готовый почти


АААААААААПР-2ВБ автоматының құрылысы мен арналуы.
Бұл жұмыстарды жеңілдету мен қауіптілігін азайту үшін құбырларды бұрап және бұрап шешу үшін АПР-2ВБ автоматын дайындалған.Ол құбырды ілініп тұрған жағдайда қағып және ұстай алады.Сол мезетте ,құбырды көтергенде оларды автоматты түрде босата алады. Автомат құрамына червякті берілісі бар айналдырма, құбырлардың сыналы ілмегі (спайдер),центратор, ауыстырып-қосқышы бар электржетек пен спайдер сынамаларын теңетіруге арналған жүгі бар балансир кіреді.Құбыр тұлғасына берілетін айналдыру күшін жеңілдетілген кіші өлшемді құбыр кілтіне беретін жетектеуіш айналдырмада орналасқан. Сыналы ілмектің блогі мыналардан тұрады: ілмек негізі (тұғыры) және құбырлар тізбегін ілулі күйде ұстап тұратын үш топсалы ілінген сыналар. Сыналар мен олардың плашкалары ауыстырмалы болады. Оларды көтеретін құбырлардың диаметріне қарай орнатады. Сыналы блок жүгі бар балансир көмегімен жоғары-төмен орын ауыстыра алады. Жарылысқа қауіпсіз етіп жасалған электрқозғалтқыштың қуаты 2,8кВт. Қозғалтқыш білігіне орнатылған немесе өшірілетін маховик түріндегі электроинерциялық жетек электроқозғалтқышқа орнатылған. Маховик инерциясы есебінен құбырларды бұрап шешкенде және электрқозғалтқыштың аз қуаты кезінде, үлкен диаметрлі құбырларды бұрап кіргізгенде водилодағы моментті едәуір көбейтуге болады. Жер асты жөндеуге арналған АПР-2 автоматты 2 модификацияда дайындалады; 380 В-тік кәсіпиілік электр желісінен қоректенетін жарылысқа қауіпсіз етіп жасалған (АПР-2ВБ) электроқозғалтқышпен біге және екінші түрі гидрожетекпен бірге (АПР-ГП) жасалған. Бұл гидрожетек-ұңғыны жер асты жөндеуге арналған агрегаттың гидравликалық жүйесінен немесе автономды гидросораптан қоректенетін көлемді гидравликалық қозғалтқыш түрінде көрсетіледі. Гидрожетек өрт жағдайында жұмыстардың толық қауіпсіздікте өтуін, құбырларды бұрап кіргізгенде және бұрап шығарғанда водилодағы айналдыру моментінің тұрақтылығын және реттеудің қарапайымдылығын қамтамасыз етеді. АПР-ГП агрегатында автомат массасын 200-ден 180 кг-ға дейін азайтуға мүмкіндік беретін НПА64 гидроқозғалтқышы қолданады. Оның айналдыру моментін гидрожүйенің сақтандырғыш клапаны арқылы оңай реттеуге болады.
ЕЕЕЕЕЕЕЕЕ
Екінші оқпанды қазып, бұрғылауды жалғастыру.
ЖЖЖЖЖЖЖ
Жүккөтеру жабдығы.
Жүктемелі электрлі ортадан тепкіш сораптарды пайдаланатын ұңғыманы жөндеу. Жөндеу-айыру жұмыстары.
ЗЗЗЗЗЗЗЗЗЗЗЗ
Зәкірлерді не үшін қолданады.
КККККККК
Көтеріп-түсіру операциясында колданатын аспап
Бұл топтағы жабдықтар штангілер мен құбырлар тізбектерінің бұрандалы қосылыстарын бұрап шығару мен бұрап кіргізу және оларды ілулі күйде ұстап тұру сияқты операцияларды орындауға арналған.Оның құрамына құбырлы және штангілі элеваторлар,спайдерлер, кілттер, штроптар мен басқа жабдықтар кіреді.Олардың әрқайсысының конструкциясы арнайы етіліп жасалады. Элеваторкөтеріп-түсіру операциялары КТО үрдісі кезінде құбырлар мен штангілерді ұстап және оларды вертикальды көлбеу және горизонталь жағдайда ілулі күйде ұстауға арналған аспап. Конструкциясы бойынша екі сырғалы және бір сырғалы элеваторлар түрлерін ажыратады.Әр түрдегі элеваторлардың конструкциясы олардың электр-және гидрожетек кілттерімен бірге КТО үрдісінде қолданылуын қарастырады.Осы кезекте екі кезекті элеваторлар ұңғыларты жуу, сағалық жабдықтарды монтаждау кезінде және басқа да операцияларда едәуір ыңғайлы болып келеді. Бір сырғалы элеватар ЭГ қолмен басқарылатын және механикалық кілттерді қолданданған кезінде көтеріп-іру операцияларды орындауға арналған. Элеваторларды штангілі және құбырлы түрлерге ажыратады.Соңғы түрі өз кезегінде бұрғылау, шегендеу және сорапты-компрессорлы құбырларға арналған элеваторлар болып табылады. Штангілі элеваторштангілерді көтеріптүсіру кезінде қолданылады.Ол сақиналы эксцентрлі оймасы бар тұлғадан тұрады.Оның ішінде эксцентрлі орналасқантесігі бар төлке айналады Бұрғылау құбырларын немесе СҚК тізбектері ілулі күйде болғанда орталықтандыруына арналған.Спайдер құбырды сыналы алқа көмегімен ұстап ілулі күйде ұстайды.Сондықтан оның көмегімен муфтаның кезкелген жағдайында құбырды бекітуге болады.Жұмыс кезінде спайдерд іұңғы сағасында орнатады.Спайдер АСГ-80тұлғадан тұрады.Онда сыналы алқа,ауыспалы орталықтандырғыш және сыналарды көтеретін механизм орналасқан.Тізбекті алқа үш сынадан тұрады,олардың жұмыс беті бұранда кескішпен жабдықталған.Тұзақтың көмегіменсыналар серіппелі алқамен байланысқан. Райбер мен фрезерлер-шегенделген ұңғылардағы металл бұйымдарды геометриялық формаға келтіру үшін оларды механикалық өңдеуге қажет.Ол қағып алу сайманын оларды ұстау үшін қолдануға мүмкіндік береді. Ұңғы ішінде қалған құбырлардың жоғарғы ақау болған ішкі бетін өңдеу үшін райбер қолданады.Райбербұл жұмыс істейтін бөлігі,бетінде тістері бар конусты аймаққа өтетін цилиндрлі формада болатын және жуу сұйықтығын беруге арналған орталық саңылауы бар аспап.Райбер мен фрезер бұранда арқылы бұрғылау құбырларына қосыла алады.
Көтеріп-түсіру операциясын механизациялау құрылғылары.
Көтеру шығырының конструкциясы мен арналуы
Көтеру қондырғылары мен агрегаттарын пайдалану ережелері қандай.
КМУ-50 механикалық әмбебап кілт не үшін қолданылады
сорапты компрессорлық құбырларды механикаландырылған бұрау және бұрап шешу, оларды орталықтандыруға, ұстап тұру операцияларын жүзеге асыру үшін арналған. Техникалық характеристикалары спайдерге түсетін жүктеме 50 т, максималды айналу моменті 4500 Нм, құбырлардың диаметрі 73 мм, 89 мм, габариттік өлшемдері : ұзындығы 930мм,биіктігі 960 мм, ені 630 мм. Жинақталған күйдегі салмағы 370кг. Суық және макроклиматтық аудандарда қолданады.
ҚҚҚҚҚҚҚ
Қабаттарды бір-бірімен біріктіріп басқа горизонттарға өту.
ҰКЖ кезінде шегендеу тізбегі (ОК-ШТ) мен тізбек сыртындағы кеңістіктің саңылаусыздығын жоюдың негізгі әдісі-қысым әсерімен ұңғы сүзгісінің тесігі арқылы немесе мұнай горизонтын бөгде сулардың енуінен сенімді изоляциялау үшін қажетті есептелген ерітінді көлемін қабатты ығыстыру мақсатында тізбектегі ақау немесе тізбек сырты арқылы цементтеу. Бұл кезде ерітіндіні қабатқа баяу ығыстырған сайын,қысым жоғары болған сайын,бөгде сулардың қозғалу жолы сенімді жабылып,мұнай қабатының изоляциясы соғұрлым эффективті болады. Бұл кезде,алайда,қысым берілген пайдалану тізбегінің (ПТ) жағдайы, диаметрі және құбырлар болатының маркасын есепке алып оның бар мүмкін ішкі қысымынан аспауы қажет. Басқа жағдайда тізбектің бұзылуы немесе майысуы болуы мүмкін. Қысым әсерімен тампонаждау тәсілін ұңғыны толтыру мен операцияның жалғасу есебін тексеру кезінде тізбектегі сұйықтықтың динамикалық деңгейінің жағдайына тәуелді жобалау қажет. Ол тампонаждау материалының қоюлану мерзімінен 75% аспауы керек.Тәжірибеде қысым әсерінен тампонаждаудың келесі түрлері қолданылады.Ұңғыға СКҚ түсіріп,тізбек сүзгісінің жоғарғы тесігі немесе ақауларынан 5-10 м жоғары орнатып,солар арқылы қысым әсерімен тампонажды ерітіндіні ығыстырады.Ерітіндінің қалған артықтарын кері немесе тура жуутәсілімен жуады.Ұңғыда қоюланудан кейін,СКҚ ұшынан төмен жерде пайда болатын стаканды бұрғылап тастайды.Қысым әсерімен құбыр арқылы цементті ерітіндінің артықтарын жуумен бірге тампонаждау,тізбектегі цементті бұрғылауды болдырмау қажет болған жағдайда қолданылады.Бұл кезде СКҚ ұшы сүзгінің жоғарғы тесігінде орнатылуы керек.Ерітіндіні қабатқа ығыстырудан кейін СКҚ тізбегін ұзартып,ұңғыдан тампонажды ерітіндіні жуып шаяды.Бұл операцияны құбырларды ұзартусыз атқаруға болады,ол үшін олардың ұшын сүзгінің төменгі тесіктерін төмен жерде орнату керек.Бұл жағдайда ұңғыдан томпанажды ерітіндіні жуып шаю үрдісі қабатқа қарама-қысыммен жүреді,ал жуудың өзі цементті ұстау басталғанға дейін аяқталуы керек.Бұл тәсілді мұнай –цеметті ерітінділерді қолдану кезінде қолданады.
Қабатты гидравликалық жару.
гидравликалық жару (ҚГЖ) –түп маңы аймағындағы жыныстардың табиғи және аймақтағы жыныстардың табиғи және жаңадан түзілген жарылымдарын кеңейтіп және тереңдету мақсатында ұңғының түп маңы аймағын (ҰТА) өңдеу үрдісі. Бұл үлкен шығындарда қабатқа тұтқыр сұйықты айдау арқылы ұңғы түбінде жоғары қысымды орнату жолымен жетілдіреді. Бұл түпте қысымның тез жоғарлауын қамтамасыз етеді. Қысым гидростатикалық қысымды 1,5-2,5 есеге артқан кезде, қабаттың жарылуы мен қабатталуы орындалады, яғни табиғи жарылымдар кеңейіп, жаңа жарылымдар пайда болады. Жарылымдарды ашық түрде сақтау үшін оларды құммен толтырады, оны тұтқыр сұйықпен бірге жібереді. Ары қарай бұл сұйықтық ұңғыны пайдалану үрдісінде түп аймақтан шығарылады. ҰТА да қабатқа оншақты метрге енетін бір немесе бірнеше жарылымдарды жасау, жарылымдар таралған аймақта қабаттың өткізгіштігін жоғарлатуға және сұйықтық ағының шарттарын едәуір жақсартуға алып келеді. ҚГЖ келесі жағдайлар үшін қолданылады:
А) Мұнай (газ) ұңғыларының өнімділігі мен айдау ұңғыларының сыйымдылығын арттыру.
Б) Өнімді қабаттың қалдығы бойынша сыйымдылықты және ағынды реттеу.
В) Суланған ұңғыларда су изоляциясы экрандарды құру.
ҚГЖ кезінде көп жағдайларда (кішігірім ұңғыларды қоспағанда) қысым шегендеу тізбегінің мүмкін қысымынан жоғары болғандықтан, ұңғыға СКҚ да пакерді түсіреді. Ол сақиналы кеңістікті изоляциялап, тізбекті қысым әсерінен сақтайды. Пакерді зәкірмен бірге түсіріп, оны сүзгінің жоғарғы тесіктерінен жоғары жерде орналастырады.
Қабатты гидравликалық жару кезінде қолданатын жабдықтар
ҚГЖ кезінде қолданылатын жабдықтардың ұңғы сағасында орналасу сұлбасы ұңғы параметрлері мен процесті өткізу технологиясына тәуелді болады. Жабдықтар жинағына:УН1-630к700А (УАН-700) сорапты агрегаттар, құм араластырғыш машина НПА, тасымалдау үшін ЦР-500, ЦР-7АП, ЧЦР автоцистерналар, оал кейде сұйықтықты қысқа мерзім сақтауға арналған цирналар, манифольд, ұңғы сағасының арматурасы 2АУ-70 , пакерлер, зәкірлер және басқа да жабдықтар кіреді. Саға арматурасы екі құбыр желісі арқылы манифольд блогімен қосады. Оның арынды колекторы бөлек құбыр желілері арқылы сорапты агрегаттарға қосылған. Жабдықты сағамен орау үшін шарнирлі иіні бар металды құбырларды қолданылады. Жұмыстарды бастар алдын орамды қабатты жару кезінде күтілетін қысымнан 1,5 есе жоғары қысымға тығыздайды. Манифольд блогіне сұйықтық шығынын және оның қысымын дәл өлшеу үшін бақылау және басқару станциясын қосады. ҚГЖ бірінші кезеңінде сорапты агрегаттар жұмыс сұйықтығы сыйымдылықтар мен автоцистерналардан алып кетеді. Ары қарай құм қоры бар және құм тасығыштардан толтырылатын құм араластырғыш агрегаттарға түседі; қоспаны дайындауға арналған сұйықтық сәйкес цистерналардан түседі Бастыру сұйықтығын айдағаннан кейін, сорапты агрегаттардың қабылдағышына басқа сыйымдылықтар мен резервуарларға сұйықтық түседі. Қабатты гидрожару кезінде сораптар мен құшараластырғыш агрегаттар сқйықтың көбірек шығынын алу қажет болған кезде немесе процесті өткізу уақытында олардың істен шығуына байланысты есепте көрсетіңлген мөлшерден көбірек монтаждайды. Технологиялық сұйықтық пен құмды да ұңғыға қажетті мөлшерден көбірек алып келеді, себебі ҚГЖ процесінің өту ерекшелігінің дәлдігін орнату қиын.
Құбырлы кілттердің конструкциясы мен арналуы.
МШТК-16-60 атты механикалық штангілі-құбырлы әмбебап кілті дайындалған, ол диаметрлі 16,19,22,25,48 және 60 мм-лік СКҚ-дың бұрау және бұрап шығру үшін жасалған кілт электрқозғалтқышы бар айналдыршадан, электр-аппаратурадан, қажетті заттар мен саймандар. Электроқозғалтқышы бар, беріліс ауыстыру 2 жылдамдықты тісті қорабынан және электрқозғалтқыштан тұрады. Реверсивті механизм мен тісті беріліс арқылы электрқозғалтқыш білігінің айналуы червякті шестерняға тіреуіш-жетектеуіш бекітілген. Ол штангілі немесе құбырлы кілтке айналым береді. Реверсті механизмі бар беріліс ауыстыру қорабы мыналардан тұрады:червякты және оймакілтелі білікте жұп-жұбымен отырғызылған 4 цилиндрлі шестернялар және реверс үшін істелген бір паразитті шестерня. Кілттің жүккөтергіштік күші160 кН. жетектеуіштің айналу жиілігі50 мин-1. жылдамдықтардағы айналу моменті 2600 дәне 1300 Нм. Электрқозғалтқышпен бірге айналдырғыштың салмағы 66 кг.Кілт болаттар арқылы шегендеу құбырының фланціне бекітіледі және онда құбырларды ілулі күйде ұстап тұруға арналған айналдырғыш тұтқасында сыналы ұстағышы бар. Ұңғыны жер асты жөндеуге арналған механизмдер жинағына бұдан басқа түрлі құбырлы және штангілі элеваторлар кіреді.Олардырдың көмегімен құбырлар немесе штангілер муфтаның астына ұсталып, сонымен қатар ілулі күйде тұрады. Жүк көтергіштігі 100-ден 800 кН-ға дейін элементін элеваторлардың әртүрлі конструкциялары бар. Бұдан басқа ағымдағы жөндеу кезінде түрлі өлшемді құбырлар, штангілі механизмдер мен кілттер қолданады.
Құбырлы механикалық кілттердің конструкциясы мен арналуы
МШТК-16-60 атты механикалық штангілі-құбырлы әмбебап кілті дайындалған, ол диаметрлі 16,19,22,25,48 және 60 мм-лік СКҚ-дың бұрау және бұрап шығру үшін жасалған кілт электрқозғалтқышы бар айналдыршадан, электр-аппаратурадан, қажетті заттар мен саймандар. Электроқозғалтқышы бар, беріліс ауыстыру 2 жылдамдықты тісті қорабынан және электрқозғалтқыштан тұрады. Реверсивті механизм мен тісті беріліс арқылы электрқозғалтқыш білігінің айналуы червякті шестерняға тіреуіш-жетектеуіш бекітілген. Ол штангілі немесе құбырлы кілтке айналым береді. Реверсті механизмі бар беріліс ауыстыру қорабы мыналардан тұрады:червякты және оймакілтелі білікте жұп-жұбымен отырғызылған 4 цилиндрлі шестернялар және реверс үшін істелген бір паразитті шестерня. Кілттің жүккөтергіштік күші160 кН. жетектеуіштің айналу жиілігі50 мин-1. жылдамдықтардағы айналу моменті 2600 дәне 1300 Нм. Электрқозғалтқышпен бірге айналдырғыштың салмағы 66 кг.Кілт болаттар арқылы шегендеу құбырының фланціне бекітіледі және онда құбырларды ілулі күйде ұстап тұруға арналған айналдырғыш тұтқасында сыналы ұстағышы бар. Ұңғыны жер асты жөндеуге арналған механизмдер жинағына бұдан басқа түрлі құбырлы және штангілі элеваторлар кіреді.Олардырдың көмегімен құбырлар немесе штангілер муфтаның астына ұсталып, сонымен қатар ілулі күйде тұрады. Жүк көтергіштігі 100-ден 800 кН-ға дейін элементін элеваторлардың әртүрлі конструкциялары бар. Бұдан басқа ағымдағы жөндеу кезінде түрлі өлшемді құбырлар, штангілі механизмдер мен кілттер қолданады.
Құмды және гидратты тығындардан тазалау мен жуу.
Ұңғыманы пайдалану кезінде ұңғы түбінде пайда болатын құмды тығындар түптік және тізбектің ортаңғы және жоғарғы бөлігінде орналасатын патронды тығындар.Тығындар тығыз немесе борпылдақ болады. Ұңғыманы тазалаудың негізгі екі әдісі барқұмды тығындарды желонкамен немесе жуу арқылы жою.Бірінші жағдайда құбыр тізбегіне арқан мен желонканы-цилиндрлі сыйымдылықты көтеріп-түсіреді,ол каналдармен және тығын материалын ұстап қалуға арналған жабдықтар қатарымен жабдықталған.Мысалы, құмды жоғары көтеру және тез арада босату. Екінші жағдайда ластанған көтермелі құбырларға немесе пайдалану тізбегіне жуу құбырларының тізбегін түсіріп,тығынды жуу мен оны құрайтын материалдарды жоғарыға шығару үшін арнайы жуу сораптарымен сұйықтың айналымын жасайды.
Қабат сұйықтығының берілісі толық тоқтаған кезде құмды тығынның пайда болуы кезінде келесіні назарда ұстау керек:бұл жағдайда тізбектің төменгі бөлігіндегі қысым ұлғайып,тығынды жою процесінде тығынның жартысы,ол кейде ұңғыға түсірілген жабдықты лақтыру болады.Сондықтан тығынды жою кезінде техника қауіпсіздігінің ережелерін қатаң сақтау қажет.
Бұл әдістің артықшылығықолданылатын жабдық пен тазалау процесінің қарапайымдылығы. Қабаттың түп аймағына технологиялық сұйықтықтың енбеуі;ұңғыны саңылаусыздандырылмаған пайдалану тізбектерімен тазалау мүмкіншілігінде.Әдістің кемшіліктері:процестің ұзақтығы;пайдалану тізбегінің қажалу мүмкіндігі;аспап түсірілетін арқанның үзілу мүмкіндігі;ұңғы сағасы айналасындағы территорияның жойылған тығын материалдарымен ластануы;майысуы мен сынығы бар тізбектерді желонкамен тазалау мүмкін еместігі.
Ұңғыманы желонкамен тазалаған кезде ол көтергішпен жабдықталуы керек, көтергіш құбырлардың тізбегі көтеріліп,көпірлерге төселуі керек; ұңғыма сағасының жанында тығын материалын жинауға арналған қорап орнатылған.Желонканың диаметрін тығын пайда болған тізбек диаметріне байланысты таңдалып алынады.
Құбыр диаметрі,мм........................114 127 140 146 168 және одан жоғары
Желонканың диаметрі,мм.............73 89 89 89 114
Тығынның сипатына байланысты келесі түрдегі желонкалар қолданылады:борпылдақ тығындар үшін-қарапайым,тығыз тығындарға-поршеньді,арнайы жағдайда-автоматты.
Поршеньді желонкалардың қарапайымдардан айырмашылығы орарда штокта орнатылған,тұлғаның жоғарғы қақпағы арқылы еркін өтетін поршеньдердің болуында(11.1 сурет).Поршеннің штогы арқылы ілулі кезінде желонка тұлғасына байланысты оның төменгі жүрісін қамтамасыз ететіндей жеткілікті түрде массивті болуы керек.Соққыны бәсеңдету үшін штокқа екі пружина кигізілген-біреуі сыртынан,екіншісі тұлғаның ішінен.
Поршеньді қуыстан поршень үстіне сұйықтың ағынын қамтамасыз ету үшін,поршеньде иілгіш тығырықпен (шайба)үстінен жабылған осьті каналдар қатары бар.
Желонканың төменгі бөлігіндегі клапанды үшкір тәрізді ұштығы бар штокпен жабдықтайды.
Желонка түпке жеткен кезде клапан ашылып,жоғарғы серіппе тығынға тірелгенше поршеньді төмен түсіреді.
Автоматты желонка едәуір күрделі құрылымды болып келеді. Оның қызмет ету принципі екі саңылаусыз камераларды қолдануға негізделгенауалы және құмды. Бұл камералардың саңылаусыз клапандары бар. Желонка құмды тығынға жеткен кезде қабылдағыш клапан ашылады. Ұңғыдағы қысым желонканың ішкі қуысындағы ауа қысымынан жоғары болғандықтан,құмды камера тығынды қураған материалдармен қарқынды түрде толтырылады. Құмды камераны толтырғаннан кейін, ауалы камерадағы ауа сығылып, желонканы жоғары көтергенде ондағы қысым сақталып, 1МПа деңгейінде тұрады.
Қышқылды өңдеуге арналған жабдықтар.
Ұңғыны қышқылмен өңдеу ұңғының түп маңы аймағының өткізгіштігін жоғарлату үшін, түптерді (сүзгілерді), түп маңы аймағын, СКҚ-ны тұзды, парафинді шайырлы шөгінділерден және коррозия өнімдерінен тазалау үшін арналған (жүргізіледі). Ұңғының түп маңы аймағын қышқылмен өңдеу тұзды қышқылдың құмтастар немесе басқа жыныстардың құрамына кіретін корбанатты жыныстарды (әктастар, доломиттер) немесе корбанатты жыныс құраушы минералдарды еріте алуына негізделген. Тұз қышқылының әсерінен ұңғының түп маңы аймағындағы жыныстарда (ҰТА) кеңістіктер, қуыстар, желінген каналдар пайда болады. Осының әсерінен жыныстардың өткізгіштігі жоғарлайды, соған байланысты мұнай ұңғыларының өнімділігі және айдау ұңғыларының өнімділігі және айдау ұңғыларының сыйымдылығы (тұтқырлығы, сіңірімділігі) ұлғаяды. Қысым әсерінде қышқылмен өңдеуді өнімді қабаттың аз өткізгіш аралықтарына қышқылды ығыстыру мақсатымен қолданады. Қарапайым тұз қышқылмен өңдеу кезінде қышқыл жақсы өткізгішті қабатшаларға енеді, ал нашар өткізгішті қабаттар өңдеумен қамтылмай қалады. Қысым әсерінде қышқылмен өңдеу қабаттың біртексіздігіне байланысты кемшіліктерді жояды. Тұз қышқылмен өңдеудің үрдісі келесімен қорытындылады. Алдымен мұнай немесе суды айдау арқылы циркуляцияны орнатады. Содан дайындалған тұз қышқылды жұмыс ерітіндісімен-кран ашық болғанда құбыр сыртындағы бұрмасында (отвод). Осы кезде қышқылдың бірінші өлшемін башмактан қабаттың бетіне дейінгі құбырлар мен сақиналы кеңістікті толтыратындай етіп есептейді. Содан кейін құбыр сыртындағы кеңістіктің бұрмасындағы кранды жауып, қысым әсерімен ұңғыға қышқылды ерітіндінің қалғанын айдайды. Қышқыл қабатқа еніп бастайды. Құбырлар мен ұңғының сүзгі бөлігінде қалған қышқылды қабатқа мұнаймен немесе сумен ығыстырады. Тұз қышқылды жұмыс ерітіндісінің көлемін қабаттың қалдығымен физикалық құрамына, жыныстың химиялық құрамына және алғашқы өңдеулер санына байланысты орнатады.
Құбырлар мен штангілерді бұрау және ашу кезінде қандай қолданылады.
Көтеріп-түсіру операциялары кезінде штангілерді бұрап және бұрап шығаруды автоматтандыру АШК деп аталатын автоматты штангілі кілт арқылы жүзеге асады. АШК кілт мынадай элементтерден тұрады:кілт блоктары, сағалық кронштейн және реверсивті ауыстырып қосқыш. Өз кезегінде кілт блогі қуаты 0,8кВт-тік жарылысқа қауіпсіз дайындалған электроқозғалтқыштан1, редуктордан, муфтадан , техегіштік барабаннан , штангілі ұстау түйінінен хәне шанышқысы бар контр-кілт жүйесінен тұрады. Сағалық кронштейн блогы ұңғы сағасындығы сорапты құбыр муфтасына бекітіледі. Ал кілттің өзі серіппелі ілмекпен кронштейінге ілінеді. Реверсивті ауыстырып қосқыш блогы 3-штангілерді бұрап немесе бұрап шығарғанда қозғалтқышты реверстеу керек. АШК автоматты кілті (Ногаев жүйесі) қолмен немесе аяқ басқышынан (педалінен) басқарылады және штанга шаршысына кигізілетін қималы айналдырмасымен жабдықталған. Редуктордың астында контркілт орналасқан. Ол ілініп тұрған штангілер тізбегін айналып кетуден сақтайды. Кілт блогінің массасы 36 кг, сағалық кронштейн блогімен қоса барлық кешеннің массасы-105кг. Кілттің қағып алу мүшесіндегі максимады айналдыру моменті 800 Нм-ге тең. АШК автоматты кілтін қолдану қолмен жасалатын операцияларды жеңілдетіп және жұмысты тездетіп ғана қоймай, сондай-ақ штангілердің муфталы бірігуін бұрап қысу үшін тұрақты айналу моментін қамтамасыз етеді. Бұл өз кезегінде, апаттарды азайтып штангілердің өздігінен бұралып кетуден қорғайды.
Құбырды ұстаудың қай жағдайында құбыр ұстағышты, колоколды және метчикті қолданады.
Метчиктермен ұстау жұмыстары, бұрғылау құбырлары тізбегін ұңғы оқпанының ортасына дәл келтіргіш аспаптарды қслдану арқылы жүргізілу қажет.ұңғыда қалдырылған бұрғылау құбырлары тізбегіне 3-5м жетпей сорапты қосып, жуу сұйығының айналымын қалпына келтіреді.Тізбек салмағы мен сұйық қысымын анықтап,ұңғыда қалдырылған тізбектің есептелінген тереңдігін байқап көру керек.Сол тереңдіктен әмбебкап метчикті 80см,ал арнайы метчикті 20см-ден төмен түсірүге болмайды.Метчиктің бұрғылау құбырлары тізбегінің ішіне кіргендігін жуу сұйығының қысымының көтерілуі арқылы білуге болады.Жуу сұйығы қысымының басында көтеріліп, соңынан бастапқы қалпына қайта келу, сұйықтың қашау тесіктері арқылы өткенін көрсетеді.Метчикті 20-30кН салмақпен ротордың 0.3-0.5 айналымымен қатайтады.Метчикті ротордың көмегімен 2-3 айналыммен айналдыра отырып 10-20кН салмақпен бекітеді.Бұрғылыу құбырлары тізбегінің бастапқы салмағының азаюы метчикеің толық бұралып қатайғандығын көрсетеді.Одан әрі бұрғылау құбырлары тізбегін әрлі-берлі көтеру арқылы босату жұмыстарын жүргізеді.
КОЛОКОЛ. Колокол ұңғыда қалдырылған бұрғылау құбырлары тізбегін бас жағынан ұстап щығару үшін қолданылады сынған немесе бүтін құбырларды.Колоколды бұрғылау құбырларымен болған апаттарды жоюда жоғары бұрау моменттері және тізбекті әрлі-берлі қозғау қажет болған жағдайларда пайдаланады.Колоколды арнайы дайындамалардан жоғары шетіне бұрғылау құбырына жалғау үшін құлпылық муфта бұрандасы МЕСТ-8565-81, ал төменгі шетіне ішінен ұстағыш бұрандасын, сыртынан бағыттау воронкасын жалғау үшін құбырлық бұранда ойып жасайды.Бұрғылау құбырлары тізбегін ұстау үшін колоколдың үш түрі жасалады
бағыттау коронкасына арналған бұрандасы бар, диаметрі 219мм және одан жоғары ұңғылар үшін
бағыттау воронкасы біртұтас, диаметрі 219мм ұңғылар үшін /4.1,б-сурет/
воронкасыз біртұтас жасалған
Бұл колоколдардың әр түрі оң және сол болып бөлінеді.Оң колоколдарды ұңғыда қалдырылған оң бұрандалы құбырларды ұстау үшін, ал сол колоколдарды құбырларды ашып бөлек-бөлек шығару үшін қолданады.Оң колоколдар, құлпылық ұстаушы және құбырлық бұрандамен, ал сол колоколдар, сол бұрандалармен жабдықталады.Колоколдар өлшемдері 7.47.5-кестелерінде /2/ көрсетілген.
Колоколдармен атқарылатын жұмыстар реті метчиктердікімен ұқсас.Колоколды түсірер алдында оның ену шамасы мен воронкасының диаметрін өлшеп,аспаптың құрамасының эскизін жасайды.
ҚҰБЫР ҰСТАҒЫШТАР. Құбыр ұстағыштар бұрғылау құбырлары тізбектерін шығару үшін қолданылады.Оларды шеттері пісіріліп жалғанған құбырларды шығаруда және метчиктерді қолдануға болмайтын жағдайларда қолданады.
Құбыр ұстағыш /ұстағыш төлкеден /2/ және аудармадан тұрады.Тұрқының конустық бетінің көлбеу бұрышы 2-қа тең.
Құбыр ұстағыштармен жұмыс істеу реті төмендегідей ұстағыш бұрғылау құбырлары тізбегіне жалғанып ұңғыға түсіріледі.Бағыттаушы конустың арқасында, құбыр ұстағыш тұрқы ұңғыдағы құбыр ішіне кіреді, әрі қарай түсіргенде ұстағыш төлке құбыр ішіне тіреліп, ең жоғарғы қалпына көтеріледі де бұрғылау құбырлары тізбегінің салмақ әсерінен қысылып, құбыр ішіне кіреді. Бұрғылау құбырлары тізбегін көтерген кезде, ұстағыш төлке тұрқының конусты бетімен жылжып, құбырдың барлық периметріне еніп құбырды ұстайды.
ММММММ
Мачталар мен мұнаралар не үшін қажет және оларды пайдаланудың негізгі ережелері.
Дөңгелекті немесе шынжырлы жүрісті қозғалмалы мачталар (мысалы, телескопиялық мачта ПТМТ-40), Башқұртстан және Татарстанның кәсіпшіліктерінде кеңінен қолданылады, ұңғының орталық үстінде монтаждалады және тұрақтылығы үшін арқанды созылымдармен екі ярусқа бөлінеді. (2.1сурет). Мачтаның секциялары трактордың шығырымен ажыратылады. Бірінші секцияны шығарған кезде мачтаның биіктігі –15м,жүк көтергіштік күші-400кН, екі секцияны шығарған кезде-20м және жүк көтергіштік күші-250кН. Осындай жүк көтергіштік кезінде ұңғыны жөндеу бойынша басым жұмыстар бөлігін орындауға болады.
cурет. Жұмыс режиміндегі жерасты жөндеу жұмыстары үшін арналған
қозғалмалы мачта.
Соңғы кездері ұңғыны ағымдағы күрделі жөндеу жұмыстары үшін өздігін жүретін агрегаттар көбірек қолданыс табуда. Осылайша, мысалы, КрАЗ-257 автомобильдің шассиіне монтаждалған А-507 өздігінен жүретін агрегат, жүк көтергіштік күші 500кН ұңғы алдындағы көпірге салынатын сорапты компрессорлы және бұрғылау құбырлары бар көтеріп түсіру операциялары үшін арналған, ол ұңғыны меңгеру, ағымдағы және күрделі жөндеу, ұңғыны жуу мен бірге диаметрі 146 және168мм құбырлардағы цементті тығындарды бұрғылау сағалық арматураны орнату сияқты жұмыстарды жүргізуге мүмкіндік береді, сонымен қатар бұрғылау жұмыстарын атқарады.
А-50У агрегаты (2.2 сурет) трансмиссиядан шыққан жетегі бар екі барабанды шығырдан, тәлді жүйесі бар рамалы конструкциясы бар құрастырмалы мұнарадан, гидро жетегі бар ротордан, сорапты блоктан және басқару жүйесінен тұрады. Тартпалы төрттактты сегізцилиндрлі дизельді қуаты 177кВТ,валдық айналу жиілігі 2100мин-1ЯМЗ-238 автомобилі көтергіш шығырдың жетегі сорапты агрегат, компрессорлы агрегат, компрессор және басқа да қондырғы элементтері үшін қолданылады. Тәлді жүйені 43 жабдықтау кезінде ілмектегі агрегаттың жүк көтергіштік күші бірінші жылдамдықпен жұмыс істегенде 500кН, ал екіншіде –345кН, үшіншіде –126кН және төртінші жылдамдықта –75кН құрайды. Мұнаралық жердің деңгейінен кранблок өсіне дейінгі биіктігі 22,4м.Екі өсті дөңгелекті прицепте 9МГР-61 жуу сорапы қондырылған; ал 6,1m/c берілген кезде 16МПа қысымды сорап автомобильдің қозғалтқышынан шығатын кардонды біліктің көмегімен іске келтіріледі. Қыстырмамен бірге сорапты блоктың салмағы 4,1т.Бүкіл агрегаттың салмағы 31т.
Агрегатта ілмектің көтергіштігін шектеуіш бар, ол тәлді блокты ішке кіргізген кезде шығырды автоматты түрде өшіреді. Агрегаттық мұнарасы-екісекциялы телескопиялық жұмыс жағдайына гидродамкраттармен көтеріліп тіреуіш бұрандалы домкраттарға тіреледі. Мұнараның жоғарғы секциясы тәлді жүйенің көмегімен шығарылып, механикалық басқарылатын тіректерге бекітіледі.
Көтеріп түсіру операцияларындағыдай мұнараны жұмыс жағдайында орналастырған кезде агрегаттың барлық механизмдерімен басқару, автомобильдің сол жақ бетінде мұнараның артқы тірегінде агрегаттың рамасында орналасқан ашық басқару пультынан жүргізіледі.
Ұңғыны жер асты жөндеу үшін басқа түрдегі өздігінен жүретін агрегаттың бір түрі “Бакинец” (2.3 сурет) агрегаты болып табылады. Ол құбырлар мен штангілерді көпірге салумен бірге көтеріп түсіру операцияларын орындауға арналған. Агрегат шынжырлы Т-100МЗ тракторына монтаждалған. Ол беріліс қорабынан, бір барабанды шығырдан, тәлді жүйесі бар телескопиялық мұнарадан, мұнараны көтеретін кулисалы механизмнен, агрегатпен басқаратын жүйеден және басқа да көмекші механизмнен тұрады. Агрегаттық трактордың электр жабдығынан қоректенетін арнайы түнгі уақытта жұмыстарды жүргізу үшін өзінің жарықтандыру жүйесі бар. Биіктігі 17,4м мұнара жұмыс жағдайына бұрандалы жетегі бар кулисалы механизмнен көтеріледі. Жоғарғы секция тәлді жүйенің көмегімен шығарылады. Жұмыс жағдайында мұнара жерге көмілген зәкірлі ілмекке қарай алты созылмамен ажыратылады. Агрегаттың барлық механизмдерімен трактор кабинасындағы машинист басқарады. “Бакинец-3М” агрегаты тәлді жүйені жеті шекті жабдықтау кезінде максималді жүк көтергіш күші 370кН және ілмекті 0,17және 0,15м/с тең бірінші жылдамдықпен көтеріп алты шекті жабдықтау кезінде 320кН тең болады. Ең жоғарғы төртінші (0,7 және0,6) жылдамдықта ілмекті көтерген кезде, жүк көтергіштік күші 76-ға дейін төмендейді және тәлді жүйені алты шекті және жеті шекті жабдықтағанда 89 кН тең. Күштік қозғалтқыш білігінің айналу жиілігі 1070 мин-1кезінде қуаты 66кВТ, төрт цилиндрлі дизель Д-108.Агрегаттың салмағы 20 т.
Аталып кеткендерден басқа да өздігінен жүретін агрегаттар бар, мысалы “Азинмаш37А” жүк көтергіштік күші 280кН, жоғары өткізгіштігі бар үш өсті КрАЗ-255Б автомобиліне монтаждалған 18 метрлі телескоптялық мұнарасы бар немесе “Азимаш 43А” жүк көтергіштік күші 280кН,қуаты 75 кВТ гидрофицерленген шынжырлы Т-100БТС тракторына мантаждалған 18метрлі телескопиялық мұнарасы бар.
Бұл агрегат СҚҚ бұрап кіргізу мен бұрап шығаруға арналған электроинерциялы жетегі мен ауыстырып қысқышы бар ДПР-2ВБ автоматымен жабдықталған.
Сондай-ақ өтімділігі жоғары МАЗ-537 төрт өсті автомобильде КОРО-80 жабдығының ауыр өздігінен жүретін кешені жасалған. Кешен құрамында биіктігі 28м және жүк көтергіш күші 1000-кН-ға дейін болатын телескопиялық мұнарасы бар УПА-80 өздігінен жүретін көтергіш қондырғысы, екі ості қыстырмада монтаждалған сорапты блок, жұмыс алаңы мен саймандар арбасы бар және қозғалмалы қабылдау көпірлері болады. Қондырғы қозғалтқышының қуаты 386кВТ. КОРО-80,жабдықтар кешенінің массасы-69,5.
Жөндеуге арналған механизмдер кешеніне мыналар кіреді:
ротор көмегімен уақытша айналып тұрған және ілмекке ілінген құбырлар арқылы ұңғыны жуу үшін жүккөтергіш күші 600кН-ға дейінгі жуу ұршықтары.
шкивтер саны 4 дейін болатын және жүккөтергіш күш 150-ден 500-кН-ға дейінгі жеңідетілген тәл блоктары;
жүк көтергіш күші 125-тен 500-кН-ға дейін баратын Крэ пайдалануы жеңілдетілген ілмектер.Олар ілмек сырғасына қатысты ілмек мүйізінің еркін айналуын мүмкін етеді және амортизациялық серіппемен жабдықталған.
Мұнаралар мен мачталардың конструкциясы мен арналуы.
Тұрақты мұнаралар мен мачталар ағымдағы және күрделі жөндеу жұмыстарда пайдаланады. Оларға кронблок қондырылып, КТО-ны жүргізуге арналған тәл жүйесі ілінеді. Сонымен бірге, оларға жерасты жөндеуге қажетті тетіктер мен тораптар бекітіледі.
Жерасты жөндеу кезінде келесілер қолданылады:
ұңғыны бұрғылау аяқталғаннан кейін ұңғы үстінде орнатылатын тұрақты пайдалану мұнаралары.
бұрғылау мұнаралары, олар ұңғылар қиын жерде орналасқан болса,пайдалану уақытында қалдырылады.
Тұрақты/уақытты мұнаралар және А-типті мачталар қондырылады. Соңғылары сондай жүк көтергіштік кезінде жеңіл және алаңда орналастыру үшін едәуір ыңғайлы, сонымен қатар жерастында ұңғыларды жөндеуде қолданылады.
Пайдалануды бастаған кезде мұнаралар мен мачталарды келесі жерасты жөндеу кезінде мұқият тексеріп, маңызды назарды элементтердің түзу сызықты екеніне, пісірілген тістердің, балкондардың, баспалдақтар, қоршаулар және тартылымдардың, болтты қосылыстар тартылуларының жағдайына аудару керек. Мұнараның тіреуіш ірге тасында және мачталарда жарықшақтар мен коррозия болмауы керек.
Құбырларды және штангілерді, сонымен қатар ұзын өлшемді ұңғы ішіндегі жабдықтарды салу(қалау, төсеу) үшін, КТО-ны өткізу кезінде мұнара мен мачталардың қасында қабылдағыш көпірлер мен сөрелер құрылады.
Көпірлер тұрақты болуы мүмкін және тракторлар көмегімен құбырлар төсегіш қондырғыларда (полозья) тасымалданады, немесе дөңгелекті қыстырмаға (колесный прицеп) орнатылады.
Мұнара тәлді жүйемен жабдықталған, ол күшті шығыр барабанына оралатын арқанның жүрісті ұшынан, ілмекке беру үшін арналған. Арқанның жүрісті ұшында болатын күшпен салыстырғанда, жабдықталудың еселенуіне сәйкес ол ілмектегі күшті бірнеше есе арттыра алады. Сонымен бірдей уақытта осынша есе ілмектің орын ауыстыру жылдамдығы азаяды.
Мұнаралар (ВЭТ2250-түтікшелі пайдалану мұнарасы, биіктігі 22м, жүк көтергіштік күші 500кН) құбырлардан жасалып, ұңғыға бұрғылау мұнарасының орнына қондырылады. Мачталар-екіаяқты, іріктелген СҚҚ-дан дайындалады, биіктігі 15 және 22м, жүк көтергіштік күші 150 және250кН.(МЭСН15-15 жәнеМЭСН 22-25) түтікшелі ферма түрінде тірегі бар, олар бір-бірімен жоғарғы бөлігінде кронблокпен қосылады. Мачталар марштық баспалдақпен жабдықталады, кейде штангілер ілмегі үшін жабдықтар және жоғарыдағы жұмысшыға арналған алаңмен жабдықталады, ұңғыда мачтаны қондырған кезде оларды созылмамен бекітеді.Тұрақты мұнаралар мен мачталар күнтізбелік уақыттың тек 2-3% қолданылады, сондықтан оның қондырылуы тек ұңғыларды өте жиі жөндеген кезде ғана аяқталуы мүмкін. Олай болмаса бұл ақталмайтын металл және ақшалай ресурстардың шығындарына алып келеді. Сондықтан кәсіпшілікте қозғалмалы мачталар, қозғалатын телескопиялық мачталары немесе жиналмалы мұнаралары бар агрегаттар қолданылады.
ПППППП
Пакерлер не үшін қолданылады.
Пакерлер ұңғыма оқпанының бөліктерін тігінен ажыратуға және шегендеу құбырларының бұзылған аймағын саңылаусыздандыруға арналған. Олар профилактикалық бақылаусыз және жөндеу жұмыстарын жүргізбестен ұңғымада бірнеше сағат (мысалы, қабаттың гидрожарылысы кезінде), бірнеше ай (мысалы, жылуұстағыштарды ұңғымаға айдау кезінде) немесе бірнеше жылдар (мұнайды өндірудің әртүрлі әдістерінде пайдаланылатын пакерлер) бойына жұмыс жасауға мүмкіндік береді. Ұңғымалық саңылаусыздандырғыш – пакер ұңғыманың шегенделген бөлігінде пайдалану барысында орнатылады. Пакерлер қабылдайтын қысым 7 - 70 МПа аралығында ауытқиды. Ұңғыманы пайдалану кезінде қоршаған орта температурасы 40-1000С аралығында болады. Ал қабатқа жылулық әсер кезінде кей жағдайларда 300...4000С –ге дейін жетеді. Саңылаусыздандыру элементтері шегендеу бағанасына өстік жүктеменің түсуі нәтижесінде (СКҚ салмағынан) ашылып – жабылады.
Резинадан жасалған элемент (кей жағдайда металды кордпен армирленген болады) 1000С температурасына дейін жұмыс жасауға бейімделген.
Резиналанған және графиттелген асбесттен жасалған элемент кеңейе алады және орта температурасы 300-4000С дейінгі температурада жұмыс жасауға арналған.
Элемент шегендеу бағанасына оның ішкі қуысында артық қысымның пайда болуынан ашылып-жабылады. Оның резиналы элементі үнемі кордпен бекітілген.
Саңылаусыздандыру элементі үшін маркасы 4326, 4327, 3825 синтетикалық резина пайдаланылады. Корд ретінде мақтақағазды, полимерлі немесе металды жіптер қолданылады.
Саңылаусыздандырғыш элементтер пакерлерде пайдаланады:
мұнай мен газды өндіру кезінде:
а) ұңғымада екі не одан көп оқшауланған арындарды жасау қажеттілігі туындағанда;
ә) ұңғыманы құбырсыз пайдалану кезінде (төменгі бөлігінде саңылаусыздандырғыш орнатылған ұңғымадан сұйықтықты шегендеу бағанасымен көтеруде);
б) газ немесе мұнай көріну барысында лақтыруды болдырмас үшін (бөлу клапаны бар пакер).
2) ұңғыманы зерттеу мен сынау кезінде:
а) бір ұңғымадағы қабаттарды жеке зерттеуде;
ә) шегендеу бағанасының саңылаусыздығын немесе цементтік сақинамен қабаттардың оқшаулану саңылаусыздығын тексеруде.
3) қабатқа немесе оның түбіне әсер ету кезінде:
а) қабаттың гидрожарылысында;
ә) қабат қысымын ұстауда;
б) жылуұстағыштарды қабатқа айдауда.
Пакердің негізгі элементтерінің бірі – тірегі. Тіректің арналуы – бірінші типті саңылаусыздандырғыш элементтері деформацияланған кезде СКҚ салмағынан болатын жүктемені қабылдау және барлық типті саңылаусыздандыру кезінде өстік жүктемені қабылдау. Бұл жүктемелер ондаған, жүздеген килоньютонға жетуі мүмкін және түрлі бағытта әсер етуі мүмкін.
Өздігінен нығыздалатын элемент – манжета шегендеуші құбырлар бойымен оларға тартыла жабысып төмен түсіріледі. Сол себептен резина мұндай жағдайға төзімді болуы қажет және манжетаны бірнеше рет қолдануға болмайды. Барлық басқа нығыздаушы элементтерде шегендеуші құбыр мен элементтің тірегінің арасында саңылау болады. Пакердің нығыздауыштары мен шегендеуші құбырлардың арасындағы саңылаудың диаметралды мөлшері 10...20мм. Қысымның өзгеруі салдарынан нығыздаушы элемент шегендеуші құбырға жабысады. Бірақ пакерді көтеру кезінде осы себептен ол тығырыққа тіреледі. Соған байланысты арадағы саңылауды шағын етіп жасайды, ал бірінші нығыздауыштың астында қалыпты жағдайда екінші элемент (6) орналасқан
РРРРРРРР
Райберлер мен фрезерлер
Райбер мен фрезерлер-шегенделген ұңғылардағы металл бұйымдарды геометриялық формаға келтіру үшін оларды механикалық өңдеуге қажет.Ол қағып алу сайманын оларды ұстау үшін қолдануға мүмкіндік береді.
Ұңғы ішінде қалған құбырлардың жоғарғы ақау болған ішкі бетін өңдеу үшін райбер қолданады.Райбербұл жұмыс істейтін бөлігі,бетінде тістері бар конусты аймаққа өтетін цилиндрлі формада болатын және жуу сұйықтығын беруге арналған орталық саңылауы бар аспап.Райбер мен фрезер бұранда арқылы бұрғылау құбырларына қосыла алады.
Ұсталған құбырлар тізбегі айналмасындағы сақиналы кеңістікті тазалап,тегістеу үшін кесіп-қажалайтынФК фрезерлері қолданылады .Олардан басқа,пайдалану тізбектің ішкі бетін тазалау немесе оның шектелген аймағын өңдеу үшін тізбекті конусты фрезерлер қолданылады.Мөрбұл ұңғыда орналасқан апатты объекттің жоғарғы ұшының жағдайы мен орналасуын анықтау үшін керек.
Бұл мәліметтерді мөрдің пластинкалық сыртқабықшасының деформациясын талдап алады.Әрине бұл мөрді ұңғыдан шығарып алған соң болады.
Мөрлер шартты диаметрлері 114,140,146,168ммболатын шегендеу құбырлар тізбегінің жұмысы үшін арналған.
.
Ротордың арналуы және қандай негізгі бөліктерден тұрады.
Бұрғылау роторлары келесі операцияларды орындауға арналған:
– роторлық бұрғылауда ұңғыны қазу кезінде бұрғылау тізбегін айналдыруға;
– түптік қозғалтқыштарды қолдану кезінде бұрғылау тізбегінің ротор тесігі арқылы төмен берілісін болдыруға және реактивті айналу моментін қабылдауға;
– КТО кезінде бұрғылау және шегендеу тізбегін ұстап тұруға;
– ұңғыны бұрғылау және шегендеу жұмыстарында кездесетін авариялық жағдайларда қосалқы аспапты айналдыруға.
Роторлар бұрғылау қондырғысының негізгі механизмдерінің қатарына жатады және өту тесігінің диаметрі, қуаты және рұқсат етілген статикалық жүктеме бойынша ерекшеленеді. Конструкциялық орындалуы бойынша роторлар жылжымайтын және ұңғы сағасына қатысты тік бағытта ілгері-кейінді қозғалатын деп бөлінеді.
Ротор жетегі бұрғылау шығырынан беріліс қорабы арқылы шынжырлы, карданды және тісті берілістермен қозғалыс алады немесе жеке қозғалтқышпен іске қосылады. Жетектеріне байланысты роторлар айналу моменттерінің және жылдамдықтардың сатылы, үзіліссіз-сатылы, үзіліссіз өзгеруілеріне ие. Реактивті айналу моментін қабылдау үшін олар ротор столында немесе тезжүргіштік білікте орналасқан тоқтатқыш құрылғылармен жабдықталады. Жылжымалы бөлшектер күшпен бүрку арқылы майланады. Роторлар екі орындалуда болуы мүмкін – құбырларды ұстауға арналған пневматикалық сыналы ұстағышпен ПКР және онсыз.
Ротор конструкциясы жоғары өнімді еңбекке қажетті қолайлылықты қамтамасыз етуі және қызмет етудің қауіпсіздік және сенімділік талаптарына сай болуы керек. Ротор өлшемдері бұрғылау алаңында орнатуға берілген кеңістікпен шектелуі тиіс. Бұрғылау қондырғыларының әртүрлі тобында және модификациясында қолданылатын роторлар техникалық параметрлері мен құрылымы бойынша мейілінше бірыңғай келеді
МЕСТ 162.93-82 бойынша ротордың негізгі параметрлері өту тесігінің диаметрлері: 460, 520, 560, 700, 950, 1260 .
Жүккөтергіштігі бойынша: 2 МН, 3,2 МН, 4 МН, 5 МН, 6,3 МН, 8 МН
Айналу жиіліг бойынша 30 ...350 айн/мин болып бөлінеді
Ротордың корпусы қатты қызып кеткен жағдайда - Май ваннасында май көлемі жеткіліксіз немесе тым артық, май ластануы да мүмкін. Май көлемін реттеу, ласт анған болса ауыстыру қажет.
Ротордың біржақты қызып кетуі –ротор үстелі мен мұнараның остес болмауы, ротор үстелі мен ұңғыманың остестігіне көз жеткізу, дұрыс болмаған жағдайда дұрыстау және орталықтандыру қажет.
Ротор үстелі жұмыс барысында дірілдесе –үстелдің тірегінде үлкен саңылаудың болуы дұрыс реттелмеуі, саңылауды қажетті көлеміне дейін реттеу.
Заедание стола ротора –выход из строя опор стола, роторды жөндеуге жіберу қажет.
ССССССС
Спайдердің конструкциясы мен арналуы.
Спайдер АСГ-80тұлғадан тұрады.Онда сыналы алқа,ауыспалы орталықтандырғыш және сыналарды көтеретін механизм орналасқан.Тізбекті алқа үш сынадан тұрады,олардың жұмыс беті бұранда кескішпен (плашка) жабдықталған. Спайдердің құрамы: 1-орталықтандырғыш қаптамасы.2-корпус;3-сына корпусы; 4-плажка; 5-подвеска;6-пружина; 7-бағыттаушы.
Тұзақтың (петля) көмегіменсыналар серіппелі алқамен байланысқан.
Спайдер муфтаның сына үстінде үнемі бір қалыпты биіктікте тұруын қамтамасыз етіп ,келесі түрде жұмыс істейді.Құбырларды сынаға отырғызар алдын алқа серіппенің әсеріненжоғарғы жағдайды алады. Төмен түсер кезінде элеватор сыналы алқаға әсер етіп
Спайдердің арналуы және қандай бөліктерден тұрады
Спайдер құбырды сыналы алқа көмегімен ұстап ілулі күйде ұстайды.Сондықтан оның көмегімен муфтаның кезкелген жағдайында құбырды бекітуге болады.Жұмыс кезінде спайдердіұңғы сағасында орнатады.
Спайдер АСГ-80(3.6 сурет) тұлғадан тұрады.Онда сыналы алқа,ауыспалы орталықтандырғыш және сыналарды көтеретін механизм орналасқан.Тізбекті алқа үш сынадан тұрады,олардың жұмыс беті бұранда кескішпен (плашка) жабдықталған.
Тұзақтың (петля) көмегіменсыналар серіппелі алқамен байланысқан.
Спайдер муфтаның сына үстінде үнемі бір қалыпты биіктікте тұруын қамтамасыз етіп ,келесі түрде жұмыс істейді.Құбырларды сынаға отырғызар алдын алқа серіппенің әсеріненжоғарғы жағдайды алады.(3.7,a сурет).Төмен түсер кезінде элеватор сыналы алқаға әсер етіп

3.6 Сурет. Слайдер АСГ-80: 1-орталықтандырғыш қаптамасы.2-корпус;3-сына корпусы; 4-плажка; 5-подвеска;6-пружина; 7-бағыттаушы.
ТТТТТТТТТ
Тәлді жүйенің конструкциясы мен арналуы.
Тәл жүйесі бұрғылау қондырғысының ең маңызды бөліктерінің бірі. Бұрғылау қондырғысының тәл жүйесі шығырдың айналмалы қозғалысын тәлді блоктың ілгер-кейінді қозғалысына ауыстыру және канаттағы жүктемені азайту үшін арналған. Тәлді жүйе – бұрғылау қондырғысының жүк көтергіш бөлігі болып келеді және құрамына кронблок, ілмегі бар тәлді блок, болат тәлдік канат, МКМК кіретін полиспастты білдіреред. Тәл жуйесинде блок өлшеми мен саны, сонымен қатар аркан тармак саны ілмектегі мүмкін жүктемемен, шығыр тарту күшімен , өлшемдермен анықталады. Бұл көрсеткиштер өзара ұштастырылған болу керек.Егер КТО саны үлкен болмаса- онда тіл жуййесинин беріктігі, ал КТО сан улкен болса-арканнын жане де баска элементтин абразивти жане шаршаулык тозуы шешуши фактор болып табылады . Тәл жүйесі – шекті мүмкін жүктемесімен жұмыс тармақ саымен жане аркан диаметримен сипатталады.Кронблок- еркін айналатын шкив топтары осьтегі мойынтірек орналсып тұрқыда бекіітіледі. Кронблок 3турге жіктеледі:үш тіректі,екі тіректі,көп тіректі.Тәлді блок-осьтер мен подшипнигінде шкивтер жинақталған құйып жасалынған ,болат жиналмалы тұрқыдан тұрады.Тәл блок 2 топқа жіктеледі: бір секциялы жане екі секциялы. Бұрғылау ілмегі-бұрғылау процесс кезінде тізбек ұстап туру ушин колданылады.Шектік жүктемесі бойынша 2болинеди:екі мүізді жане үш мүйізді . Өндәруге байланысты : соғылмалы, тілімшелі, кұрамдалган деп жіктеледі.
Түп аймақтарға әсер ететін және ұңғыманы цементтеу кезенде қолданатын жабдықтар мен қондырғылар.
Жабдықтар: Цеметтеу агрегаты, Цеметтеу головкасы, Араластырғыш машина, Цементтеу муфтасы, Пакер, Цемент тығын. Қондырғы ҰКЖ кезінде шегендеу тізбегі (ОК-ШТ) мен тізбек сыртындағы кеңістіктің саңылаусыздығын жоюдың негізгі әдісі-қысым әсерімен ұңғы сүзгісінің тесігі арқылы немесе мұнай горизонтын бөгде сулардың енуінен сенімді изоляциялау үшін қажетті есептелген ерітінді көлемін қабатты ығыстыру мақсатында тізбектегі ақау немесе тізбек сырты арқылы цементтеу.Бұл кезде ерітіндіні қабатқа баяу ығыстырған сайын, қысым жоғары болған сайын, бөгде сулардың қозғалу жолы сенімді жабылып, мұнай қабатының изоляциясы соғұрлым эффективті болады
Теңіз ұңғымаларын жөндеудің ерекшеліктері.
Теңіз кен орындарын игеру кезінде кей жағдайларда кен орнының барлық ауданын игеру үшін бір ғана стационарлы платформаны орнату арқылы бұрғылау жұмыстарын (соның ішінде бағытталған-көлбеу ұңғылары) жүргізу аздық етуі, ал екінші платформаны орналастыру тиімсіз болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда ұңғыларды су астына орналастыру тиімді. Кен орнын үлкен болған жағдайда кез-келген теңіз тереңдігінде ұңғы сағасын су астында орналасқан тиімді. Ал ауданы кішігірім кен орындарында теңіз тереңдігі 200 м артық болғанда бұл игеру әдісі салыстырмалы түрде тиімді келеді. Осылайша кез-келген теңіз тереңдігінде ұңғылары су астында пайдалану су үстінде пайдалануға қарағанда тиімді келеді. Алайда, су асты немесе су үсті ұңғыны пайдалану тәсілін таңдағанда судың тереңдігі, теңіз түбінің инженерлік-геологиялық жағдайлары, гид¬рометеорологиялық жағдайлар, сондай-ақ ұңғылардың жағалаудағы базалардан қашықтығы есепке алынуы тиіс. Ұңғының саға жабдығы су астына орналасқан кезде, кездесетін қиыншылыққа тереңде орналасқан ұңғы сағасына жету мүмкіндігінің азаюы жатады.Сондай-ақ тағы бір кемшілікке тереңдіктерде жұмыс жасай алатын сүңгуірлерді пайдалану болып табылады. Су астында ұңғы сағасы жеке тіке бұрғыланған ұңғыда немесе шектелген ауданда шоғырланған ұңғыларға орнатылады. Саға жабдығы мен манифольдтты камераларды басқару үшін гидравликалық және электрлі гидравликалық жүйелер қолданылады. Әрбір ысырманы басқару жеке бөлу блогынан немесе қызмет көрсету кемесімен жалғанған жеке құбырлар арқылы басқарылады.
Тәл жүйесі не үшін арналған және қандай механизмдерден тұрады.
Свечаларды  орналастыру арнайы  тәл жүйесі  мен механизмдер  арқылы  іске асырылады. Көтеріп–түсіру жұмыстарының реті  төмендегідей. Бұрғылау  құбырлары  тізбегі  бір свеча бойы мен көтеріліп, ротор столына  ұстауыш сынамен ұстатылады да, автоматтандырылған бұрғышы кілтімен  (АКБ) ашылады. Свечаны ашу кезінде  бос тәл блогы  төмен түсіріледі, ол төмен төменге  жеткен  кезде  свеча ұстау, көтеру, жылжыту механизмдерінің  көмегімен  ұңғы ортасына  шығарылады. Келесі  свеча  көтеріліп,  шығарылған свеча орналастырылып қойылады. Бұрғылау  құбырларын ұңғыға түсіру жұмыстарының реті, көтеру  жұмыстарының  ретіне  ұқсас. Көтеріп-түсіру  жұмыстарының кейбір  бөліктерінің атқаратын механизмдері де, кеңінен қолданады. Көтеріп–түсіру механизмдер жинағы төмендегідей жұмыстарды атқарады:   
1) ағытылған  свечаларды  орналастыру;
2) ағытылған свечалардың  жоғарғы ұшын, элеватор мен  тәл блогын  қоса жоғары жұмысшыға қарай  тарту:
3) ағытылған  свечаны  саусаққа кіргізу  және ұңғы ортасына  шығару;
4) бұрғылау  және  шегендеу  құбырларын бұрап қатайру.

1.1-сурет- Көтеру кешенінің конструктивті сұлбасы:
1 – ілмек; 2 – тәл блогы; 3 –бағыттаушы тармақтар; 4 – кронблок; 5 –мұнара; 6 – шығыр;
7 – арқанның қозғалмайтын бөлігін қатайтуға арналған қондырғы; А және Б – арқанның қозғалмайтын және басты бөлігінің тармақтары; 0 – ұңғы өсі
Тәл блогы болат арқанға ілініп тұрады, ол кранблок пен тәл блок арқылы және сол тәртіпте кейін қарай өткізіледі. Арқанның қозғалмайтын ұшы мұнараның негізіне  бекітілген, ал қозғалатын ұшы  шығырдың барабанына  бекітілген. Құбыр тізбегін көтеріп –түсіру кезінде мұнараның құлауынан сақтандыру үшін арқанның  қозғалмалы ұшы шығыр барабанына бекітілуінің  алдында, көпшілік жағдайларда мұнараның немесе мачтаның негізіне бекітілген  тарту үшін арналған ролик арқылы өткізіледі. Шығыр барабаны айналған кезде арқан барабанға оратылып  құбырларды көтере бастайды. Төмен түсу құбырлар тізбегінің өз салмақтары мен болады. Жеңіл құралдар мен жұмыс жасаған кезде арқанды шығыр барабанынан кран блоктың  бір ролигінен өткізіп жіберіп ілмекке  жалғастырып  жұмыс жасай береді. Бұл кезде тәл блогын қолданбайды. Пайдалану  мұнараларын  әдетте  істен шыққан бұрғылау құбырларынан немесе сорапты-компрессорлы  құбырларынан биіктігі 24-28 м қылып жасайды. Жүк көтергіштігі 50 және 75т. Төменгі табанының өлшемі 8x 8 м, ал жоғарғы алаңы 2x2м. Мачта биіктіктері 15-22 м болса соған сәйкес жүк көтергіштігі 15 пен 25т. Мачталарды ұңғылардың сағасына орналастырғанда аздап кішкене бұрышқа қисайтып, оны арқанмен тартып қояды. Тұрақты мұнаралар мен мачталар тек қана жұмыс жасап тұрған кезде қолданады да қалғвн кезде бос тұрады. Пайдалану ұңғыларының жалпы жұмыс жасау уақытының 2-3%-ын ғана жер асты  жөндеу жұмыстары алады екен, яғни мұнаралар мен мачталар  жылына 6-10 күн ғана қолданады деген сөз. Сондықтан да көтеру-түсіру  меxанизмдерін  тиімді пайдалану  үшін қозғалмалы мачталар  мен оларды бірге үстіне салып жиналатын көтергіштер керек. Қозғалмалы мачталар  арнайы арбаларға қондырылып ұңғылар арасында трактормен тасылып жеткізіледі. Олар шеген құбырлардан, екі аяқты, шана сияқты  етіп жасалады. Өзінің мачтасын алып жүретін  көтергіштер ретінде  арнайы жасақталған автокөліктермен тасылып жеткізіледі. Олардың жүк көтергіштігі 16-дан 80т-ға дейін болады. Құбырлар мен штангілерді  скважинаға түсіріп, көтеру үшін комплексті құралдар қолданады. Олар құбырлар және штангелі элеваторлар мен кілттерден және жәделдетіп қауыпсыздікті сақтайтын әртүрлі құрылғылардан тұрады. Құбырлар элеваторы  құбырларды муфта  арқылы ұстап тұруға  олардың  тізбегін  көтеріп-түсіру жұмыстары кезінде ұстап тұруға  арналған. Құбыр элеваторы-ортасында  құбыр өткізетін тесігі бар екі жағында сырға кигізетін  құлағы бар  тұтас  құйылған немесе  қақталған темірден жасалған қамыт сияқты құрылғы. Элеватордың ішіндегі тесіктің диаметрі жіберетін құбырдың сыртқы диаметрімен сәйкес келеді. Элеватордың бір жақ бөлігі  құбыр кигізу үшін ашық болады. Құбыр элеватордың ішіне кіргесін, оның қабырғасы  рычаг арқылы жабылады. Құбырды көтерген кезде оның муфтасы элеватордың кесілген жеріне келіп тіреледі. Элеватордың екі жағындағы құлағына ілмекке  жалғауына  болат сырға кигізіп солар арқылы құбырларды көтереміз. Сорап штангілерін көтеріп–түсіру үшін оған жеңіл болат қамыт қолданады. Оны  штангі элеваторы дейміз. Құбырларды бұрау  және бұрап ашу үшін шарнирлі және шынжырлы кілттер  қолданады. Қажалып  тозған бұрғы  қашауын  ауыстыруда  бұрғы құбырларын көтеру және түсіру жұмыстары қол күшін қажет ететін және көп қайталанатын операциялардан тұрады. Көтеріп-түсіру  операцияларын жүргізу үшін бұрғылау бригадасы, құбырлар  тізбегін ұстаушы, асып қоятын, ашып жабатын аспаптармен толық қамтамасыз етілуі  тиіс.
Кронблоктарды, тәлдік блоктарды және арқандарды жөндеу
Кез-кедген бұрғылау қондырғы тәлдік жүйесінің құрылымына кронблок, тәлдік блок, тәлдік арқан және ілмек кіреді. Кронблок тәлдік жүйенің жылжымайтын түйіні болып табылады және тәлдік блокты, ілмекті және оған ілінген жүкті асулы күйде ұстауға арналған. Кронблокті баптаудың мағынасы негізінен бұрандалық бірігулерді тартудан және мойынтіректердің ұзақ және істен шықпай жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін, оларды майлаудан тұрады. Роликті мойынтіректі қолдық сораптың көмегімен майтесік арқылы аптасына бір рет әмбебап балқымалылығы орташа жағармай УС-3 толтырады. Мойынтіректердің күйі арқандық блоктармен бақыланады. Олар кідірмей және шусыз, қаптамаға тимей өсте еркін айналуы керек. Жұмыс істеу кезінде мойынтіректердің температурасын қадағалап отырады. Ол 70С аспауы керек, өйткені одан жоғары температураларда жағармай өзінің сапасын жоғалтады. Бұл температурадан жоғарылап кету майдың жоқтығы немесе кірлеп кеткені жөнінде хабар береді. Соңғы жағдайда майлау арналары мен мойынтіректерді қолдық сорап көмегімен керосинмен немесе дизель отынымен жуып, сонан соң жаңа жағармай толтырады.Айналу кезіндегі мойынтіректердең шуылы олардың тозғаны жөнінде, ал арқандық блоктардың кідіріп қалуы олардың сынғаны жөнінде хабар береді. Екі жағдайда да мойынтіректер ауыстырылуы керек. Қысып қалу мен қармау жұмыстары кезіндегі өстерге түсетін асқын күшсалмақ оларды майыстырады, бұл блоктардың соғылысына және мойынтіректердің қарқынды тозуына әкеледі. Бұндай кронблоктер шеберханаларда жөнделеді. Кронблокті бөлшектеуде орындалуы керек: кожухты ашу және оны шешіп алу; рамадан көмекші роликті ажырату; тіректерді және босату; өсті жинақтаулы күйінде шешіп алу; кідіртпе шайбаның жапырақшаларын қайырып, гайканы бұрап алу; штифті алып тастау; өстен тіректерді және , төлкені , блокты роликті мойынтірегімен , сондай-ақ аралықтық сақиналарды және шешіп алу; роликті мойынтіректерді блок қабынан итеріп шығарып, серіпелі кідіртпе сақинаны алу; өстен майтесікті бұрап алу; кронблокті кірден тазарту және жуу; бөлшектердің ақауларын анықтау және ақаулау ведомостысын жасау
Мойынтіректерді итеріп шығаруды жеңілдету үшін газдық қыздырғышпен блок қабын 90-100С дейін қыздырады. Кронблокты жөндеу кезінде тозуы рауалы шамадан асып кеткен роликті мойынтіректі, қатайту және басқа бөлшектерін ауыстырады.
Роликті мойынтіректерді шамадан тыс люфт немес олардың сынуы себептерінен ауыстырады. №42234 рликті мойынтіректердің шектік рауалы люфтісі 0,3-0,4 мм тең. Радиальдық саңылауы 0,5 мм асатын мойынтіректерді ауыстыру керек. Жаңа мойынтіректерді салмас бұрын блок қабындағы тесікті өлшеу керек. Ол мойынтіректің жоғарғы сақинасының сыртқы іс жүзіндегі өлшемімен беттескенде 0,035 мм қысыңқы жинаққа кепілдік беруі керек. Мойынтіректі орнатар алдында блокты 100-160С дейін қыздырады, ол монтаждауды жеңілдетіп, блоктың орнату тесігінің тозуын азайтады. Әрбір күрделі жөндеу кезінде кронблок өсін магнитті дефектоскоппен тексереді.
Өстер мен блоктарды қайта қалпына келтіру әдістері ілгеріде қарастырылды. Әсіресі жүрістік шетке жақын орналасқан блоктар тезірек тозады. Сондықтан блоктарды жинақтау кезінде олардың орындарын ауыстыру керек. Көмекші блоктарды жөндеу кезінде арнашық пішінін қайраумен қайта қалпына келтіреді, ал блок өсі мен төлкені ауыстырады. Кронблок рамасында жарықтар мен үгітілулер болмауы керек; рама арқалықтары параллель болуы керек; параллельдіктен ауытқу арқалықтың бүкіл ұзындығына 5 мм аспауы керек; деформацияланғанраманы түзету немесе ақаулы арқалықтарды берікті сондай жаңасымен ауыстыру қажет.
Бөлшектерді жөндеп болған соң, кронблокты жинақтар алдында өстегі майлау арнасын керосинмен жуып немесе сығымдалған ауамен үрлеп, әрқайсысын жекелеп тазалау қажет. Сонан соң майтесікті өстің маңдайына бұрап орнатып, қол сорабымен бүкіл тесік арқылы майды енгізеді.
Жөнделініп болған кронблокты жинау тәртібі бөлшектеуге кері тізбекпен жүргізіледі. Блоктарды өске отырғызар алдында роликті мойынтіректерді мол етіп майлау керек. Жинап болған соң әрбір арқандық блокты қолмен айналдырып айналу жеңілдігін тексереді. Кез-келген блокты айналдырғанда көрші тұрған өс айналуы керек. Блок жылғасының ең алыстағы өлшенген нүктесінің маңдайлық соғылуы 1 мм аспауы керек. Жылғалардың жұмыстық бетіндегі диаметрі 5 мм және тереңдігі 2 мм кемшіндерді пісіріп, сонан соң тазалап қоюға болады. Кронблоктың пісіру тігісінде жарықтар, қождық қосылымдар, газ қуыстар, кесілген жерлер, күйіп кетулер және басқа тігістің беріктігіне әсер ететін кемшіліктер болмау керек.
Тәлдік блоктың бөлшектерінің тозу сипаты және оларды жөндеу кронблоктікімен бірдей, айырмашылығы тек қана сырғаны, сырға саусақтарын, жоғарғы щит пен төменгі щитті қалпына келтіруде. Тәлдік блоктың сырғасының бетінің қауіпті қимасының жазықтығында ені 10 мм дейін, тереңдігі 3 мм дейін тозулары болуына рұқсат етілген. Тозған беттерді пісіріп жөндеуге болмайды. әрбір 6 ай сайын жақтарды, сырға саусағын және өсті магниттік немесе басқа тәсілдермен тексеру қажет. Жөндеу кезінде тәлдік блоктың жақтарына ерекше көңіл аудару керек. Бұрғылау процесінде және түсіру-көтеру операцияларында ол кейбір элементтерінде кернеуді арттыратын статикалық, динамикалық және дірілдік күшсалмақтарды қабылдайды. Пайдалану поцесі кезінде саусақтардың 16 отыруларының әлсіреуі салдарынан жақтардың үзілулері болуы мүмкін. Диаметрі бойынша тозуы 2 мм асатын сырғаларды ауыстыру керек. Кожухтағы майысуларды газ жандырғышпен қыздырып, түзейді, ал жарықтарды пісіреді.
Тәлдік блокты жинау бөлшектеуге кері бағыттағы тізбекпен жүргізіледі. Барлық бұрандалы қосылыстар дірілдік күшсалмақ әсерінен өздігінен бұралып кетуден сенімді кідіртпеленуі керек.
Тәлдік арқандар жұмыс процесі кезінде мынадай тозу түрлеріне ұшырайды:
1) шығыр барабанына орау және одан тарату кезінде орамдар арасындағы үйкелу, орамның бір қатарынан екіншісіне өту кезінде барабан фланеціне үйкелу және тәлдік жүйенің роликтернің арнашығына үйкелу нәтижесінде жүрістік шетіндегі қажалуға;
2) ораудың жоғарғы қабаттарының төменгілерге енуі салдарынан, сондай-ақ тәлдік арқанның майларына құм түсуінен ысырылу әрекеттеріне;
3) роликке орау кезінде майысу мен шығыр барабанына орауда кері майысу нәтижесінде шаршаулық тозуға;
4) айнымалы таңбалы күшсалмақ және арқан дірілі себебінен шаршаулық тозуға.
Нәтижесінде арқан ұзына бойына әркелкі қажалады. Кішкене телімде өткізбейтін жұмыс кезіндегі қарқынды тозу оның уақытынан бұрын істен шығуына келтіреді. Арқанның тозу дәрежесі иірім қадамында үзілген сымдардың санымен анықталады. Сымдар санының 10% үзілген арқандар бракталуы керек. Тәлдік жүйені жаңа арқанмен жарақтандыру XIV тарауда көрсетілген.
Жаңа арқанмен жарақтандырғаннан кейін ол азғантай уақыт аз күшсалмақпен жұмыс істеуі керек. Арқанды пайдалну кезінде шығыр барабанына дұрыс орау оның қызмет мерзімін ұзартады. Барабандағы орамдар барабан фланеціне жетпеген немесе фланец жанында орам үстңне орам түскенде арқан тез істен шығады. Бұндай оралулар шығырдың дұрыс қойылмауымен, яғни барабаннын көтеру білігінің өсі горизонталь еместігімен және кронблок өсіне параллель болмауымен түсіндіріледі. Ораулар дұрыс болуы үшін монтаждау ақауын жөндеу керек. Арқан сымдары және өрімдері жұмыс процесі кезінде бір-біріне қатысты ығысып, нәтижесінде үйкеліс күші себебінен арқанның тозуына әкеледі. Пайдаланудың алғашқы кездерінде канатта заводтық майлауы болады, бірақ жұмыс процесінде ол сығылып шығарылып, тез таусылады. Сондықтан пайдалану процесінде арқан майланып тұруы керек. Арқанның сыртқы майлауы қажалудан және коррозиядан қорғайды. Майды жылдың кез-келген уақытында жылы күйінде арқанды барабаннан тарату кезінде қылқаламмен жағады. Майлау материалы ретінде жазда техникалық вазилинді және беймаусымдық май ретінде мазутты пайдаланады. 1500 м дейінгі тереңдікті бұрғылау кезінде майлауды екі-үш рейстен кейін, ал 1500 м кейін әрьір түсіру мен көтеру алдында жүргізеді. Арқанның 1 м ұзындығының жұмыс істеу уақытын артыру және ұзындыңы бойына тозу біркелкі болуы үшін пайдалану кезінде айналдырып жіберуді іске асырады. Ол үшін жылжымайтын шетін бекітетін құрылымнан кейін барабанда арқанның артық қоры болуы керек. Тереңдігі 2000 м асатын ұңғылар үшін тәлдік арқанның ұзындығы 1200-1500 м болуы қажет. Жаңа арқанды орнатқаннан кейін оның жүрістік шеті толық жұмыс істеп шығуы керек. Сонан соң жаңа жүрістік шетінің ұзындығына айналдырылады. Арқанды кесу ұзындығы былай анықталады: жүрістік шетіндегі арқанның тозу дәрежесі 20-25%, ал шығырдың барабанында – бірінші орауының тозуы 100% болуы керек. Әрі қарай жұмыс істеу барысында жүрістік шетті 45-60 м айналдырады. Келесі кесу қзындығын барабанда орамның бесінші қатары толығынан оралғаннан кейін жасайды. Кескен жерде оның екі шетінен де жұмсақ сыммен байлам жасайды. Айналдыру және кесу ұзындығы жөнінде мәліметтер бұрғылау жорналында жазылады. Тәлдік арқан күн сайын және де маңызды асқын салмақтан кейін тексерілуі керек. Тозған арқандар қалпына келтірілуі мүмкін, бірақ оларды тәлдік жүйелерді жарақтандыруға емес, ал такелаждық жұмыстарға пайдаланады. Арқанның бір иірімі тозған кезде оны толығымен ауыстырады, ол үшін сәйкес жабдықты қолдануды талап етеді. Үзілген арұанды жалғайды. Ол үшін үзілген жердің шеттерінен 0,5-1,4 м қашықтықтан жұмсақ сыммен қатаң байлам жасайды және үзілгеннен қалған шетін иірімдерге таратады. Иірімнің шеттерінің сымға тарауын болдырмау үшін олардың шеттері де жұмсақ сыммен оралады. Органикалық өзекшесін кесіп тастайды. Таратылған иірімді өреді. Жалғастыру ұзындығын арқанның 40 диаметріне тең етіп алады. Ілмектерді жөндеу. Бұрғылау ілмектері мен ілмекблоктар бұрғылау кезінде бұрғылау тізбектері мен ұршықты асулы күйінде ұстап тұруға, түсіру-көтеру операциялары кезінде штроптар мен элеваторлардың көмегімен шегендеу және бұрғылау құбырларын ілуге, сондай-ақ бұрғылау процесінде және монтаждау-демонтаждау жұмыстары кезінде көмекші жұмыстарды орындауға арналған. Ілмектер жасау тәсілі бойынша құйылған, иленген және құрама (пластинкалық) болып бөлінеді
Ілмектердің негізгі ақаулары мыналар: серіппенің 13 әлсіреуінен, әлде оның сынуынан ілмек жүрісі 130-145 мм қамтамасыз етілмеген; корпустар 4, кәдәрткәштен (стопордан) 5 және серіппеден 3 құралған ілмектің құлпы жабылмайды, бұл жиі серіппенің сынуынан болады; серіппемен 7 жабдықталған бұралу кідірткіші 6 ілмектің 1 айналуын тоқтата алмайды, бұл серіппенің немесе кідіріткішиің сынуынан болады.Барлық ақаулар ілмектің техникалық күйін тексеру кезінде анықталады. Істен шыққан бөлшектер жаңасымен ауыстырылады. Бұдан басқа, ілмектің ағымдағы жөндеуі кезінде бұрандалы қосылыстары тексеріледі және бекіту бөлшектері ауыстырлады. Ілмекті белгіленген тәртіппен бөлшектейді. Ілмек езуі құлпының саусағын итеріп шығарып, құлыпты шешіп алады. Өстерден 20 және 22 саусақтарды итеріп шығарып, бүйірлік мүйіздердің жақшаларын 21 шешіп алады. Өсті 19 итеріп шағарудан және оқпаннан 11 ілмекті 1 ажыратпастан бұрын, кідіртпе планканың болттарын бұрап алып, оны шешіп алады. Оқпаннан 11 гайканы 12 бұрап алу үшін, алдымен болттарды бұрап алып, қақпақшаны шешіп алады, сонан соң гайканың 12 өздігінен босап кетуін болдырмайтын, сақтандырушы планканы бекітіп тұрған оқпанның шетіндегі болттарды бұрап алады. Осы операцияларды орындап, кідіртпе планканы ұрып шығарады, гайканың бағыттаушысы болып табылатын, бойлық кертіктері бар, стаканның бүйірлік шпонкасының пісірулерін шауып тастайды. Шпонканы шығарып алып, қауіпсіздік шараларын сақтай отырып (өйткені бұрап алудың соңында серіппенің 13 әсерінен гайка үлкен күшпен ұшып кетуі мүмкін), гайканы 12 бұрап алады. Сонан кейін траверстен 18 серіппе 13 мен оқпенды 11 шығарады. Болттарды бұрап алып және кідіртпелі жарты қамытты 6 шешіп алып, траверстен стаканды шығарады және тербелістік элементері 9 бар, жоғарғы және төменгі сақиналардан 10 және 8 тұратын тіректі 15 шешіп алады. Траверстен 18 штропты 16 ажырату үшін, өстердің 17 жылжып кетуін болдырмайтын, планкалардың пісіру тігістерін шауып тастайды, олардың шеттеріндегі майтесіктерді штуцерлерімен бірге бұрап алады, ал штуцерге арналған ішкі бұранданыитеріп шығарушы болттың көмегімен өстерді демонтаждауға пайдаланады. Ілмек езуінің кідңртпесі мен құлпын бөлшектеп болған соң бөлшектерді жуып, ақаулық ведомостыны жасауға кіріседі. Ілмектің бөлшектерін сырттай тексеру кезінде бұрандалардың күйіне, оқпанда, бірінші кезекте оның бұрандалық бөліктерінде пайда болатын, жарықтардың болуына және ұршықтың штопорынан ілмек езуін қорғап тұратын төсемдердің тозуына ерекше көңіл аудару керек. Қажалуы 3 мм астам төсемдерді балқыма құйып қалпына келтіреді немесе екі ескі тойтармасын алып тастап, орнына жағаларын қойып, оларды ауыстырады. Радиаль-тіректік мойынтіректердің жүгіру жолдарының тозған беттері тегістеледі және 0,15 мм аспайтын саңылауға шаблонмен тексеріледі. Ақаулы бетті шарлар ауыстырылады, ал қалғандарын, диаметрлерінің айырмашылығы 0,02 мм аспайтындайетіп, комплектілейді. Жоғарғы және төменгі сақиналардың шарларының орталық жүгіру жолдары диаметрлерінің айырмашылығы 0,2 мм аспауы керек.
Тәл жүйесін жабдықтауды қалай жүргізеді.
Ұңғымалар тереңдіктерінің артуымен бірге түсіру және қайта көтеру қажет болатын барлық бұрғылау тізбектерінің салмағы артады, ал тәлдік арқанның шығыр барабанына оратылу жылдамдығы барлық бұрғылау құрылғылары сыныбы үшін өзгеріссіз (V<20м/с) қалады. Сондықтан да құрылғылардың әр сыныбы үшін өзіндік еселік жабдықталған тәлдік жүйе қолданылады. Бұрғылау құрылғыларында тәлдік жүйелердің 4х5, 5х6, 6х7 жабдықталу түрі кеңінен қолданылады, сонымен бірге МЕМСТ бойынша 7х8 типтік жабдықталу жоспарлануда. Мұндай жабдықталуда диаметрлері 25, 28, 35, 38мм арқандар кеңінен қолданылады.
Тәлдік жүйенің еселілік жабдықталуын дұрыс таңдаудың маңызы зор. Жабдықталу еселігінен және ілгіш жүктемесіне ұңғымаларды бұрғылаудағы көтеріп-түсіру операцияларында қатысатын бұрғылау құрылғы кешенінің көтеріп-түсіру элементтерінің параметрлері тікелей байланысты. Сонымен бірге жабдықталу еселілігіне және ілгіш жүктемесіне қолданылатын тәлдік арқанның ұзындығы мен диаметрі, трансмиссиялық бөліктің кинематикасы және тәлдік механизм, бұрғылау шығыры және оның жетектерін қамтитын бұрғылау кешенінің барлық көтеру бөлігінің жүктелуі де байланысты. Тәлдік арқандар жұмыс процесі кезінде мынадай тозу түрлеріне ұшырайды:
1) шығыр барабанына орау және одан тарату кезінде орамдар арасындағы үйкелу, орамның бір қатарынан екіншісіне өту кезінде барабан фланеціне үйкелу және тәлдік жүйенің роликтернің арнашығына үйкелу нәтижесінде жүрістік шетіндегі қажалуға;
2) ораудың жоғарғы қабаттарының төменгілерге енуі салдарынан, сондай-ақ тәлдік арқанның майларына құм түсуінен ысырылу әрекеттеріне;
3) роликке орау кезінде майысу мен шығыр барабанына орауда кері майысу нәтижесінде шаршаулық тозуға;
4) айнымалы таңбалы күшсалмақ және арқан дірілі себебінен шаршаулық тозуға.
Нәтижесінде арқан ұзына бойына әркелкі қажалады. Кішкене телімде өткізбейтін жұмыс кезіндегі қарқынды тозу оның уақытынан бұрын істен шығуына келтіреді. Арқанның тозу дәрежесі иірім қадамында үзілген сымдардың санымен анықталады. Сымдар санының 10% үзілген арқандар бракталуы керек. Тәлдік жүйені жаңа арқанмен жарақтандыру XIV тарауда көрсетілген.
Жаңа арқанмен жарақтандырғаннан кейін ол азғантай уақыт аз күшсалмақпен жұмыс істеуі керек. Арқанды пайдалну кезінде шығыр барабанына дұрыс орау оның қызмет мерзімін ұзартады. Барабандағы орамдар барабан фланеціне жетпеген немесе фланец жанында орам үстңне орам түскенде арқан тез істен шығады. Бұндай оралулар шығырдың дұрыс қойылмауымен, яғни барабаннын көтеру білігінің өсі горизонталь еместігімен және кронблок өсіне параллель болмауымен түсіндіріледі. Ораулар дұрыс болуы үшін монтаждау ақауын жөндеу керек.
Тартальді арқандар мен каротажды кабельдерді ұстау үшін қандай аспаптар қолданылады.
ЕРШТАР.Ерштар ұңғыда қалдырылған сым арқандар немесе каротаж кабельдерін шығарып алу үшін қолданады.Оларды стерженьдерге, метчиктерге шахмат жолмен ілмектерді пісіріп жалғау арқылы /10.1-сурет/ немесе қашаулар дайындамаларына /10.2-сурет/, шегендеу құбырлары бойына ойықтар ойып сыртына бүгу арқылы дайындайды.Ілмектерден жоғары міндетті түрде ұңғы ішінде сыналанылып қалудан қорғайтын воронка болу қажет.Ілмектердің қайырылған жері ұңғыда қалдырылған арқан диаметрінен 15мм үлкен болу керек.Ерштар ұзындығы 2метрден аспауы тиіс.Ал оларға түсірілетін салмақ шамасы 20кН.

1-ілмектер 2-тұрқы 3-воронка
4-аударма.
ШШШШШШ
Штангалы кілттердің конструкциясы мен арналуы.
Көтеріп түсіру операциялары кезінде штангілерді бұрап және бұрап шығаруды автоматтандыру АШК (3.2.сурет) деп аталатын автоматты штангілі кілт арқылы жүзеге асады. АШК кілт мынадай элементтерден тұрады:кілт блоктары, сағалық кронштейн және реверсивті ауыстырып қосқыш. Өз кезегінде кілт блогі қуаты 0,8кВт-тік жарылысқа қауіпсіз дайындалған электроқозғалтқыштан1, редуктордан10, муфтадан 2, техегіштік барабаннан 7, штангілі ұстау түйінінен 8 хәне шанышқысы 4 бар контр-кілт жүйесінен тұрады. Сағалық кронштейн блогы 5 ұңғы сағасындығы сорапты құбыр муфтасына бекітіледі. Ал кілттің өзі серіппелі ілмекпен 9 кронштейінге ілінеді. Реверсивті ауыстырып қосқыш блогы 3-штангілерді бұрап немесе бұрап шығарғанда қозғалтқышты реверстеу керек. АШК автоматты кілті (Ногаев жүйесі) қолмен немесе аяқ басқышынан (педалінен) басқарылады және штанга шаршысына кигізілетін қималы айналдырмасымен жабдықталған. Редуктордың астында контркілт орналасқан. Ол ілініп тұрған штангілер тізбегін айналып кетуден сақтайды. Кілт блогінің массасы 36 кг, сағалық кронштейн блогімен қоса барлық кешеннің массасы-105кг. Кілттің қағып алу мүшесіндегі максимады айналдыру моменті 800 Н•м-ге тең. АШК автоматты кілтін қолдану қолмен жасалатын операцияларды жеңілдетіп және жұмысты тездетіп ғана қоймай, сондай-ақ штангілердің муфталы бірігуін бұрап қысу үшін тұрақты айналу моментін қамтамасыз етеді. Бұл өз кезегінде, апаттарды азайтып штангілердің өздігінен бұралып кетуден қорғайды.
1 МШТК-16-60 атты механикалық штангілі-құбырлы әмбебап кілті дайындалған, ол диаметрлі 16,19,22,25,48 және 60 мм-лік СКҚ-дың бұрау және бұрап шығру үшін жасалған кілт электрқозғалтқышы бар айналдыршадан, электр-аппаратурадан, қажетті заттар мен саймандар. Электроқозғалтқышы бар, беріліс ауыстыру 2 жылдамдықты тісті қорабынан және электрқозғалтқыштан тұрады. Реверсивті механизм мен тісті беріліс арқылы электрқозғалтқыш білігінің айналуы червякті шестерняға тіреуіш-жетектеуіш бекітілген. Ол штангілі немесе құбырлы кілтке айналым береді. Реверсті механизмі бар беріліс ауыстыру қорабы мыналардан тұрады:червякты және оймакілтелі білікте жұп-жұбымен
3.2.Сурет. Штангілерді бұрап және бұрап шығаруға арналған автоматтық кілт АШК
отырғызылған 4 цилиндрлі шестернялар және реверс үшін істелген бір паразитті шестерня.
Оймакілтекті білікке I және II жылдамдықтарды қосатын екі дискті фрикционды муфталар отырғызылған.Көтеріп-түсіруге ауыскмен байланысты электроқозғалтқыш білігінің айналу бағыты яғни муфталы қосылыстарды бұрап шығарудан бұрап кіргізуге дейінгі  ПРВ типті реверсивті электрлік ауыстырып-қосқыштың көмегімен өзгертіледі.Электрқозғалтқыш білігінің бірінші соңына дейін орнатылған.Ол бұрандалы қосылыстарды бұрап кіргізу мен бұрап шығару кезінде қосымша айналдыру моментімен қамтамасыз етеді. Кілттің жүккөтергіштік күші160 кН. Бірінші жылдамдықтағы жетектеуіштің айналу жиілігі50 мин-1,екінші жылдамдықта –ПО мин-1.Бірінші және екінші жылдамдықтардағы айналу моменті 2600 дәне 1300 Нм.Электрқозғалтқышпен бірге айналдырғыштың салмағы 66 кг.Кілт болаттар арқылы шегендеу құбырының фланціне бекітіледі және онда құбырларды ілулі күйде ұстап тұруға арналған айналдырғыш тұтқасында сыналы ұстағышы бар. Ұңғыны жер асты жөндеуге арналған механизмдер жинағына бұдан басқа түрлі құбырлы және штангілі элеваторлар кіреді.Олардырдың көмегімен құбырлар немесе штангілер муфтаның астына ұсталып, сонымен қатар ілулі күйде тұрады. Жүк көтергіштігі 100-ден 800 кН-ға дейін элементін элеваторлардың әртүрлі конструкциялары бар. Бұдан басқа ағымдағы жөндеу кезінде түрлі өлшемді құбырлар, штангілі механизмдер мен кілттер қолданады.
Штангалы скважиндық сораптарды пайдаланатын ұңғыманы жөндеу
Балансирді шеткі жоғарғы жағдайда орнатқан соң, сағалық штокта штангілі қысқышты бекітеді, арқанды алқаны штоктан ажыратып, штангілі қысқыш сағалық сальник қақпағына отырғанша штангілер тізбегін түсіре береді. Осыдан кейін балансирдің төменгі ұшын арқанды штроппен ұстап алып, басын көтеріп балансирдің жоғарғы сөресіне сырт жағымен жатқызады. Ол мұнда бүкіл жөндеу мерзімі аралығында болады.
Жаңа тербелмелі қондырғылардың бұралатын бастары болады. Оларды алғашында тәл жүйесі көмегімен көтеріп, кейін қосалқы арқанша көмегімен қолмен не солға,не оңға тартады.
Сағалық шток пен балансир басының бұрылысын ажыратқан соң, сағалық жабдықты шешіп ағытады. Егер саға өздігінен тығыздалмайтын құрастырмалы сальникпен жабдықталса, онда алдымен сұйықтық шығатын желісті ажыратып, сағалық штокты көтеріп, оны қысқыштан босатады. Кейін сальникті сағалық фланецтің жоғарғы муфтасынан ығыстырып, келесі штангілі муфта шыққанша, сальникпен бірге штангілер тізбегін көтереді. СҚҚ муфтасының бүйір жағына (торец) келіп тірелетін штангілі элеваторды муфта астына орнатады. Осыдан кейін штангілі муфтаны элеваторға біркелкі отырғызады және ілініп тұрған сальнигімен бірге сағалық штокты бұрап шешеді. Сальник бұрандалы біріктіруді бұрап шешуге бөгет болмас үшін, сағалық штокты көтерместен бұрын, оны кіші диаметрлі арқанмен штангілі қысқышқа байлап қояды.
Сальнигімен бірге ажыратылған сағалық штокты көпірге жатқызады, осыдан соң ұңғы штангілер мен құбырларды көтеруге дайын болады.
Өздігінен тығыздалатын сальниктерді қолдану кезінде, ұңғыны ағытып шешу жеңілдейді. Себебі шеткі қайтаруды ағытып шешудің керегі болмайды.
Штангалы механикалық кілттердің конструкциясы мен арналуы
1 МШТК-16-60 атты механикалық штангілі-құбырлы әмбебап кілті дайындалған, ол диаметрлі 16,19,22,25,48 және 60 мм-лік СКҚ-дың бұрау және бұрап шығру үшін жасалған кілт электрқозғалтқышы бар айналдыршадан, электр-аппаратурадан, қажетті заттар мен саймандар. Электроқозғалтқышы бар, беріліс ауыстыру 2 жылдамдықты тісті қорабынан және электрқозғалтқыштан тұрады. Реверсивті механизм мен тісті беріліс арқылы электрқозғалтқыш білігінің айналуы червякті шестерняға тіреуіш-жетектеуіш бекітілген. Ол штангілі немесе құбырлы кілтке айналым береді. Реверсті механизмі бар беріліс ауыстыру қорабы мыналардан тұрады:червякты және оймакілтелі білікте жұп-жұбымен отырғызылған 4 цилиндрлі шестернялар және реверс үшін істелген бір паразитті шестерня. Оймакілтекті білікке I және II жылдамдықтарды қосатын екі дискті фрикционды муфталар отырғызылған.Көтеріп-түсіруге ауыскмен байланысты электроқозғалтқыш білігінің айналу бағыты яғни муфталы қосылыстарды бұрап шығарудан бұрап кіргізуге дейінгі ПРВ типті реверсивті электрлік ауыстырып-қосқыштың көмегімен өзгертіледі.Электрқозғалтқыш білігінің бірінші соңына дейін орнатылған.Ол бұрандалы қосылыстарды бұрап кіргізу мен бұрап шығару кезінде қосымша айналдыру моментімен қамтамасыз етеді. Кілттің жүккөтергіштік күші160 кН. Бірінші жылдамдықтағы жетектеуіштің айналу жиілігі50 мин-1,екінші жылдамдықта –ПО мин-1.Бірінші және екінші жылдамдықтардағы айналу моменті 2600 дәне 1300 Нм.Электрқозғалтқышпен бірге айналдырғыштың салмағы 66 кг.Кілт болаттар арқылы шегендеу құбырының фланціне бекітіледі және онда құбырларды ілулі күйде ұстап тұруға арналған айналдырғыш тұтқасында сыналы ұстағышы бар. Ұңғыны жер асты жөндеуге арналған механизмдер жинағына бұдан басқа түрлі құбырлы және штангілі элеваторлар кіреді.Олардырдың көмегімен құбырлар немесе штангілер муфтаның астына ұсталып, сонымен қатар ілулі күйде тұрады. Жүк көтергіштігі 100-ден 800 кН-ға дейін элементін элеваторлардың әртүрлі конструкциялары бар. Бұдан басқа ағымдағы жөндеу кезінде түрлі өлшемді құбырлар, штангілі механизмдер мен кілттер қолданады.
Штроптың арналуы және арналуы бойынша қалай бөлінеді.
Сырғалар элеваторларды тәлді жүйенің ілмегіне ілу (асу)үшін арналған.Бір сырғалы элеваторларда бұл бөлшек үнемі тұлға саусақтарымен қосылып және пайдалану процесінде одан бөлінбейді.Екі сырғалы элеваторларға арнайы сырғалар қолданылады.Олар ось бойымен созылған овал формадағы болатты тұзақ (петля)түрінде болады.Жасалу технологиясы бойынша тұтас құйылған және пісірілген сырғалар түрлері ажыратылады,ал арналуы бойынша қалыпты бұрғылау ШБН ,қысқартылған бұрғылауШБУ және пайдаланылатын ШЭ.
Бұрғылау құбырларын немесе СҚК тізбектері ілулі күйде болғанда орталықтандыруына арналған.Спайдер құбырды сыналы алқа көмегімен ұстап ілулі күйде ұстайды.Сондықтан оның көмегімен муфтаның кезкелген жағдайында құбырды бекітуге болады.Жұмыс кезінде спайдердіұңғы сағасында орнатады.
ҰҰҰҰҰҰҰ
Ұңғыманы ағымды жөндеудің агрегаты.
Ұңғыны ағымдағы және күрделі жөндеу кезінде бір түрдегі операциялардың көп бөлігі бірдей жұмыстарды атқаруға белгіленген, бірақ оны параметрлері әртүрлі машиналар мен агрегаттар атқарады. Осылайша мысалы, ағымдағы жөндеу кезінде көтеріп-түсіру операциялары үшін жүк көтергіштігі 30-35 т дейінгі жабдықтар қажет, ал күрделі жөндеуде –80 т және одан да көп. Сонымен қоса ағымдағы және күрделі жөндеу жұмыстарында бірдей жабдықтар немесе саймандар қолданылады, мысалы элеваторлар, кілттер және т.б. Күрделі жөндеуде өте жиі ағымдағы жөндеу жұмыстарына арналған саймандар қолданылады, егерде олардың параметрлері, мысалы, жүк көтергіштігі талап етілген шарттарға сәйкес келсе.
Жалпы жерасты жөндеу жұмастарына арналған жабдықтар мен саймандар тармандандырылған және өзіндік конструкциясы бар, бұл мұнай және газ кәсіпшілігінде қолданылатын жабдықтар үшін сәйкес.
Жабдықтар мен саймандардың қамтамасыз ету ерекшеліктері:ұңғы диаметрінің шектеулі өлшемдері кезінде (0,25м және одан төмен) жұмыстарды ондаған метрден бірнеше мың метр тереңдікте атқару қажеттілігі. Осылайша диамердің ұзындыққа қатынасы шамамен 1:10000 құрайды; жұмыс саймандарын бекіту үшін құбырлар тізбегін жер бетіне шығару қажеттілігі;оны ауыстыру және қандай да бір жаңа операцияларды атқару, сондықтан құбырлар тізбегін көтеріп-түсіру өзіндік топ операциясына айналған, оларды орындау үшін көп мөлшерде машиналар мен саймандар жасалған; түрлі жұмыстар орындалатын ұңғылардың күрделі профилімен; түсірілген жабдықтар мен саймандарға әсер ететін жоғары гидростатикалық қысым,температура,химиялық активті және агрессивті заттармен.
Жер асты жөндеу жұмыстарында қолданылатын барлық машиналар мен жабдықтарды 2 негізгі топқа бөлуге болады:
Көтеріп-түсіру операциялары үшін
Технологиялық операциялар үшін
Ағымдағы жөндеуге келесілер кіреді.
-Жоспарлы алдын ала жөндеу..
-Жер асты жабдықтарының ревизиясы.
-Жабдықтардың жер асты бөлігіндегі ақауларды жою.
-Ұңғы сорабын ауыстыру.
-Пайдалану тәсілін ауыстыру, ПЦЭН-нен ШСН-ге өту немесе керісінше, және т.б.
-СҚҚ-ларды парафин мен тұздардан тазарту.
-Кәдімгі СҚҚ-ларды жабыны бар (шыныланған құбырлар) құбырларға ауыстыру.
-Сорапты қондырғы ілмегінің тереңдігін өзгерту.
-Ұңғыны консервациялауға беру алдында ұңғы жабдығын көтеріп алу.
-Өнімді гаризонтты зерттеуге байланысты арнайы жер асты жөндеу.
-Апатты жөндеудің кейбір түрлері. Мысалы: плунжердің тұтынуы, штангілердің үзілуі, қысқыш немесе электрокабельдің үзілуі.
Жоғарыда аталған жөндеу жұмыстары мен бірқатар басқа жұмыстарды мұнай өндіруші кәсіпорындарда ұйымдастырылатын, ұңғыларды жер асты жөндеу бригадалары орындайды. Жер асты жөндеу бригадалары тәулік бойы (3 смена) немесе 2 сменада, кейде тіпті 1сменада жұмыс істейді. Бір вахтаның құрамына әдетте 3 адам кіреді. Көмекшісі бар- операторлар ұңғы сағасы маңында жұмыс істейді ал машинист-шығыр көтеруді басқарады.
Ұстағыш аспаптар.
Ішкі босататын ТВОК-144*168 09быр ұстағышы диаметрі 168 мм лік пайдалану тізбегінен диаметрі 114 мм лік СҚҚ лер тізбнгін тұтас немесе бөлшектеп шығару үшін арналған.
Сыртқы босататын 1ТНО-89-168 құбыр ұстағышы құбырлардың апатты тізбегін тұтас немесе бөлшектеп шығару үшін жасалған .Ол диаметрі 168 мм лік пайдалану тізбегіндегі муфта бетінен немесе сол құбырдың сыртқы бетінен ұстап қалады.
Кіші диаметрлі апатты құбырлар мен штангілерді шығарып алу үшін аралас ЛКШ –115 ұстағышын қолданады. Ол арқылы диаметрі 12 ден 22 мм ге дейінгі штангі денесін немесе муфтасын не болмаса диаметрі 48 мм муфтасы жоқ және екі ұшы тегіс құбыр денесін ұстауға болады. Ұңғыдан ұстап ала алмаған құбырларды ұңғылық штангілі сораптарды және басқа заттарды шығарып алу үшін овершоттарды пайдаланады. Олардың өзі ішінде жоғарыға бағытталған үш серіппелі жапырағы бар сақина орналасқан цилиндрлі тұлғадан құралады.
Овиршотты құбырлар үстінде түсіріп апатты объектіні онымен жауып қалды. Осы кезде овиршоттың серіппелі жапырақтары керіліп оны тұлға ішіне еркін өткізеді. Овиршотты көтеру басталған соң, серіппелі жапырақтар апатты объект бетімен сырғиды. Сөйтіп кезкелген шығыңқы жерге немесе бунаққа барып тіркелгенше сырғи береді. Содан кейін олардың біріккен көтерілуі басталады.
Ұңғыманы жөндеуге дайындау.
Егер қызмет персоналының қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, қоршаған ортаның ластануы мен мұнайдың ысырап кетуіне жол бермейтіндей жағдайларда барлық операцияларды жүргізу мұмкіндігі туса, онда ұңғы пайдаланунемесеайдау ) жер асты жөндеуге дайын деп есептейді.Ұңғыны дайындау екі құрамдас бөліктен тұрады:
1)Ұңғыны жоспарланған жұмвстарға дайындау;
2)Сол кезде пайдаланатын жабдықтардыдайындау;
Бірінші топқаұңғыны тоқтату мен оның фонтандауын немесе жұмыстарды жүргізу үрдісі кезінде кез-келген көрінулердің алдын алумен байланыстыжұмыстар жатады.Екінші мыналар кіреді:көпірлерді орнату немесе жөндеу,зәкірлерді тексеру,жер асты жөндеудің қозғалмалы агрегатын орнату не болмаса,тұрақты мұнараны ретке келтіруедендер мен көпірлерді жөндеу,кронблок пен мачта жағдайын тексеру,шкивтерді майлау,тәл жүйесін жабдықтау,тартылулы аунақшаны орнату,ОТЭС-пен жабдықталған ұңғыларда жұмыс ітегенде мұнара белдеуіне аунақшаны ілу,алаңшада жабдықтарды орындарына қою.
Осыдан басқа дайындық жұмыстарына мыналар кіреді:ұңғыға қарай құбырларды,сорапты штангілерді,арқанды, тәл блогын,көтеру ілмегін жеткізу;құбырлар мен штангілерді сөрелерге қою,құбырларды райберлеу,муфталарды құбырларға бекіту,ұңғы жағдайын зерттеумен байланысты жұмыстар (сұйықтың деңгейін,тығынныңорналасуын,түптің тереңдігін,т.б. анықтау).Механикаландырылған тәсілмен пайдаланған ұңғыларды дайындауқажеттілігі,жер асты жөндеу кезінде оның көрініс беру мүмкіндігімен түсіндіріледі.Сондай-ақ,ұңғыны пайдалану үрдісінде түптегі жасалған депрессия көп болған сайын,ұңғының өздігінен төгілу ықтималдығы жлғары болады.Бұл келесідей түсіндіріледі:кен орындардың көпшілігін қабат қысымын ұстап тұрумен өндіреді.Егер ұңғының сулануы жоғары болып,ол өнімді жеделдетіп алу тәртібінде істейтін болса,онда қабат және түптік қысым арасындағы ауытқулар едәуір жоғары болады.Ал егер мұндай ұңғыны тоқтатқан соң,оны өшірмесе,онда салыстырмалы аз уақыт аралығында қысым қалпына келіп,сұйықтықтың статикалық деңгейі көтерілгені соншалық,ұңғының өздігінен төгілуі басталады.
Фонтандаушы ұңғылар үшін,өшіру міндетті түрде қажет.Себебі,олай істемесе,ұңғының ашық фонтандауы басталады.Пайдалану ұңғылары үшін,оларды жөндеуге дайындау бірнеше тәсілдермен орындалуы мүмкін:
1.Пайдалану тізбегінің перфорациялық тесіктерінен жоғары орналасқан айыратын клапанды бөгеп тастау едәуір тиімді болады,ол үшін,ұңғыны өшірмей-ақ жөндеуге мүмкіндік беретін айыратын клапанды алдын ала орнату керек.
2.Өшірумен бірге ұңғыны жуу.
3.Қысым астында жұмыстар жүргізуге мүмкіндік беретін жабдықпен ұңғы сағасын жабдықтау.
5.4 Сурет. Көтеріп-түсіру кезенде жабдықтарды орнықтыру сұлбасы.
1-жерасты жөндеу агрегаттарын қондыру алаңы, 2-ұңғыма сағасы, 3-жұмыс алаңы,
4-тербелмелі-станок, 5-СКҚ шығару үшін арналған бағыттаушы желоб, 6-СКҚ және штангаларға арналған стеллаждар, 7-қосымша стеллаждарды қондыру аймағы, 8-саға арматурасының орнықтыру үшін қосымша алаң.
Ұңғыманы жуу мен батырудан кейін (қажет жағдайларда ғана),оның айналасына жер асты жөндеуге арналған жабдаықты орналастырып,монтаждайды.
Пайдалану тәсіліне байланысты,құрастырма ерекшеліктері ұңғыға түсірілген жабдықтар құрастырмасының еркшелігі,жер асты жөндеу мақсаттары және жабдықтар құрамы мен орналасуы әртүрлі болуы мүмкін.Көптеген жұмыстарға мыналар ортақ бола алады:ұңғы маңында сорапты компрессорлық құбырлар мен штангілерге (ШСН ұңғыларын пайдалану кезінде)арналған сөрелермен бірге қабылдау көпірлері,сақтандыру тартылулары бар біріктірулер үшін зәкәрлердің,көтергіш үшін алаңның болуы.УЦНЭмен жабдықталған ұңғыны жөндегенде жабдықтарды орналастыру басқаша болады.
Ұңғыманы күрделі жөндеу жұмыстарының түрлері.
Ағымдағы жөндеу бригадалары күшімен жөндеу жұмыстарын жүргізуге мүмкін болмайтын және ол үшін арнайы жабдықтар мен маймандарды қажет ететін ұңғыларды күрделі жөндеуге жібереді. Әдетте күрделі жөндеуді бірлестікте ұйымдастырылған арнайы басқармамен жүргізіледі. Оған қабаттардың мұнай бергіштігінің жоғарлауымен байланысты ұңғылардағы барлық жұмыстарды береді. Сондықтан ол, қабаттар мұнай бергіштігін орнату және ұңғылардың күрделі жөндеуі бойынша басқармасы (ҚМБА жҰКЖББ) деп аталады. Онда барлық техникалық құралдар, жабдықтар, материалдар, көлік құралдары, маманданған инженерлі-техникалық қызмет пен бригадалар жиналған.
Берілген кен орындағы жұмыстардың жекелеген түрлері массалық сипат алған кей жағдайларда, мысалы, қышқыл мен өңдеу сияқты., онда оларды тек осы жұмыстарды орындайтын маманданған цехына береді.
Мұндай мамандану жұмыстар сапасын, тиімділігін арттырып, өндірісте жарақат алудың ахзаюына септігін тигізеді.
Ұңғымалардың күрделі жөндеуі бойынша жұмыстардағы маңызды орынды үстап алу жұмыстары алады. Жер асты жабдықтардың СҚҚ лардың, кабілдің бұрылуы немесе үзілуі кезінде немесе басқа желіністер кезінде бұлар қажет болады, үзілу және түпке ұрылу кезінде жабдықтардың үзіліп қалған бөлігі мыжылып, шегендеу тізбегінде сыналып қалады да, ұңғыны істен шығарады. Бұндай апаттарды жою үшін, ұңғыны сенімді өшірген соң, алғашында оның ішіне үзілу орнын зерттеу үшін мөрді түсіреді. Ұңғымаға түсірілетін және үзілген жерде басылатын мөрдің қорғасынды немесе алюминді дискіні үзілген бөліктің іздері қалады. Осы іздер бойынша үзілу сипаты оның шегендеу тізбегіндегі орны анықталады. Осылайша ұстағыш сайманын (овершот, өрмекші, құбыр ұстағыш, бұрау кілті, ұстағыш қоңырау) таңдау мәселесі шешіледі. Үзілген ұшын ұстағыш сайманмен ұстау сәтті орындалса да, жабдықтың үзілген бөлігін толығымен шығарып алуға және үңғыны тазалау үнемі мүмкін бола алмайды. Кейде гидравликалық домкраттар (бұл тәл жүйесінің тартылуы көтергіш құрылыстардың жүк көтергіштігінен асып кетсе) көмегіне жүгінуге тура келеді. Олардың көмегімен үзілген жабдықты бөлшектеп шығарып алады. Егер ұңғыны тазалаудың бұл мүмкіндігі, түсірілген сайманның (бұрғылау құбырлары) қайта үзілумен аяқталса онда ұңғының жұмыс істеу қабілетін қалпына келтіру үшін екінші оқпанын бұрғылап оң жаңа ұңғы ретінде игере бастайды. Бұл жұмысты арнайы фреза мен жеңіл бұрғылау жабдығын қолдану арқылы күрделі жөндеу бригадасы орындайды. Тот басу немесе мыжылу нәтижесінде анықталған ақаулары бар шегендеу тізбегін ажырату бойынша, цемент тиген құбырларды бұрап алу және шығару бойынша жұмыстарды орындау оңайға соқпайды. Осы кезде бұл құбырларды арнайы коренкалы қашаулармен немесе құбырлық фрезалармен айнала бұрғылайды.
Ұңғы қатты суланған болса, онда судың ұңғыға өшіп кеткен жерін немесе қабатшаны ажырату мәселесі туындайды. Мұндай тесіп өту цемент тасының бүтіндігі бұзылу нәтижесінде құбыр сыртқы кеңістік бойынша пайда болуы мүмкін. Сулы горизонттарға су бұл жағдайда түпке келіп, өнімді қабаттан мұнайдың ағысына кедергі келтіреді. Ашылған қабат қалыңдығы аралығында жатқан өткізгіштігі жақсы қабатта суланудың қайнар көзі болуы ықтимал. Осы қабатша бойынша су, айдау ұңғымасынан өндіру ұңғысының түбіне өтіп кетіп, оның өнімділігін төмендетеді. Түп маңы аймағында су конусының пайда болуымен бірге өнімді гаризонттың төменгі бөлігі бойынша да сулану пайда бола алады. Барлық кезде де сулану кездерін анықтау үшін геофизикалық әдістерді қолдану арқылы ұңғыны мұқият зерттейді. Бұл зерттеудің көрсеткіштерін талдаған соң ғана, су ағынын тоқтатып ажырату техникасы мен технологиясы бойынша нақты ісшаралар жүзеге асырылады. Су ағынын тоқтатып ажырату бойынша жұмыстар әрдайым ойдағыдай болып шықпайды, бірақ бұл жұмыстарды арнайы мамандалған ұйымға тапсырса олардың сәтті өту ықтималдығы жоғарылайды. Су ағынын тоқтатып ажыратудың көптеген тәсіл амалдары бар. Суланған қабатшаға немесе тізбек сыртқы кеңістігіне әртүрлі тампонаждау қоспаларын мен материалдарын, соның ішінде арнайы шайырларды айдау, бұл жұмыстардың негізін құрайды.
Ұңғылардың күрделі жөндеуі бойынша жұмыстардың нақтылы орындалуын жобамен және әртүрлі тәсілнамалық картолармен алдын ала дайындалып қояды. Онда операциялардың кезектілігі, қолданылатын техникалық құралдар мен жабдықтар көрсетіледі. Орындалған жұмыстар күрделі жөндеуге дейінгі және кейінгі ұңғыларды зерттеу нәтижелерін салыстыру арқылы ұңғылық суланудың өнімділігін коэффициентін және т.б көрсеткіштерін салыстыру арқылы анықтайды. Ұңғы қоры ескірген сайын олардың өнімінің сулануы мен механикаланған өндіру үрдісі артқан сайын, олардың жөндеуге мұқтаждығы да артып тазалау және бұл жұмыстарды дәстүрлі әдістермен орындау жүзеге асырылмайтын мәселеге айналады. Осыған байланысты жаңа технологиялық әдістер жасалып, олар ұңғы жөндеуге кететін еңбек және матералды-техникалық қаражаттарын азайтады.
Ұңғыманы тұзды-қышқылды өңдеу.
Ұңғыманың түп аймағында нашар цементтелген тау жыныстарын бекіту.
ҰКЖ кезінде шегендеу тізбегі (ОК-ШТ) мен тізбек сыртындағы кеңістіктің саңылаусыздығын жоюдың негізгі әдісі-қысым әсерімен ұңғы сүзгісінің тесігі арқылы немесе мұнай горизонтын бөгде сулардың енуінен сенімді изоляциялау үшін қажетті есептелген ерітінді көлемін қабатты ығыстыру мақсатында тізбектегі ақау немесе тізбек сырты арқылы цементтеу. Бұл кезде ерітіндіні қабатқа баяу ығыстырған сайын, қысым жоғары болған сайын, бөгде сулардың қозғалу жолы сенімді жабылып, мұнай қабатының изоляциясы соғұрлым эффективті болады. Бұл кезде, алайда, қысым берілген пайдалану тізбегінің (ПТ) жағдайы, диаметрі және құбырлар болатының маркасын есепке алып оның бар мүмкін ішкі қысымынан аспауы қажет. Басқа жағдайда тізбектің бұзылуы немесе майысуы болуы мүмкін. Қысым әсерімен тампонаждау тәсілін ұңғыны толтыру мен операцияның жалғасу есебін тексеру кезінде тізбектегі сұйықтықтың динамикалық деңгейінің жағдайына тәуелді жобалау қажет. Ол тампонаждау материалының қоюлану мерзімінен 75% аспауы керек. Тәжірибеде қысым әсерінен тампонаждаудың келесі түрлері қолданылады.Ұңғыға СКҚ түсіріп,тізбек сүзгісінің жоғарғы тесігі немесе ақауларынан 5-10 м жоғары орнатып, солар арқылы қысым әсерімен тампонажды ерітіндіні ығыстырады. Ерітіндінің қалған артықтарын кері немесе тура жуутәсілімен жуады. Ұңғыда қоюланудан кейін, СКҚ ұшынан төмен жерде пайда болатын стаканды бұрғылап тастайды. Қысым әсерімен құбыр арқылы цементті ерітіндінің артықтарын жуумен бірге тампонаждау, тізбектегі цементті бұрғылауды болдырмау қажет болған жағдайда қолданылады. Бұл кезде СКҚ ұшы сүзгінің жоғарғы тесігінде орнатылуы керек.Ерітіндіні қабатқа ығыстырудан кейін СКҚ тізбегін ұзартып,ұңғыдан тампонажды ерітіндіні жуып шаяды. Бұл операцияны құбырларды ұзартусыз атқаруға болады, ол үшін олардың ұшын сүзгінің төменгі тесіктерін төмен жерде орнату керек. Бұл жағдайда ұңғыдан томпанажды ерітіндіні жуып шаю үрдісі қабатқа қарама-қысыммен жүреді, ал жуудың өзі цементті ұстау басталғанға дейін аяқталуы керек. Бұл тәсілді мұнай –цеметті ерітінділерді қолдану кезінде қолданады.
Аралас тәсілді ұңғыны қысым әсерінде ерітіндіні ұстап қалудың соңына дейін қалдыру қажет болғанда қолданады. Оның мәні келесіде қолданылады. СКҚ төменгі ұшын сүзгінің төменгі тесігінде орнатады. Құбырлардан томпанажды ерітіндіні айдау және шығарудан кейін соңғылары олардың ұштары ерітінді деңгейінен жоғары болатындай етіп көтереді; содан соң сағаны саңылаусыздандырып,тампонажды ерітіндіні сұйықтықты құбырлар мен құбыр сыртындағы кеңістікке айдау арқылы қабатқа ығыстырады. Содан соң ұңғыны саңылаусыз жауып,қысым әсерінде ерітіндінің ұсталуының соңына дейін қалдырады.
Ұңғыманы зерттеуге арналған жабдықтар.
Ұңғыманың түп аймағын жылумен өңдеу.
Құбырларды парафиннен бу қозғалтқыш қондарғылар(ППУ-БҚҚ)көтегімен тазалайды және ережедегідей процесті ағымдағы жөндеуге бейімдейді.Құбырларды ұңғыдан көтермей де және тізбекті шығарып алғаннан кейін,сонымен қатар көпірге төсегеннен кейін тазалауға болады.
Бу қозғалтқыш қондырғыны құбырлар қабатының қасына орнатады,одан шығатын буды,металдан жасалған ұштығы бар иілгіш шланг арқылы кезекпен әр құбыр қабырғасында қатып қалған парафинді жлйғанда діберіп отырады.
Бұл жұмыстарды жүргізу кезінде ұштықтың жағдайын бақылап отыру керек,себебі басқа жағдайда қыздырылған бумен күйік пайда болуы мүмкін.
Құбырларды буландыру процесін тездету үшін бу өткізгіштің ұштығын 3-5 қайтарымы бар тарақпен жабдықтайды.Тарақтар құбырларға арналған сөреде орнатылады.Ұңғы ішіндегі жабдықтарды бумен жылыту фонтанды,газлифтілі немесе механикалық тәсілдермен тоқтатусыз пайдаланылатын ұңғыларда жүргізуге болады.
Парфинді құбырларды көтермей жойған кезде сығылған ауаны беретін ұңғының құбыр аралық кеңістігін БҚҚ қосады(егер ұңғы газлифтілі тәсәлмен қолданса).Ерітілген парфин қабат сұйықтығының ағысымен кәсіпшілік коллекторына шығарылады.
Парафинді бумен жылытып жоюдан басқа мұнаймен,керосинмен және т.б. жылыту арқылы жою тәсілдері белгілі.Алайда бұл тәсілдерге БҚҚдан басқа арнайы жылуалмаслырғыштар мен сораптар қажет.Бұл осы тәсілдерді қолдануды қиындатады.Парафинделген құбырларды тазалау үшін болат жапырақшаларынан немесе бір бірімен пісірілген қолданыстан алынған траптардан дайындалған шотылықты(ванна)жалпы ұзындығы 14м болуы керек және оған бірнеше өңделетін құбырларды енгізуге болатындай көлемде болуы керек.
Шомылық ішіндегі түпке бу көзіне қосылатын ирек түтікті орнатады,мысалы қозғалталы бу генераторына шомылықты сыртқы жағынан шыныталшықпен жылу изоляциялайды,ал үстінен қақпақпен жабады.
Құбырлар тобын тельфер көмегімен шомылық торына төсейді.Осыдан кейін оны БӘЗ(ПАВ) қосылған сумен толтырады.Бумен қызған су төселген құбырларды 15-20мин ішінде жуып жылытады.Парафин еріп,судың бетіне көтеріледі,ол жерден оны арнайы төгіп құбыр желісі арқылы жояды.Содан соң құбырларды шығарып сөреларге төсейді.
Құбырларды парафиннен тазалау кезінде келесі ережелерді орындау қажет.Бу қондырғысының бу өткізгіш қазанында,сақтандырғыш клапан орнатылуы керек.Сақтандырғыш клапанның қайтару қондырғы еденінің астымен шығару керек.
Құбырларды буландырар алдын,ұңғыда бу желісі БҚҚдан ұңғы сағасына дейін,максималды күтілген қысымнан жартылай қысымға тығыздалған болуы керек,бірақ БҚҚ құжатында көрсетілген қысымнан аспауы қажет.Тығыздау кезінде жолақ қасында болуға рұқсат етілмейді.
БҚҚ ұңғы сағасынан 25м аралықта орнатылуы керек.Лақтырма жолағын буландыру кезінде саға мен жолақтың қасында адамдардың болуына тыйым салынады.
Ұңғыманы жою.
Ұңғыманы жөндеу жұмастарының жаңа технологиясы.
Ұңғыманы ағымды жөндеу жабдықтарының кешендік құрамына нелер кіреді
Ұңғыларды жер асты жөндеуі үшін көтергіш құрылыстар мен механизмдер, сондай-ақ арнайы сайман қажет. Көтергіш құрылыстардың 2 түрін қолданады: тұрақты және қозғалмалы, тұрақты көтергіш құрылыстар- бұл арнайы пайдалану мұнаралары мен тұрақты мачталар.
Тұрақты жабдықтар.
Жер асты жөндеу кезінде, өзінің көлік базасы жоқ ауыр, әрі үлкен өлшемді жабдықтарды көп пайдаланады. Операцияларды жүргізгенде, ол ұңғы жанындағы алаңда тұрақты қондырылады.
Тұрақты мұнаралар мен мачталар ағымдағы және күрделі жөндеу жұмыстарда пайдаланады. Оларға кронблок қондырылып, КТО-ны жүргізуге арналған тәл жүйесі ілінеді. Сонымен бірге, оларға жерасты жөндеуге қажетті тетіктер мен тораптар бекітіледі.
Жерасты жөндеу кезінде келесілер қолданылады:
•ұңғыны бұрғылау аяқталғаннан кейін ұңғы үстінде орнатылатын тұрақты пайдалану мұнаралары.
•бұрғылау мұнаралары, олар ұңғылар қиын жерде орналасқан болса,пайдалану уақытында қалдырылады.
Тұрақты/уақытты мұнаралар және А-типті мачталар қондырылады. Соңғылары сондай жүк көтергіштік кезінде жеңіл және алаңда орналастыру үшін едәуір ыңғайлы, сонымен қатар жерастында ұңғыларды жөндеуде қолданылады.
Пайдалануды бастаған кезде мұнаралар мен мачталарды келесі жерасты жөндеу кезінде мұқият тексеріп, маңызды назарды элементтердің түзу сызықты екеніне, пісірілген тістердің, балкондардың, баспалдақтар, қоршаулар және тартылымдардың, болтты қосылыстар тартылуларының жағдайына аудару керек. Мұнараның тіреуіш ірге тасында және мачталарда жарықшақтар мен коррозия болмауы керек.
Құбырларды және штангілерді, сонымен қатар ұзын өлшемді ұңғы ішіндегі жабдықтарды салу(қалау, төсеу) үшін, КТО-ны өткізу кезінде мұнара мен мачталардың қасында қабылдағыш көпірлер мен сөрелер құрылады.
Ұңғыманы ағымды жөндеу кезінде көтеріп-түсіру операцияларын жүргізу үшін қандайкөтеру қондырғылары мен агрегаттар қолданады.
Ұңғыманы ағымды жөндеу дегеніміз не және онын мақсаты.
Ұңғыны ағымдағы және күрделі жөндеу кезінде бір түрдегі операциялардың көп бөлігі бірдей жұмыстарды атқаруға белгіленген, бірақ оны параметрлері әртүрлі машиналар мен агрегаттар атқарады. Осылайша мысалы, ағымдағы жөндеу кезінде көтеріп-түсіру операциялары үшін жүк көтергіштігі 30-35 т дейінгі жабдықтар қажет, ал күрделі жөндеуде –80 т және одан да көп. Сонымен қоса ағымдағы және күрделі жөндеу жұмыстарында бірдей жабдықтар немесе саймандар қолданылады, мысалы элеваторлар, кілттер және т.б. Күрделі жөндеуде өте жиі ағымдағы жөндеу жұмыстарына арналған саймандар қолданылады, егерде олардың параметрлері, мысалы, жүк көтергіштігі талап етілген шарттарға сәйкес келсе.
Жалпы жерасты жөндеу жұмастарына арналған жабдықтар мен саймандар тармандандырылған және өзіндік конструкциясы бар, бұл мұнай және газ кәсіпшілігінде қолданылатын жабдықтар үшін сәйкес.
Жабдықтар мен саймандардың қамтамасыз ету ерекшеліктері:ұңғы диаметрінің шектеулі өлшемдері кезінде (0,25м және одан төмен) жұмыстарды ондаған метрден бірнеше мың метр тереңдікте атқару қажеттілігі. Осылайша диамердің ұзындыққа қатынасы шамамен 1:10000 құрайды; жұмыс саймандарын бекіту үшін құбырлар тізбегін жер бетіне шығару қажеттілігі;оны ауыстыру және қандай да бір жаңа операцияларды атқару, сондықтан құбырлар тізбегін көтеріп-түсіру өзіндік топ операциясына айналған, оларды орындау үшін көп мөлшерде машиналар мен саймандар жасалған; түрлі жұмыстар орындалатын ұңғылардың күрделі профилімен; түсірілген жабдықтар мен саймандарға әсер ететін жоғары гидростатикалық қысым,температура,химиялық активті және агрессивті заттармен.
Жер асты жөндеу жұмыстарында қолданылатын барлық машиналар мен жабдықтарды 2 негізгі топқа бөлуге болады:
Көтеріп-түсіру операциялары үшін
Технологиялық операциялар үшін
Ағымдағы жөндеуге келесілер кіреді.
-Жоспарлы алдын ала жөндеу..
-Жер асты жабдықтарының ревизиясы.
-Жабдықтардың жер асты бөлігіндегі ақауларды жою.
-Ұңғы сорабын ауыстыру.
-Пайдалану тәсілін ауыстыру, ПЦЭН-нен ШСН-ге өту немесе керісінше, және т.б.
-СҚҚ-ларды парафин мен тұздардан тазарту.
-Кәдімгі СҚҚ-ларды жабыны бар (шыныланған құбырлар) құбырларға ауыстыру.
-Сорапты қондырғы ілмегінің тереңдігін өзгерту.
-Ұңғыны консервациялауға беру алдында ұңғы жабдығын көтеріп алу.
-Өнімді гаризонтты зерттеуге байланысты арнайы жер асты жөндеу.
-Апатты жөндеудің кейбір түрлері. Мысалы: плунжердің тұтынуы, штангілердің үзілуі, қысқыш немесе электрокабельдің үзілуі.
Жоғарыда аталған жөндеу жұмыстары мен бірқатар басқа жұмыстарды мұнай өндіруші кәсіпорындарда ұйымдастырылатын, ұңғыларды жер асты жөндеу бригадалары орындайды. Жер асты жөндеу бригадалары тәулік бойы (3 смена) немесе 2 сменада, кейде тіпті 1сменада жұмыс істейді. Бір вахтаның құрамына әдетте 3 адам кіреді. Көмекшісі бар- операторлар ұңғы сағасы маңында жұмыс істейді ал машинист-шығыр көтеруді басқарады.
Ағымдағы жөндеу –жабдық жұмыс қабілетті күйде ұсталатын көлемі аз жоспарлық жөндеу. Ол тікелей жабдық орнатылған жерде орындалады. Ағымдағы жөндеу кезінде жабдықтың күйі тексеріледі, және тез тозатын бөлігі ауыстырылады. Қажет болса майы ауыстырылады. Жабдықтың күрделі түйіндерін бөлшектеуді қажет етпейтін ақаулары жөнделеді. Жабдықтың техникалық күтім қызметінің күшімен жөнге келмейтін ақаулары шақырылатын жылжымалы жөндеу бригадалары көмегімен жүзеге асырылады.
Ағымдағы жөндеуге келесілер кіреді.
Жоспарлы алдын ала жөндеу..
Жер асты жабдықтарының ревизиясы.
Жабдықтардың жер асты бөлігіндегі ақауларды жою.
Ұңғы сорабын ауыстыру.
Пайдалану тәсілін ауыстыру, ПЦЭН-нен ШСН-ге өту немесе керісінше, және т.б.
СҚҚ-ларды парафин мен тұздардан тазарту.
Кәдімгі СҚҚ-ларды жабыны бар (шыныланған құбырлар) құбырларға ауыстыру.
Сорапты қондырғы ілмегінің тереңдігін өзгерту.
Ұңғыны консервациялауға беру алдында ұңғы жабдығын көтеріп алу.
Өнімді гаризонтты зерттеуге байланысты арнайы жер асты жөндеу.
Апатты жөндеудің кейбір түрлері. Мысалы: плунжердің тұтынуы, штангілердің үзілуі, қысқыш немесе электрокабельдің үзілуі.
Ұңғыманы ағымды жөндеудің әртүрлілігі.
Ағымдағы жөндеу –жабдық жұмыс қабілетті күйде ұсталатын көлемі аз жоспарлық жөндеу. Ол тікелей жабдық орнатылған жерде орындалады. Ағымдағы жөндеу кезінде жабдықтың күйі тексеріледі, және тез тозатын бөлігі ауыстырылады. Қажет болса майы ауыстырылады. Жабдықтың күрделі түйіндерін бөлшектеуді қажет етпейтін ақаулары жөнделеді. Жабдықтың техникалық күтім қызметінің күшімен жөнге келмейтін ақаулары шақырылатын жылжымалы жөндеу бригадалары көмегімен жүзеге асырылады.
Ағымдағы жөндеуге келесілер кіреді.
Жоспарлы алдын ала жөндеу..
Жер асты жабдықтарының ревизиясы.
Жабдықтардың жер асты бөлігіндегі ақауларды жою.
Ұңғы сорабын ауыстыру.
Пайдалану тәсілін ауыстыру, ПЦЭН-нен ШСН-ге өту немесе керісінше, және т.б.
СҚҚ-ларды парафин мен тұздардан тазарту.
Кәдімгі СҚҚ-ларды жабыны бар (шыныланған құбырлар) құбырларға ауыстыру.
Сорапты қондырғы ілмегінің тереңдігін өзгерту.
Ұңғыны консервациялауға беру алдында ұңғы жабдығын көтеріп алу.
Өнімді гаризонтты зерттеуге байланысты арнайы жер асты жөндеу.
Апатты жөндеудің кейбір түрлері. Мысалы: плунжердің тұтынуы, штангілердің үзілуі, қысқыш немесе электрокабельдің үзілуі.
Ұңғыма жұмысының жөндеуаралық мерзімі дегеніміз не және оның түрлері.
Жөндеу циклінің құрылымы мен жабдықтарды жөндеудің жоспар графигі жөндеудің негізі болып табылады. Жөндеу циклінің құрылым деп жөндеу циклінде белгіленген жөндеу түрлерінің барлығы нормативтік техникалық құжаттар талапына сәйкес анықалған тәртіппен орындалатын уақыт интервалы немесе бұйымның жұмыс істеу уақытын айтады. Жөндеу аралық кезең деп жабдықты тізбектей өткізілген екі жөндеу арасындағы уақытты айтады. Жөндеу циклі мен жөндеу аралық кезең пайдалану шартына, құрылымның жетілгендігіне, жабдықты техникалық күту мен жөндеу сапасына тәуелді өзгереді. Жабдықтың жұмысы жұмыс істеген уақыт бойынша сағатпен есептеледі. Егер жабдықтың жұмысын сағатпен өлшеу мүмкін болмаса, онда машиналық және күнтізбектік уақыт бойынша жабдықты пайдалану коэффициенті міндетті түрде ескеріліпкүнтізбектік пайдалану уақытымен есептеледі.
Ұңғыманы пайдалану коэффициенті дегеніміз не.
Ұңғыны жөндеу жұмысының салыстырмалы ұзақтығы пайдалану коэффициентімен Кэ бағаланады, ол берілген ұңғының тәулігіне жұмыс уақытының Ті қосындысының жалпы талдау кезегінің күнтізбелік уақытына Тю қатынасын көрсетеді(жыл,квартал,ай). Осылайша
(1.1)
Жұмыс ұзақтығы Ті және талдау кезегінің ұзақтығы әртүрлі болған ұңғылар тобына m қатысты (берілген жылдың белгілі бір моментінде ұңғыны пайдалануға беру және т.б), Кэ көлемі, келесідей қатынаспен анықталады.
(1.2)
Пайдаланудың әртүрлі тәсілдері: фонтанды,сорапты (ПЦЭН,ШСН),газлифтілі-әртүрлі пайдалану коэффициенттерімен Кэ сипатталады. Себебі ұңғыдағы түрлі ақаулар мен жөндеу жұмыстарына байланысты тоқтау ықтималдылығы жабдықтың күрделігі, оның сенімділігі, ұзақтығы және басқа пайдалану шарттарына тәуелді болады.Әдетте ең үлкен коэффициент Кэ -фонтанды пайдалану кезінде, едәуір төмен-ұңғыны штангілі сораптармен пайдалану кезінде болады. Осыған байланысты Кэ әрбір пайдалану тәсілдеріне бөлек формуламен анықтaлады.(1.2)
Мұнай өндіруші кәсіпорын бойынша осы көрсеткішті жалпы бағалау үшін сонымен қатар (1.2) формуланы қолданады. Алайда бұл жағдайда мұндай жалпыланған Кэ көлемі пайдалану техникасының нағыз жағдайын дәл көрсетуі мүмкін. Мысалы, Кэ ұлғаюы фонтанды ұңғылар қорының өсімінің ұлғаюы есебінен жүзеге асуы мүмкін, ал фонтанды ұңғылар үшін Кэ мәні бірге жуық.. Осылайша барлығы ойлағандай емес, бұл механикаланған қор жұмысы жақсаруы есебінен болмайды екен. Әдетте механизацияланған ұңғылар фонды үшін Кэ көлемі 0,95-0,97 құрайды.
Ұңғыманы ағымды жөндеу жабдықтарының кешендік құрамына нелер кіреді.
Жоспарлы алдын ала жөндеу..
2.Жер асты жабдықтарының ревизиясы.
3.Жабдықтардың жер асты бөлігіндегі ақауларды жою.
4.Ұңғы сорабын ауыстыру.
5.Пайдалану тәсілін ауыстыру, ПЦЭН-нен ШСН-ге өту немесе керісінше, және т.б.
6.СҚҚ-ларды парафин мен тұздардан тазарту.
7.Кәдімгі СҚҚ-ларды жабыны бар (шыныланған құбырлар) құбырларға ауыстыру.
8.Сорапты қондырғы ілмегінің тереңдігін өзгерту.
9.Ұңғыны консервациялауға беру алдында ұңғы жабдығын көтеріп алу.
10.Өнімді гаризонтты зерттеуге байланысты арнайы жер асты жөндеу.
11.Апатты жөндеудің кейбір түрлері. Мысалы: плунжердің тұтынуы, штангілердің үзілуі, қысқыш немесе электрокабельдің үзілуі.
Жоғарыда аталған жөндеу жұмыстары мен бірқатар басқа жұмыстарды мұнай өндіруші кәсіпорындарда ұйымдастырылатын, ұңғыларды жер асты жөндеу бригадалары орындайды. Жер асты жөндеу бригадалары тәулік бойы (3 смена) немесе 2 сменада, кейде тіпті 1сменада жұмыс істейді. Бір вахтаның құрамына әдетте 3 адам кіреді. Көмекшісі бар- операторлар ұңғы сағасы маңында жұмыс істейді ал машинист-шығыр көтеруді басқарады
Ұршықтың арналуы және оларды пайдалану ережелері
Ұршық айналмайтын тәлдік жүйені айналатын бұрғылау құбырларының тізбегімен жалғастырады. Ол бұрғылау құбырлары тізбегінің еркін айналуын және оған шлангалар арқылы қысыммен жуу сұйығын беруді қамтамасыз етеді.
Ұршықтардың жөндеу циклі 9 айды, ал жөндеу аралығы – 3 айды құрайды. Ұршықты келесі тәртіппен бөлшектеу керек: аударғышты бұрап алу; ұршық корпусын сыртынан жуып, оны шурфқа түсіру; майын құйып алу; гайкасын бұрап алып, тамақшасын шешіп алу; тығыздаманы итеріп тұрған гайканы бұрап алып, шешу; түтікті, манжеттерді, итеріп тұрған серіппені, сақинаны және грунд-буксаны шығару; кідртпе гайкасын, гайкасын бұрап алып корпус қақпағын шешу; алдын-ала негізгі тіреу тақтасының винтерін бұрап алып, корпустан оқпанды шығару; шурфтан ұршықты көтеріп шығару, бүйір жағына жатқызып, төменгі тығыздамасын шешу; корпустық төменгі төлкесін итеріп шығару. Келесі операция ұршық оқпанынан мойынтіректерді демонтаждау.
Ұршықтарды жөндеу кезіндегі негізгі жұмыстар мыналар: негізгі және көмекші тіректерді ауыстыру; ішкі құбырды ауыстыру; шығымдарын ауыстыру; бекітуші бөлшектер мен корпустың бұрандаларын қайта қалпына келтіру.
Тозған роликті мойынтіректер жаңасымен ауыстырылады. Оларды итеріп салардан бұрын ұршық корпусы мен қақпақтарындағы отырғызу тесіктерінің диаметрлерін, сондай-ақ ұршық оқпанындағы отғызу мойындарының диаметрлерін тексеру керек. Өлшенген диаметрлер сызбаларында көрсетілген өлшемдермен тең болулары керек. Оқпанға отырғызардан бұрын май құйылған ваннада мойынтіректерді 80-900С дейін қыздырады.
Ұршық оқпанының бұрандасы тозған кезде оның шетін кесіп тастап, жонып, жаңа бұранда жасап, калибрмен тексереді. Қолмен бұралып салынған аударғыш оқпан кертпешіне 18-23 мм жетпей тұруы керек. Май ваннасы керосинмен ұқыпты жуылып, майға төзімді бояумен сырланады. Барлық май арналары мен майтесіктер кірден тазартылып, керосинмен жуылып, ауамен үрленеді.
Оқпанды мойынтіректерімен жинаулы корпусқа орнатқаннан кейін айналу жеңілдігін тексереді. Сонан соң майлы тығыздамасымен жоғарғы қақпақты және төменгі тығыздаманы монтаждайды. Қақпақ фонарына түтікшесін орнатып, тығыздаманы монтаждайды. Аралық төсемдерін салып, тамақшасы мен құбырының болтты бекітулерін тартады. Жинауды аяқтау опреациялары: ұршықты маймен толтыру, бір жұмысшы күшіменшынжыр кілті көмегімен оқпанды айналдырып, сынау, стендте айналдырмай тығыздаманы су қысымымен сынау және шынжыр кілтімен айналдыру кезінде төменгң нығыздауын герметикалыққа тексеру.
Сынаудан өткен ұршық сырланады және консервацияланады
Ұршықтарға келесі негізгі талаптар қойылады:
– КТО және бұрғылау тізбегін жалғау кезінде ұршықтың көлденең өлшемдері оның мұнара ішінде еркін орын ауыстыруына кедергі келтірмеуі керек;
– тез тозатын түйіндері мен бөлшектері кәсіпшілік жағдайларда тез алмастыру үшін ыңғайлы болуы керек;
– майдың жеткізілуі мен таратылу нәтижесінде ұршықтың үйкелетін бөлшектерін майлау және суыту қамтамасыз етілуі керек;
– тәл блогымен байланыстыратын қондырғы сенімді және шурфтан ұршықты тез шығаруына ыңғайлы болуы керек.
Ұршықтарды жаңа нүктені бұрғылауда пайдаланудың алдында келесі жағдайларды тексереді:
1. Оқпанның дұрыс айналуын. Оқпан жұмысшы күшімен ұзындығы 1м болатын кілт сабына түсірілген күшпен айналуы тиіс. Егер оқпан айналмаса, онда ішкі құбырдың нығыздалуын сәл әлсірету керек. Егер ол жағдайда айналмаса, онда ұршықты ауыстыру қажет.
2. Оқпан мен аударманы сырттай бақылаған жағдайда жарықша табылса немесе тозған болса, оны жөндеуге жөнелту керек.
3. Мойынның, ұршық қақпағының және төменгі фланецтің сенімді бекітілуі (бұл жағдайда гайканың айналып, шығып кетуін болдырмау мақсатында оның дұрыс бекітілуіне баса назар аударылады) қажет;
4. Штроптардың сыртқы тексерудегі жағдайы және оның саусақта айналуы қамтамасыз етілуі қажет;
5.Тік қалыптағы ұршықтағы майдың деңгейі мен сапасын (қажет болса, май қосады немесе бұрынғысын жаңасымен ауыстырады) тексеру қажет;
6.Оқпанның төменгі бөлігінің нығыздалуы жағдайын (егер одан май аққан жағдайда асбографитті манжет пен севанитті сақинаны ауыстырады, севанитті нығыздағыштың іші қою маймен толтырылады) тексереді.

Ұршықтың корпусы қатты қызып кеткен кезде –Май ваннасында май көлемі жеткіліксіз немесе тым артық, май ластануы да мүмкін. Май көлемін реттеу, ластанған болса ауыстыру қажет.
Ұршық оқпаны проворачивается с большим усилием или не проворачивается –тіректік мойынтірек саңылауы дұрыс емес орналастырылған. Сальниктік уплотнители сильно сажаты. Регулировкасын тексеру , қажет болса дұрыстау
Ұршық оқпанында үлкен радиалды люфт болса –оқпанның орталықтандырушы мойынтіректер қатты тозып кеткен, бұл кезде ұршықты ремонтқа жібереміз.
Ұршықтың төменгі уплотнителінен майдың тамшылауы –сальниктердің тозуы немесе дұрыс реттелмеуі. Сальниктерді дұрыс бекіту қажет
Ұршықтың уплотнителінен майдың тамшылауы –манжетаның тозуы немесе дұрыс бектілмеуі, манжеталарды дұрыс бекіту немесе ауыстыру қажет.
ЭЭЭЭЭЭЭ
Элеватордың конструкциясы мен арналуы.
Элеваторкөтеріп-түсіру операциялары КТО үрдісі кезінде құбырлар мен штангілерді ұстап және оларды вертикальды көлбеу және горизонталь жағдайда ілулі күйде ұстауға арналған аспап.Элеваторларды штангілі және құбырлы түрлерге ажыратады.Соңғы түрі өз кезегінде бұрғылау, шегендеу және сорапты-компрессорлы құбырларға арналған элеваторлар болып табылады. Конструкциясы бойынша екі сырғалы балочные және бір сырғалы стержневые элеваторлар түрлерін ажыратады.Әр түрдегі элеваторлардың конструкциясы олардың электр-және гидрожетек кілттерімен бірге КТО үрдісінде қолданылуын қарастырады.Осы кезекте екі кезекті элеваторлар ұңғыларты жуу, сағалық жабдықтарды монтаждау кезінде және басқа да операцияларда едәуір ыңғайлы болып келеді.Бір сырғалы элеватар ЭГ қолмен басқарылатын және механикалық кілттерді қолданданған кезінде көтеріп-іру операцияларды орындауға арналған .Элеватор ЭТА тұлғадан тұрады.Ол екі шплинтталған саусақтардың көмегімен сырғаға қосылған. Тұлға ішіндегі беті үшкірленген,оған ұстау торабы тіреледі.Элеватордың мүмкіндігін кеңейту және оның конструкциясын бір қалыпқа келтіру үшін ұстау торабы тез ауыстырылатынболып жасалған және бір тұлғаны үш-
төрт өлшемді құбырлармен жұмыс істеуде мүмкіндік береді. Слнымен қатар,ЭЗН элеваторлары ұстау тетігі мен муфтасыз СКҚ ұстап оларды ұстап тұруға арналған ЭНКБ-80 элеваторларымен бірге қолданады.Соңғысы ЭНКБ-80 тұлғадан,тиегі затвор барекі жармадан створки сыналы серіппеден, басқару рычагынан және сырған тұрады.Оны құбарға отырғызған кезде элеватор жармалары автоматты түрде тұйықталып, тиекпен жабылады. Элеватордың суырмалы ұстағыштары ауыстырылады.Бұл бірнеше өлшемді құбырлармен жұмыс жасаған кезде бір тұлғаны қолдануға мүмкіндік береді.
Элеватор спайдер ЭС 33-52x28 бөрене формадағы тұлғадан тұрады.Оның төменгі бөлігінде тіреуіш плита орналасқан.Бұл элеватор туфтасыз құбырлар тізбегін ұстап ,оларды ілулі жағдайда ұстауға арналған.Егер аспап элеватор ретінде қолданылса,онда оны құлақшаларынан штроптары арқылы тәлді жүйенің ілмегіне іліп қояды,егер де спайдер ретінде қолданса,онда оған тіктеуіш (центратор )орнатып, оның тіректі плитасын болатпен сағалық фланецке бекітеді.Элеватор тұлғасы жармамен (створка)жабылатын ашадан (зев)тұрады.Тұлға ішінде үш сынаны қосатын және басқару рычагымен іске келтірілетін сыналы алқа сонымен қатар тіктеуіш орналасқан .
Бұдан басқа жер асты жөндеу жұмыстары кезінде бұрғылау мен шегендеу құбырына арналған тұлғалы элеваторлар қолданылады.
Штангілі элеватор штангілерді көтеріптүсіру кезінде қолданылады.Ол сақиналы эксцентрлі оймасы бар тұлғадан тұрады.Оның ішінде эксцентрлі орналасқантесігі бар төлке айналады.Тұлға мен төлкеден саңылаулар қарастырылған,оларды қосқан жағдайда штанганы элеваторға бос кіргізіп немесе шығаруға болады.Төлке 1800айналғаннан кейін элеватор жабылады,ал оның тесігінің осі және жабылатын штангінің осі элеватор осімен сәйкес келеді.
ФФФФФФ
Фонтанды-компрессорлы тәсілді пайдаланатын ұңғыманы жөндеу.
Фонтанды тоқтату мақсатында фонданды компрессорлы ұңғыны жөндеу үшін оны мұнаймен сумен немесе бұрғылау ерітіндісімен өшіру керек. Ұңғыны құм тығындарынан немесе тоттану өнімінің сальниктерінен тазалау үшін оны аэреленген сұйықтықпен жуып немесе оған газды (сығылған ауа) айдайды. Содан кейін құбырлардың жоғарғы ұшына құбырды немесе қосқұбырды жалғастырып СҚҚ лардың бүкіл тізбегін түсіреді. Құбырларды ұстап қалу жағдайында, оларды ары бері жүргізіп, құбырлардың жоғары төмен қозғалу аралықтарын бормен белгілеп отырады. Бұл жұмыстарды масса индикаторы болған кезде ғана жүргізуге болады.
Ұсталып қалған құбырларды ары бері жүргізу арқылы босата алмаса, онда бір құбырды (қосқұбырды) бұрап шешіп, ал ұсталған СҚҚ тізбегіне құбыры бар ұршықты жалғап, оны ары бері жүргізіп, сонымен бір уақытта циркулясияны қалпына келтіруге тырысу керек. Егер осындай кезде де, ұсталған құбырлар босатылмаса, онда ұңғыны күрделі жөндеуге тапсырады.
Фонтанды-компроссорлы арматураны жинау үшін алғашында бүйіріндегі фланцті ажыратып, буферлік келте құбырды шешіп, оны шетке қойып және оның орнына төменгі ұшына муфта пісіріліп жалғанған көтергіш келте құбырды сол болттармен біріктіреді.Үштармақ пен орталық қондырмалы ысырма арасындағы болттарды бұрап ағытып, элеваторды көтергіш келте құбыр муфтасы астына кіргізіп, абайлап көтеріп қойып, кейін арматураны қайтадан шешу керек.
Фонтанды-компрессорлы арматура кері реттілікте жиналады.
Эргазлифтілі ұңғылар бойынша арматураны шешпестен бұрын, газ сығылған ауа беруді тоқтатады, содан соң сақиналы және құбыр сырты кеңістікті бірқалыпты “сиретеді”.
Көтеріп-түсіру операциялары үрдісінде кейде лақтырулар,кейін қарқынды мұнай-газды көріністер басталады.Бұндайда ұңғыны тез жауып өшіру үшін, ауыстырғышы бар қондырмалы (орталық) ысырманы арматурадан ажыратып,ауыстырғыш катушкаға бір немесе екі құбырды жалғап қояды.Ал ысырмаға келте құбырды жалғап қояды. Мұндай құрастырмадағы ысырманы шурфқа түсіреді. Лақтыру мен ашық фонтандыау басталғанда, жоғарыда аталған құрастырманы көтеретін немесетүсірілетін құбырға жалғауға содан соң СҚҚ лардың барлық тізбегін үштармаққа отырғызуға болттарды бекітіп, ұңғыны өшіруге кірісуге оңай болады. Мүмкін болатын ашық фонтандау жағдайларда ескеріп, жөнделіп жатқан фонтанды немесе жартылай фонтанды ұңғы жанындағы алдын ала мыналар даярланып, мұнараның бір бұрышында жиналып тұруы керек. Болттардың бұрамасұқпалардың металл төсемдердің, қысқы кілттердің жинақтары, газды ортада жұмыс істеуге арналған саймандар, т.б.
Фрезерді не үшін қолданады және қандай түрлерін білесіз.
Магнитті фрезер. Магнитті фрезерлер ұңғы түбін металдардан тазарту үшін қолданады.Фрезер тұрқы 2,аударма 7,жоғарғы полюс 3,алюминий төлке 4,магнит 5,төменгі полюс 6 және коронкадан 7 тұрады.Аударма мен тұрқы, коронка 45-ші маркалы, ал полюс 30-шы маркалы болаттардан жасалады.Төлке магниттелінбеген АВД-1 немесе АВД-2 алюминий қорытпаларынан жасалады.Фрезермен жұмыс істеу реті төмендегідей жүргізіледі: шамамен фрезердің көтеру күшін анықтайды.Фрезерді ұңғыға түсіріп жетекші құбырды жалғап, жуу сұйығының айналуын қалпына келтіреді де, фрезерді 60-100 айн/мин айналдыра отырып, ұңғы түбіне түсіреді.Ұңғы түбіне 20-30см жеткізбей бір орында 10-15мин айналдырып, одан кейін ұңғы түбіне түсіріп, тағыда 10мин айналдырып, жуу сұйығы мен фрезердің айналуын тоқтатып, оны ұңғыдан көтеріп шығарады.Көтеріп шығарып, оны тазалап жуып, ағаш дөңгелекпен жауып, құлпылық бұрандасын тазалап, майлап қояды.Магнитті фрезерді металл аспаптардан бөлек сақтайды.Фрезерді бөлшектеу оны магнитсіздендіруге соқтырады.
Түптік фрезерлер ұңғыда қалдырылған металл заттарды фрезерлеу үшін қолданады.Фрезер жоғарғы шетінде құлпылық муфтаға арналған аудармасы бар цилиндр сом темір.Оның төменгі шетінде тарамдалған бағытпен ортасына қарай кішірейтіле ойылған тістері бар.Олардың беттері қалыңдығы 2-2.5мм қатты қорытпалармен қапталған.Фрезер центрін бойлай жуу сұйығы өтетін канал бар, ал фрезер тістері үйкеліп жойылған кезде, жуу сұйығының ортаңғы тесіктен құбыр сыртына шығуы үшін фрезердің төменгі шетінен өңеш жасалған.Фрезерлер тістері орналасу бағыты мен құлпылық бұрандасына сәйкес оң және сол етіліп жасалады.Фрезердің цилиндр тәріздес бөлігінің ұзындығы оған үш қайтара тіс оюға болатындай етіп, есептелініп алынады.Фрезер ұңғы түбінде 40-60айн/мин жылдамдықпен 8-ден 12 сағатқа дейін жұмыс істей алады.Кейінгі кезде оларды турбобұрғылық тәсілде де қолданады, бұл жағдайда қолдану уақыты 3-4 есе азаяды.Фрезермен жұмыс істер алдында ұңғыда жуу сұйығының айналуын қалпына келтіреді.Жуу сұйығының қысымының өсуі фрезердің істен шыққандығын көрсетеді.Фрезердің ұңғы түбінде жұмыс істеуі кәдімгі бұрғылау қашауымен бірдей. Ішкі тістері бар башмақтық фрезер ұңғы ішінде үзілген бұрғылау құбырларының шеттерін өңдеу үшін қолданады.Одан кейін негізгі ұстағыш аспаптар түсіріледі. Фрезердің ішкі бетіне екі конустық жазықтықта тістер ояды.Фрезердің жоғарғы шетіне шегендеуші құбырларға арналған ішкі бұранда ойылады.Аударма арқылы фрезерді шегендеуші құбырлардан бұрғылау құбырлары тізбегіне жалғайды.Фрезерлер оң және сол түрлерге бөлінеді.Олардың тістері 1.5-2мм тереңдікте бекітіліп қатайтылады.Төменгі шетінде тістері бар башмақтық фрезер/6.4-сурет/ ұңғы қабырғасы мен бұрғылау құбырлары арасындағы кеңістіктегі тау жыныстарын немесе металл заттарды бұрғылау үшін қолданылады.Фрезер төменгі шетіне қарай кеңейтіле соғылған цилиндр.Төменгі шетіне тістер ойылып, қатты қоспалармен қапталады, ал жоғарғы шетінде шегендеу құбырларына арналған бұрандасы бар.Фрезердің ұзындығы 1-2м шегендеу құбыры арқылы бұрғылау құбырлары тізбегіне жалғайды.Фрезерді 20-40айн/мин-пен айналдырады.Айналдыру кезінде жуу сұйығының қысымын және қозғалтқыш жетектерінің жұмысын қадағалап отыру қажет.Фрезердің ұңғы ішінде жұмыс істеу уақыты 6-10 сағат.Ұңғы түбіндегі металл заттарды /қашау,құлпы және басқа/ ұстау үшін қолданылатын башмақтық фрезерлерді тозған колоколдардан немесе қабырғасы қалың құбырлардан дайындайды.Шеттеріне сегіз қырлы победит кескіштер немесе победит тілмелер қондырады.

Приложенные файлы

  • docx 26065895
    Размер файла: 1 MB Загрузок: 0

Добавить комментарий