану мүмкін еместігін көрсетті.
Бірінші ретті эмульгаторларды пайдаланатын спрей композицияларының қатары құрастырылып, талданды. Концентрациясы 3% дейінгі полисорбат 80 мен Empilan КМ 25 F үміт күттіретін нәтижелер көрсетті.
Қызыл май-су эмульсиясын бірінші және екінші ретті эмульгаторларды біріктіре отырып тұрақтандыру тиімсіз болып шықты.
Қызыл май-су эмульсиясын тұтқырлықтың әр түрлі модификаторлары арқылы тұрақтандыруға зерттеу жүргізілді. Қоюландырғыш ретінде концентрациясы 40% -90% аралығындағы ПЭО-400 ерітінділерін пайдаланған кезде эмульсияның тұрақты композициялары алынды.
Қосымша және белсенді заттар компоненттерінің тиімді қатынасын таңдау мақсатында спрей үлгілерінің шығын алауларының сипаттамалары зерттелді. Тиімді мәнге сай келетін бөлшектер үлестірімі ПЭО-400 тұтқырлық модификаторының концентрациясы 40%- 60% болатын спрей композициясын көрсетті.
Спрей композициясының шығын алауындағы бөлшектердің үлестірімі мен мөлшеріне зерттеулер жүргізілді. Шығын алауының жұмыс аймағындағы бөлшектер 100 мкм-ден 200 мкм дейін болатындығы анықталды.
Спрей композициясы тұтқырлығының шығын алауы сипаттамаларына әсері зерттелді. Шығын алауындағы бөлшектердің тиімді үлестіріміне сәйкес келетін 12 сСт - 42 сСт аралығындағы композициялар анықталды.
Еріткіш қоспаларын, эмульгаторларды, соэмульгаторлар мен тұтқырлық модификаторын таңдаудағы жан-жақты технологиялық зерттеулер құрамы қызыл май 5.0, эмульгатор полисорбат-80 3.0, ПЭО-400 40.0 тұтқырлық модификаторы, 100.0 дейінгі тазартылған судан тұратын "Қызыл май" деген шартты атауы бар спрей құрамына ұсынылды.
3.4 «ҚЫЗЫЛ МАЙ-СПРЕЙ» ДӘРІЛІК ЗАТЫНЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ СХЕМАСЫН ЖАСАУ ЖӘНЕ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ЛИНИЯСЫН ЖОБАЛАУПРОЕКТИРОВАНИЕ ТЕХНОЛОГИЧЕСКОЙ ЛИНИЙ И РАЗРАБОТКА ТЕХНОЛОГИЧЕСКОЙ СХЕМЫ «КЫЗЫЛ МАЙ-СПРЕЯ».«Қызыл май-спрей» дәрілік затының технологиялық схемасыВ результате проведенных исследований был разработан состав спрея противоожо и противовоспалительного действия. Разработана его технологическая схема производства. «Қызыл май-спрей» дәрілік затының технологиялық схемасы А – қосышасынан қараңызТехнологическая схема производства спреяантимикробного и противоожогового действияВР 1.1Санитарная обработка помещений и оборудованияВР 1.2Санитарная обработка технологической одеждыВР 1.3Подготовка воздухаВР 2.1Мойка тарыВР 2.2Сушка тарыТП3.1Отвешивание Кызыл майТП 3.2Отвешивание и отмеривание ВВТП 4.1Получение эмульсии Кызыл май с ПЭО-400ТП 4.3Гомогенизация компонентов спреяУМО 5.1ФасовкаУМО 5.2Упаковка и маркировка3.5 Технологиялық процестің сипаттамасы
ҚЖ 1. Өндірісті және материалдарды дайындау
ҚЖ 1.1. Бөлме мен жабдықтарды санитарлық тазалаудан өткізу.
Спрей ДҚ-ын дайындау алдында жалпы тазалау жұмысы жүргізіледі. Өндірістік бөлмелерді синтетикалық жуғыш заты бар 3% сутегі асқын тотығы немесе 1-2% хлорамин ерітіндісімен (40 - 50°С) тазалайды. Таразы мен ыдыстарды дезинфекциялық ерітіндіге батырылған салфеткамен сүртеді. Бөлмені тазаудан өткізгеннен кейін қызметкерлерді босатып, бактерицидті шамды 1 сағатка қосады.
Өндірістік бөлме ауаысындағы микроб көлемі Кротов системасы «Ауаның бактериологиялық анализ құралы» арқылы өндірістік процесс кезінде аптасына бір реттен кем емес және жұмыс алдында екі аптада бір реттен кем емес 1-1,5 сағат жасалуы қажет.
Санитарлық тазалау алдында жабдықтарды тексеру:
Алдындағыт сериядан ыдыста шикізаттың болмауы;
Құрал – жабдықтардың тексерілуі;
Аппаратура мен коммуникацияның орналасуы;
Айналатын бөлігі бар жабдықтардың қоршалуы.
Жаңа серияны енгізу алдында міндетті түрде ыдыстарды жуады. Жабдықты тазалау мен дезинфекциясы 1% дегмин ерітіндісі және 0,5% жуғыш заты бар 3% сутегі асқын тотығы ерітіндісін пайдалану арқылы жүргізіледі. Жабдықтарды жылы немесе суық сумен шаю қажет.
Аппаратуарның, жабтықтардың және коммуникацияның микробиологиялық тазалығын стерильды тампонмен шаю арқылы анықтайды.
ҚЖ 1.2. Технологиялық киімді санитарлық тазалаудан.Дәрілік заттардың өндірісінде жұмыс жасайтын барлық тұлғалар «Жұмысқа тұру мақсатында міндетті түрде профилактикалық және медициналық зерттеуден өту туралы» нұсқаудан өтеді. Өндірістік орында жұмыс жасау үшін технологиялық киім пайдаланады. Қолды жуу үшін иіс сабын, ал дезинфекциялау үшін 1% дегмин қолданады. Жұмысшы қызметкерлердің қолдарындағы микробты тексеру тампонмен шаю арқылы жүзеге асырады.
ҚЖ 1.3. Ауаны дайындау
Вентиляциялық ауаның, сонымен қатар вентиляцияның орнығуы, фильтірлеуші камера және ауа өткізгіштіктің тазалығын дайындау жұмысшының нұсқауы бойынша іске асады. Ауаның тазалығы (1м3 - дегі микроорганизм саны) белгіленген нормаға сәйкес болуы қажет. Өндірістік орындағы фильтрокамера мен ауа өткізгіштіктің ішкі және сыртқы қабатына дезинфекциялық тазалау жасалуына мүмкіндік болуы қажет.
ҚЖ 2. Ыдыстарды дайындау
ҚЖ 2.1. Жуу. Полимерлі материалдан жасалған бутылкалар мен тығын мадериалдарын шуғыш заттармен жуады. Ыдыстарды жылы сумен (30-40°С) шайып болған соң 0,5% хлорамин ерідіндісіне 30-25 минутқа батырып қояды.
ҚЖ 2.2. Кептіру. Жуылған бутылкалар мен тығын материалдарды 4-5 сағат 45°С – тан жоғары емес температурада кептіру шкафында кептіреді. Флакон мен қақпақтарды визуальды тексерістен кейін қаптауға, белгілеуге, рәсңмдеуге жібереді.
ТП 3. Шикізат пен көмекші заттарды дайындау
Өндірістік бөлімге түсетін спрейдің барлық компонентерін аналитикалық лабораторияда нұсқауға және НД сәйкестігіне тексеріледі. Спрей компонентерін техникалық таразыда жеке ыдыспен өлшеу арқылы жүзеге асады. Тазартылған суды өлшеуіш ыдыспен өлшейді.
ТП 4. Спрей өндірісі
ТП 4.1. ПЭО-400 арқылы қызыл май эмульсиясын алу
Араластырғышы өшірілген жеке реакторға өлшеп алынған эмульгатор мен қызыл май салып, бірқалыпты қоспа болғанша гомогенизациялайды, араластыру барысында 10 минут бойы өлшеп алынған ПЭО-400 құйып, аралыстыруды тағы 5 минут жалғастырады. Дайын эмульсияны ТП стадиясына жібереді.
ТП 4.2. Спрей компонентерінің гомогенизациясы
Реактордағы екі затты қосып, біртекті ашық-қызғылт сары түс пайда болғанша 15 – 20 минут гомогинизациялайды. Дайын спрейдің сапасын реологиялық қасиеттері бойынша бағалайды.
ҚОМ 5. Рәсімдеу және қаптау
ҚОМ 5.1. «Кызыл май» спрейін полимерлі бутылкаға рәсімдеп, полимерлі бұралғыш қалпақша және шашырағыш саптамамен жабдықтайды.
ҚОМ 5.2. Бутылкаларды белгілеу. Бутылканы поливинилхлоридпен қапталған қағаз қорапшаға қаптайды. Әрбір жеке қорапшаға қолдану туралы нұсқаулық салынады. Әрбір қорапшаға этикетка жабыстырылады. Этикеткада міндетті түрде өндіруші, оның тауарлық белгісі, дәрілік заттың мемлекеттік және латынша атауы, ДЗ – ң құрамы, саны, қолданылуы, сақтау шарттары, регистрациялық нөмері, серия нөмері, жарамдылық мерзімі көрсетіледі.
3.6 ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ЛИНИЯНЫҢ ПРОЕКТІСІ
GMP стандартына сай спрей ДҚ өндірісінің технологиясы мен линиясының жабдықталуы.
Спрейдің технологиялық өндірісі тек қана автоматтық жабтықтау арқылы ғана емес, сонымен қатар аз сериялы өндіріс үшін жартылай автоматтық жабдықталуы мүмкін.Спрейдің технологиялық өндірісі тек қана автоматтық жабтықтау арқылы ғана емес, сонымен қатар аз сериялы өндіріс үшін жартылай автоматтық жабдықталуы мүмкін.Біз өзіміздің дипломдық жұмысымызға автоматтық жабдықтауды тандап алдық. Себебі, бұл линияда көп сериялы ДЗ – тар өндіру іске асады.
Спрей ДҚ – пын жасау суды дайындаудан басталады. Бастапқы этапта алдын ала суды тазалау механикалық фильтр көмегімен іске асады. Келесі этап – екілік қайтымды осмыс қондырғысы арқылы суды тазалау. Тазартылған су жылутуға болатын ыдыста жиналып, осы ыдыс арқылы ерітінді жасау үшін реакторға түседі. Шыны флакондарды тазалау келесі бөлімдерден тұрады: флакондарды жинау үстеліне жинап, транспортер арқылы жуғыш қондырғыға түсіру. Сызбасы сурет 17 – де көрсетілген.

Сурет 17 – Жуғыш қондырғысының сызбасы – алдынғы көрінісСурет 18 – Жуғыш форсункалар мен аударғыш қондырғылардың сызбасы
Автоматтық жуғыш қондырғысы екі секциядан тұрады. Бірінші секцияда флакондардың ауызын төмен орналыстыру арқылы тазартылған сумен ішін және сыртын шаю жүргізіледі. Осыдан кейін тазартылған флакондар екінші секцияға өтеді. Онда оларды инекция арналған сумен шаяды. Флакондарды жуып болған соң, оларды аударғыш үстелге қойып, конвейер арқылы стерилизаторға жіберіп, термиялық тазалауға ұшыратады. Қыздырудың максималды температурасы 280°С ± 10°С. Осы температурада тазалау жұмысы 5 минутты құрайды. Осыдан кейін флакондар салқындату зонасына түсіп, тазартылған ауа арқылы 30°С температураға дейін салқындатады. Салқындату зонасындағы 14 класс НЕРА фильтрлері арқылы өткізгенде артық қысым пайда болады. Дайын флакондар арнайы кассетаға жиналады. Бұл қондырғы көлемдік дозалау мен гравитациялық әдіс арқылы сұйықтықты құюды қамтамасыз етеді.
Автоматтық ленейка жабдығының негізгі бөліктері құю автоматы, микродозаторды кигізу және микродозатормен флаконды тығындау болып табылады. Флакондарды дайындау автоматтық режимде іске асады. Спрейдің құю және тығындау автоматтары 19 - суретте көрсетілген.
Сурет 19 – Спрейдің құю және тығындау автоматтары
Аударғыш үстел.
Конвейер.
Флакондарды төтеу қондырғысы.
Флакон датчигі.
Форсунка блогы.
Дозалаушы қондырғы.
Қақпаққа арналған вибробункер.
Қақпақты кигізу датчигі.
Орау түйіні.
Орналастырушы.
Дайын қнім конвейірі.
Кесте 14 – Аппараттың техникалық сипаттамасы
Жабдықтың өнімділігі, фл./сағ. 4000 (50 мл флакон үшін)2500 (100 мл флакон үшін)
Доза дәлдігі ОСТ 64-492-85 «Дәрілік заттар.қаптау барысында рұқсат етілген ауытқу» стандартына сай келеді
Қуат кернеуі, В 220
Тұтынылатын қуаты, кВт, 1,6
Дәрілік затпен қатынасқа түсетін беткей тот баспайтын болат және силикон
Шығыс материалымен қатынасқа түсетін беткей тот баспайтын болати полиацеталь
Жабдық габариті (ДхҰхБ), мм 2800х1500х2400
Масса, кг, көп емес 800
Автоматтың жұмыс жасау көрінісі: стерилизациядан өткен флакондар аударғыш үстелге жіберіледі 1, одан соң ковейірге 2. Конвейір қателік кетсе, онда бұғаттаушы қондырғысы қарастырылған 3. Конвейірден кейін флакондар позиционирлеуші айналатын құрылғысына түседі, флакондардың түгелдігі датчик арқылы бақылыанадың. Одан кейін флакондар форсунок блогына түседі 5, дозалаушы қондырғысының көмегімен флаконға субстансиялар құйылады 6. Вибробункер арқылы микродозаторлар флаконға түседі 7. Монипулятар көмегімен микродозаторлар киіледі. Қақпақтардың дұрыс кигізілуін датчик бақылайды 8. Микродозаторларды орау үшін орау түйінін пайдаланады 9. Одан соң флакондардың орналасуы басталады 10, дайын өнімді конвейірге орнатады. Спрейді құю және тығындау автоматтары «таза зонада» ламинар астында орналасып өндіретін ДЗ – ң типіне байланысты А немесе В классының тазалығын қамтамасыз етуі қажет. Дайын флакондар транспортер арқылы қаптау зонасына этикетканы жабыстыру мен картонды ыдысқа қаптау үшін өткізіледі. Спрей өндіру цехында бірнеше ДЗ – тар өндіру жылдамдығын арттыру мақсатымен екі технологиялық линия жасалды: аз сериялы және көп сериялы. Сонымен қатар бұл цехта түгел автомвтты технологиялық линия жасалған. Ол үлкен сериялы ДЗ – тармен және ауқымды көлемді өндіруді қамтамасыз етеді. Мұндай аппараттық көріністің анық артықшылықтары бар. Бұл жағдайды спрей ДҚ – ғы ДЗ – н көп мөлшерде шығаруға болады (автоматтық линияда), сонымен қатар тұрақты шығару технологиясы қамтамасыз етеді. Бұл GMP стандартына сай ДЗ – ң керекті шарты болып табылады. Осыған параллель жартылай автоматтық технологиясында басқа типті жаңа спрей түрін жасауға мүмкіндік береді. Жетінші суретте спрей өндіріс цехының жабдықтарының орналасу сызбасы:
Сурет 20 - спрей өндіріс цехының жабдықтарының орналасу сызбасы
Спрей өндіріс цехындағы негізгі жабдықтар тізімі:
Субстанция дайындауға арналған реактор;
Құрғақ компоненттерді өлшеуге арналған ламинарлы бокс;
Дайын субстанциялар мен тазартылған суды сақтау ыдыстары;
Су дайындау қондырғысы
Аралық шлюздар
Тот баспайтын болаттан жасалған үстел
Аралық үстелдер
Флакондарды жуу қондырғысы
Өткізгіш типтегі стерилизаторлар
Ламинпрлы бокс
Микродозатордың тығындалуымен толтыру линиясы
Этикетка жабыстыру машинасы
Бақылау үстелі
Картонажды машина
Термоқартағыш машина
Бугенераторы
Конвейерлі секциялар
Цехтың негізгі бөлмелеріне қойылатын талаптар: тазалығы, температурасы және ылғалдығы.
Кесте 15 - Цехтың негізгі бөлмелеріне қойылатын талаптар
№ Бөлме атауы Таза кеңістіктің түрі Температура, °СЫлғалдылығы, %
1 2 3 4 5
1 Аппараттық № 1 D 19 - 26 ≤ 60
2 Аппараттық № 2 D 19 - 26 ≤ 60
3 Су дайындау K 19 - 26 ≤ 60
4 Толтыру және қаптау бөлмесі D/C 19 - 26 ≤ 60
5 Киім ауыстыру бөлмесі K 20 - 25 ≤ 60
6 Флакондарды жуу және стерилизациялау бөлмесі D 19 - 26 ≤ 60
7 Қаптау және белгілеу участкісі K 19 - 26 ≤ 60
8 Киіс ауыстырғыш боксі D 20 - 22 ≤ 60
9 Шикізат қоймасы K/D 19 - 26 ≤ 60
10 Растарочная K 19 - 26 ≤ 60
11 Қойма № 1 K 19 - 26 ≤ 60
12 Венткамера - 19 - 26 ≤ 60
13 Қойма № 2 K 19 - 26 ≤ 60
Технологиялық линияның негізгі артықшылықтарыПроизводство препарата начинается с получения воды очищенной, для этих целей используется установка водоподготовки 4 с двойным обратным осмосом. После получения воды очищенной она через трубопроводы поступает в реактор 1 , где производится приготовление субстанции в виде эмульсии. Далее готовая субстанция по продуктопроводу поступает в емкость 3 для хранения субстанции. Одновременно с приготовлением субстанции флаконы марки АБ со склада сырья поступают в растарочную комнату, затем через шлюз 5 в комнату мойки и стерилизации. Мойка флаконов производится шприцеванием в двух секциях – водой очищенной и водой для инъекций. Конструкция мойки выполнена таким образом, что обеспечивается поворот флакона на 180° горлом вниз, при этом одновременно может производиться мойка до 20-ти флаконов. Существенной особенностью конструкции мойки является формирование линейки из 10-12 флаконов, поворот которой осуществляется в первой секции и сразу начинается шприцевание как внутри, так и снаружи флакона. Далее эта линейка флаконов поступает во вторую секцию, где производится шприцевание флаконов водой для инъекций. После шприцевания флаконы с большой скоростью переворачиваются на 180°, при этом из-за значительного радиуса поворота и большой скорости происходит инерционный выброс остатков воды из флаконов. Благодаря такому технологическому решению флаконы поступают в стерилизатор практически сухими, что очень важно.Стерилизатор 9 пристыкован непосредственно к мойке. Скорости подачи флаконов в мойку и стерилизатор согласованы. Стерилизатор снабжен НЕРА-фильтрами, и на входе происходит охлаждение флаконов.Флаконы из стерилизатора поступают в чистую зону (комната розлива и укупорки), в которой размещены ламинары 10. Под ламинарами установлена автоматическая линия розлива и укупорки, на которой производится наполнение флаконов готовой субстанцией, автоматическая установка на флаконы микродозаторов и их герметизация. Далее укупоренные флаконы по конвейеру поступают на установку этикетировки, где на них автоматически наносятся этикетки и производится печать серии, даты изготовления и срока годности. После этого флаконы поступают на стол визуального контроля 13, затем по транспортеру в картонажную машину, где они пакуются в первичную упаковку – картонную коробку, на которой также в автоматическом режиме проставляются серия, дата изготовления и срок годности. После этого производится групповая упаковка коробок в термопленку в термоусадочной машине 15. И, наконец, готовые групповые упаковки вручную укладываются в гофроящики (по 6 штук) и поступают на склад готовой продукции.:линияның құрылымы GMP стандарттарына сәйкес келеді;дозаның жоғарылылығы;линияның басқа флаконға ауыстыру мүмкіншілігі;жұмыс қауыпсіздігі;көлемінін кішілігі;басқа автоматтық жабдықтармен ауыстыру мүмкіншілік қабілеті;ТАРАУ ҚОРЫТЫНДЫСЫ1. «Қызыл май-спрей» дәрілік затының технологиялық сызбасы жасалды және «Dosfarm» ЖШС – сын да апробирленді.2. Спрей дәрілік қалпы өндірісінің технологиялық линиясы жобаланды. 3.«Қызыл май-спрей» дәрілік затына арналған барлық технологиялық процесстер мен қажетті технологиялық жабдықтар GMP стандартына сәйкес етіп жасалды.Все основное технологическое оборудование для производства спреев разработано специалистами фирмы «ВИПС-МЕД», квалификация оборудования и валидация технологических процессов также выполнены нашими сотрудниками.В соответствии с требованиями GMP квалификация оборудования и валидация проводятся в четыре этапа:– квалификация разработки и изготовления DQ;– квалификация установки и монтажа IQ;– квалификация функционирования OQ;– квалификация эксплуатации PQ.Последовательность выполнения процедур валидации приведена на рисунке 8:Основные особенности и преимущества:конструкция линии соответствует стандартам GMP;высокая точность дозы;возможность перенастройки линии на другой тип флаконов;надежность в работе;малые габаритные размеры;возможно совмещение с другими автоматическими машинами для проведения дальнейших операций;\Разработана и апробирована технологическая схема производства спрея «Кызыл май». Апробация производилась на производственной базе предприятия ТОО «Dosfarm» г. Алматы.3.7 Өндірістің технологиялық сызбасы
«Қызыл май – спрей» дәрілік затының өндірістік технологиялық сызбасы қосымша А да көрсетілген.
3.8 Өндірістің химиялық сызбасы
«Қызыл май – спрей» дәрілік затының өнідірісінде химиялық және биологиялық өзгертілер жоқ, сондықтан өндірістің химиялық сызбасы қажет емес.
3.9 Материалдық есептеулер
Серияның материалдық балансының есептемесі
Бастапқы деректер. «Қызыл май» спрей дәрілік затына 10 000 флаконға материалдық баланс.
Кесте 16 - ерітіндінің 1 л құрамы
Құрамы Салмағы, г Пайыздық үлесі, %
Қызыл май 50 5
Тазартылған су 520 52
ПЭО -400 400 40
Твин - 80 30 3
102
Өндірістің жалпы технологиялық шығыны 2,76%
Матариалды баланс есептемесінің деректері 17 кесетсінде ұсынылған

Кесте 17– Технологиялық үрдіс кезеңдерінің материалдық балансы
Жұмсалды Алынды
Шикізаттардың және жартылай өнімдердің атауы Саны Дайын өнімнің және шығындардың атауы Саны
Салмағы, кг Дана Салмағы, кг Дана
Шикізат Дайын өнім: «Қызыл май» полифитті майы 51,38 Спрей «Кызыл май» 1000 10000 флакон 100 мл
Тазартылған су 534,35 Твин 80 30,83 ПЭО – 400 411,04 Шығындарды есептегенде, 2,768 % 27,6 1027,6 1027,6
3.10 ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРТІПТІК НОРМАЛАР
Кесте 16 - Технологиялық үрдісте қолданылатын операциялар
№ п/п Орындалатын операциялар Операция элементтері Сызба бойынша жабдықтар Регламенттелген уақыт Операциядағы жалпы уақыт
1 1 3 4 5 6
1 Шиткізат пен жабдықты дайындау
Бөлмелер мен қызметкерлерді дайындау
30 мин. 90 мин.
Ыдыстар мен жабдықтарды дайындау
Таразылар,
араластырғыштар,
қалталау сызықтары 30 мин.
Қосымша материалдар мен шикізатты дайындау Таразы 30 мин. 2
Негізді алу
Тазартылған су алу Екілік қайтымды қондырғы 300 мин. 420 мин.
Негізбен эмульгаторды арластыру Реактор 60 мин Реакторда араластыру Гомогенизатор 60 мин. 3 Спрейді алу
Спрейді алу Реактор 60 мин. 90 мин.
Орамдау Орамдау сызығы 30 мин. 4 Дозалау
210 мин.
5 Құтыға спрейді орамдау
30 мин.

4 ТЕХНИКА – ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕМЕ
Кесте 17 - Технико-экономикалық негіздеу.
А. Өндірістік құны 10000 құты
№ Атауы Өлшем бірлігі Шығын нормасы Бағасы (тг) Құны
Негізгі шикізат
1 Қызыл май л 51,38 4400,00 226072,00
2 ПЭО - 400 кг 411,04 1500,00 616515,00
4 твин-80 л 30,38 8000,00 243000,00
6 Тазартылған су кг 534,35 100,00 5343,50
Негізгі шикізаттың қорытындысы       1090930,40
Қосымша материалдар
1 Қорап дана. 10000,00 23,00 230000
2 Пластмас құты дана. 10000,00 10,00 100000
3 Құтыға этикетка дана. 10000,00 10,00 100000
4 Нұсқамадана. 10000,00 2,00 20000
5 Крафт қағазы м 10,00 230,00 2300
6 Скотч м 82 1,85 246
7 Топтық этикетка дана. 170 7 1190
8 Басқа қосымша мат.   3000 3000
Қосымша материалдар қорытындысы
  634 436,00
Басқа өндірістік шығындар
1 Айлық аударым       180 000,00
2 Басқа шығындар       70 000,00
Басқа шығындар қорытындысы 250 000,00
Жалпы өндірістік құны   976 083,40
Б. Жалпы құны
Өндірістік құны   976 083,40
Әкімшілік шығындар 20% 380 672,53
Коммерциялық шығындар 9% 195 216,68
Жалпы өндірістік құны 1551972,61
В. Минимальді бағаның есептеулері
Жалпы құны   1551972,61
Минимальді табыс 30% 465591,78
10000 құтыға жалпы есептік минимальді баға 2017564,39
Бір бірлік өнімнің құны 321,76
5 ӨНДІРІСТІҢ ҚАУІПСІЗДІГІ
Кәсіпорынның бас жобасы өндірістік нысандарды жобалаудың өртке қарсы және санитарлық нормаларына жауап беруі керек. Өндірістік кәсіпорын алаңын жобалау кезінде келесі қағидаларды ескеру қажет:
а) бөлінетін зияндылықтар (газ, шаң, түтін, шу т.б.) түрлеріне және атмосфераға лақтырылатын шығарылымдарды тазалау дәрежесіне байланысты технологиялық үрдіс сипаты;
Осыған сәйкес кәсіпорын класы белгіленіп, кәсіпорын мен жақын маңайда орналасқан тұрғын аймақ арасындағы санитарлық қорғаныс алаңының ені таңдалады. Санитарлық қорғаныс аймағының алаңын көгалдандырылу және жайландыру көзделеді.
б) құрылыс алаңы бетінің күйі (орналастыру, көлбеулер, шалағай және сарқынды суларды шығаруды қамтамасыз ету);
в) кәсіпорын алаңында жолдардың орналасуы және адамдардың қауіпсіздігін ұйғару бойынша оларға қойылатын талаптармен қамтамасыз ету;
г) алаң бойына адамдардың жүруі үшін аяқжол ұйымдастыру (аяқжолдардың ені, жабындысы, авто көлік пен темір жол көлігіне қатысты орналасуы);
д) адамдар мен көліктердің жұмыс істеу және қозғалыс алаңдарын жасанды жарықтандыру.
е) кәсіпорын алаңында орналасатын өндірістік ғимараттар, үймереттер, жабық қоймалар және қосалқы ғимараттар арасындағы негізгі өртке қарсы алшақтық (кесте 2);
ж) өндірістік зияндылықтар бөлінетін барлық өндірістік ғимараттар басқа ғимаратттар мен тұрғылықты кварталдарға қатысты алғанда басым желдердің бағытына сәйкес орналастырылуы керек;
з) кәсіпорынның бас жоспарында өртке қарсы іс-шаралар кешеніне кіретін барлық ғимараттар, оның ішінде гидранттардың орналасуымен өртке қарсы су құбырлары да белгіленуі қажет
Өндірістік аймақта әрбір ғимаратқа жоба бойынша бос жатқан аумақ бойымен өрт сөндіруші машиналар кіре алатындай кем дегенде екі жағынан ені 6 м-ден кем емес, ал ауданы 10 гектардан көп ғимараттар үшін барлық жақтарынан да кіре берістер ұйымдастырылуы керек.
Цех ішінде (өндірістік ғимарат ішінде) қондырғыларды орналастыру тәсімдері технологиялық сұлбаның талаптарын ескере отырып, яғни қызметкерлерге арналған өтпелдер мен цехішілік көліктерге арналған өту жолдарының минималды ені ұйымдастырылады.
Жобаланатын технологиялық үрдіс пен қондырғыларды зерттеу негізінде құрамында: айналмалы және қозғалмалы элементтері бар, жұмыстардың биіктікте орындалуымен, жүктердің биіктікте тасымалдануымен сипатталатын, электрлік желісінің жоғары кернеуінде жұмыс істеуімен, жоғары немесе төмеңгі температурадағы элементтері немесе беттік аймақтарымен, бу немесе жоғары температурадағы судың бөліну мүмкіндігі бар аймақтарымен т.б. сипатталатын жарақат қауіпті аймақтар белгіленеді.
Электр тоғымен зақымдалудан қорғану іс-шараларын, электр желілерінде қысқа тұйықталудың нәтижесінде жарылыс пен өрттердің пайда болуынан қорғаныс (арнайы орындалған электр қондырғыларын пайдалану; қауіпсіз кернеулік, күштік және жарықтандырғыш желілердің тоқ өткізгіш бөліктерін оқшаулау; оларды қолмен ұстап қалудан жеткіліксіз жерге орналастыру; блоктауды, ескерту дабылдарын қолдану; қорғаныстық жерсіндіру мен өшіп қалуды; жеке қорғаныс құралдарын пайдалану т.с.с.).
Қысыммен жұмыс атқаратын қондырғыны қарастыру, Мемтехбақылау ұйымының тіркеуіне жататындарын және кәсіпорын әкімшілігінің бақылауында болатындарын анықтау қажет. Қысыммен жұмыс істейтін әр жабдыққа қатысты зиянды және қауіпті факторлар мен мүмкін болатын апат себептерін анықтау қажет.
Қысыммен жұмыс істейтін әр жабдыққа қатысты бақылаушы-өлшегіш аппаратураны, қауіпсіздік жабдықтары мен автоматикасын таңдап, оларды негіздеу қажет. Қысыммен жұмыс істейтін жабдыққа қойылатын қауіпсіздік талаптарын, оны орналастыруға лайықты ғимарат пен қызмет атқаратын жұмысшыларға деген талаптарды негіздеу қажет.
Ғимараттағы шу мен дірілдің пайда болу көздері белгіленеді және ғимараттағы діріл акустикалық активті қондырғыларды есепке ала отырып, жұмыс орындарындағы олардың нақты деңгейлері бағаланады.
Еңбек жағдайы бойынша өндірістік объектілерді аттестациядан өткізу, бұл өндірістік объектілерді, цехтарды, учаскелерді қауіпсіздікті, зияндылықты, оларда жұмыс істейтін ауырлығы мен қауіпсіздік пен еңбек қорғау облысындағы жүргізілетін іс-әрекеттер.
Өндірістік объектілерді аттестациядан өткізуге кіретіндер:
қауіпсіздік пен еңбек қорғау облысындағы нақты нормативтермен сәйкес ұйымдардың жұмыс орындарын аттесттациядан өткізу;
қауіпсіздік пен еңбек қорғау облысындағы олардың нормативтерімен сәйкестігі бойынша ұйымдардың өндірістік объектілерін кешенді бағалау:
еңбектің қауіптілігі мен зияндылығы дәрежесін бағалау;
жарақат қауіпсіздігі дәрежесін бағалау мен ұжымдық қорғаныс құралдарымен қамтамасыз ету;
жеке қорғаныс құралдарымен жұмыскерлердің қамтамасыз етілуін бағалау.
Өндірістік объектілерді аттестациядан өткізу нәтижесі келесідей мақсаттарда қолданылады:
нормативті құқықтық актілердің талаптарымен сәйкес жұмыс орындары үшін еңбек қауіпсіздігі мен жағдайын жақсарту бойынша ұйымдық –техникалық шаралар кешенін өткізу;
жұмыс орындарында еңбек қауіпсіздігі мен өндірістік ортаның нақты жағдайының шарттарын бағалау;
жұмыскерлерді қажетті жеке қорғаныс құралдарымен және ұйымдық қорғаныс құралдарымен қамтамасыз етілуін анықтау, олардың нақты жұмыс шартымен және оларға қойылатын стандарттар талаптарымен сәйкес келуін анықтау;
кәсіби аурулар мен кәсіби аруларға диагноз қоюға қауіп туындаған кезде орындалатын жұмыс пен кәсіпке байланысты аурумен байланыстылығын анықтау үшін қауіпті немесе зиянды жұмыс жағдайында жұмыс фактісін тағайындау, сонымен бірге дау-дамайлы жағдайларды шешу мен басқада жағдайларда сот түрінде шешу кезінде жұмыс фактілерін анықтау қажет;
өндірістік объектілерді немесе жабдықтарды пайдалануды (тоқтату), сонымен бірге технологияның өзгеруі туралы шешім қабылдау;
еңбек жағдай туралы статистикалық есеп беруді жасау;
жұмыскерлердің еңбектік міндеттерін (қызметтерін) орындауы кезінде, жұмыскердің денсаулығы мен өміріне келтірілген зиянына жұмыс берушінің жауаптылығын сақтандыру кезінде сақтандырушының (жұмыс берушінің) сақтандыру тарифін анықтау;
Қазақстан Республикасының еңбектік заңнамаларымен қарастырылған, зиянды және қауіпті еңбек жағдайындағы жұмыстарда жұмыскерлерге жеңілдіктер мен жәрдем ақылар төлеуді негіздеу;
зиянды өндірістік факторлар мен олардың әсерінен қорғау бойынша жүргізілетін шаралар туралы еңбек қорғау мен қауіпсіздік шарттары туралы жұмыскерлермен нақты ақпарат алу.
6 ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ
Технологиялық үрдіс және қондырғыларды зерттеу негізінде өндірістік кәсіпорында пайда болатын зиянды заттар, олардың агрегаттық күйлері (шаң, газ, булар) анықталады.
Олардың шекті рұқсат етілген мөлшері (ШРМ) және қауіптілік класы белгіленеді (кесте 6). Қарастырылып отырған ғимарат ішіндегі басқа бір қондырғының жұмысын есепке ала отырып, кеңесшінің нұсқауымен біртекті зиянды заттардың бөліну қарқындылығының шамасы алынады (шаң, газ, булар немесе төмендегі теңсіздік сақталуы тиіс болатын бір бағытта әсер ететін заттар):
Ғимаратқа келіп түсетін әрбір зиянды зат үшін оның қауіптілік көрсеткіші белгіленіп, басым зат анықталады және ол арқылы жалпы алмасымды желдетудің өнімділігі есептеледі. Қауіптілік көрсеткіші (мг/м3)
Ро = М / СШРМ
Мұндағы,
М – ғимаратқа келіп түсетін қарастырылып отырған зиянды заттың қосынды мөлшері, мг/м3;
СШРМ – оның ШРМ, мг/м3.
Басым зат Ро шамасының ең үлкен мәні арқылы анықталады.
Одан әрі нысанның орналасу аймағын сипаттау қажет (жергілікті рельеф, орман массивтерінің болуы – өрттің пайда болу көзі ретінде; өзен, көл маңайында орналасқан өнеркәсіптер үшін – су басу мүмкіндігі; автокөліктік және темір жолдарының, су көліктерінің болуы және т.б.). Өнеркәсіп алаңы құрылысының сипатын (құрылымын, тығыздығы мен құрылыс типін, өрттердің пайда болу және өршу мүмкіндіктерін, ғимараттар арасындағы өтпелдер мен қорғаныс паналарына кіре берістерде үйінділердің пайда болуы), жабдықтардың орналасу сипатын (ғимараттарда, ашық кеңістіктерде, үлдіріктерде), ғимартаттар мен үймереттердің техникалық сипаттамаларын (қабаттылығы, өлшемдері, қабырғалық толтырымы, жарық саңылаулары, төбе жабындысы, аралық жабындылары, ғимартаттың отқа төзімділігі, ғимаратқа қосарласып және оған жақын орналасқан қорғаныстық паналардың болуы) көрсету керек.
Ең үлкен ауысымдағы тұрақты жұмыс орындары мен қызметкерлердің болуы мүмкін орындарын көрсете отырып жұмыскерлер санын келтіру керек, энергетикалық және байланыс желілерінің сипатын (жер үстілік, жер астылық, эстакада бойында орналасқан, ор, топырақ қабатында, ғимарат қабырғаларының ішінде орнатылған), ішкі энергиямен қамамасыз ету көздерінің болуы, қажеттілік туындаған кезде (мысалы АҚ дабылы бойынша) жеке аймақтардың немесе барлық жүйенің электр желісінен қашықтықтан ажыратылу мүмкіндігінің болуын көрсету қажет.
Өндірістің газбен қамтамасыз ету жүйесінен автоматты түрде ажыратылу мүмкіндігін (егер мұндай мәліметтер бар болса), өндірісті ҚӘУЗ мен оттегімен, жарылыс қауіпті және жанғыш заттармен қамтамасыз ету жүйелерінің қауіпсіздігі мен сенімділігі жайлы ақпараттарды зерттеу қажет.
Өндірісті басқару жүйесінің санімділігіне, қызметкерлерді жұмылдыру аймағымен байланыс, хабарлау жүйесіне, жұмыс күшін толықтыру және басқарушы қызметкерлерді өзара алмастыру мүмкіндігіне баға беру қажет.
Бөлімде дауыстап сойлегіштердің, сиреналар, таблолардың орналасу орындарын (өндірістік ғимараттардың, этажеркалардың және өндіріс аймақтарының белгілену өстерінің координаттарын, әкімшілік тұрмыстық ғимараттардың атауларын) көрсету қажет, сонымен қатар кәсіпорынның ТЖ және АҚ штабының дабылдарын цехтың ТЖ және АҚ құрылымдарының басшыларына тарату мақсатында қолданылатын ақпарат тарату микрофондары, сиреналарды қосу құрылғылары мен жарықтық таблолары орнатылған бөлмелерді атап көрсету қажет.
Жобада АҚ дабылдары бойынша өндірістегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету талаптарына сәйкес жұмысты тоқтату, қызметкерлердің қорғаныс үймереттерінде жасырыну мүмкіндігін қарастыру қажет. Өндірістік технологиялық үрдіс немесе қауіпсіздік талаптарына сәйкес орындау мүмкіндігі болмаған жағдайда, арнайы кезекші қызметкерлерге қорғаныстық паналар ұйымдастырылуы қажет.
ТЖ зардаптарын жою ҚР Қарулы күштерінің, Азаматтық қорғаныс күштерімен, арнайы және Азаматтық Қорғаныстың әскериленбеген құрылымдарымен жүзеге асырылады.
Төтенше жағдай зардаптары құтқару және басқа да шұғыл жұмыстар аяқталғаннан соң жойылған болып есептелінеді.

ЗАКЛЮЧЕНИЕҚОРЫТЫНДЫЖүргізілген зерттеулер негізінде құрамына қызыл май - 5%, полисорбат-80 эмульгатор - 3%, макрогол-400 тұтқырлық модификаторы- 40%, 100.0 дейінгі тазартылған су кіретін спрей құрамы ұсынылды. Құрастырылған спрей үшін Алматы қ.,"Dosfarm" ЖШС мекемесінің өндірістік базасында сыналған технологиялық сұзба ұсынылды.
Тұтқырлықтың спрейдің технологиялық қасиеттеріне әсерін зерттеу шығын алауындағы бөлшектердің тиімді үлестірімі макрогола-400-дың 40-60% концентрацияларында алынатындығы анықталды, бұл 12 сСт-тен 42 сСт-ке дейінгі тұтқырлық аралығына сәйкес келеді.
Шығын алауының жұмыс аймағындағы бөлшектердің ең кіші өлшемі макрогола-400-дің тұтқырлығы 12 сСт-ке тең болғанда алынады.
Тұтқырлықтың спрейдің технологиялық қасиеттеріне әсерін зерттеу тұтқырлықтың 12 сСт-тен 42 сСт-ке дейінгі аралығы өсімдік сығындылары бар спрей түріндегі дәрілерді шығару үшін тиімді деген қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
«Қызыл май» спрейі өндірісінің технологиялық сызбасы құрастырылып, сыналды. Сынақ Алматы қ.,"Dosfarm" ЖШС мекемесінің өндірістік базасында жүргізілді.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІАлеева, Г.Н. Роль вспомогательных веществ в обеспечении фармацевтических и терапевтических свойств лекарственных препаратов (обзор) / Г.Н. Алеева, М.В. Журавлева, Р.Х. Хафизьянова // Хим.-фармац. журн. - 2009. - Т.43, №4. - С.51-55. Алексеев, К.В. Теоретическое и экспериментальное обоснование применения редкосшитых акриловых полимеров в технологии мягких лекарственных форм (мазей и гелей) и биопрепаратов: автореф. дис...д-ра фармац. наук: 15.00.01 / Алексеев Константин Викторович. - М., 1993. - 59с. Алексеев, Р.И. Руководство по вычислению и обработке результатов количественного анализа / Р.И. Алексеев, Ю.И. Коровин. - М.: Атомиздат, 1972.-72с. Алексеева, И.В. Разработка лекарственных форм для лечения ран / И.В. Алексеева // Фармация. - 2003. - №2. - С. 43-45. Альбанова, В. Наружное лечение атопического дерматита / В. Альбанова // Врач. Стандарты лечения. - 2006. - №4. - С. 76-78. Алюшин, М.Т. Синтетические полимеры в отечественной фармацевтической практике / М.Т. Алюшин, А.И. Артемьев, Ю.Г. Тракман. - М.: Медицина, 1974. - 153с. Андреева, И.Н. Перспективы развития технологии современных лекарственных форм с целевым транспортом к мишени:пенные терапевтические системы, аппретированные на тканях препараты: учеб.- методич. пособие / И.Н. Андреева, З.Д. Хаджиева; под. ред. Н.Д. Бунятян, Э.Ф. Степанова. - М., 2004. - 54с. Антонов, A.A. Эфирное масло EucalyptusMagarthuri / A.A. Антонов, А.Ю. Жданов // Химия природ, соединений. - 1986. - №4. - С.515-516. Аркуша, A.A. Исследование структурно-механических свойств мазей с целью определения оптимума консистенции: автореф. дис...канд. фармац. наук: 15.00.01 / Аркуша Анатолий Алексеевич. - Харьков, 1982. - 23с. Афиногенов, Г.Е. Антимикробные полимеры / Г.Е. Афиногенов, Е.Ф. Пананин. - СПб.: Изд-во «Гиппократ», 1993. - 263с.Балаев, Т.А. Галенофиллипт - препарат из листьев эвкалипта прутовидного / Т.А. Балаев, Б.Л. Молдавер // Фармация. - 2008. - №3. - С. 35-37.Башура, Г.С. Бактериологическая чистота фармацевтических аэрозолей / Г.С. Башура, A.A. Асланьянц, Е.М. Савинова //Фармация. - 1977. - T.XXVI. - №5. - С.66-68.Безуглая, Е.П. Исследование высвобождения некоторых лекарственных веществ из различных основ для мазей и суппозиториев / Е.П. Безуглая [и др.] // Фармаком. - 1999. - №1. - С. 26-29.Беленький, М.Л. Элементы количественной оценки фармакологического эффекта / М.Л. Беленький. - Л.: Мед. Лит., 1963. - С. 50.Беловолова, Е.А. Анализ цинеола и эвгенола в С02-экстрактах и эфирных маслах эвкалипта и гвоздики и геля «Дентолипт», содержащего названные экстракты и эфирные масла методом ГЖХ / Е.А. Беловолова, М.С. Родовниченко // Разработка, исследование и маркетинг новой фармацевтической продукции: сб.науч.тр. - Пятигорск, 2006. - Вып. 61. - С.159-161.Беловолова, Е.А. Физико-химическое, биофармацевтическое и микробиологическое изучение С02-экстракта эвкалипта с целью использования в стоматологии / Е.А. Беловолова, Т.Ю. Арчинова // Разработка, исследование и маркетинг новой фармацевтической продукции: сб.науч.тр. - Пятигорск, 2005. - Вып. 60. - С. 147-148.Биофармацевтические основы технологии лекарств и их использование в деятельности аптечных учреждений. - Пятигорск, 1988. - 41с.Биофармация: учеб. / А.И. Тихонов [и др.]. - Харьков: Золотые страницы, 2003. -240с.Бондарев, А.И. Солодка (обзор) / А.И. Бондарев, Ф.С. Зарудий, И.А. Русаков // Хим.-фармац. журн. - 1995. - № 10. - С. 33-39.Гаврилин, М.В. Применение полимеров и сополимеров производных акриловой кислоты и этиленоксида в фармации (обзор) / М.В. Гаврилин // Хим.-фармац. журн. - 2001. - Т.35, №1. - С.33-37.Гаврилин. М.В. Получение мази ибупрофена на полимерной основе, методы анализа и оценка биологической активности / М.В. Гаврилин, Л.С. Ушакова, Л.И. Карпеня // Хим.-фармац. журн. - 2003. - Т.37, №1. - С.33-35.Геркен, Е.Б. О применении ультразвука для введения растворов в источник света при спектральном анализе / Е.Б. Геркен, Л.М. Иванцов, Б.И. Костин, // Заводская лаборатория. - 1962. - Т. 12. - С. 145-149.Глицирризиновая кислота / Г.А. Толстиков [и др.] // Биоорганическая химия. - 1997. - Т.23, №9. - С. 691-709.Горячкина, М.В. Рациональный выбор наружного глюкокортикостероида в лечении воспалительных дерматозов / М.В. Горячкина, // Дерматология (приложение сотШитшесйсшп). - № 1. - 2009. - С. 3-8.ГОСТ 29188.2-91 Метод определения водородного показателя pH. - Введ. 1993. -01.01. -М.: Изд-во стандартов, 1992. -Зс.Государственная Фармакопея СССР: Вып. 1. Общие методы анализа / М3 СССР. - 11-е изд., доп. - М.: Медицина, 1987. - 336с.Государственный реестр лекарственных средств. Т.1. Официальное издание (по состоянию на 31 марта 2001 г.). - М.: Издательская фирма Некоммерческая организация «Фонд фармацевтической информации», 2001. - 1277с.Грин, X. Аэрозоли - пыли, дымы и туманы: пер. с англ. / X. Грин, В. Лейн. - Л.: Химия, 1969. - 428с.Груздева, Е.А. Знакомая незнакомка - солодка / Е.А. Груздева // Новая аптека. -2008. -№ 1.-С. 38-39.Губин, М.М. Особенности технологии производства новой лекарственной формы - каметон-спрей / М.М. Губин, Г.В. Азметова // Ремедиум. - 2007. - № 3-4.Губин, М.М. Сравнительный анализ лекарственных форм: спрей и аэрозоль / М.М. Губин, Г.В. Азметова // Фармация. - 2008. - №7. - С.40-48.Гунар, О.В. Определение антимикробного действия лекарственных средств - практичексие подходы / О.В. Гунар, Н.И. Каламова, Н.С. Евтушенко // Фармация. - 2002. - №2. - С. 4-7.Гунар, О.В. Требования к микробиологическому качеству лекарственных средств и процедур испытания в различных фармакопеях. Часть 1 / О.В. Гунар, К.А. Каграманова, Н.Г. Сахно // Фармация. - 2010. - №6. - С.9-14.Гуськова, Т.А. Оценка безопасности лекарственных средств на стадии доклинического изучения / Т.А. Гуськова // Хим.-фармац.журн. - 1990. - №7. - С. 10-15.Денисова, С.Б. выделение и хромато-масс-спектрометрическое определение флавоноидов корня ОЕУСУШШКАОЬАВКА / С.Б. Денисова, Е.Г. Галкин, Ю.И. Муринов // Химия природ, соединений. - 2006. - №3. - С.236-240.Евдокимова, О.В. Препараты растительного происхождения, используемые в дерматологии / О.В. Евдокимова // Новая аптека. - 2006. - №7. - С.40-41.46.Зайцева, И.Г. Исследование вспомогательных материалов для создания распылительных систем фармацевтических аэрозолей: автореф. дис...канд. фармац. наук: 15.00.01 / Зайцева Ирина Григорьевна. - Харьков, 1988. - 20с.47.3ападнюк, И.П. Лабораторные животные / И.П. Западнюк, В.И. Западнюк, Е.А. Захария. - Киев: Вища школа, 1974. - 303с.48.3еликсон, Ю.И. Перспективы рынка дерматологических препаратов / Ю.И. Зеликсон, Э.А. Коржавых // Новая аптека. Эффективное управление. - 2007. - №4. - С. 77-78.49.Зеликсон, Ю.И. Развитие отечественной технологии мазей в третьей четверти XX века / Ю.И. Зеликсон // Фармация. - 2001. - №1. - С.45-47.50.3илфикаров, И.Н. Вопросы стандартизации препарата «Хлорофиллипта раствор в масле 2%» / И.Н. Зилфикаров, О.В. Гунар // Фармация. - 2007. - №3. - С.7-9.51. Зилфикаров, И.Н. Новые подходы в разработке и стандартизации фитопрепаратов из эфиромасличного сырья: дис. ...д-ра фармац. наук: 15.00.02 / Зилфикаров Ифрат Назимович. - Пятигорск, 2008. - 290с.52.3илфикаров, И.Н. Совершенствование стандартизации сырья и фитопрепаратов эвкалипта прутовидного (Еиса1урй15у1ттаП5Ь. сем. МуЛасеае) / И.Н. Зилфикаров // Разработка, исследование и маркетинг новой фармацевтической продукции: сб.науч.тр. - Пятигорск, 2007. - Вып. 62.- С.57- 59.Изучение иммуномодулирующих свойств препаратов глицирама и густого экстракта солодкового корня / И.А. Муравьёв [и др.] // Хим.-фармац. журн. - 1992.-№9/10.-С.39-42.Изучение общетоксического и местнораздражающего действия эвкалимина в лекарственных формах - гель и крем / Л.В. Крепкова [и др.] // Хим.-фармац. журн. - 2006. - Т.40, №7. - С.35-36.55.Изучение ранозаживляющего действия твердых лекарственных форм иммунобиологических препаратов для местного применения / К.А. Лукманова [и др.] // Экспериментальная и клиническая фармакология. - 2004. - Том 67, №3. - С. 73-75.Изучение совместимости вспомогательных веществ при разработке лекарственных форм лютенурина / Д.С. Качалин [и др.] // Разработка, исследование и маркетинг новой фармацевтической продукции: сб. науч.тр. - Пятигорск, 2010. - Вып.65. - С. 193-194.Исследование аэродинамических характеристик порошков с будесонидом для ингаляций / Д.А. Кундоба [и др.] // Фармация. - 2011. - №7. - С. 36-39.Исследование распылителей для аэрозольных баллонов / Б.Я. Марьясин [и др.] / Хим.-фармац. журн. - 1972. - Т.6, №1. - С.3-8.Исследование солюбилизирующей способности некоторых полисахаридов / Л.П. Мыкоц [и др.] // Фармация. - 2001. - №4. - С. 17-19.Кабишев, К.Э. Фитопрепараты в отечественной дерматологической практике / К.Э. Кабишев // Вестник ВГУ. Серия: Химия. Биология. Фармация. - 2005. - № 1.-С. 189-204.Электронный ресурс. - Режим доступа: HYPERLINK "http://www.aerosolclub.ru" http://www.aerosolclub.ru. -Загл. с экрана. Электронный ресурс. - Режим доступа:http://www.pharmaceutical- technology.com/contractors/drug_delivery/ing-erich. -Загл. с экрана. Электронный ресурс. - Режим дocтyпa:http://www.deutsches- verpackungsinstitut.de/pharma-detail+M5c940b22612.html. -Загл. с экрана. Электронныйресурс.-Режимдоступа: HYPERLINK "http://www.pharmacopeia.cn/v29240/usp29nf24s0_c60" http://www.pharmacopeia.cn/v29240/usp29nf24s0_c60 l_viewall.html. -Загл. с экрана. Электронный ресурс. - Режим доступа: HYPERLINK "http://www.uspbpep.com/search.asp" http://www.uspbpep.com/search.asp. - Загл. с экрана. Электронный ресурс. - Режим доступа: HYPERLINK "http://cdopgfa.ru/index/0-9" http://cdopgfa.ru/index/0-9. -Загл. с экрана.Электронныйресурс.-Режимдоступа: HYPERLINK "http://amicus.collectionscanada.gc.ca/s4-bin/Main/RouteRqst" http://amicus.collectionscanada.gc.ca/s4-bin/Main/RouteRqst. -Загл. с экрана. Электронный ресурс. - Режим доступа:http://uu.diva- portal.org/smash/searchlist.jsf?searchId=2. -Загл. с экрана.Электронныйресурс.-Режимдоступа: HYPERLINK "http://www.uspbpep.eom/usp32/pub/data/v32270/usp32nf27s0_c601" http://www.uspbpep.eom/usp32/pub/data/v32270/usp32nf27s0_c601 .html. -Загл. с экрана.Электронныйресурс.-Режимдоступа: HYPERLINK "http://www.oxfordlasers.com/imaging/spray_pattem" http://www.oxfordlasers.com/imaging/spray_pattem. -Загл. с экрана.Электронныйресурс.-Режимдоступа: HYPERLINK "http://www.uspbpep.com/usp32/pub/data/v32270/usp32nf27s0_ml097.html" http://www.uspbpep.com/usp32/pub/data/v32270/usp32nf27s0_ml097.html. -Загл. с экрана. Эмульсии: пер. с англ. / под ред. Ф.Шермана. - Л.: Химия. - 44с. Эрназаров, О.М. Методы анализа и стандартизация 0,5% мази фенсулкала / О.М. Эрназаров, Х.М. Юнусова, Х.К. Жалилов // Хим.-фармац. журн. - 2002. - Т.36, №10. - С.55-56.Юлдашев, М.П. Новый флавонгликозид из GLYCYRRHIZAGLABRA / М.П. Юлдашев // Химия природ, соединений. - 2001. - №3. - С.193-194. Юнкеров, В.И. Математико-статистическая обработка данных медицинских исследований / В.И. Юнкеров, С.Г. Григорьев. - СПб.: ВМедА, 2002. - 266с. Antibacterial effects of Eucalyptus globulus leaf extract on pathogenic bacteria isolated from specimens of patients with respiratory tract disorder / M.H. Salari [et al.]// Clin Microbiol Infect. - 2006. - №12. - P. 194-196. Antimicrobial efficacy of chlorhexidine digluconate alone and in combination with eucalyptus oil, tea tree oil and thymol against planktonic and biofilm cultures of Staphylococcus epidermidis / T. J. Karpanen [et al.] // Antimicrob Chemother. - 2008.-№62 (5).-P. 1031-1036. Fortman, W.K. Hochleistungs-Schallzerstauber / W.K. Fortman // Oil+Gas. - 1965.-V. 10, №4.-P. 58-64. Iwama H., Amagaya S., Ogihara V. // Planta Med. 1986. V. 52. P. 247-250. Kitasako M. // BGG Men’eki Ryoho Kenkyukai Kaishi. 1984. №8. P. 31-35 (C.A. 1985.V. 103 3202lu). Schnitzler, P. Antiviral activity of Australian tea tree oil and eucalyptus oil against herpes simplex virus in cell culture / P. Schnitzler, K. Schon, J. Reichling// Pharmazie. - 2001. - №4 (56). - P. 343-347.

Приложенные файлы

  • docx 26067072
    Размер файла: 3 MB Загрузок: 0

Добавить комментарий