Samsaev M B 2011

М.Б.САМСАЕВ, Е.Т.САПАРБАЕВ, И.М.САМСАЕВ, Р.Н.АПЕКОВ
КОНСТРУКЦИЯЛЬЩ МАТЕРИАЛДАРДЫ КЕСУМЕН 0ЦДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ УДК 669.01(075.8) ББК 34.63-1я73 С 19
Рецензенттер:
Р.А.Кабашев - техника гылымдарыныц докторы, профессор М.Б.Бекенов - техника гылымдарыныц докторы, профессор П.Ж.Жункбеков - техника гылымдарыныц докторы, профессор
С 19 Самсаев М.Б. «Конструкциялык материалдарды кесумен ецдеу техноло- гиясы» / Самсаев М.Б., Сапарбаев Е.Т., Самсаев И.М., Апеков Р.Н. - Алматы: «Бастау» баспасы, 2011 - 264 б.
ISBN 978-601-7275-15-0
Окулыкта констукциялъщ материалдарды кесумен ецдеудщ теорияльщ иепздер1, кесмш аспаптар геометриясы, дайындаманы орнатушы жэне бемтупй икемкуралдар, металкесмш станоктар, олардыц к,уРылысы жене осы станок- тарда орындалатын жумыстардыц технологиясы, станокшыныц жумыс орнын уйымдастыру карастырылган. Сандъщ багдарламамен баскарылатын станоктар жене оларды баскару жуйелер1, металкесмш станоктарды баптау едктер1 мен Tepri6i, пайдаланудыц ерекшелктер1 туралы жалпы маглуматтар бершген. Окулык жогары оку орындарыныц техникалык мамандьщтарына арналган.
УДК 669.01(075.8) ББК 34.63-1я73
ISBN 978-601-7275-15-0
© Самсаев М.Б., Сапарбаев Е.Т., Самсаев И.М., Апеков Р.Н., 2011 © «Бастау», 2011 МАЗМҐНЫ
I. МАТЕРИАЛДАРДЫ СТАНОКТАРДА
13 TOC \o "1-5" \h \z 140ЦДЕУ НЕГ13ДЕР1 7
МЕТАЛДАРДЫ КЕСУМЕН 0ЦДЕУ НЕГ13ДЕР1
ЖЭНЕ КЕСК1Ш АСПАПТАР 8
Металл кесу процесшдеп непзп тусшштемелер, аньщтамалар жэне терминдер 8
13 LINK \l "bookmark2" \o "Current Document" \h 14Кесу процесшщ непзп элементгер! 1015
Кескш аспаптар материалдары жэне кесумен
ецделетш материалдар 12
13 LINK \l "bookmark3" \o "Current Document" \h 14Кеск1ш аспаптьщ геометриялык параметрлер1 1715
13 LINK \l "bookmark4" \o "Current Document" \h 14Металдарды кесу процесшщ физикальщ Heri3flepi 2715
13 LINK \l "bookmark5" \o "Current Document" \h 14Кесиш аспаптардьщ тозуы 3015
Бацылау сурацтары 33
13 LINK \l "bookmark6" \o "Current Document" \h 14КЕСУ РЕЖИМДЕР1 3415
Кесу куип мен кесу куагы 34
Кескии бекемдшп мен кесу жылдамдыгы 37
Кесу режимдерш тагайындау эдктер1 40
Бацылау сурактары 43
МЕТАЛКЕСК1Ш СТАНОКТАР ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ МАРЛУМАТТАР 44
Металкесыш станоктардьщ жштелу1 44
13 LINK \l "bookmark9" \o "Current Document" \h 14Станоктар кинематикасы 4515
Станоктардьщ непзп механизмдер1 51
Бакылау сурактары 64
И. СТАНОКТАР ЖЭНЕ МАТЕРИАЛДАРДЫ
0ЦДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ 65
ТОКАРЛЫК СТАНОКТАР ЖЭНЕ ТОКАРЛЬЩ
0ЦДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ 66
Токарлык станоктардьщ непзп турлер1 жэне белплену1... 66
13 LINK \l "bookmark17" \o "Current Document" \h 14Токарлыц-винткесиш станоктьщ курылысы 6715
13 LINK \l "bookmark19" \o "Current Document" \h 14Токардыц жумыс орнын уйымдастыру 7615
13 LINK \l "bookmark20" \o "Current Document" \h 14Токарльщ евдеу технологиясы жэне курал-саймандар 7815
Токарльщ станоктарда орындалатын жумыстар 87
13 LINK \l "bookmark24" \o "Current Document" \h 14Токарлык станоктардьщ турлер1 10215
13 LINK \l "bookmark26" \o "Current Document" \h 14Бакылау сурактары 11515
13 LINK \l "bookmark27" \o "Current Document" \h 14БҐРРЫЛАРЫШ СТАНОКТАР 11715
Бургылагыш станоктардьщ Heri3ri турлер1 жэне белгшену1 117
13 LINK \l "bookmark29" \o "Current Document" \h 14Tiic бургыларыш станоктьщ курылысы 11915
13 LINK \l "bookmark31" \o "Current Document" \h 14Радиал бургылагыш станоктыц курылысы 12315
13 LINK \l "bookmark32" \o "Current Document" \h 14Бургылаушыньщ жумыс орнын уйымдастыру 12615
13 LINK \l "bookmark33" \o "Current Document" \h 14Бургылагыш станоктарда евдеу технологиясы 12715
13 LINK \l "bookmark34" \o "Current Document" \h 14Бакылау сурактары 13615
13 LINK \l "bookmark35" \o "Current Document" \h 14ФРЕЗЕРЛ1К СТАНОКТАР 13715
Фрезерлж станоктардьщ Heri3ri турлер1 жэне белгшену1 137
13 LINK \l "bookmark37" \o "Current Document" \h 14Консольд1 фрезерлж станоктьщ курылысы 13915
13 LINK \l "bookmark38" \o "Current Document" \h 14Фрезерлеушшщ жумыс орнын уйымдастыру 14415
Фрезерлеу технологиясы жэне курал-саймандар 145
13 LINK \l "bookmark39" \o "Current Document" \h 14Фрезерлеудеп типтж операциялар 15215
Бакылау сурацтары 160
СУРПЛЕПШ, КАШАРЫШ,
ТАРТАКЕСК1Ш СТАНОКТАР 161
13 LINK \l "bookmark43" \o "Current Document" \h 14Сургшепш жэне кашагыш станоктардьщ кызмеп жэнетурлер1 16115
13 LINK \l "bookmark44" \o "Current Document" \h 14Келденен сургшегш станоктар 16215
Бойлык сургшепш станоктар 170
13 LINK \l "bookmark48" \o "Current Document" \h 147.4.7А420 кашагыш станогы 17315
13 LINK \l "bookmark49" \o "Current Document" \h 14Тартакескш станоктар 17415
13 LINK \l "bookmark50" \o "Current Document" \h 14Бакылау сурактары 17915
13 LINK \l "bookmark51" \o "Current Document" \h 14АЖАРЛАГЫШ СТАНОКТАР ЖЭНЕ АЖАРЛАУМЕН 0ЦДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ 18015
13 LINK \l "bookmark52" \o "Current Document" \h 14Ажарлагыш станоктардьщ Heri3ri турлер1 жэне белгшену1 18015
Жазык ажарлагыш станок курылысы 183
ЗМ151 шенберл1 ажарлагыш центрлж станогы 185
Ажарлаушыньщ жумыс орнын уйымдастыру 191
Дайындамаларды жазык ажарлагыш станоктарда
евдеу технологиясы 191
Дайындамаларды шенберл1 ажарлагыш станоктарда
евдеу технологиясы 195
13 LINK \l "bookmark53" \o "Current Document" \h 14Бакылау сурактары 20015 13 LINK \l "bookmark54" \o "Current Document" \h 140PTYPJII СТАНОКТАР 20215
Ультрадыбыспен евдейтш станоктар 202
Электрушкынды станоктар 204
Электримпульсп станоктар 208
13 LINK \l "bookmark55" \o "Current Document" \h 14Анодтыкгмеханикалык станоктар 20915
13 LINK \l "bookmark56" \o "Current Document" \h 14Электронды-сэулелiк жэне лазерлш ецдеу 21215
Бакылау сурактары 215
Ю.САНДЫЬ; БАРДАРЛАМАМЕН БАС^АРЫЛАТЫН
СТАНОКТАР 216
13 LINK \l "bookmark58" \o "Current Document" \h 14Сандык багдарламамен баскарылатын (СББ) станоктар жэне баскару жуйелер1 туралы жалпы маглуматтар 21615
СББ станоктардьщ конструкциялык ерекшелнстер1 226
13 LINK \l "bookmark61" \o "Current Document" \h 14СББ токарлык станоктар 22715
13 LINK \l "bookmark62" \o "Current Document" \h 14СББ фрезерлнс станоктар 22915
13 LINK \l "bookmark63" \o "Current Document" \h 14СББ бургылагыш станоктар 23215
СББ ажарлагыш станоктар 233
13 LINK \l "bookmark64" \o "Current Document" \h 14СББ кепмаксатты станоктар 23415
Бакылау сурактары 237
13 LINK \l "bookmark65" \o "Current Document" \h 14И. СТАНОКТАРДЫ БАПТАУ ЖЭНЕ ПАЙДАЛАНУ 23915
13 LINK \l "bookmark66" \o "Current Document" \h 14Станоктарды баптау эдютер1 23915
Станоктарды баптау Tep ii6i туралы жалпы тусшнстер.. 240
13 LINK \l "bookmark68" \o "Current Document" \h 14Токарлык станоктарды баптаудьщ ерекшелгктер! 24215
13 LINK \l "bookmark71" \o "Current Document" \h 14Бургылагыш станоктарды баптаудьщ ерекшелжтер1 24615
13 LINK \l "bookmark73" \o "Current Document" \h 14Фрезерлк станоктарды баптаудьщ ерекшел1ктер! 24915
Ажарлагыш станоктарды баптаудьщ ерекшел1ктер1 254
13 LINK \l "bookmark74" \o "Current Document" \h 14Станоктарды тшмд1 пайдалану непздер! 25915
13 LINK \l "bookmark75" \o "Current Document" \h 14Бакылау сурактары 2611515 К,азакс1аннын opi карай заманауи талаптарына сэйкес дамуы ушш ещирю салаларындапл технологиялык процестерд! жогаргы дэрежеде механикаландыру мен автоматтандыру кажет. Бул сурактарды шешу ушш жогаргы бшкй инженерлш-техникалык мамандар даярлау процестерше улкен кецш белу кажет.
Усынылып отырган оку куРаль,нДа машина белшектерш жасау- да колданылатын конструкциялык материалдарда кесумен ецдеудщ технологиялык процес-iepi жэне онда колданылатын металкесиш станоктар, кеоош аспаптар, эртурл! жабдьщтар мен икемкуралдар, станоктарды жумыска баптау, евдеу процесшдеп дэлд1ктер, ешм сапасы жэне т.б. инженерлш мамандарды дайындау оку багдарламасы бойын- ша куРастыРЬ1Лган-
Конструкциялык материалдарды кесумен ецдеу жэне металл- кескш станоктар пэт баска техникалык пэндер материалтану, конструкциялык материалдар технологиясы, езара ауыстырымдылык, материалдар кедерпа жэне т.б. пэндермен тыгыз байланысты. Соны- мен катар осы пэнней алган бшмдер1 api карай келеа базалык жэне кэсттш «Машина белшектерЬ>, «Машина жасау технологиясы»» «Машина жэндеу», «Машина сешмдшп» пэндерш терец окып мецгеруге мумюндш жасайды.
Бул пэнд]’ окуда болашак техникалык маман машина белшектерш жасауга арналган дайындамаларды, кесу аспаптарын, станок типтерш тацдау мен станоктарды жумыс ютеуге баптау, жасалган белшектер дэлдт мен сапасын баскару сурактарын мецгередь
Оку куралы болашак инженер-механик, инженер-технолог жэне ен- flipic техникалык мамандарына, жогаргы техникалык оку орындарынын студенттерше, техникалык колледж жэне лицей окушыларына арналган. Б1Р1НШ1Б0Л1М
МАТЕРИАЛДАРДЫ СТАНОКТАРДА 0ЦДЕУ НЕГ13ДЕР1 1-ТАРАУ
МАТЕРИАЛДАРДЫ КЕСУМЕН 0ЦДЕУ НЕГ13ДЕР1 ЖЭНЕ КЕСК1Ш АСПАПТАР
Металдар мен баскд да конструкциялык материалдарды метал- кеааш станоктарда кесумен евдеу - машина жасау саласында ен кеп тараган ендеу iypi. Машина жасау зауыттарында кесумен евдеудщ ецбексыйымдылыгы жалпы машина жасау ецбекеыйымдылыгыньщ 40...60%-ын курайды. Осыган байланысты кесумен ецдеуда техноло- гиялык жетщгйру езектч мшдеттердщ 6ipiHe жатады. Машина белшектерш жасау технологиялык процестерш жобалау жэне оны баскдру ушш металды кесуге байланысты кубы л ыстарды н зацды- лыгын, кескш аспаптар мен металкесиш станоктар конструкцияларын терец зерделеу кажет.
Металл кесу процесшдеп непзп тусшжтемелер, аньщтамалар жэне терминдер
Кесумен ™Sдеу деп дайындама материалына аспап жузшш eHyi аркылы жанка туршде материал кабатын бел in алуды айтады.
Буйым дегешм1з - машина жасау ещуркпшн ен соцгы сатысында жасалатын дайын eHiM.
Дайындама деп сырт пшйнш, мелшерш, материал касиеттерш езгерту аркылы бэлшекп жасауга арналган затты айтады.
Бвлшек деп курастыру б1рлнстерш колданбай, б1ртеки материалдан жасалган буйымды айтамыз.
Оцдеудег! бет деп устшен жанка алынатын 6erri айтады.
Оцделген бет деп бетшен жанка алынганнан кейшп бета айтады.
Кесу 6emi деп кескш журкл нэтижесшде кескштщ кесу кырымен жасалынган бета айтады.
Неггзгг жазьщтыц деп кесу кырыньщ карастырылатын HyKTeciHeH ецдейтш жене басты козгалыс жылдамдыгына (v) перпендикулярлы болатын бетт1 айтады.
Кесу жазъщтыгы деп кесу кырыньщ карастырылатын нуктесше жанама жэне непзп жазыктыкка перпендикулярлы болатын бета айтады.
Жщысшы жазыцтыц - бас козгалыс (v) жылдамдыгы багытында жэне 6epic козгалыс (vs) жылдамдыгы орналаскан жазыктьщ.
Кесудщ бас цозгалысы деп кесу жылдамдыгыныц шамасын аньщтайтын козгалысты айтамыз.
Eepic цозгалысы (S) деп кескшггщ белшекке карагандагы жылжуын айтамыз.
Крсымша цозгалыстарга суппортты, арткы топайды жылжытып кою, кесыш устагышты буру жэне т.б. козгалыстар жатады.
Кесу аспабыныц геометриялыц параметрлерше аспаптьщ 6eniKTepi, кесу жуздер1, бурыштары, кырлары жэне т.б жатады.
Кесу жылдамдыгы - кесу нуктесшщ кесу бетше карагандагы уакыт б1рлтнде жылжу шамасы.
Eepic - ецделген бетке Караганда, кесу жузшщ уакыт б1рлпшде жылжу M9Hi.
Кесу терецдмт - 6ip ericre кесшетш металл кабатыныц шамасы.
Кестш ем эцделген жэне ецдеудеп беттердщ аракашыктыгы.
Кестш цалыцдыгы - кезекп еы кесшу бет!н!ц арасындагы кашьщ- тык.
Кестдтщ квлденец цимасы - жацканыц eHi мен калыцдыгыньщ кебейтшдгсше тец шама.
Даналыц уацыт - 6ip дайындамага журпзшетш операцияларды аткару уакыты.
Машиналъщ уацыт токардьщ катысуынсыз жанка алу процесшщ уакыты.
Машиналыц-цолдыц уацыт токардьщ катысуымен станокта жацка алу процесшщ уакыты.
Квмекш '1 уацыт - дайындаманы немесе дайын белшект! кою, бекггу жэне алып тастау, станокты косу мен токтату уакытыныц косындысы.
К,ызмет кврсету уацыты - станокты тазарту, майлау, реттеу жэне аспапты кайрауга кететш уакыт косындысы.
Демалыс уацыты - демалу, далага шыгу, жумыс орнын тазалауга кететш уакыт жиынтыгы.
Кесу Kytui деп металды кесу кедерпсш жецуге кететш купт айтады.
Кескш аспап бекемдЫгг - жаца немесе калпына келт1ршген кесу аспабыныц кесудщ басталуынан жумыска жарамай калганга дешнп кесу уакыты (мин), былайша айтканда, аспаптыц 6ip кайраудан бастап eKiHuii кайрауга дешнп минутпен элшенетш жумыс icTey уакыты.
Хронометраждау деп технологиялык процестщ белек элементтерш жэне жумыстык уакыттыц олардыц кеп рет орындалуындагы жалгасуын зерттеуд1 айтады. Хронометраждауда оперативтш уакыт элементтер! зерттеледй
ddin деп кесумен ецдеудеп дайын белшектс алуга арналган дайындамадагы алынып тасталатын металл кабатын айтамыз. Оньщ мэш дайындама турше, материалына жэне белшекп жасау дэлдпше байланысты болады.
Кедф-будырлылъщ деп базалык узындьщ кемепмен аньщталган бет тепсЫздЫнщ жиынтыгын айтамыз. Олар былайша белгшенед1: Rz жэне Ra; Rz - бет профилшщ тепсспздт, мкм; Ra - бет пpoфилiнiн орта арифметикалык ауыткуы, мкм.
Кесу процесшщ непзп элементтер1
Материалдарды ечдеудщ Heri3ri эдютерше: кыра кесу (1.1,а-сурет), бургылау (1.1,6-сурет), фрезерлеу (1.1,в-сурет), сургшеу (1.1,г-сурет), ажарлау (1.1,д-сурет) жатады.
Осылардыц шшде колдаиылу жагынан кыра кесу алгапщы орын- да жэне кыра кесудщ металды ендеудщ баска эдютер1мен жалпы уксастыгы кеп, сондьщтан бул евдеуд1 6ipmmi карастырамыз.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
1.1-сурет. Материалдарды кесумен вцдеудщ ueiini одктерищ сулбалары: а - цыра кесу; б - бургыпау; в - фрезерлеу; г - сургыеу; д - ажарлау

Кесудеп дайындама 6errepi мен коор- динаталык жазыктыктар.
Кыра кесудеп (1.2-сурет) белшектщ ецделу беттерш былайша белем1з: ецделу бет1, ецделген беи, кесу бе-ri.
вцделу 6emi (1) деп бетшен жацка Keci- летш 6erri айтады.
Кесу 6emi (2) деп кеск1ш жуз1мен жасал- ган бетт1 айтамыз.
Оцделген бет (3) - бетшен жацка алын- ган бет.
К^ыра кесуде координаталык жазык- тыктыктарга кесу жазыктыгы мен Heri3ri жазыктык жатады (1.2-сурет).
Hezhzi жазыцтъщ (4) деп бойлык жэне келденец 6epic багыттарына параллель жазыктыкты айтамыз.
Кесу жазыцтыгы (5) деп кескшггщ бас- ты кесу жузшен erin жэне кесу бетше жа- нама болатын жазыктыкты айтамыз.
Металкеск1Ш станоктарда белшекп ен деген деп козгалыстар.
Белшекп ецдегенде ецделетш белшек кескшке Караганда мынадай козгалыстар жасайды: басты козгалыс, 6epic козгалысы жэне косымша козгалыс.
Токарлыц вцдеуде (1.1,а-сурет) басты козгалыс ретшде I саны- мен белгшенген ецделетш белшектж айналмалы козгалысы, ал 6epic Козгалысы ретшде II санымен белгшенген кескштщ шгершемел1 козгалысы есептелед1.
Бургылауда (1.1,6-сурет) басты козгалыс ретшде I санымен белпленген айналмалы козгалыс, ал 6epic козгалысы ретшде II санымен белгшенген шгершемел1 козгалыс саналады. Ed козгалысты да бургы жасайды.
Фрезерлеуде (1.1,в-сурет) басты козгалыс - фрезаньщ айналмалы козгалысы (I), ал 6epic козгалысы - дайындаманыц шгершемел1 козгалысы (II).
Сургшеу кезшде (1.1,г-сурет) басты козгалысты кеааштщ кайтымды- шгершемел! (I) козгалысы, ал 6epic козгалысын дайындаманыц mrepi- лемел1-узийст1 козгалысы (II) жасайды.
Ажарлау процесшде (1.1,д-сурет) басты козгалыс ретшде ажарлагыш доцгалактыц айналмалы козгалысы (I), ал 6epic козгалысы ретшде дайындаманыц шгершемел1 козгалысы (II) есептелед!.
Keciciiii аспаптар материалдары жэне кесумен ецделетш материалдар
Кескш аспаптарды жасауда колданылатын материалдардыц мына- дай касиеттер1 болуы кажет:
каттылыгы жогары (HRC 62...65) жылуга бекемдт жогары;
тозуга бекемд1п жогары;
механикалык бершт1к касиеп жогары;
морттылыгы темен.
Кескш аспаптар тутас немесе б1рнеше белшекп болады. Тутас кескштер тезке acini болаттан, ал курамалы кескштердщ денеа - конструкциялык болаттан, кесу жуз! катты корытпадан жасалады.
Кесиш аспаптарды жасауга келеа материалдар колданылады:
болаттар: а) кем1ртекп аспапты; б) коспалы аспапты; в) тезкескйы;
катты корытпалар;
минерал-керамикалык материалдар;
алмастар;
эльбор;
абразивтш материалдар.
KeMipmeimi аспапты бопаттардыц курамында 0,6... 1,4% кем1ртеп болады. Олардыц маркасы МемСТ 1435-85 стандарты бойын- ша бертедь Мундай болаттан жасалган аспаптардыц каттылыгы кажегп термиялык ецдеуден кейш HRC 58...64 болады. BipaK, бул аспаптар кесу кезшде 200...250°С дешн кызганга дешн езшщ кесу касиетш жогалтпайды. Кем1ртекп аспапты болаттын келеа маркала- ры колданылады: У7,У7А, У8, У8А, У9, У9А, У10, У10А, У11, У11А, У12, У12А, У13, У13А. Маркадагы А эрга болаттыц курамында фосфор (Р) мен куюртпц (S) аз екенш (0,003%-га дешн), ягни сапасыныц жогарылыгын (суыкта жэне ыстыкта сынгыштыгын) керсетедк
Мысалы, У7, У7А маркалы болаттан кашау мен ара пышактары жасалады, ал У8, У8А, У9, У9А, У10, У10А маркалы болаттардан - пышактар, пуассондар, кернерлер, аралар; У11, У11А, У12, У12А, У13, У13А маркалы болаттан егеулер мен iiiiKi бурандакесиштер жасайды. Мундай болаттан жасалган аспаптар 750...840°С-та суда немесе майда шыныктырылады.
Крспалы аспапты (легирленген) болаттар кескш аспаптарды жа- сауда кецшен колданылады. Ец кеп тарагандарына келеа маркалары жатады: X, 9ХС, В1 жэне ХВГ. X маркалы болаттан iiiiKi жэне сырткы
б у ра н дакеск i ил ер жасалады; ал 9ХС маркалы болаттан - бургылар, уцгылар, фрезалар, iiuKi жэне сырткы бурандакескштер; В1 маркалы болаттан - майда бургылар, уцгылар; ХВГ маркалы болаттан тартакескштер, узын iniKi бурандакескштер жэне уцгылар жасалады. Мундай болаттардан жасалган аспаптар 250.. .350°С-ка дешн кызганда езшщ кесу касиетш жогалтпайды жэне маркшенш белплену) МемСТ 5950-85 стандарты бойынша юке асырылады.
Коспалы аспапты болаттардан жасалган аспаптардыц кесу жылдамдыгы KeMipieKii болаттардыц кесу жылдамдыгына Караганда 1,2 1,4 есе артык болады.
Тезкескш болаттардыц курамында 6...19% вольфрам жэне 3...4,5% хром болады, сондыктан мундай болаттан жасалган аспаптар кесу кезшде 600...650°С-ка кызганда езшщ кесу касиетш жогалтпайды. Тезкескш болаттан жасалган аспаптыц термиялык ецдеуден кешн каттылыгы HRC 62...63 жетед! жэне оныц кесу жылдамдыгы KOMipieKTi болаттан жасалган аспапка Караганда 2...3 есе артык болады. МемСТ 19265-85 стандарты бойынша тезкескш болат былайша марюленедк Р9, Р12, Р18, Р6МЗ, Р18Ф2, Р9К5, Р6М5К6. Маркадагы Р opni тезкескш болат екендтн корсетедк ал 6, 9, 12, 18 сандары курамындагы вольфрам пайызын, ал калган эрштер (К, М) кура- мындагы молибден мен кобальтты, оныц жанындагы 3, 6 сандары пайыздык мелшерш керсетедк
Р18 маркалы тезкескш болаттан жасалган аспаптар 1270...1290°С- ка дешн кыздырылган соц суытылып, шыныктырылады. Сосын 550°С температурада уш рет жумсартудан отедь Мундай термиялык ецдеуден кейш оныц каттылыгы HRC 62...65 тец болады.
Р9 маркалы тезкескш болаттан шевер, тартакескш; Р12 маркалы болаттан - бургылар; Р9К5, Р9К10, Р9К5Ф5 маркалы кобальтты болаттардан кесу жылдамдыгы жогары кескштер, бургылар, фрезалар жасалады.
Кртты цорытпалар 800...900°С-ка дешн кызганда езшщ кесу касиетш жогалтпайды, сондыктан маркасы 45 болаттан жасалган дайындамаларды ецдегенде, кесу жылдамдыгы 500 м/мин-ке, ал алю- минийден жасалган дайындаманы ецдегенде 2700 м/мин-ке жетед1. Сондай-ак бул аспаптармен шыныктырылган болаттарды ецдеуге болады (HRC67). К^атты корытпалардыц жылуга тeзiмдiлiгi Р18 болатка Караганда 2.. .2,5 есе артады.
К^атты корытпалар металды-керамикалык. жэне минерал-керамика- лык болып белшед1; олар эртурл1 тийк туршде жасалады да, аспаптыц кесу жузш камтамасыз ету yuiiH колданылады.
Метал-керамикалык катты корытпалардыц каттылыгы жогары HRB87...92 немесе жогаргы температурада тезуге бекемдт 900... 1000°С-тан жогары болады.
Метал-керамикалык катты корытпалар былайша белшедк
б1ркарбидт1 (вольфрамды) корытпалар вольфрам карбидшщ тушршен (WC) жэне оларды 6ipiioripeTiH кобальттан (Со) турады (ВК2, ВКЗМ, ВК4, ВК6, ВК6М, ВК8, ВК8М);
екжарбидт! (гитанвольфрамды) катты корытпалар (WC) вольфрам жэне титан карбидтер1 (TiC) жэне байланыстырылган кобальттан турады (Т15К10, Т14К8, Т15К6, Т30К4, Т15К12В);
ушкарбидп (титантанталвольфрамды) корытпалар титан (TiC), тантал (ТаС) мен вольфрам (WC) карбидтер1 жэне байланыстыратын кобальттан турады.
Мысалы, ТТ7К12 - 4% TiC, 3% ТаС, 12% Со, калганы WC (81%); Т15К10 - 15% TiC, 10% Со жэне калганы WC (75%), ВК2 - 2% Со, калганы (98%) WC. Вольфрамды корытпалар тусп жэне жещл металл корытпалардан жасалган дайындамаларды евдеуге колданылады.
Шыныктырылмаган кем1ртект1 жэне коспалы болаттардан жасалган дайындамаларды евдеуге титанвольфрамды катты корытпалар колданылады.
ТТ7К12 катты корытпалы болаттарды калыц жацкалы жэне ДYMпyлi алгашкы евдеуде, мысалы, сурплеуде, бургылауда жэне фре- зерлеуде колданылады.
Минералды-керамикалык катты корытпалар деп корунд тушрлершщ диаметр! d = 2 мкм майда тушрнйктершен туратын по- ликристалды денелерд1 (А1203) айтады.
Минералды-керамика езшше арнайы термиялык ецдеуден еткен жэне пластина шпйщй, ак туст1, эртурл! профильд1 жэне мелшерл1 алюминий тотыгы (А1203). Мысалы, ЦМ332 маркалы минералды керамиканыц каттылыгы HRA 89.. .95, жылуга бекемдп-i 1200°С, балку температурасы 2000°С, ецдеу жылдамдыгы V=3700 м/мин (шойынды евдеуде), июдеп 6epiicriK nieri 300...500 МПа.
Минералды-керамикалык Tmiicrepi бар кескштер тазалап ецдеу опе- рацияларында, былайша айтканда, жогаргы кесу жылдамдыктарында (200 м/мин жогары) болат (6epic шамасы S = 0,15...0,6 мм/айн) пен шой- ынды ендегенде (S = 0,3.. .0,8 мм/айн) колданылады.
Кешнп кезде аспаптык материал ретшде керамика-металл корытпалар - керметтер крлданыла бастады. Керметтер алюминий тотыгы А12Оэ жэне титан, молибден мен вольфрам карбидтершен турады. ВОК-60, ВОК-63 жэне ВЗ маркалы керметтердщ Tmiicrepi кара тустес болады, олардан кепкырлы жэне децгелек туршде тшктер жасайды. Булар белшектерд1 таза ецдеуде колданылады.
Керметтерде алюминий тотыгынан баска Keneci коспалар колданылады: вольфрам (W), молибден (Мо), бор (В), титан (Ti) жэне т.б. 10% дешн, бул коспалар морттылыгын темендете/ц, тозуга бекемдийгш азайтады.
Сонымен 6ipre таза жэне жука кыра кесуде гексанит Р жэне «карбонадо» типтес синтетикалык поликристалдык алмас колданылады.
Гексанит думпуш толкындар кемепмен гексагональд1 графит T0pi3fli бор нитридшен алынады. Одан кешн гексанит тушрлерш жогаргы кысымды жагдайда жинакты поликристалды буйымдарга - массасы 0,3...1,5 карат болып келетш Р гексанитке жентектейд1. Р гексанит поликристалдарын болатты устагышта бекггедк Р гексанита кесюштер шыныктырылган жэне ыстыкка 6epiKTiKTi болаттарды, катты корытпаларды ецдеуде колданылады.
Карбонадо алмасты кескштер шыныпластиктерд!, пластмассалар- ды, катты корытпаларды, жогары кремниши алюминий корытпаларын, туей металдарды, титан корытпаларын жэне керамиканыц Kefi6ip турлерш ецдеуге колданылады. К^ыра кесуде мундай аспаптардыц колданылуы шецберл1 ажарлау операциясын ауыстырады.
Алмастар. Алмас - ец катты материал (HV = 10000 кгс/мм2, жылуга бекемдшп 850°С, тозуга бекемдийп жогары, июдеп 6epiicriK uieri 40 кгс/мм2), 6ipaK морттылыгы жогары жэне ете кымбат, булар оныц кемшшктерше жатады. Алмастар сырт niuimi, сапасы жэне мелшерлер1 (колданылуга карай) бойынша белшедь
Жасанды (синтетикалык) алмастар графиттерден жогаргы температура мен кысымда алынады, алынган алмас - кристалды унтакты материалдар.
Алмасты унтакты абразивтш аспаптар (децгелектер, дискшер, хон- дар, кайрактар, жентек) жасауга колданылады, сонымен 6ipre кымбат тастарды ажарлау мен тетжтерге арналады.
Алмасты кесюштер кеб i не се туей металдар, корытпалар жэне биметалл материалдарды таза ецдеуде колданылады. Кескш ке устагышпен бектлетш алмас 1 кар (0,2 грамм = 1 кар) мелшершде усынылады. Алмастар ажарлагыш жэне алмасты децгелектерд1 тузеуге колданылады.
Абразивтт материалдар. МемСТ 3647-89 бойынша абразивтш материалдар келеа нем1рл1 тушрлерге 200... 16 жэне унтактарга 12...3 белшед1, булардын мелшер! миллиметрдщ жузден 6ip беляше тец. Бул материалдардан келеа абразивтж аспаптар жасайды: ажарлагыш денгелектер, калпакшалар, сегменттер, кайрактар.
Абразивтк материалдар жасанды (электрокорунд, кремний карбида бор карбид^ хром тотыгы, синтетикалык алмас) жэне табиги (корунд, з1мпара, алмас, кварц кумы) абразивтк материалдар болып жжтеледк Табиги абразивтк материалдар ете кымбат, сондыктан олар сирек колданылады.
Жасанды абразивтт материалдар. Жасанды абразивтк материал- дарга электрокорунд, кремний карби/ц, бор карбид!, хром тотыгы, синтетикалык алмастар жатады. Бул материалдардын жылуга тез1м- дЫп - 1800...2000°С, кесу жылдамдыгы - 15...70 м/с.
Электрокорунд - электр пештершде боксита балкыту аркылы алынган алюминийдыц кристалдык тотыгы (А1203). Балкытудан кешн оларды б^рнеше микроннан 1...2 мм дешнп мелшерде майдалайды. Электрокорундтьщ мынадай Typjiepi бар: калыпты, ак, хромдалган, титандалган, монокорунд.
Калыпты электрокорундтьщ (Э) курамында 89...95% А1203 бар жэне оныц мынадай маркалары шыгарылады - Э2 (92% А1203), ЭЗ (93% AljOj), Э5 (95% А1203). Ак электрокорундтьщ (ЭБ) курамында бегде коспалар аз болады (А1203 = 99%), оныц кесу кабшеи калыпты электрокорундка Караганда жогары жэне мынадай маркалары бар - ЭБ8 (95...98% А1203). Монокорундтыц (М) тушрлершщ дурыс пйшнше байланысты 6epiKTiri мен тозуга тезймдшп жогары болады жэне мынадай маркасы шыгарылады - М8 (98...99% А1203).
Электрокорундга А1203 жогары болган сайын оныц 6epiKTiri, каттылыгы артады жэне кесу етк»рлш жаксарады. Электрокорунд- тан жасалган децгелектер шыныктырылган болаттарды ажарлауга колданылады. Электрокорундтан жасалган ажарлагыш децгелектерде келей белгшеулер колданылады. Мысалы, ЭБ40СМ2КБ белгшеу1 былайша окылады: ЭБ - ак электрокорунд, тушрлт - 40, СМ2 - орташа жумсактылыкты, КБ керамикалык бакалигп байланыстылыкты.
Кремний Kap6udi (SiC - карборунд)) курамында кремнезем мен кем1ртеп бар табиги жыныстарды ете жогары температурада балкыту аркылы алынады. Ол кара кремний карбщц КЧ (98...98,5% SiC) жене жасыл кремний карбид! КЗ (97% SiC) болып белшедь К^ара мен жасыл карборундтыц каттылыгы корундка Караганда жогары.
Бор карбидi (В4С) - ке\пртеп мен бордьщ химиялык косындысы. Оныц каттылыгы жогары, кебшесе унтак ретшде эдемшеу мен жетшд1ру кезшде колданылады.
Бор numpudi (эльбор) - бор (43,6%) жэне азоттан (56,4%) туратын ете катты синтетикалык материал. Оныц жылуга бекемдшт 15000С, каттылыгы 9000 кгс/мм2-ге дешн, июдеп 6epiicriK ineri 100 кгс/мм2, сондыктан эльбордан жасалган аспаптьвд тозуга бекемдт жогары. Эльбор ете 6epiK жэне шыныктырылган болаттарды ецдеуге колданылады. Эльбор пайда болганнан кешн каттылыгы HRC62.. .63 болаттарды, мысалы, ШХ15 маркалы болатты, ецдеуге мумкшдж туды. Эльбор унтак ретшде ажарлагыш децгелектерд1 жэне ажарлау аспаптарын жасауга, ал кристалл багана туршдеп эльбор (поликристалдар) кескш жасауга колданылады. Кесюште кристаль багананьщ арнаулы уиггарында бектледй
Keciriiii аспаптыц геометриялык параметрлер1
Кескш аспаптар уш непзп топка белшед1: токарлык, сурплеу жэне кашау. Токарлык кескш токарлык станоктарда дайындаманы жону, кыра кесу аркьшы белшектер жасау ушш колданылады. Кескш ек! бел1ктен турады. BipiHiuici - тшелей металл кабаттарын кесу жумысын аткаратын бел^к, оны кескштщ бас болт деп атайды. Екшнй бел in KecKiimi станок суппортыныц кескш кондыргысына бекпуге арналган, оны кескшггщ щлгасы деп атайды (1.3-сурет).
Кесюш тулгасы
бас бея/г/ Басты кесу жиег!
Heai33i артцы бет Нрсапцы кесу xuesi Цосалкы артн;ы бет/
сурет. Кесмштщ элементтерг
Кескшггщ непзп элементтерше мыналар (1.3-сурет): кыра кесшген жацка тусетш алдыцгы бет (1); дайындама кесу бетше багытталган Heri3ri арткы бет (3); дайындама бет!не багытталган косалкы арткы бет (4); алдыцгы жэне непзп арткы 6eirepi киылысуынан пайда болган непзп кесу жиеп (2); алдыцгы косалкы арткы бетшщ киылысуынан пайда болган косалкы кесу жиеп (5) жэне кескшггщ ушы (6).
Алдыцгы бет деп киылган жацканыц тшелей жанама багытпен етш, оныц багытын езгертетш бета айтады.
Hezi3zi артцы 6emi деп дайындаманыц тшелей кесу бетше караган жагын айтады.
Кескштщ цосалцы артцы 6emi деп дайындамага караган жагын айтады.
Басты кесу жиег! деп кескштщ алдыцгы бетсмен непзп арткы бетшщ киылысу салдарынан пайда болган кырын айтады.
Барлык кесу жумыстарын басты кесу жиеп аткарады. Басты кесу жиегшщ орналасуына карай кескш оц жэне сол кескш болып белшедк Оц кескш екенш былайша белуге болады: KecKiimi оц колдыц узын терт саусагын кескшггщ ушына каратып алаканмен басады. Сол кезде оц колдыц бас бармагы Heri3ri кесу жиепне карап турады. Мундай кескш оц кестш деп аталады. Аталган кескштс сол колдыц алаканымен басканда, басбармак непзп кесу жиеп не карап турса - сол кестш болып сана лады.
Крсалцы кесу otcuezi кескштщ алдыцгы бет! мен косалкы арткы бетшщ киылысу салдарынан пайда болады. Крсалкы кесу жиеп кескште екеу болуы да мумкш, мысалы, Kecin тусетш кескш.
Кескштщ ушы деп басты кесу жиеп мен косалкы кесу жиектершщ туйшсшде жаткан кескштщ ец жогары нуктесш айтады.
Кескш бас белпшщ пшшше жэне оныц кескш тулгасында орналасуына байланысты кескштер б!рнеше турге белшедк тузу кестш, цайырылган кестш кескштщ басы планды Караганда жанама кайырылады; шлген кескш - кескштщ eci планды Караганда бушр жактарына шлед1; кескштщ ез басы шлгендеп кескш - кескштщ басы оныц тулгасы болып келед!. Соцгы аталган кескш эртурл1: кескштщ бас белш eciHe Караганда симметриялы; кескштщ бас бел1п есшен б1ршама оцга немесе солга карай жылжытылып; кескштщ бас бел1п тузу бола тура, сап тулгасыныц кайырылган турде немесе шлген турде жасалады.
Кеск1штщ бурыштары. Кескштщ кесу белнч белгип 6ip бурышпен Кайырылган сынаныц сырткы nimiHiHe келед1, оларды жасау упин бастапкы eKi жазыктык: кесу жэне нег/зг/ жазыктыктары белгшенедк Кесу жазыцтыгы деп кескштщ басты кесу жиеп аркылы етш, кесу бетше жанама болатын жазыктыкты айтады. Бул жазыктыктьщ i3i 1.4-суретте керсетшген.
Hezhzi жазыцтъщ (2) деп кескштщ табанына параллель болып, бершс багытына карай жайылып жаткан жазыктыкты айтады.
Hezi3zi цима жазыцтъщ (4) деп непзп жазыкгыкка да, кескштщ Heri3ri кесу жиепнщ сол жазыктыктагы проекциясына да перпендикуляр багытта ететш жазыктыкты айтады. Heri3ri бурыиггар осы непзп Кима жазыктыкта олшене;и, мысалы, Heri3ri алдьщгы бурыш, Heri3ri арткы бурыш жэне суй ip бурышы.
Hezhzi артцы бурыш а деп кесу жазыктыгы мен непзп арткы бетшщ киылысуынан пайда болган бурышты айтады. Бул бурыштьщ практикалык мацызды шамалары 6... 12° тец.
Су it ip бурыш р деп кескштщ алдыцгы 6eTi мен непзп арткы бетшщ киылысуынан пайда болган бурышты айтады. Оньщ шамасы а жэне у бурыштарыныц сан мелшерше байланысты аныкталады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

Нег1зг1 алдыцгы бурыш у деп непзп кесу жиеп аркылы етш, Heri3ri жазыктыкка параллель жазыктык пен кескштн алдынгы 6eTi аралыгындагы бурышты айтады. Бул бурыштьщ мэн шамасы он, xepic жане 0-ге тец болуына байланысты жацканьщ белшу процесше ертурл! эсер exefli. Егер кесу жазыктыкка кескпптщ 6exi перпиндикуляр бол- са, онда у = 0; егер кесу жазыктыктан кескшггщ 6exi темен карай багытталса, у бурышы он тацбалы болады, онын ман шамасы кебейген сайын пластикалык, каттылыгы темен дайындамаларды кесу керек, ал егер кесу жазыктыктан Караганда кескшггщ бет! жогары карай багытталса, у бурышы Tepic мещц болады. Ондай бурыштар катты дайындамаларды кесуге колданылады. Шыныктырылган болаттарды кесу ушш, кескшпер катты корытпамен жабдыкталады, непзп алдыцгы бурыштьщ мэш у=-10... 20°, бос жэне кактауга шыдамды шойындарды ендегенде у = 5... 8° болуы керек. Ал минерал-керамикалык кескштер yuji н оВ < 70 кг/мм1 болаттарды ендегенде, у2 = 10...15° тец болады. Ал оВ < 70кг/мм1 болаттарды жене НВ 220 шойындарды ецдеу кезшде, кеааштердщ у =100 болуы керек; егер шойындардыц каттылыгы НВ 200 артык болса, кесмштердщ у = 0...50 болуы керек.
Кесу бурышы 5 деп кеааштщ алдыцгы бетшен кесу жазыктыгы аралыгында жаткан бурышты айтады. Бул бурыш а жэне Р бурыштарыныц косындысына тец болады:
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
Пландагы иег1зг'1 бурыш ф деп непзп кесу жиепнщ непзп жазык- тьвда проекциясы мен кеыаштщ берипс багыты арасында бурышты айтады. Бул бурыштьщ сандык мэш етпел1 KecKiiu ушш - ф = 10...90°; Ф = 30...70° мон1 катты корытпалардан жасалган кесыштерге; ф = 80... 90°-к,а тец MOHi белйске белгпп кеск!штерге тэн.
Пландагы цосалцы бурыш ф( деп косалкы кесу жиепнщ непзп жазыктыктагы проекциясы мен бершк багытыныц арасындагы бурышты айтады. Бул бурыштьщ непзп мандер! темендепдей: Ф,= 5...10° (таза ецдеудеп етпел1 кесиш уш1н); ф( = 10...15° (алкашкы рет ецдегендеп етпел1 кескш ушш); ф( = 20...45° (катты корытпалардан жасалган кескиитер ушш); ф, = 1...3° (белшке белпш KecKiiuTep ушш). Бул бурыштьщ косымша кесу жиеп болатын арнайы кесмштер ушш мэш - ф1 = 0.
Heri3ri KecKiiu жиепнщ квлбеу бурышы К деп кесу жазыктыгында кеск1ш ушы аркылы eTin, Heri3ri жазыктыкка параллель болатын так сызык арасындагы бурышты айтады. X < 0 болганда кескнптщ ушы Heri3ri кесу жиeгiнiн ец жогары нуктесц Х = 0 болса непзп кесу жиеп жазыктыкка параллель болады; ал егер Х> 0 болса, кесу жиепнщ ец теменп Hyicreci кескиитщ ушы болып табылады. Бул бурыштьщ мэш 4°..15° аралыкта озгередь
Кескиитщ алдыцгы бет niiuiHi. Кесюштердщ алдьщгы бет niuiiHi терт турл1 болады. Eiphimi тшт турше алдьщгы бурыш он тацбалы болатын жазык бет жатады. BipaK осылай жасалган кескиитщ кесу жиеп улкен тозшдшпн керсете алмайды, сондыктан мынандай усыныстар жасалады (1.5,а-сурет):
а) шойын мен мыс корытпаларды ецдегенде, барлык кескштер ymiH тезкесюш болат пен катты корытпадан жасалган пластиналар колдану кажет;
б) тезкесюш болаттан жасалган KecKimTi 6cpic Menmepi S = 0,2 мм/айн- га дейш болганда, болат ендегенде колданган жен;
в) алдьщгы бурыштьщ он танбалы болуын курдел1 профильщ шшшд1 кеск!штер ушш колданган дурыс болады.
KeciciiiiTi желкше жеткйш кайрауды жецшдету ушш, бурышты пластинаньщ барлык узындыгына жасамай, тек/= 3...4 мм узындыгына жасаган жен. Сонда пластинаны енпзу бурышы у2 = у + 5° болады. Аспап зауыттарында жасалган кесюштердщ у2 бурышыньщ шамасын 120-ка тец етш кабылдайды.
ExiHiui niiuin тур1не бета кесу жиегше карай ойыстанатын киыкжиеп Tepic тацбалы болып келетш кескштер жатады (1.5,6-cypei Ti карацыз). Мундай кескшггердщ пластинасыньщ / узындыгына киыкжиек жасалады. Бул киыкжиек уе бурышымен жасалады. Екшип пишнд1 кескшггердщ пластиналары тезкесмш жэне катты корытпаларынан жасалады да, тек болаттарды ецдеу ушш колданылады.
Yiuiniui nituihdi кесюштердщ узындыгы киыкжиек жасалуы- мен катар радиусты кисык сызьщты 6erri болады (1.5,в-сурет). Бул кесшштер болатты ецдеу yiuiH колданылады. Кескиитер тезкесмш жене катты корытпалардан жасалады.
Tepminiui niiuindi кескштердщ алдыцгы бурышы Tepic тацбалы болады (1.5,г-сурет). Мундай кескиитер катты корытпадан жасалып, болатты, кабыршакты болат куймаларды ецдеуге, думпумен байланысты жумыс болган кезде колданылады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
1.5-сурет. Кесюштщ алдыцгы бетшщ niiumdepi
Калыц жацкалы жэне 6epici S > 1,5мм/айн артык болатын кезде, болатты алкаш рет жонганда, екшпп шшщщ кеск1нт колданган жен. Бул кезде еш b = 2,5 мм-ден 0,8... 1 мм-ге дешн азаятын кескш ушында косымша кайрау журпзшед1 (1.5,д-сурет).
Болат пен шойынды ецдегенде, минерал-керамикалык кеск1штерд1 колданган жен. Бул кезде кескиитер екшип жэне ушшип ппшн бойынша узындыгы/= 0,2. .0,3 мм етш жасалып, шойынды ецдегенде - у = - 0,5°; болатты ецдегенде уе = - 0,50... 25° болуга Tuic.
Токарлык кескмп турлерь
Токарлык кесиштерд1 мына ерекшелктерше байланысты жйстещц:
ецдеу mypi. Сырткы цилиндрлш беттерд1 ецдейтш етпел1 кескиитер тузу (1.6,а-сурет) жене кайырылган (1.6,б-сурет) болуы мумк1н. 0тпел1 Т1ремел1 кеааштердщ (1.6,в-сурет) пландагы бурышы Ф = 90°-ка тец, оларды сатылы бшкшелерд1 жонганда жэне катац емес белшектерд1 ецдегенде колданады. Буюрипктепш кескиитер (1.6,г-сурет) белшектщ айналу есше перпендикуляр шетм беттерд1 ецдеуге арналган: бул кескшггер келденец беркпен жумыс аткарады. Кырнагыш кескиитер (1.6,д-сурет) токарлык станоктарда тесжтерщ ецдеуге арналган; белкке белпш кескшггер (1.6,е-сурет) - дайындамаларды белш кесуге, бурандаойгыш кескиитер (1.6,ж-сурет) буранда кесуге арналган. Контурлык жонуга арналган кесиштерда (1.6,з-сурет) Keuiiprim курылгылары бар жэне сандьщ багдарламамен баскарылатын станоктарда пишнд! жасаушылары бар айналма денелерщ ецдеуде пайдаланады. Бул кескштердщ планда ф1 улгайтылган косалкы бурыштары бар. Пшпн/ц кескштер (1.6,и-сурет) токарлык жене револьверлш станоктарда, автоматтар мен жартылай автоматтарда Kypflejii профильд1 белшектерд] ецдеуге арналган.
ецдеу сипоты: алгашкы (шала), тазалап ецдейтш жэне майда жо- натын кескиитер;
белшекке байланысты орнатылуы: радиал жэне тангенциал кес- мштер;
Gepic цозгалысыныц багыты: оц жэне сол кесюштер;
бас бвлтнщ конструкциям'. тузу, кайырылган, ишген, созылган;
келденец цимасы: т1кбурышты, квадрат жэне децгелек;
конструкциям: тутас, курамалы жэне жиналмалы кескшггер;
жумыстыц бвлшн'щ материалы, аспаптык болаттар, катты корытпалар, керамикалык материалдар, аса катты материалдар (алмас жэне эльбор.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
1.6-сурет. Токарльщ кесюштщ munmepi: а - тузу; б кайырылган; в - mipeiueni; г шетжац беттердг бушршктегш; д - цырнагыш; е - бвлшке беляш; ж - бурандаойгыш; з - контурлыц жонуга арналган; и - тштдг, L - кескш узындыгы; Н-кескш бшктт; В - кестш еш;
Bt - кескш бас бвлттц еш; (р - пландагы бурыш; Dd - дайындама duaMempi; с - кескш кесу жиегшщ ею; D - кескштщ отыргызу бетшщ duaMempi

Токарлык ецдеудеп кесу элементтерь Токарлык станоктагы ецдеуде басты айналысты козгалысты дайындама жасайды, ал Lirepi- мел1 6epic козгалысын кескш жасайды. Мунда басты козгалыс кесу процесш кке асырады, ал 6epic козгалысы беттщ толыгымен
· ецделуш камтамасыз етедь
Кесу жылдамдыгы (v) - кесу жуз1 нуктейшц кесу бетше карагандагы уакыт б1рлпшдеп жылжу шамасы. Ол келеа ернекпен аньщталады:
nDn
v = ,jи/мин,
1000
мундагы D - кесшу бетшщ ец улкен диаметр^ мм; п - дайындаманыц айналу жишп, мин1.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
1.7-сурет. Токарльщ оцдеудегг кесу элементтер1

Жогарыдагы ернектен айналу жишгш былай аньщтауга болады:
lOOOv _ .
п , айн I мин.
nD
Eepic (S) - енделетш бетке Караганда кесу жузшщ уакыт б1рлтнде жылжу M8Hi.
Токарлык евдеуде бойлыц жэне квпденец 6epic колданылады. Со- нымен 6ipre минуттык 6epic (1 минуттагы кескшггщ салыстырмалы жылжуы) жэне дайындаманьщ 6ip айналыстагы 6epici (дайындаманьщ 6ip айналысындагы KecKimTin салыстырмалы жылжу шамасы - 1.7-cypeiTeri кескш I жагдайдан II жагдайга орын ауыстырады) болады. Минуттык GepicTi - Su (мм/мин) деп, ал 6ip айналыстагы 6epicTi S (мм/айн) деп белллейдь Олардьщ арасындагы катынасты былайша ернектеуге болады:
S S In,мм/айн,
м ’ ’
мундагы п - дайындаманьщ 1 минуттагы айналыс жиiлiгi.
Кесу mepetfdizi (t) - 6ip етште Kecuiin алынатын металл кабатыньщ шамасы (енделетш бетке перпендикуляр багытта елшенед1, 1.7-сурет). Кесу терецдт келеа ернекпен аныкталады:
D-D-
t = -,мм,
2
мундагы D - дайындама диаметр^ мм; Do кескшггщ 6ip етгсшен кешнп енделген бет диаметр^ мм.
Кесжтщ еш ф) - ецделген жэне еццелудеН беттердщ ара- кашыктыгы (кесу жуз1 бойымен елшенед1, 1.7-сурет).
Кейк цалыцдыгы (о) - кезекп eKi кесшу беттершщ арасындагы кашыктык (кескштщ алдыцгы бет жазыктыгындагы кесу жузше перпендикуляр багытта елшенед1, 1.7-сурет).
Кесжтщ келденец цима ауданы (/) - жацка ею мен калыцдыгыныц кебейтшдюше тец, ол келей ернекпен аныкталады (1.7-сурет):
/= а
· Ь, мм2.
Даналыц уацыт 6ip дайындамага журпзшетш операцияларды етызу уакыты (ГД Ол келей элементтердщ косындысына тец болады:
Т=Т + Т + Т +ТЛ ,мин,


О Н Ц ЦК оем* 7
мундагы Г - Heri3ri (технологиялык) уакыт, мин; Т - косымша уакыт, мин; Т - жумыс орнына кызмет керсету уакыты, мин; Тдем - демалыс уакыты, мин.
Heri3ri (технологиялык) уакыт (Г) - жацка алу процей ететш уакыт. Станокта жумыс аткарганда Heri3ri уакыт машиналык жэне машиналык-колдык уакыт болып белшед1.
Машиналыц уацыт (Тм) - токарьдыц катысуынсыз жацка алу npoqeci ететш уакыт. Ол былайша аныкталады:
Т = L / nS, мин,
м ’ 7
мундагы L 6epic багытындагы аспап журкшщ шамасы, мм; п дайындаманыц айналу жишп, айн/мин; S - 6epic шамасы, мм/айн.
L = I + у + Д, мм,
мундагы / - 6epic багытындагы дайындама мелшер1, мм; у - кескшггщ ену шамасы, мм; Д - кесюштщ етш кету шамасы, мм (Д = 1...2 мм).
у шамасы 1.8-суреттеп тш ушбурыштан аныкталады: y=t ctg ф.
Машиналыц-цолдыц уацыт - станокта токарьдыц катысуымен жацка алу процесшщ уакыты.
Крсымша уацыт - дайындаманы жэне дайын белшекп кою, бейту мен алып тастау, станокты косу мен токтату, т.б. жумыстарга шыгындалатын уакыт.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
1.8-cypem. Eepic багытында бойпъщ цыра Kecydezi кескштщ журю узындыгы

К,ызмет кврсету уацыты станокты реттеу, аспапты кайрау, станокты тазарту мен майлау, т.б. жумыстарга шыгындалатын уакыт.
Демалыс уацыты - демалу, далага шыгу, жумыс орнын тазалау, т.б. жумыстарга шыгындалатын уацыт.
Металдарды кесу процесшщ физикалык нетдер1
Жацца туз'шу процей. Дайындама бетшен кесу аспабымен алын- ган металл кабатын жанка дейдь Кесу процесждеп жацка тузшу процеа - курдел1 физикалык процестерщц 6ipi, мунда сершмд1 жэне пластикалык деформация журещ, улкен уйкелк, жылу белшу, жабысу, жацканыц uieryi жэне кесюштщ тозуы етедь
Жацца munmepi. 0цдеу жагдайына байланысты (/, S, v) кеалш алы- натын металл кабаты (жацка) эртурл1 болып келедь Пластикалык материалдарды (болаттарды) ецдеу кезшде жацканыц уш Typi тузшедг элемента, сатьшы жэне шрмел1 (1.9,а...в-суреттер). Пластикалылыгы темен материалды ецдегенде опырылу жацкасы (1.9,г-сурет) пайда болады.
Элементт1 жацца (1.9,а-сурет) катты жэне созымталдылыгы темен материалдарды баяу жылдамдыкпен, мысалы, кем1ртекп конструкциялык болатты (Болат 45) 0,625 м/мин жылдамдыкпен ецдегенде пайда болады.
Сатылы жацца (1.9,б-сурет) болаттарды орташа жылдамдыкпен ецдегенде тузшедь Бул жацканыц кесшген жагы Teric, ал еюнш] жагы сатылы турде болып келедь
а) б) в) г)
1.9-сурет. Жаща munmepi: а - эneMeummi; б - сатылы; в - uipM∋ г опырыпма жаща
HipMeni жаща (1.9,в-сурет) болаттарды жогары жылдамдыктарда ецдегенде пайда болады. Бул жацканыц Typi таспа сиякты болады.
Опырыпма жаща (1.9,г-сурет) шойын мен катты коланы ецдегенде тузшедо. Жацка ортурл1 пшлндеп езара байланыссыз сынган элемент- терден турады.
Жащаныц швгуч. Жацканыц uroryi (1.10-сурет) кесшетш кабаттыц пластикалык кысылуыныц нэтижесшде болады. Жацка узындыгы (L) Kecmin алынган белш узындыгынан (Х0) кыскалау болады, ягни L < LQ.
Жацка узындыгыныц кыскаруын жацканыц бойлыц uiezyi деп атайды, онын шамасы шегу коэффициенпмен кх сипатталады жэне мына ернекпен аныкталады кх = LJ L.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

L < Lq болгандыктан, шегу коэффициент к > 1 болады жэне ецдеу жагдайына байланысты 6...8-ге дешн жету1 мумкш.
Жащаныц келденец швгуи Жацка узындыгыныц кыскаруы оныц келденец кимасы ауданыныц улгаюына экеледг Жацканыц мундай
e'jrepyi жацканыц келденец uteeyi деп аталады жэне келденец шегу коэффициенпмен аныкталады:
мундагы/- кесшетш келденец киманыц накты ауданы, мм2; /^ - жацка келденец кимасыныц ауданы, мм2.
Жацканыц шегу шамасына мынадай факторлар эсер етедк кесу режимшщ aneMeHrrepi, кесиш аспаптыц геометриялык параметрлер! жэне ецделетш материалдыц физикалык-механикалык касиеттерь
Металл кесуде жылудыц белшуь Кесу процесшдеп жылудыц белшу1 мацызды факторлардыц GipiHe жатады. Кесу процесше шыгындалатын жумысты (А) мына тецдеумен аныктауга болады:
мунда Ас - cepniMfli деформацияга шыгындалатын жумыс; Апп - пластикалык деформацияга шыгындалатын жумыс; Af - жанка уйкелкше шыгындалатын жумыс.
Пластикалык материалдарды ецдегендеп жумыс мынаган тец болады: А ~ Ат + Af. Мунда пластикалык деформацияга шыгындалатын жумыс 80% шамасында, ал уйкелкке шыгындалатын жумыс 20% ша- масында болады.
Кесу кезшде белшетш жылу шамасын (ккал/мин) былайша аныктауга болады:
Q = Рг v / 4186,8 ~Pzv/ 4190,
мунда 1/1490 - жумыстыц жылулык эквивалент!, ккал/Дж; Рг - куш, Н: v - кесу жылдамдыгы, м/мин.
Пайда болган жылу былайша таралады: жацкага - 50...80%, кескш- ке - Ю...40%, ецделетш белшекке - 3...9%, коршаган ортага 1%-га дешн. Кесу аумагында белшген жылу уйкелк коэффициент! не, кесу кушше, ецдеу долдйше, аспаптыц тозуына жэне баска факторларга едэу1р дэрежеде ыкпал етедь
Кесу аумагындагы жылу белшу мелшерше келей факторлар эсер етедк ецделетш материалдыц физикалык-механикалык касиеттер1, кесу режим1 (кесу жылдамдыгы, 6epic жэне кесу Tepeimiri), аспаптыц геометриялык параметрлер1 жэне салкындаткыш-майлагыш суйыктьщ- тардыц (СМС) колданылуы.
13 INCLUDEPICTURE
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·–
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·–
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·–
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·–
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·–
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·].11-с)рет. Кесу температурасын влгиеу сулбасы: а - жасанды термопара эдкшен; б - табиги термопара адкшен: 1 - токстгыш; 2 - гальванометр

Кесу аумагындагы температураны аныктауда келей непзп эдю- тер колданылады: калориметрлж, жасанды терможуптар, табиги терможуптар, термобояулар. Аталган эдютерден терможуп одга жш Колданылады (1.11-сурет).
Жасанды терможуп эд1й (1.11,а-сурет) кескштщ жум мацындагы температураны елшеуге непзделген. Мунда кеааштщ жузшде диа- MeTpi 1..2 мм тейк жасап, оньщ iuime диаметр! 0,15 мм сымнан жасалган тем1рконстанталы терможуп енпзшедк Табиги терможуп amid (1.11,б-сурет) кесу аумагы температурасыньщ орташа мэнш елшейдь Терможуптьщ элементтерше ецделетш материал мен кескш жатады. Термокозгаушы куш токалгыш (1) пен кесмштен гальвано- метрге (2) келед1.
Кестш аспаптардыц тозуы
KecKim аспаптардьщ непзп сипаттамаларыньщ 6ipiHe тозуга карсы туруы жатады. Металл кесудеп аспаптыц тозу процесшщ cyperreMeci ете курдель Тозудыц келей Heri3ri уш TypiH атап отуге болады: абразивтт, адгезиялъщ жэне диффузиялыц.
Абразивтт тозу жацканыц кесюш аспаптыц алдыцгы бетше жэне аспаптыц арткы бетшщ ецделетш бетке уйкелкшен болады.
Адгезиялыц тозу жогары температура мен едэу^р кысым кезшде дайындама материалы (жацка) мен аспаптыц арасында пайда болатын молекулярлык mimcy Kyiirrepi есебшен болады.
Диффузиялыц тозу жогары температурада аспап материалыныц майда тушрпйктершщ жацка мен ецделетш белшекке eHyi нэтижeciндe пайда болады.
1.12-суретте тозудыц келей формалары керсетшген: а) кесмштщ арткы безмен; б) алдьщгы бетшде ойыс пайда болуымен; в) алдьщгы бетшде кемер пайда болуымен; г) кесу жиегшщ жумырлануымен байланысты.
Тозу шамасыныц критерий! рет1нде, эдетте, аспаптыц арткы бетшдеп тозган аумакшаныц uieKTi мумкш шамасын (hj алады. Каттылыгы орташа болаттан жасалган дайындаманы ецдеу кезшде, эксперименталды жолмен алынган кесюштщ арткы 6eTi бойынша тозуьшыц (мм) кесу режимдерше тэуелдшп мынадай болды:
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

мунда Ch - ендеу жагдайын ескеретш коэффициент; v - кесу жылдамдыгы; S - 6epic; t - кесу терецдт.
Кесу процесшде колданылатын салкындаткыш-майлагыш суйыктыктар. Салкындаткыш-майлагыш суйыктыктарды (СМС) колдану металл кесу процесше оц ыкпал етед1, кескш аспаптыц то- зуын айтарлыктай темендетед1, ецделген беттщ сапасын арттырады жене энергия шыгындарын азайтады. Колданылатын суйыктыктардыц темендепдей касиеттер1 болуы кажет: тот басуга карсы туруы, уытсыз болуы жэне сактау мен пайдалануда турактылыгы жеткшкт! болуы.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515


Бакылау сурактары
Металдарды кесумен ецдеудщ непзп эдютерш атацыз.
Кесудеп дайындама беттерш айтып 6epini3.
KecKiui аспаптар кандай материалдардан жасалады?
KecKim элементтерш атап берщз.
KecKiuiTin пландагы бурыштарын айтып бервдз.
Токарлык KecKiiuTiH кандай Typnepi болады?
Металды кесу кезшде жавданын кандай Typnepi тузшед1? 2-ТАРАУ КЕСУ РЕЖИМДЕР1
Кесу купи мен кесу куаты
Кесу xyiui деп металлы кесудеп кедсрпш жецуге кететш куши айтады. Бул куш металдыц пластикалык деформациясына, жацканы металл массасынан жулып алуга жэне кескпп аспап беттерше дайындаманыц тушсудеп уйкелгсше жумсалады. Кесу кушшщ шамасы бойынша станок туйшдерь аспаптар, икемкуралдар 6epiicriri жэне «станок- икемкурал-аспап-белшек» (СИАБ) жуйесшщ катацдылыгы есептелед1
суретте токарлык кесмшке тусетш куштердщ сулбасы бершген. Мунда кесшетш кабат жагынан кесюштщ алдыцгы бетше нормаль багытта сершмщ деформация кунп Р жэне пластикалык деформация Kyiui Р эсер етедь бцделген бет жагынан кесюштщ арткы бетше нормаль багытта Р' жэне Р"KyiiiTepi эсер етедь Кесюш пен дайындаманыц салыстырмалы козгалыстары нетижесшде кесюштщ арткы жэне алдьщгы беттершде уйкелгс KymTepi пайда болады:
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
2.1-сурет. Кесюшке тусетш куштердщ сулбасы

Аталган куштер жуйей кесу Kyiui Р деп аталатын 6ip кушке келт1- pijiyi мумюн (2.2-сурет). Кьгра кесу кезшде Р кушш уш кураушыга жжтеуге болады: Р - кесу кушшщ жанама кураушысы (кесу Kyiui), кесу бетше жанама багытта багытталган; Р - кесу кушшщ Р радиал- ды кураушысы (радиалды куш), ецделетш бэлшек радиусы бойымен багытталган; Рх - кесу куийнщ еслк кураушысы, 6epic багытына Kepi багытка багытталган. Бул куштер арасында Kejieci катынастар бар -
Pz:Py:Px~ 1: (0,3...0,5) : (0,15... 0,3), ягни:
Рх = (0,15...0,3) Р; Ру = (0,3...0,5) Р.
Р KymiHe кесу процесше жумсалатын тшмд1 к,уат - N = Р v/60102 кВ жэне ецделетш беттеп айналыс момекп -
кесу z
М = PD/2 кгс-м (D - дайындама диаметр^ тэуелд1 келедй Бул кунгпц максималды шамасы бойынша станоктьщ жылдамдыктар корабыныц белшектер1 мен тораптарын 6epiicriKKe, сондай-ак кескйи 6epiKTiriH есептещй.
Р Kymi бойынша келденец 6epic механизмшщ 6epiKTiriH жэне технологиялык жуйенщ катацдыгын есептейд!.
Р Kymi токарлык станоктьщ 6epic механизм!не эсер етед!, оны максималды шамасына байланысты бойльщ 6epic механизмдерш есептейдг
Кесу кушшщ жуьщталган шамасы Р = 1,1 Р тец немесе тецесерл1 Р Kymi уш кураушыныц косындысы туршде болады:
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]
Катты корытпадан жасалган пластиналармен жаракталган кес- К1штермен жылдамдыгы жогары кесу жумысы кез1ндег! Р (Н) кесу куипн аныктау формуласы мына турде болады:
Р = ЮС' t*S>v".
z р
Пландагы кемекпм бурышы ф, > 0 болатын кескнипен жону мен кыра кесу кезшде: х = 1; у = 0,75; п = - 0,15 болады.
Алдыцгы бурыш у = 10° жэне пландагы бас бурыш ф = 45° болган жагдайда С' коэффициентшщ мэндер1 мынаган тен болады:
Оцделетт материал С
Болат ов = 750 МПа 200 Сур шойын (НВ 190) 92 Созымтал шойын (НВ 150) 81
Кесу Kynrrepi кескшггщ кесу белшнщ геометриясына, ягни ф, 8, у бурыштарыныц мэн1не, суыту-майлау суыткыштарын колдануга, KecKiurriH тозуына, кесу ережейне (/, v, s) байланысты болады. Кесу куштерш 6ijiy станок, аспап жэне икемкуралдарды дурыс пайдалануга мумк!нд1к жасайды.
Кесуге жумсалатын куат жэне бураушы момент. Цыра кесуге жум- салатын куатты есептеуге келей тецдеулер колданылады: Формуладагы 1020 M8Hi 1000 мэшнщ орнына алынган жэне кило- грамнан Ньютонга ауысу кезшде Pz KyiuiH улгайту есебшен ж1бершген KaraiiKTi ескеред! (9,81 коэффициентшщ орнына 10 коэффициент! алынды).
Бул формуладагы бойлык кыра кесуде келденец 6epic S = 0, сондыктан N =0.Nx шамасы ете аз, ейткеш бойлык 6epic жылдамдыгы кесу жылдамдыгына Караганда аздау (1-2% N), сондыктан Nx мэнж есепке алмаймыз.
Сонда
N = Р v I 1020 60.
р *
Станок электр козгалт кыш ын ыц куаты
N >N / т),
э Р 1
мундагы г) = 0,75...0,90 - станок ПЭК-i.
Кесудщ бураушы момент! (Нм)
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

мундагы D - дайындама диаметр^ мм.
Станок ешмдшп - уакыт б1рлпшде станокта шыгарылган бел- шектер саны, ол келей формуламен аныкталады:
Q = 3600 / tk, дана/сагат.
мундагы tk - ецдеудщ калькуляциялык уакыты, с; tk = t + t / и; tg - даналык уакыт, с; t = t0 + tK + tmif +1 + td; lQ - непзп технологиялык уакыт, с; tK - косымша уакыт, с; tmif жэне t - техникалык жэне уйымдастыру кызмет керсету уакыты, с; 1д - демалыс уакыты, с; п - партиядагы дайындама саны, дана.
KecKiiu бекемдЫп мен кесу жылдамдыгы
Кескш аспап бекемдШгтщ кезецг - жаца немесе калпына келт1- pijireH кескш! аспаптыц кесуд! бастап, жумыска жарамай калганга дешнп кесу уакыты, ягни аспаптыц 6ip кайраудан екшпп кайрауга дешнп минутпен елшенетш жумыс ютеу уакыты, бул жумыс кезшде жацка алу 6ipre етедь
Аспаптыц бeкeмдiлiк кезещ кеск1ш материалы мен геометрия- сына, кесу режимшщ элементтерше, суыту-майлау едютерше, т.б. факторларга байланысты болады. Аспаптын бекемдшк кезещне кесу режимшщ элемент - кесу жылдамдыгы аса ыкпал етедь Осы екеушщ арасында келей байланыс жатыр:
v = С/ Тт,
мундагы Т - кескш бекемдшгшщ кезещ, мин; С - ецделетш белшек сапасы мен аспапка тэуелд1 келетш туракты коэффициент, m - аспаптыц салыстырмалы бекемдЫк керсеткшшщ дэреже керсетюпн.
. 2.3-суретте 45 маркалы болатты ецдеуден кесу жылдамдыгы v мен кескштщ бекемдинк кезещ Т арасындагы графикалык тэуелдшк керсетшген. С мен m мэндер1 ецделетш материал, аспап материалы, жумыс жагдайына байланысты болады жэне эр жеке жагдайга ез мэн! болады.
Егер Vj жылдамдыгы жэне оган сэйкес бекемдшк кезещ Тх белгий болса, жогарыда келпршген формуланы колдану аркылы v2 жэне оган сэйкес бекемдшк кезещн Т2 аныктауга болады:
V2 = v, (ri1 Тг)т-
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

Кескштщ бекемдшп, мин
сурет. 45 маркалы болатты ецдеуdezi кестш бекемдШгг мен кесу жылдамдыгы арасындагы т&уелдтк
Кескштердщ салыстырмалы бекемдшк керсетюпн мынадай болып келедк тезкесюш болаттан жасалган кескйы -т = 1/8, катты корытпалы металл-керамикалык кескпи - т - 1/5, минерал-керамикалык кесюш т = 1/2. Тезкеааш жэне металл-керамикалык кескшггердщ салыстырмалы бекемдшк керсеткшп темен болгандыктан, кесу жылдамдыгын шамалы езгерту аспап бекемдшгшщ курт езгеруше алып келед1. Сондыктан мундай кескштермен жумыс гстегенде, мумкшд^пнше есегтк кесу жылдамдыгынан ауыткымаган жен.
Кесу жылдамдыгы белшектерд! ецдеу ripouecTepi ешмдшпне eaeyip ыкпал етед1, алайда оный жогарылауына байланысты кесу аймагындагы температура да есед1, кескшггердщ тозуы артады, тшсшше, аспап бекемдшп темендейд1. Сондыктан кесу жылдамдыгын аз шыгын жумсап, ецдеудщ жогары ешмдшгш камтамасыз ететш талаптарга сай тацдау кажет.
Нормативтерде бекемдшк кезеиде-pi былайша бекпин ен: кесюштер ушш - 30...60 мин, фрезалар (турлерше байланысты) - 60...400 мин, бургылар yiuiH - 60 210 мин.
бцделетш материалдыц механикалык касиеттер1 мен кескии материалы белгш болса, кесу терецдпт t мен 6epic S шамаларын белгыен, кесюш бекемдшгшщ экономикалык кезещне сэйкес келетш кесу жылдамдыгын аныктауга болады:
v = С, /1* Sy,
мундагы Cj - KecKiiu жене ецделетш заттыц материалына, кесмш гео- метриясьша байланысты болатын коэффициент; х, у - дэреже керсет- Kiurrepi, мунда х < у < 1 болады.
Мысалы, 6epiKTiri а = 750МПа конструкциялык кем1ртекп жэне шыцдалмаган лепрленген болат улгшерш Т15К6 катты корытпадан жасалган пластиналармен жаракталган кесюштермен ецдегендеп кесу жьшдамдыгы келей формулалармен аныкталады:
S < 0,3 мм/айн кезшде v = 170 / t018 S °-2;
S > 0,3 мм/айн кезшде v = 141,5 /10>|8 S °-35.
KeJiTipijireH формулалармен аныкталган кесу жылдамдыгы катты корытпалы кесюштердщ Т = 90 мин бекемдшк кезещне сэйкес бола- ды. Аталган формулалар алдыцгы бурышы у = 15° жэне пландагы басты бурышы ф = 45° болып келетш кескшггерге бершген.
Жогарыда 6epijireH v-ны аныктайтын формулада, S > 0,3 мм/айн болган жагдайда, берют! ек1 есеге улгайтсак,, онда кесу жылдамдыгы 2°-35-ке, ягни 1,27 есеге немесе шамамен 21%-га темендетшу1 кажет. Кесу терец Д1 пн t eKi есеге арттырган жагдайда, кесу жылдамдыгы 2018- ге, ягни 1,13 есеге немесе шамамен 12%-га азайтылады. Осыган байланысты, тшмд1 кесу режимше жету ушш, кеп жагдайда берйтщ орнына кесу терецдЫн арттырган анагурлым утымды болады. Сондыктан кесу ироцесЫц жогары ешмдийпне кесу жылдамдыгын кетерудщ орнына кесу терецщп мен 6epic шамасын 6ip мезгшде улгайту аркылы кол жетюзуге болады.
Кесу жылдамдыгы мен кесюшпц бекемдшк Ke3eniH байланысты- ратын, сондай-ак кесу жылдамдыгыньщ (м/мин) кесу терецдт t мен 6epicKe S тэуелдшгш аныктайтын формулаларды 6ip формула ретшде жазуга болады:
v = С I Тт tx Sy.
v
Мысалы, 6epiKTiri ое = 750 МПа кем!ртект1 конструкциялык болатты суытусыз Т15К6 корытпадан жасалган кесюшпен сырткы жону кезшде, 6epic S=0,3...0,7 мин/айн болганда, кесу жылдамдыгы мынаган тец болады:
v = 350 / Г0'21018 S °’35.
Кескш бекемдшгшщ сандьщ шамасы Ke6iHece кабылданган кескнитщ тозып, Kecin кабшеттшгш жогалту критерий}не байланысты болады.
Кесу режимш белплеу aflicTepi
Аспаптыц тшмд1 геометриясьш жэне материалын аныктаганнан кешн кесу режим1 аныкталады. Жасалган белшек сапасы талапка сай, жумсалган шыгын аз жэне аспап бекемдипп тшмд1 уакытка сэйкес болса, онда тацдалган режим ец тиiмдi кесу режимше жатады. Кесу режимшдеп v, S, t шамаларын тацдаганда, кескшггщ кесу касиеттер1 мен станоктьщ жумыс icrey мумкшшшгш толыкканды пайдаланган жен. (2.4-сурет).
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
3.1-сурет. Станоктардагы бершстер: а micmi бершс: I - жетекил1 бтк; z( - micmezepiui ткшщ саны; л( - жетекшг бшктщ айналу жиглш; II - жетектелушi бтк; z2 доцгалац пйянщ саны; п} - жетектелуип бшктщ айналу жиыш; б - бурамды бертс: п1 жене к- тшсшше бурамдыцтыц айналу эюйлш жене трме саны; п2 жене z - титнше доцгалацтыц айналу жишш жене mic саны; в 6>endiKmi бертс: л( жене d2 тшсшше жетекил1 роликтщ айналу жиыШ жене оныц duaMempi; nj жене d2 - muicimue жетектелушг роликтщ айналу жиыт жене оныц duaMempi; г - винттж бертс: р - винт адымы; I - сомынныц цозгалу багыты; д рейкалы 6epuiic: l-рейканыц орын ауыстыру багыты; t рейка micmepiHUi адымы; z - доцгалац тюнщ саны; п доцгалацтыц айналу багыты

шлпш буын (шынжырлы) аркылы ijiiHiccn'H бершктер; Tiкелей жана- су (фрикционды) немесе шлпш буын (белд1кп - 3.1,в-сурет) аркылы уйкелкетш бершктер.
Цштиндрлж ricTi 6epijiic (3.1,а-сурет) катынасы:
i = zl/z2 = и, 1п2,
мундагы z,, z2 - цштиндрлж доцгалактардыц Tic саны; п п2 - цилиндр- лж TicTi доцгалактардыц айналыс жийпп.
Конустык TicTi 6epijiic катынасы:
i = z, / z2 = и, /и2,
мундагы z,, z2 - конустык донгалактардыц Tic саны; и,, пг - конустык
·ricTi доцгалактардыц айналыс жиiлiгi.
Бурамды бершк (3.1,б-сурет) 6ip-6ipiMeH киылысатын бершктер арасындагы айналысты беру кызметш аткарады.
Бурамды бершк катынасы
i = z, / z2 = и, /и2,
мундагы zv z2 - бурамды доцгалактыц тк саны; и,, п2 - бурам юркшщ саны.
Белщкп бершк (3.1,в-сурет) жазык жэне сыналы болып белшед1. Белдшт1 бершк катынасы мына формуламен аныкталады:
i = dj d2 = и, /и2,
мундагы dt, d2 - шкивтер диаметр!, мм; п, п2 шкивтердщ айналыс жийпп, мин/айн.
Шынжырлы бершк катынасы:
У = z, / z2 = и, /и2,
мундагы z, z2 - доцгалактардыц Tic саны; и п2 - Ticri доцгалактардыц айналыс жийнп.
BhhttI бершс (3.1,г-сурет) бураманыц айналмалы козгалысын сомынныц i лгершемелькеш нд1 козгалысына турлещцру кызметш аткарады.
Вингп 6epijiic жылдамдыгы:
V = п t к, мм/мин,
мундагы и - айналыс жишп, мин1; t - винт адымы, мм; к - винт юркшщ саны.
Рейкалы бершк (3.1,д-сурет) айналмалы козгалысты шгершемел1 козгалыска немесе KepiciHine шгершемел1 козгалысты айналмалы козгалыска турленд1ру кызметш аткарады.
Рейкалы 6epmic жылдамдыгы:
v = nnmz, мм/мин
мундагы п - айналыс жишп, айн/мин (мин-1); т - рейка модул!, мм; z Tic саны.
Станоктардьщ непзп механизмдер1
Жылдамдык корабы - станоктардьщ жетектер жуйесшде колданылатын механизмдердщ шшдеп ен кеп тараганы. Бул механизм- дер станоктьщ жумыстык органы жылдамдыгын белпленген шек- те езгертуге мумкшдж беред1. Шпиндельдщ айналыс жишгш ткт1 донталактарды ауыстыру аркылы езгертедь Жудырьщшалы муфта мен TicTi доцгалактардан туратын жылдамдык корабыньщ карапайым Typi
суретте керсетшген.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

Бул коран шпиндельд1н алты айналыс жишгш алуга мумкшдпс жасайды. Жетекип 6miK I белдшп бершс аркылы электркозгалткыш- тан п] = nvdx / d2 айналыс жишгш алады.
Bpi карай айналыс жылжымалы шпонкада отырган z] z2 z3 TicTi доцгалактар блогы аркылы жетек бшгшен станок шпинделшде II бос отырган z4 z5 - z6 доцгалактар блогына бершедь Ticri муфтаны М солга карай косканда, z4 z5 z6 TicTi доцгалактар блогы шпиндель- мен minicefli де, турлше уш айналыс жишгш алуга болады. Ticri муфтаны М онта карай косканда, z10 Ticri доцгалагы шпиндельмен катан;
турде косылады. Бул жагдайда 6epmic тек кана z7 zg z9 - z|0 TicTi доцгалактары аркылы кке асырылады. Осыныц нэтижесшде шпиндель уш айналыс жишгш ала алады.
Аталган жылдамдык корабы кинематикалык тобегшщ тецдеу! теменде бершген (0,985 белдйт бершстщ сырганау коэффициент!):


-0,985



Станок 6epicTepi мен айналыс сандары (айналыс жийпп) катары. Станок шпинделшщ тацдап алынган айналыс жишп ецделетш белшек диаметр! мен бершген кесу жылдамдыгына тэуелд! келед!. Осыган байланысты станоктарда айналыс жишгш езгерту диапазоны карастырылган.
Станок шпиндел1 айналыс жишгшщ диапазоны деп мынадай каты- насты айтады:
С=п In ,
шах rrtin у
мундагы и жэне птт станоктыц максималды жэне минималды айналыс жишктер1, мин '.
ТМД елдершш станок жасау саласында келей геометриялык прогрессия тузетш айналыс жишп катары стандартталган:
п = пп. = гкр; и, = п, ср2:..., п = п =п, mm I9 2 ' 3 1
· ’ 9 г max 1 ' 9
мундагы ф - геометриялык прогрессияньщ 6aniMi; z - прогрессия мушелершщ саны; I
ф= J
V ^min
Айналыс жишп шамаларыныц геометриялык катары бертген са- тыдан келей жогаргы сатыга эту кезшде кесу жылдамдыгыныц А тусу турактылыгын камтамасыз етедь ол пайызбен былайша жазылады:
А = (ф - 1) / ф 100% .
Темендепдей катарлардыц бел1мдер! жэне оларга сэйкес жылдам- дыктардыц rycynepi стандартталган:
1,06 1,12 1,26 1,41 1,58 1,78 2,0
10 20 30 50 45 50
Eepic механизмдерй беркггщ турлнле шамаларын алу кызметш аткарады. Bepicrep уздтЫз (токарлык, бургылагыш, фрезерлш станоктар) жене уз/л.иел/ (сургшепш жене кашагыш станоктары) болып келед!. Токарлык станоктарда 6epic механизм! шпиндельмен косылады жене шпиндельдщ 6ip айналысына ееептеледк Фрезерлж станоктарда 6epic механизм! козгалысты Tiкелей электркозгалткыштан ала- ды. Ke6iHece 6epic шамасын Ticri 6epic кораптары, алмастырмалы донгалактар аркылы, шаппалы механизмд1 реттеу немесе гидрожетек кемепмен езгертедк
Ticii 6epic кораптары жылдамдык кораптарына уксас келедк Алайда TicTi 6epic кораптарында жылдамдык кораптарында колданылмайтын мынв-дай механизмдер пайдаланылады: салмалы TicTi донгалакты механизм жэне шыгарылмалы шпонкалы механизм.
Салмалы micmi доцгалацты механизм (3.3-сурет) токарлык станок- тардьщ 6epic кораптарында колданылады. Сыргымалы шпонкада орналаскан 1 бЫкте z, TicTi орналаскан. z, донгалагы бтк бойымен 2 шнпректш аша кемепмен жылжи алады. 3 бшкке козгалмайтын erin бектлген zg - z доцгалактары шнпректш аша кемепмен z2 доцгалагы аркылы z, дощалагымен Ышсед1. Bp6ip жагдайда шнпректж аша 6epic корабы туркындагы TeciKKe 4 бекташпен бектледь Мундай ме-
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

Шаппалы механизм (3.5-сурет) узшмел1 6epicTi камтамасыз ету кызметш аткарады жене сургшепш пен кашагыш станоктарда колданылады. Cepinne осершдеп 1 шаппа 6epic бшкшесше бос кондырылган 2 шнт1рекке бектлген. Осы бшкшеде шпонкамен 3 шаппалы доцгалакта бектлген. TicTeriiUTin ишпреп 5 айналшактык дисшмен байланыскан 4 тараткыштан тербелмел1 козгалыс алады, диск айналганда ийтрек 1 тктепшпен 6ipre тербелмел! козгалыс алады. Шаппа солга карай козгалганда, шаппалы доцгалактыц тютер1не шне;п де, оны белгш 6ip бурышка бурады; оцга карай козгалганда шаппа cepinnem босатады да, шаппалы доцгалак TicTepi бойымен сырганайды, соньщ нотижесшде козгалысты беру кке асырылмайды.
Eepic шамасын 2 иптректщ тербелк аукымы тэуелд1 келетш айнал- шактьщ г радиусын езгерту немесе шаппа тктершщ 6ip бел inn жауып
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. Шаппалы механизм:
- micmezhu; 2 - шнтгрек; 3 - шаппалы доцгалац; 4 - тартцыш;
- диск; 6 - цалцанша туратын 6 кгищаншаны сэйкестеп кою аркылы реттеуге болады. Бул жагдайда тктепш журетш жолыныц шамалы бампнде калканша бой- ымен сыргиды, ал жолдьщ калган белтнде тктердщ кажетп санын камтиды. 6 калканшамеи шаппаныц барлык TicTepiH жауып коюга болады, онда журю бертмейдт Шаппалы доцгалактып айналыс багытын езгерту уппн, 7 туткамен шаппаны жогары карай тартып, 180°-ка бурады. Шаппалы механизм;» icTeH ажырату ушш, тктеппт жогары карай тартып, 90°-ка бурау кажет.
Шаппалы механизмнщ бершс катынасы мына формуламен аныкталады
/ = х / z,
мундагы х - тктепшпен камтылатын тк саны, z - шаппалы доцгалак ткшщ саны.
Шаппалы доцгалактьщ айналыс жишп:
п2 = п{ xlz,
мундагы п - айналшактык донгалактьщ айналыс жишп, айн/мин.
Мальта механизма станоктардьщ револьверлш бастиектерш, шпиндельдо ба- рабандарын уакыттын узак мезеттершен кейш кезецщ турде буруга колданылады.
Механизм (3.6-сурет) ушында 2 саусагы бар
айналшактан жене радиалды ойыктары бар
дисквден турады. 1 айналшак уздшяз айнал- ганда 2 саусак 3 дискшч ойыктарына кезечд1 турде enefli де, оны 2а бурышына бурады. 3 диск 2 саусактьщ ойыкка келей KipiciHe дейш токтайды. Механизм соккысыз жумыс icTeyi ушш, саусактьщ ойыкка Kipy жылдамдыгы механизмнщ багытымен б!рдей болуга тик. Бул жагдай у = я/2 кезшде мумкш болады. Механизмнщ бершк катынасы i = 1/z, мундагы z - дискэдеп ойык саны.
Жудырьщша механизмдер металкесмш станоктарда, ecipece ав- томаттарда кещнен колданылады жене б1ркальшты айналма-лы козгалысты шгерькешщц козгалыска турлецщру кызметш аткарады. Жудырыкшалар eKi Typjii болады: дискйпк жене цилиндрлш.
3.7,а-суретте дискЫк жудырыкша механизм жумысыньщ сулбасы келт1ршген. 1 жудырыкша ecri б!ркалыпты айналады да, 2 ролик жене 3 Ticri секторы бар шнпрек аркылы 4 рейкалы суппортка козгалыс беред1. Жудырыкшаньщ 6ipHeine учаскей бар. а учаскей шенбермен сызылган, 2 ролик 1 жудырыкшамен туйккенде, бул учаскеде суппорт козгалыссыз болады. б учаскей суппорттын тез 6epiciHe (бос журк), в учаскей - баяу журкке (жумыстык журк), г учаскей - суппортты бастапкы жагдайга тез кайтаруга (бос журю) сейкес болады.
суретте цилиндрлж жудырыкша жумысыньщ сулбасы керсе- тшген. Жудырыкшаньщ жумыстык 6eTi винтп болып келедь 2 ролик жене 4 шнпрек аркылы 3 суппорт алдымен 6ip жакка, сосын екшпп жакка козгалады. Суппорттын берк шамасын жудырыкшаньщ айналыс санын немесе жумыстык бетон кетершу бурышын езгерту аркылы реттеуге болады. Кебшесе суппорт жумысыньщ мынадай цикл! жш болады: тез екелу, жумыстык берк жене тез кайтару.
13 INCLUDEPIC
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·–
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·–
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·–
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·–
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·–
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·3.7-сурет. Жудырыцша механизм жумысыныц сулбасы: а - дисктк: 1 жудырьщша; 2 -ролик; 3 micmi сектор; 4 суппорт; б цилиндртк: 1 жудырыцша; 2 ролик; 3 - суппорт; 4 - ummipeK

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
3.10-сурет. Озба муфтаныц (а) жене оны станоктыц кинематикальщ тгзбегте цосу сулбалары: 1 - диск; 2 сатина; 3 ролик

Жылдамдъщты сатысыз реттеу механизмдер!. Жылдамдыкты са- тысыз реттеу механизмдер! кемепмен кажетп кесу жылдамдыктары мен 6epic шамаларын дел беруге болады. Жылдамдьщты сатысыз реттеу механизмдер! электрлж, механикалык жене гидравликалык; (гидро- жетектер) болып келед1.
Айналыс жшлтн сатысыз реттеудщ электрлш механизм! ретшде турак;ты токты шунттык; электркозгалткыш колданылады. Айналу жишгш реттеу козу пзбепне косылган реостат кемепмен кке асыры- лады.
Реттеу диапазоны мынаган тец:
Жетектщ кемшшгше оны коректенд1руге туракты токтьщ кажетпп жатады.
Айналыс жишгш сатысыз езгертетш механикалык вариаторлардын ертурл! конструкциялары болады. 3.11-суретте В.А.Светозаровтьщ сатысыз вариаторыньщ сулбасы керсетшген. Бул конструкцияда бершс катынасы аралык роликтердщ келбеулш шектершде езгеред1, оларды бурган кезде I жене II бипктерге бектлген 1 жетекпп мен 2 жетектеп табакшалардыц роликтермен туйку нуктелершщ радиустары езгередь Егер I бшк жетекип болса, онда 6ipiHnii жагдайда (3.11,а-сурет) II бшк
бшкке Караганда баяу айналады. Екшин жагдайда (3.11,б-сурет) ей бшкте б!рдей жишкпен айналады. YniiHnii жагдайда (3.11,в-сурет) II бшк I бшкке Караганда Te3ipeK айналады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
3.11-сурет. В.А.Светозаров вариаторы:
1 - жетекшi табацша; 2 - жетектегл табацша
Гидравликалык жетек. Гидрожетек келеЫ белжтерден ту рады: 1) соргыштар; 2) станоктыц жумыстьщ органдарын жылжытушы ме- ханизмдер (шгершемел1 козгалыс беретш жумыстьщ цилиндрлер, ай- налмалы козгалыс беретш гидромотолар); 3) баскару механизмдер1; 4) perreynii механизмдер (клапан, жылдамдыкты peTTerini). Гидравликалык жетекп Heri3iHeH тузусызыкты козгалыс алу ушш, тек кейб1р жагдайларда гана айналмалы козгалыс алу ушш колданады. Ажарлагыш пен кепшпиндельд1 токарлык станоктарда гидрожетек 6epic механизм! ретшде колданылады. Басты козгалыс жетеп рет1нде гидрожетек тартакескпп, хонингшепш жэне келденеч сурплепш станоктарда колданылады.
7
V
lil
( к


и



сурет. Гидрожетек сулбасы: а - тгертемел\ цозгалыс: 1 - бак; 2 - сузгл; 3 - шестернялы соргыш;
4 - клапан; 5 - басцару клапаны; б - жылдамдыц реттегш; 7 - уршыц;
- бекткш; 9 - жумыстьщ цилиндр; 10- поршень; 11 - шток; 12 - стол;
- mipeyiut; 14 - иттхрек; 15 - цубыртутт; б - айналмалы цозгалыс: 1 - соргыш;
электрцозгалтцыш; 3 бак; 4 - соргыш; 5манометр;
6 - сспрпандыргыш клапан; 7 - cyxi
а-суретте LnrepiM&ni козгалыс гидрожетепнщ сулбасы бершген. Май 1 бактан 2 сузп аркылы 3 TicTerepinrri соргыш кемепмен 5 баскару клапаны, 6 жылдамдык реттепш жэне 7 уршьщ (8 бекшашпен 6ipre) аркылы 9 жумыстык цилиндрдщ 6ip куысына етедк Осыньщ непзшде 10 поршень 11 штогымен 6ipre жэне 12 станок столымен 6ipre оцга немесе солга карай козгалыс алады. 7 уршык майды жумыстык цилиндрдщ оч немесе сол жагына белш улеспредь Уршыктыц ортацгы 6eniri «а» жагдайында болганда, май кысыммен жумыстык цилиндрдщ он жагына келегй де, 10 поршень, 11 шток жэне 12 столды солга карай козгалтады. Май цилиндрдщ сол белп шен 7 уршыктыц KeTiri аркылы 15 кубыртут1кпен 1 бакка етедк «в» жагдайда май 10 жумыстык цилиндрдщ сол 6aniriHe етш, 10 поршень жэне 12 столды он жакка козгалтады. Бул жагдайда май жумыстык цилиндрдщ оц белтнен 7 уршык KeTiri аркылы 15 кубыртутскпен бакка барады.
7 уршыкты ауыстырып-косу 12 столдыц ец шетк1 жардайларында 13 eKi Tipeyiui кемепмен 14 шнпрек аркылы юке асырылады. 13 Tipeyiuiflin арасындагы кашыкгык 12 столдыц журю узындыгын аныктайды жэне ол реттелшедк Жуйеде майдыц кысымы шек- тен тыс артканда, май 4 сактандыргыш клапан аркылы 1 бакка ж!бершед1. Мунда кысым калпына келгенде, 4 клапан кайта жабылады.
соргыштыц ешмдипп туракты болганда, 12 столдыц бойлык жылжу жылдамдыгын сатысыз реттеу 6 жылдамдык perreriini кемепмен юке асырылады. Ол етпе тейктщ келденец кимасын езгерту аркылы 9 жумыстык цилиндрге уакыт б1рлшнде келетщ май келем1н жатык езгертедь
InrepineMeni козгалыс гидрожетегщце столдыц бойлык жылжу жылдамдыгы келей формуламен аныкталады:
v = 109^-no,
F
мундагы Q - соргыш ешмдйпп, м3/мин; F - жумыстык цилиндр поршеншщ ауданы, мм2, т]0 - жуйенщ келемдк ПЭК-i.
суретте айналмалы козгалыс гидравликалык агрегатыныц сулбасы бершген. 2 электркозгалткыштан айналыс алатын 1 соргыш майды 7 сузпш аркылы 3 бактан 4 соргышка бередь 4 соргыштыц ро- торынан айналыс берипс жуйеа аркылы станок шпинделше бершедк Май агрегетта туракты айналып журед1 де, 3 бакка кайта келедк Шпиндельдщ айналыс жишгш сатысыз езгерту 1 жэне 4 соргыштардыц ешмдйпгш езгерту аркылы icice асырылады, бул 4 соргыш роторыныц айналыс жишгш езгертедк 5 манометр май кысымын керсетедк Егер жуйедеп май кысымы есептегщен артатын болса, майдын артык 6eniri 6 сактандыргыш клапан аркылы шыгарылады.
Айналмалы козгалыстыц гидравликальщ жетепнде соргыштан бершетш QH май Menmepi жэне мотор аркылы ететш QM май мелшер1 6ip-6ipiHe тец болады:
Qh ~ пнЈ1н~ Qm ~ пм^м> мундагы п/р пм- соргыш роторы мен мотордыц айналыс жишп, мин-1; <7/г qM - соргыш роторы мен мотордыц 6ip айналысында бершетш май мелшерй Осыдан
«*=«„ = 01,,
мундагы С - бершген жагдайдагы туракты шама; ен жэне ем - соргыш корпусындагы ротор мен мотордыц эксцентритеттерь Соргыш жетегше кажетп куат, кВт
N Рв
6Ю.|,г],,
мундагы р - соргыш ербггетш кысым, Па; Q - соргыш ешмдипп, м3/ мин; т]0 - 0,7.. .0,95 тец жуйенщ келемдш ПЭК-i; цм - 0,7...0,9 тец жYЙeнiн механикалык ПЭК-i.
Гидрожетектерде уршыктык 3, турбиналык JI жэне индустриалды 30 майлары колданылады.
Конустыц дифференциал (3.13-сурет) дифференциалдардыц ец кеп тараган Typi жэне Ticri фрезерлепш станоктарда колданылады. Конустык дифференциал эрекет ету сулбасы бойынша ем еркшдж дорежесл бар планетарлы берипске жатады. Дифференциалдыц уш буыныныц eKeyi жетекнп, ал уш!нш1 буыны жетектеп болуы мумкш. Дифференциал eKi тоуелсгз жетекнп буын берет iH козгалысты жетектеп буынга жинацтайды.
Конустык дифференциал z, мен z4 орталык доцгалактарынан, z2 мен z3 сателлиттершен жэне С жетектемеден (айкыштан) турады. Орталык доцгалактар мен сателлиттердщ Tic саны езара тец: z, = z2 = z3 = z4. Дифференциалдыц 6epLnic катынасы оны косу сулбасына тэуелд! келедь



сурет. Конусты дифференциал сулбасы zl бурамы z бурамды доцгалакпен Ынюкенде жэне жудырыкша муфта ажыратулы болган жагдайда дифференциал юке косылады. Бул жагдайда С жетектеменщ айналыс жишт мынаган тец болады:
гц +пЛ пс~ 2 ’
мундагы и и4 - z, жэне z4 доцгалактарыныц айналыс жишп, мин1.
z/ бурамы z бурамды доцгалак шшсшен шыккан жэне М жудырыкша муфта косылган жагдайда дифференциал ктен ажыраты- лады. Бул жагдайда С жетектеме z4 TicTi доцгалагы жэне z/ бурамды доцгалагымен катац байланыста болады да, z2 жэне z3 сателлиттер1 z4 доцгалагымен 6ipre айналады. Дифференциалдыц бул кездеп бершс катынасы и, = и4 = и. болгандыктан, 6ipre тец болады (/д = 1).
Бакылау сурактары
Металкесшш станоктар жнстел1м1 туралы айтып берщ1з.
Токарлык станоктыц кандай типтерш бшейз?
1К62 станогыныц белгшенуш жтктеп бер1ц!3.
Станоктарда кандай бершс Typjiepi колданылады?
Станоктыц Heri3ri механизмдер! н атацыз.
Сургшепш станокта кандай механизм орнатылган?
Жылдамдыкты сатысыз реттеу механизмдер! туралы айтып берщз.
II Б0Л1М
СТАНОКТАР ЖЭНЕ МАТЕРИАЛДАРДЫ 0ЦДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ 4-ТАРАУ ТОКАРЛЬЩ СТАНОКТАР ЖЭНЕ ТОКАРЛЫК 0ЦДКУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ
Токарлык станоктардьщ непзп турлер1 жэне белплену1
Токарлык топ станоктары станоктар паркшщ едэу1р белтн курайды. Токарлык станоктар аткаратын кызмеп, орналастырылуы, автоматтан- дырылуы дэрежей жэне баска да ерекшелктер1 бойынша тогыз типке (3.1-кестеш карацыз) жтктеледк Токарлык станоктар, непзшен, сьфткы жэне innci цилиндрлпс, конустык пен пшшдо беттерщ ецдеущ, буранда кесуда, айналма денелер типтес белшектердщ шетжактарын ецдеуд1 турлшле кесмштер, бургылар, уцгылар, уцгылагыштар, iniKi жэне сырткы бурандакесюштер кемепмен журпзуге арналган.
Станоктарда ажарлау, фрезерлеу, радиалды мен шетжакты тесйстердо бургылау жэне баска да евдеу турлерше арналган косымша арнайы курылгыпарды колдану жабдыктардьщ технологиялык мумкшджтерш айтарлыктай улгайтады. Шпиндель жэне дайындаманы орнатуга арналган икемкуралдыц орналасуына байланысты токарлык станоктар келденец жэне т1к болып бел1недк Жш пайдаланьшатын токарлык станоктардьщ жалпы Kepimci 4.1-суретте келт1рЫгсн.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
а б в
4.1-сурет. Токарльщ станоктар:
1 токарлыц-винткестш; 2 - токарлъщ-револъверлт; 3 - токарльщ-мацдайлы;
4 - токарлыц-айналмалы

Токарлык станоктардьщ непзп параметрлер1 ретшде станина устшде ецделетш дайындаманыц ец улкен диаметр! жэне центрлердщ ец улкен аракашыктыгы есептеледь Станоктыц мацызды параметр! ретшде суппорттыц келденец сыргымалары устшде ецделетш дайындаманыц ец улкен диаметрш де атап етуге болады. ТМД елдершде жасалатын токарлык станоктар модельдершщ сандык белгшену!
бар. Модельдщ белгшенушдеп 6ipiHini сан 1 станоктыц токарлык топка жататынын керсетедк Екшнп сан станоктардыц топтагы типш керсетедк 1 - б1ршпиндельд1 автоматтар мен жартылай автоматтар;
- кепшпиндельщ автоматтар мен жартылай автоматтар; 3 - револь- верлж станоктар; 5 - айналмалы станоктар, т.б. Соцгы eici сан станоктьщ мацызды техникалык параметрлерш аныктайды: токарльщ- винткескцц станок ушш центрлердщ станинадан бшкпп, токарльщ- револьверлш станок ушш ецделетш шыбыктьщ ец улкен диаметр! жэне т.б. Екшнп саннан KeiiiHri spin станоктыц модернизациясын, ягни конструкциясыньщ жацартылганын керсетедь
Модельдщ сандьщ белгшенушщ соцындагы opin (Н, П, В, А, С) станок дэлдйгш бищреда. Мысалы, 16К20П модсльд1 токарлык-винткескшл станоктыц белгшенушдеп 1 саны токарлык станоктар тобын, 6 саны - станок типш, К эрш - станоктыц модернизациясын, 20 саны центр- лер бшктйш (см), П epi6i станоктыц аса жогары дэпдокп екендйгш бйщредь
Токарлык-винткесшш станоктыц курылысы
Крлмен баскарылатын токарльщ-винткесмш станоктар токарлык топ станоктарыныц шпндеп анагурлым эмбебабы болып саналады жэне, непзшен, жеке мен шагын сериялы eHflipic жагдайларында пай- даланылады.
Токарлык-винткесюш станоктардыц непзп жштемелж техникалык napaMeTpnepi ретшде ецделетш дайындаманыц ец улкен диаметр! D немесе центрдщ станинадан бшктт (0,5D), ецделетш дайындаманыц ец улкен узындыгы L жэне станок массасы есептеледь
Токарльщ-винткеиаш станокпен дайындаманы ецдеудщ ец улкен диаметрлершщ катары мынадай: D = 100, 125, 160, 200, 250, 320, 400, 500, 630, 800, 1000, 1250, 1600, 2000,..., 4000 мм.
Массасы бойынша токарлык станоктарды былайша жжтейдк жецш токарлык станоктар - массасы 500 кг-Fa дейш (D = 100...200 мм); орта- ша токарлык станоктар - 4 т-га дейш (D = 250...500 мм); ipi токарлык станоктар - 15 т-га дейш (D = 630...1250 мм); ауыр токарлык станоктар - 400 т-га дейш (D = 1600...4000 мм).
Жецш токарлык станоктарды аспап жасау ецдаршшде, прибор жа- сауда, сагат жасау енеркэабшде, кэсшорындардыц эксперименталды мен тэж1рибел1к цехтарында колданады. Бул станоктар механикальщ берюпен жэне механикальщ 6epicci3 шыгарылады.
Орташа токарльщ станоктарда токарлык жумыстардьщ жалпы келемшщ 70...80%-ы аткарылады. Мундай станоктар жартылай таза жэне таза евдеуге, сондай-ак эртурл! типтеп бурандаларды кесуге арналган, жогары катацдыгымен, куатыньщ жетктктштмен, шпиндельдщ айналу жишпшн кеч аукымымен сипатталады. Бул белшектерд1 катты корытпа мен аса катты материалдардан жасалган заманауи прогрессива аспаптарды колдану аркылы унемд1 режимде евдеуге мумкшдж бередь Орта станоктарды олардьщ технологиялык MyMKiHfliKTepiH кенейтетш, жумысшы енбепн жецшдететш жэне евдеу сапасын жогарылатуга мумкшдйс беретш Typniine икемкуралдармен жарактайды.
13 INCLUDEPICTURE
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·4.2-сурет. 16К20 токарлыц-винткескпи станогы жене оныц басцару органдаръг 1 - алмастырмалы доцгалацтары бар гитара; 2 жылдамдыцтар цорабы бар алдыцгы топай; 3, б жылдамдьщтарды ауыстырып-цосу тутцалары;
4 улгайтылган адым буынын ауыстырып-цосу тутцасы; 5 mepic немесе оц буранданы кесудг басцару тутцалары; 7-суппортты цолмен бойлыц жылжы- ту маховигг; 8 - рейкалы доцгалацты цосу-ажырату тутцасы; 9 - суппортты цолмен келденец жылжыту тутцасы: 10 суппорт; 11 - туймешжпй станса;
12 - суппорттыц жогаргы бвлтн цолмен жылжыту тутцасы; 13 - суппорттыц жеделдетшген журтн iace цосу туймешт; 14 - суппортты бойлыц жене келденец 6epicmepin цосу, ажырату мен Kepi жылжыту тутцасы; 15 - артцы топай;
16 электр жабдыцтар шкафы; 17- суппорттыц жеделдетшген журкшщ жетег1; 18, 22 шпиндельд1 косу, ажырату жэне Kepi жылжыту тутцалары;
19 фартуктыц сомынын кке цосу тутцасы; 20 - фартук; 21 - станина;
23 - 6epicmep цорабы; 24, 25 6epicmep цорабын басцару тутцалары
Ipi жэне ауыр станоктарды, непзшен, илемдж стан талкыларын, ауьф жэне энергетикалык машина жасауда, сондай-ак тем1ржол доцгалактарыныц жуптарын, турбина роторларын, т.б. ецдейтш сала- ларда колданады.
16К20 токарлык-винткесмш станогынын Heri3ri туйшдер1 мыналар (4.2-сурет):
станоктыц барлык Heri3ri тушндер1 монтаждалатын станина (21);
жылдамдыктар корабы, шпиндель жэне баска да элементтер ор- наластырылатын алдыцгы топай (2);
козгалысты шпиндельден суппортка беретш берктер корабы (23);
фартук (20), мунда винт немесе бшктщ айналмалы козгалысы аспабы бар суппорттьщ шгершемел1 козгалысына турленд1ршед1;
арткы топай (15), оньщ пинолше ецделетш дайындамалар- ды устап TypyFa арналган центрлер немесе патронга бектлген дайындаманыц орталык TeciriH ецдеуге арналган естйс аспап (бургы, уцгы, ущ'ылагыш) орнатылуы мумкш;
кескйп аспапты куймешеге беютуге жэне OFaH 6epic козгалысын беруге арналган суппорт (10).
Станина станоктыц Heri3i болып табылады жэне ол тумбаларга орнатылган. Станинаныц узындыгы ецделетш бшктердщ узындыгына байланысты келед1. Станинаныц жогаргы бетшде суппорт мен арткы топай козгалатын багыттауыштар орналаскан. Багыттауыштардыц ор- тасында жацка тусетш сацылау бар.
Алдыцгы топай станинаныц сол жагына орнатылган. Оныц шшде Heri3ri 6eniri шпиндель болып келетш станоктыц жылдамдыктар корабы бар. Keft6ip станоктарда жылдамдыктар корабы станинаныц алдьщгы тумбасында орналастырылган. Бул жагдайда корап шпин- дельмен белднсп бершс аркылы жалгасады. Мундай станоктарды жетегг бвлектелген станок деп атайды.
Eepicmep цорабы (23) журктк винт пен журйгпк бшжтщ айна- лу жылдамдыгын езгертуге арналган. Мунымен суппорттьщ кажет- Ti жылдамдыкпен бойлык жэне келденец багыттарда козгалуы камтамасыз етшедь
Алмастырмалы доцгалацтар гитарасы (1) оцтайлы кесу режимш алу ушш шпиндель мен суппорттьщ катац байланысын камтамасыз ету кажет болган жагдайда колданылады. Мундай байланыс реверсиви курылгы (трензель) мен гитарадан туратын жэне суппорттьщ багыты мен жылдамдыгын езгертетш 6epic механизм! кемепмен юке асыры- лады. Бул механизм жетек-п алмастырмалы TicTi доцгалактар гитарасы аркылы жылдамдыктар корабынан алады.
Суппорт (4.3-сурет) кескшгустагышка беитшген кесмш аспапты ецдеу кезшде козгалтуга арналган. Ол туткасы (13) бар маховик аркылы колмен немесе журйтк винт (15) кемепмен станина багыттауыштарымен козгалтылатын бойлык суппорттыц теменп сыргымаларынан (14) турады. Олар кескштщ дайындама бойымен козгалуын камтамасыз етедь Теменп сыргымалардыц багыттауыштарымен (10) тутка аркылы колмен немесе журютпс бшкпен келденец суппорт (1) жылжытылады. Ол кескштц дайындаманыц айналу eciHe перпендикуляр козгалуын камтамасыз етедк Келденец сыргымаларда сомынмен (8) бектлетш бурылмалы плита (2) орнатылган.
Бурылмалы плитаныц (2) багыттауыштарымен (3) тутка (11) аркылы колмен немесе журйтк винт (15) астында орналаскан жургсйк бшк комепмен жогаргы сыргымаларды (9) козгалтады. Жогаргы сыргымалар (9) плитамен (2) 6ipre келденец сыргымалармен салыстьфганда горизонталь жазыктыкта бурыла алады жэне кесюптц дайындаманыц айналу ес1не бурыш жасап козгалуын камтамасыз етедк
789 10
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]
Шпиндельдщ айналу жпйпгшщ аралыгы, мин1 12,5-1600 Шекп 6epic, мм/айн:
бойлык 0,05-2,8
келденец 0,025-1,4 Кесшетш буранда адымы:
метрикальщ, мм 0,5-112
13 TOC \o "1-5" \h \z 14дюймдйс 56-05
Электркозгалткыш куаты, кВт 10
Электркозгалткыш бшгшщ айналу жиЫп, мин1 146015 [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.8-сурет. Токардыц жумыс орнын жоспарлау:
1 - аспаптыц шкаф; 2 - сызбалар ппаншегт; 3 - влшеуш аспаптар maHtuemi; 4 - квмекшг аспап жошт; 5 - аспап пен белшектерге арналган жошЫтер;
6 сере; 7 - торкез


аспаптык шкаф жумысшыныц сол жагына, ал соре оц жагына ор- наластырылады (4.8-сурет). Жумыс орнын мундай жоспарлау дайын- даманы кою жоне ецделген белшекп алу он колмен немесе ею колмен (узын жэне ауыр белшектерд1 жасаганда) журпзшгенде ыцгайлы. Жумыс орнын жоспарлаудыц бул нускасы кесюш аспапты жри алмас- тыруды кажет ететш эртипп дайындамалардыц шагын партиясын ецдеу жагдайында thimju болып келедг
Токарь мшдеттерше станокты майлау жэне жацканы жинап алу юредь Токарь станок жумысыныц дэлд!пн жэне оныц реттеулерш станокты пайдалану бойынша усыныстарга сэйкес тексеру;й кезещц турде жургпуге тшс.
Жумыс орнын дурыс уйымдастырмау, станоктыц жэне етпежол- дардьщ бегелу1, станок пен икемкуралдардыц акаулыгы, жумысшыньщ станок курылысын жэне оны пайдалану ережелерш тольпщанды 6ij[Meyi, электр жабдыктары мен электр сымдарыныц акаулары, кор- шамалар мен сацтандыргыш курылгылардыц болмауы, акаулы аспап- пен жумыс icTey, станок пен аяк астындагы торкездщ ластануы жаза- тайьш окигаларга соктыруы мумюн.
Жумыс орнын оцтайлы уйымдастыру токарь жумыс процесшде ба- рынша ыктият болган жагдайда оц нэтижелер 6epe;ii, ейткеш станок аса кауштшктщ нысаны болып табылады. I\ayinci3 жумыс журпзу yiuiH кесу режимдерш дурыс тагайындау, дайындаманы сешмд] беюту, акаусыз аспапты жэне корганыш курылгыларын колдану кажет.
Токарлык ецдеу технологиясы жене курал-саймандар
Токарлык ендеу кесумен ецдеудщ ец кеп тараган Oflici жэне айналма денелер типтес ессимметриялы белшектерд1 (бипктер, дискшер, ветер, талкылар, шетмойындар, фланецтер, сакиналар, телкелер, сомындар, муфталар, т.б.) жасау кезшде колданылады. Токарлык жумыстардыц непзп турлер1 4.9-суретте керсетшген.
Машина жасау саласында белшектердщ кепшйпгшщ тупкшжтс niiuinaepi мен елшемдер! дайындаманы механикальщ ецдеу нэтижесшде алынады. Механикальщ ецдеу дайындама бетшен мате- риалдыц жука кабатын кесюш аспаппен жацка туршде алу аркылы журпзшедо. Кесюштщ жумыс сулбасы, оныц элементтер1 мен гео- метриясы, сондай-ак жону жэне токарлык ецдеудщ баска Typjiepi кезшдеп кесу режимдер1 2-тарауда келт!ршген. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. dpmypni ецдеулерге арналган токарлык кестштер: а emneni кайырылган кескХшпен сырткы жону; б тузу етпелг кескпипен сырткы жону; в - тжбурышпен Kepmmmi кест жону; г - жырашыцтарды кесу; д -радиустьщ ойъщтарды жону; е - mecwmi кыра кесу; ж жене з - тшсшше сырткы жвне шт буранданы кесу
Токарлыц кесюштер кецшен тараган аспаптар болып табыла- ды жене жазыктыктарды, цилиндрлш пен шшшд1 беттергп ецдеуде, буранда кесуде, т.с.с. колданылады (4.10-сурет).
Бургыпау токарлык станоктарда ендеу эдктершщ кец тараган гурлершщ 6ipi жэне теснстердо алдын ала ендеу ушш журпзшед1 Тутас материалдагы TeciKTi кесумен алдын ала ецдеущ тек кана бургы кемепмен журпзуге болады. Бургыларды аткаратын кызмет! жэне кон- струкциясына байланысты былайша яактецдц: спиралый, кауырсынды, тереч ецдейтш, центрлш, эжекторлык, т.б. Токарлык ецдеуде спиралын бургылар кецшен колданылады. Бургыларды, сонымен 6ipre баска да TeciK ендеуге арналган аспаптардын конструкциясы мен геометриясы 2-тарауда карастырылган.
Токарлык станоктарга арналган икемкуралдарды аткаратын кызметше байланысты уш топка белуге болады:
ецделетш дайындамаларды беютетш икемкуралдар;
KecKini аспапты бекгтетш кемекип аспап;
станоктыц технологиялык мумкшд1гш арттыратын, ягни станоктарга тен емес жумыстарды (фрезерлеу, 6ipHeuie TeciKTi 6ip мезгшде бургылау, т.б.) аткаруды камтамасыз eTeTiH икемкуралдар.
Дайындамаларды бекпуге арналган икемкуралдар. Дайындамаларды токарлык станоктарга орнату жэне бекггу ушш кол мен механикаландырылган жетеп бар ею-, уш- жэне твртжудырьщгиалы патрондар колданылады. вздшнен центрленетш еюжудырыкшалы патрондарга турлигте шшшд1 куймалар мен согылмаларды бек1тед1; эдетте, мундай патрондардыц жудырыкшалары тек накты белшекп беютуге арналган. вздогшен центрленетш ушжудырыкшалы патрон- дарга денгелек жэне алтыкырлы пншндеп дайындамаларды немесе турлмие диаметрдеп денгелек шыбыктарды беютедо. Оздншен центрленетш тертжудырыкшалы патрондарга - квадрат кималы шыбыктарды, ал жудырыкшалары жеке реттелетш патрондарга тжбурышты немесе бейсимметриялы пшпцдеп белшектерд1 бекпедь
Осылардыц imiHfle ец кеп колданылатыны - вздшнен центрленетш ушжудырыцшалы патрон (4.11-сурет). Патронный жудырыкшалары (1,2,3) диск (4) кемепмен 6ip мезгшде жылжиды. Дискшщ 6ip жагында архимед спиральд! шпиндеп ойыктар жасалган, оларга жудырыкшаныц TeMeHri 6ypTiKTepi юредг Дискшщ екшнп жагында конустык TicTi доцгалак кесшген, онымен уш конустык TicTi доцгалактар (5) туйгседо. Кштпен доцгалактыц (5) 6ipeyiH бураганда, диск (4) ткгп ininic аркылы буралады да, спираль кемепмен патрон корпусындагы (6) ойыктар бойымен жудырьщшалардын ушеушде 6ip мезгшде жэне GipK^binTbi жылжытады. Дискшщ айналу багыты на байланысты жудырьщшалар патрон центрше жакындауы немесе одан алыстауы аркылы белшект1 кысады немесе босатады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. вздтнен центрленетт ушжудырыцшалы патрон:
1, 2, 3- жудырьщшалар; 4 диск; 5 конустьщ micmi доцгалац; 6 - корпус
Жудырыкшаларды, эдетте, ушсатылы етш жасайды жэне тозуга тезймдиппн арттыру ушш шыныктырады. Жудырыкшаларды дайындамаларды imKi жэне сырткы беттер^мен бекггетш деп ж^ктейдц innci бенмен бектлетш дайындаманьщ жудырьщшалар Kipin туратын TeciKTepi болуы кажет.
Алдьщгы топай (6) мен арткы топай (4) центрлершдеп ендеу кезшде (4.12-сурет) козгалысты дайындамага беруд1 станок шпинделше беютелетш жетектеме патрон (1) саусак-жетектеме (2) жэне белшекке
бурама кемепмен бектлетш камыт аркылы жузеге асырады.
/ 2 з
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.12-сурет. Дайындамаларды центрлерде жетектеме патрон арцылы орнату: 1 - жетектеме патрон; 2 - саусщ-жетектеме; 3 - цамыт; 4 - артцы топай; 5 - белшек; 6 алдыцгы топай


Планшайбалар дайындамаларды патрондарга орнату мен бекггу мумк1н болмаган жагдайларда колданылады (4.13-сурет). Планшайба (2) станок шпинделше орнатылатын фланецке (1) бектлетш жазык диск туршде болады. Планшайбаньщ жумыстык бетше радиалды немесе шогырландырылган ойыктар жасалуы мумкш. вцделетш дайындамаларды центрлеп, планшайбага алмастырмалы саптамалар жэне устаткыштар кемепмен беютед!.
а-суретте сакина тэр!зд1 дайындамаларды (4) бекггу мысалы керсетшген. Дайындаманы (4) Tipeyuii телкеге (3) орнатады жвне сырткы 6erri ецдегенде - шайбалар (5,6) жэне сомыны (7) бар винтпен (8), ал iuiKi беттергц ецдегенде устаткыштармен (9) бекггедь
суретте кронштейн TBpi3fli дайындамаларды (12) бекпу мысалы керсетшген. Дайындаманы (12) бурыштыкка (14) центрлеунй саусактар (13) бойынша орнатады жэне ашылмалы кыспакпен (11) бемтедй Осы жагдайда туындайтын дисбалансты карсысалмакпен (10) тецгередь
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.16-сурет. Ґзын дайындамаларды патронга артцы центр цолдану арцылы орнату: 1 - дайындама; 2 - кестштер

Учын келген дайындамаларды орнату кезшде екшнп TipeK ретшде арткы центр (4.16-сурет) пайдаланылады. Алдын ала патронга бекь тшген дайындаманы (1) арткы центрмен т1рейд1, осыдан кешн патрон- ныц жудырыкшаларымен тупкЫки кысады. Орнатудыц мундай TBcbii дайындаманы бекпудщ жогаргы катацдыгын камтамасыз етедц сондыктан оны кебшесе алгашкы (шала) ецдеуде колданады.
Токарльщ цамыттар (4.17-сурет) айналысты шпиндельден станок центрлерше орнатылган ецделет1н дайындамаларга беру кызметш аткарады. Камытты дайындамага кипзш, винтпен (1) бекпе/ц (4.17,а-сурет), мунда камыттыц куйрыкшасы (2) жетектеме патронныц саусагына т^реледк
вздшнен тартылатын цамыт (4.17,6-сурет) жумыс кезшде пайда- лануда ыцгайлы болып келед1, оныц куйрыкшасы (2) корпустагы (5) еске (4) козгалмалы eTin бектлген. Куйрыкшаныц (2) дайындамага багытталган теменп 6eniri еске (4) Караганда эксцентрл1 етш жасалган жэне кертпес1 бар. К,амытты дайындамага орнату унии куйрыкшаны
cepinne (3) жакка келбеулете/п. Цамытты орнащан соц, cepinne аркылы дайындаманы алдын ала камытпен кысады. ©цдеу процесшде патронныц саусак-жетектемей (6) дайындаманы куйрыкшамен кесу куиине пропорционал тупкшкп кысады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.17-сурет. Токарльщ цамыттар: а - mdmzi; б-вздтнен тартылатын; 1 - винт, 2 - щйрьщша; 3 - cepinne; 4 вс; 5 - корпус; 6 -1 аусац-жетектеме

Люнеттер - патроннан шыгып туратын бшнгшщ узындыгы 12... 15 жэне одан да жогары диаметрлерщ курайтын дайындамаларды орнату кезшде крсымша TipeK ретшде пайдаланылатын икемкуралдар. Люнеттер жылжымайтын жэне жылжымалы болып келед1.
Жылжымайтын люнет (4.18,а-сурет) станок сганинасыньщ багыттауышына крйылады жэне болт пен сомын (6) кемепмен планка- мен (5) бектледг Жылжымайтын люнегпц жогаргы 6eniri (1) - ашыл- малы, бул дайындаманы жудырыкшага немесе роликке (4) орнатуга мумкшдш бередь Олар ецделетш дайындаманыц Tiperi кызметш аткарады жэне дайындамага винттермен (2) кысылады. Орнатылган винттер (2) болттармен (3) бектледг Дайындаманын люнет роликтер1 орнатылатын жерлершде (эдетте, ортасында) жырашыктар ояды.
Жылжымалы люнет (4.18,б-сурет) суппорт куймешесше бектлед1 жэне ецдеу кезшде ецделетш дайындама бойымен жылжиды. Жылжымалы люнегпц дайындама Tiperi кызметш аткаратын eKi жудырыкшасы болады, yuiiHnii TipeK кызметш кесюш аткарады. Жудырыкшаларды ецделетш белшек диаметр1 бойынша орнатады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.18-сурет. Люнеттер: а - жылжымайтын: 1 - люнеттщ жогаргы бвлт; 2 - винт; 3 - болт;
4 - жудырыцша немесе ролик; 5 - планка; б - сомын; б - жылжымалы
а
б

Дайындамаларды станокка орнату жэне беюту тэсЫн олардыц елшемдер1, катацдыгы мен ецдеудщ кажегп дэлдтне байланысты тацдайды. Кдгынас 1/D < 4 (мунда / - ецделетш дайындама узындыгы, мм; D дайындама диаметр^ мм) болганда дайындаманы патронга,
< 1/D < 10 болганда - центрлерде немесе патронда арткы центрмен
к;ысу аркылы (4.16-сурет), 1/D > 10 болганда центрлерде немесе патрон- да жэне арткы топай центршде люнеттщ суйемелдеу1мен (4.18-сурет) беютедь
Токарпыц устауыштар (4.19-сурет) алдын ала евделген TeciKTepi бар дайындамаларды центрлерге беютуде колданылады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.19-сурет. Токарпыц устауыштар: а - конустьщ устауыш: 1 - центрлт тест; 2 - цамыт;
3 - устауыш; 4 - дайындама; б - цшиндрлт устауыш:
1 - дайындама; 2 - устауыш; 3 - цысцыш шайба;
4 шайба; в - босацдататын (цангалыц) устауыш:
3, 5 - сомындар; 4 - цуыс устауыш; г - шпиндельдт устауыш: I - цанга; 2 - дайындама; 3 - босацдататын устауыш; 4 - патрон; д - cepniMdi цабыгы бар устауыш: 1 - планшайба; 2 - телке; 3 - дайындама; 4 - гидропласт енг 'иу mecizi; 5.6- винттер

Жумысшылардын дайындамаларды бекггу жумыстары жагдайларын жецшдету ушш, станоктарга механикаландырылган (пневматикалык, гидравликалык, электрлш жэне магнитпк) жетектер орнатады.
Токарлык станоктарда орындалатын жумыстар
Сырткы цилиндрлж жэне шетжакты беттерд1 ецдеу техноло- гиясы. Сырткы алгашкы жэне тазалап жонуды етпел1 кесюштермен (4.20,а...в-сурет) аткарады. Алгашкы жонуда тазалап жонуга Караганда, кесу жылдамдыгы жогары жэне алынатын жанканын кимасы улкен болады.
Кайырылган етпел1 кесюштер (4.20,а,б-сурет) Teric цилиндрлш бсттерд1, TipeMeni emeni кесюштер (4.20,в-сурет) сатылы цилиндрлж беттерщ, KecKini жэне ойгыш (4.20,г-сурет) кесюштер дайындаманы ке- суге немесе жырашыктарды оюга колданылады.
а б в г ^
4.20-сурет. Токарльщ кескштердщ конструкция!ары:
а, б- цайырылган emneni кескштер; в - mipeMeni emneni кестш; г - ойгыш
Бергстщ багытына байланысты етпел1 кескшггерщ он (6epic оннан солга карай) жэне сол (6epic солдан онга карай) деп ажырата- ды. К^айырылган етпел1 кескштердщ пландагы басты бурышы 45°-ка тец. Тузу кескштердщ пландагы басты бурышы 45, 60, 75°, т!ремел1 кеск1шт1н пландагы басты бурышы 90° болуы мумюн. Сырткы беттергц жону кезшде алдьщгы бурыш 10...150 аралыгында, ал арткы бурыш 3...8° алынады. KecKimTi кесюшустагышка бекггкенде, алгашкы жону кезшде кесюш Te6eci ецделетш дайындама центршен б1ршама жогары орналасатынын ескерген жен. Диаметр1 Kimi, узын дайындамаларды алгашкы жону кезшде катан турде центр бойынша орналасты- рылады, бул дайындаманыц cepinneneHyi болган жагдайда кесюштщ KiflipiciH болдырмау ушш кажет.
Тазалап жону кезшде кесюш барлык жагдайда да центрлер сызыгы бойынша орнатылады. Кесинги центрлер сызыгынан б1ршама томен
коюга болады. Em6ip жагдайда KecKimTi центрлер сызыгынан жогары коюга болмайды, ейткеш мундай жагдай кесюштщ арткы бетшщ ецделген бетке уйкелюше экелед1 де, ецдеу сапасын айтарлыктай темен- детедц.
Шетжакты беттер жэне кемерлер бушрилктепш, тузу етпел1, кайырылган етпел1 жэне иремел! етпел1 кесюштермен ецделедь
БушршЫтегш кескш (4.21-су- рет) сырткы шетжакты беттерщ ецдеуге арнайы арналган. Шетжакты
ецдегенде кесюштщ Gepici ецделетш дайындама есше перпендикуляр багытта журпзшедь Мундай кесюштердщ басты арткы бурышы
.15°-ты курайды, ал алдыцгы бурыш ецделетш материалга байланысты аныктамалык кестелерден алынады.
Шетжакты кайырылган етпел1 кесюшпен (4.20,а,б-сурет) бушр- ннктегенде келденец 6epicri пайдаланады.
TipeMeni erneni KecKini (4.20,в-сурет) аркылы келденец 6epicTi пайдаланып, шетжакты немесе бойлык 6epicri пайдаланып, кемерд1 бутрппктеуге болады.
Шетжакты бушрнпктейтш кесюштерщ центрлер сызыгына дэл орнату кажет, эйтпесе шетжак бетте децес калады.
Жырашыцтарды ою жэне бвлттерге кесу. Тар жырашыктарды ойгыш кесюшпен ецдейдь Кесюштщ кесу жиегшщ niiniHi ецделетш жырашык шшшше сай келуге тшс. Ойгыш кеск^штер (4.20,г-сурет) тузу жэне кайырылган, оц жэне сол болып жштеледк Тузу оц жэне кайырылган ойгыш сол кесюштер жш колданылады.
Дайындаманыц катацдыгы барлык уакытта жырашыкты 6ip етгсте оюга мумкшдцк бере бермейдь Кдтац емес дайындаманыц еш
мм-ден жогары болатын жырашыгын 6epic козгалысы келденец болганда, кесюштщ б1рнеше етюшде ояды. Жырашыктыц шетжагында жэне диаметр! бойынша тазалап ецдеуге 0,5...1 мм эдт калдырады. Тупкшкп ецдеуд1 осы кесюшпен немесе кесу жиеп жырашык енше сай келетш кесюшпен орындайды.
Дайындамаларды шыбыктан Kecin алуды белпш кесюшпен (4.22-су- рет) аткарады. Белпш кесюштщ кесу жиегшщ eHi кесшетш дайындама диаметрше байланысты келед1 жэне 3; 4; 5; 6; 8 жэне 10 мм-ге тец болуы мумюн. Белпш кесюш бастиегшщ узындыгы дайындама Kecin алынатын шыбык диаметршщ жартысынан б1ршама улкен болуга тшс.
Белгпп кесиштергн тутас, сондай-ак тезкесюш болат немесе катты корытпадан жасалган пластинадан жасайды. KecKim пен кесшетш материал арасындагы уйкелкт азайту уш1н, кайрау кезшде кесюш бастиепн e3erine карай ep6ip жагын 1...2°-ка тарылтады (4.22,а-сурет).
Ойгыш жэне белпш кесюштерд! ецделетш дайындама есше тш- бурыш жасап орнату кажет. Кесюштщ кесу жиепн ецделетш дайындаманыц есшен жогары (0,1...0,2 мм-ге болса да) орнату оныц сынуы- на экелед1, ал дайындама есшен темен орнату белшек шетжагында ецделмеген децестщ калуына жол бередк Kecin-бблш алу кезшде беюту орнынан (ушжудырыкшалы патрон жудырыкшаларыныц шет- жактары) кесюш бастиегше дешнп кашыктык кесшетш дайындама диаметршен аспауга тшс.
Морт материалдан жасалган дайындама, кескш онын центрше жет- кенге дешн омырылады, сондыктан тепе шетжак алу уши кесюштщ кесу жиеп 5...10° бурышпен жасалады 4.22,б-сурет).
4.22-сурет. Беляш кескш: а кескш конструкциям; а - артцы бурыш; у - алдыцгы бурыш;
-жумыстыц бвлтшц узындыгы; б, в-жумыстыц бвлтнщ тшШ; г - цатты цорытпадан жасалган пластиналы
Kecin алынган беттщ кед!р-будырлыгын темендету максатында, кесюштщ арткы кемекнй беттершде eHi 1...2 мм болатын киыкжиектер жасайды (4.22,б-сурет).
Цилиндрл1к тесжтерд! ецдеу технологиясы. Токарлык станоктарда цилиндрлш тесжтерд1 ендеу бургы, yuri, унгылагыш жэне KecKiiu беютшген кырнагыш устауышпен журпзшедь
Бургылау. Бургылаудагы кесудщ басты козгалысы - дайындаманьщ айналмалы козгалысы; 6epic козгалысы - аспаптьщ шгершемел1 козгалыс болып келед1. Жумыстьщ алдында токарлык станоктьщ алдьщгы жэне арткы центрлер1 тебелершщ сэйкеспгш тексеред1. Дайындаманы патронга орнатып, оньщ айналу есше карагандагы ауыткуыньщ (эксцентрлишщ) сырткы жону кезшде алынатын эдттен аспауын тексередь Дайындаманын тейк ецделетш шетжагыньщ ауыткуын тексер1п, дайындаманы шетжагы бойынша дэлдейщ. Дайын- дама шетжагыныц оныц айналу есше перпендикулярлыгын шетжакты бушршштеу аркылы камтамасыз етуге болады.
Конустык куйрыкшалы бургыны тшелей арткы топай пинолшщ конустык TeciriHe орнатады, ал конустардьщ елшемдер1 сэйкестенбесе, онда огпел! телкелерщ пайдаланады.
Цилиндрлш куйрыкшалы бургыларды бекггу ушш, арткы топайдыц пинолше орнатылатын бургылагыш жудырыкшалы патрондарды колданады.
0цдеу алдында арткы топайды багыттауыштармен бургылауды белпленген терещцкке дешн журпзуд1 арткы топай корпусынан пи- ноль минималды шыгатындай жагдайга дейш жылжытады. 0цдеу ай- налып турган дайындамада аткарылады. Аспапты беру арткы топай пинол1 маховигш айналдыру аркылы колмен журпзшедь Жылжуды есепке алу маховик лимбю1мен орындалады. Аспапты алмастыру ушш, арткы топайдыц маховигш Kepi багытта пиноль оц шетю жагдайга жет- кенге дейш айналдырады, сонда винт аспапты пиноль теЫгшен HTepin шыгарады. Терец тесжтер;» (диаметршщ тесж узындыгына катынасы бестен жогары) ецдегенде, бургыны жумыс кезшде тесктен кезецщ турде шыгарып, тузшген жацкадан тазалап туру кажет.
Станокты колмен баскарганда, 6epic козгалысыныц туракты жыл- дамдыгын камтамасыз ету киынга согады. Бургыныц 6epic жылдам- дыгын турактандыру ушш, турлше курылгылар пайдаланады. Бургыга механикалык 6epic беру yrniH, оны кесюшустагышка беютедь Цилиндрлш куйрыкшалы бургыны (1) кескшустагышка оныц eci центрлер сызыгымен сайкес келетш жагдайда бекггуда тесемдер (2, 3) кемепмен орнатады (4.23,а-сурет). Конустык куйрыкшалы бургыны (1) кескшустагышка бектлетш устагышка (2) орнатады (4.23,6-сурет).
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.23-сурет. Бурандаустагышта бургыны бекгту: а - цилиндрлш цуйрыцишлы: 1 - бургы; 2, 3 тесемдер; б - конустьщ цуйрыцшалы: 1 - бургы; 2 устагыш

Бургы есшщ центрлер сызыгымен сейкесттн дэлдеген сон, суппортты бургымен 6ipre дайындаманьщ шетжагына колмен жетюзш, TeciKTi минималды терецвдкте сынама оцдейд1, сосын суппорттын механикалык 6epiciH icice косады. ©тпел1 бургылауда бургыныц дай- ындамадан шыгу алдында механикалык бергстщ жылдамдыгын айтарлыктай темендетш немесе 6epicri ажыратып, ецдеущ колмен журпзу аркылы аяктайды.
Уцгтеу. Уцпмен алдын ала штампталган, куйылган немесе бургыланган тейктерщ ецдейщ. Уцплеу алдын ала евдеуде (учгылау алдындагы) тупкшкп ендеу де болуы мумкш. Тейктерд! евдеуден баска, уцгшер кейб1р жагдайда дайындамалардьщ шетжак беттерш евдеуге колданылады.
Уцгшеудщ (ecipece куйылган немесе штампталган терен тейктерщ) дэлдп ш арттыру ушш, TeciKTi ynriniH жумыстык белш узындыгыньщ жартысына тен терецдшке жэне уцгшщ диаметрше тен диаметрде алдын ала кыра кесу кажет.
YHriHi, бургы сиякты, токарлык станоктардьщ арткы топайына немесе револьверлш бастиегше орнатады.
Уцгылау. Токарлык станоктарда жогары делдигп TeciKTi жэне ецделетш 6eTTin белпленген сапасын алу ymin унгылауды колданады. Токарлык жэне токарлык-револьверш станоктарда таза ецдейтш унгылагыштармен жумыс жасаганда тербелмел1 устауыштарды колданады, олар тейк ей мен унгылагыш есшщ сэйкес келмеуш бол- дырмайды. вцдеудщ жогары сапасын камтамасыз ету ушш, TeciKTi бургылау, уцгшеу (немесе кыра кесу) жэне унгылауды дайындаманьщ станок патронына 6ip орнатыпуында журпзещ.
Кщ>нап кецейту. TeciK диаметр! стандартты бургы немесе уцп диаметршен улкен болатын болса, онда мундай TeciKTi кырнап кецейтедь Кырнап кецейтуд1 9fli6i б1ркалыпсыз немесе жасаушысы тузусызыкты болмайтын тейктерде де евдеуде колданады.
Максатына байланысты токарлык кырнагыш кесмштерщ етпел1 жене терен тейктерщ ецдеуге арналган деп беледк Токарлык 03eKTi кырнагыш кесюштердщ консольд1 бeлiгi децгелек, ал кесюштерщ 6eKiTeriH езек - квадрат етш жасалады; мундай кескшггермен диаметр!
.65 мм Teciicrepfli кырнап кецейтуге болады. Д1ршорныктылыкты арттыру ymiH, кескшггердщ кесу жиеп езек eci бойымен жасалады.
Toкapлык-peвpльвepлi станоктарда децгелек кималы кырнагыш кесюштер колданьшады, оларды арнайы устагышка беитед1 (4.24-су- рет).
4.24-сурет. Токарлъщ-револъверт станоктарда к,олданылатын цырнагыш кесюш: 1 - кескпи;
кесшштг 6eKimymi винт;
- устагыш
К^ырнагыш кесюштердщ алдыцгы бетшщ niiumi жэне барлык бурыштары сырткы жонуда колданылатын отпел! кескштердшмен б1рдей eTin алынады. К^ырнагыш кескштердщ кесу бурыштарын кесмштердщ кесу жиепн белшектщ бойлык eciHe байланысты орнату (остен темен немесе жогары) аркылы езгертуге болады.
Болатты алгашкы кырнап кецейтуде кесу терецдпш 3 мм-ге дейш; бойлык 6epicTi 0,08...0,2 мм/айн eTin кдбылдайды; кесу жылдамдыгы - тезксскш болаттан жасалган кескш ушш 25 м/мин тещрегшде, катты корытпадан жасалган кесюш ушш - 50...100 мм/мин.
Таза кырнап кецейтуде кесу терецщп 1 мм-ден аспайды; бойлык 6epicTi - 0,05...0,1 мм/айн; кесу жылдамдыгы тезкесюш болаттан жасалган KecKim ушш 40...80 м/мин, катты корытпадан жасалган KecKiin Yшiн - 150...200 мм/мин.
Конустык беттерд! ецдеу технологиясы. Конустык беттерд1 токарлык станоктарда турлпце тэсшдермен ецдейдк арткы топай- ды келденец багытта ыгыстыру; суппорттьщ жогаргы белпш буру; конустык (кенпрпш) сызгыш жэне енд1 кесюштер кемепмен. Конустык 6erri ецдеудщ тэалш оньщ олшемдер1 мен конус келбеулпт бурышын жасау дэлдтне койылатын талаптарга байланысты тацдайды. Конустык беггщ узындыгы 15 мм-ден аспаган жагдайда, оны енд1 кесюшпен ецдейдь Бул жагдайда кесюштщ кесу жиепнщ дайындаманыц айналу eciHe байланысты орналасу бурышы конус келбеугнгшщ бурышына сэйкес Kenyi ™ic (4.25-сурет). Оцдеудщ бул тэЫлшде 6epic дайындама есшщ бойымен де (бойлык), сонымен 6ipre осы еске перпендикуляр (келденец) багытта жузеге асырылуы мумюн. Конустык беттщ геомет- риялык eлшeмдepiнiц сызба талаптарына сейкеспгш камтамасыз ету ушш, KecKinrri кесу жиепмен катан турде центрлер сызыгы бойымен орнату кажет.
Келбеугмк бурышы улкен келетш конустык беттсрщ кесюш- устагышы бар суппорттьщ жогаргы сыргымаларын ецделетш конус- тыц келбеугпк бурышына - а тец бурышка буру аркылы (4.26-сурет) ецдеуге болады. Кесюпт беру колмен (жогаргы сыргымаларды жыл- жыту туткасымен) журпзшедь Бул осы тэсшдщ кемшимп болып та- былады, ейткеш берютщ б1ркалыпсыздыгы ецделетш беттщ кед1р- будырлыгыныц жогарылауына экеледй Аталган тэсшмен узындыгы жогаргы сыргымалар журюшщ узындыгына сэйкес келетш конустык беттер еццеледь
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.26-сурет. Конустыц беттердг суппорттыц жогаргы белтн буру арцылы ецдеу

Келбеугпк бурышы а < 8... 10° жэне узындыгы улкен конустык бет- терд1 арткы топайды ыгыстыру аркылы (4.27-сурет) ецдеуге болады:
h - L sina.
Келбеулж бурышы аз болган жагдайда sin a ~ tg a h~ L(D-d) / (2),
мунда L - центрлер аракашыктыгы; D - улкен диаметр; d - Kiini диаметр; / - жазыктыктар аракашыктыгы.
L = I болган жагдайда, h = (D-d) 12.
Арткы топайдыц ыкысуын TipeK плитасыныц маховик жагындагы бушршдеп шкала жэне арткы топай корпусы бушршдеп сызыкбелп бойынша аныктайды. Шкаладагы бол1к, эдетте, 1 мм-ге тен болады. TipeK плитасында шкала болмаган жагдайда, арткы топайдыц ыгысуын TipeK плитасына капсырьшган сызгыш бойынша есептейдь
Осы тэсшмен ецделетш белшектер партиясыныц бipдeй конустыгы дайындамалар мен олардыц центрлш TeciKTepi елшемдершщ ауыт- кулары шамалы болганда гана камтамасыз етшед1.
сурет. Конустьщ 6emmepdi артцы топайды ыгыстыру арцыпы ецдеу: d жвне D Kiwi жвне улкен диаметрлер;
I - жазыцтьщтар арацашыцтыгы;
L - центрлер арацашыцтыгы; h - артцы центрдщ ыгысуы; а конустыц квлбеулж бурышы
Конустык беттерщ Keinipriui KYPbIJIFbIJ[aPMeH ендеу де кецшен колданылады. Станок станинасына Kemiprim сызгышы (6) бар плита (7) бекmледi (4.28,а-сурет). Оньщ бойымен станок суппортымен (1) кыспак
жене тарткыш (2) аркылы 6ipiKTipmreH жылжыма (4) козгалады. Суппорттыц келденен багытта еркш козгалуы уш1н, 6epicTin келденен Козгалысы винтш ажырату кажет. Суппорттын (1) бойлык жылжуын- да кеск1ш ею козгалыс: суппорттан бойлык жэне Kemiprim сызгыштан (6) келденен козгалыс алады. Келденен козгалыс Keiiiipriin сызгыштьщ
бурылу eciHe (5) байланысты бурылу бурышына тэуелд1 келед1. Сызгыштьщ бурылу бурышын сызгышты болттармен (8) бекгге отырып, плитадагы (7) бел1ктер бойынша аныктайды. Кес-Kim 6epiciniH кесу терендп ше flefiinri козгалысын суппорттын жогаргы сыргымаларын жылжыту туткасымен icKe асырады.
2 3 4 5 6 7 8
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. Конустыц 6emmepdi квш1ргпи цурылгыларды цолдану арцылы ецдеу: а - суппорттыц бойльщ цозгалысында: 1 суппорт; 2 - тартцыш; 3 - цыспац;
- жылжыма; 5 - вс; б - квийргпи сызгыш; 7 - плита; 8 - болт; б - суппорттыц келденец цозгалысында: 1 икемцурал; 2 - квш1р,Ч; 3 квияргш ролик; 4 - iwKi конустыц бет; а кеш1рггш сызгыштьщ бурылу бурышы
hum конустыц беттердг ецдеу macindepi. Дайындаманыц iiiiKi конустык беттерш (4) ецдеуд1 арткы топайдыц пинолше немесе станоктыц револьверлж бастиегше орнатылган Keuiipri бойынша (2) журпзед1 (4.28,б-сурет). Келденец суппорттьщ кесмшустарышына Keniipriin ролип (3) жэне етюр ушты етпел1 KecKiini бар икемкуралды (1) орнатады. Суппорттьщ келденец козгалысында кенйргйп ролик (3) коплргшщ (2) шппнше сайкес бойлык козгалыс алады, бул козгалыс икемкурал (1) аркылы кесмшке бершедй 1шк1 конустьщ беттерд! кырнагыш кеоаштермен ецдейд!.
Тутас материалдагы конустьщ тесжтерда жасау ушш дайындаманы алдын-ала (бургылайды, кырнап кеседО, сосын тупкипюп (уцгылайды) ецдейдь Уцгылауды конустьщ уцгылагыш жиынтыгымен пзбектей аткарады. Алдын-ала бургьшанган тесжтщ диаметр! уцгылагыштыц KipMe диаметр1нен 0,51 мм-ге Kiiui болады.
Центртк meciKmepdi ецдеу. Айналма денелер типтес белшектерде центрлж тес1ктер жи1 жасалады, олар белшект1 токарлык жене ажар- лап ецдеу кезшде колданылады. Осыган байланысты центрлеугу ете мукият журпзедь
Центрлж теактердщ конструкциялары 4.29-суретте келт1ршген. Конусыньщ бурышы 60° болып келетш центрлж тесжтер кецшен тараган. Kefi6ip жагдайда ауыр бшктердеп бул бурышты 75 немесе 90°- ка дейш улгайтады. Центр ушы дайындамага TipejiMec ушш, центрлж тесжтерде диаметр! d болатын цилиндрлж терецдемелер жасайды.
Бушнуден коргау ymin, б1рнеше рет колданылатын центрлж тесж- терщ бурышы 120° болатын сактандыргыш киыкжиекпен жасайды (4.29,б-сурет).
UlaFbiH келген дайындамалардагы центрлж тесжтерщ ецдеу ymin, турлше эдгстер колданылады. Дайындаманы ездйчнен центрленетш
сурет. Центрлгк тесгктер: а - бултуден цоргалмаган; б - бултуден цоргалган
narpoHFa бекггед1, ал арткы топайдыц пинолшс центрлеупп аспа- бы бар бургылагыш патронды орнатады. Улкен елшемд1 центрлк Teciicrepfli алдымен цилиндрлк бургымен (4.30,а-сурет), сосын 6ipricTi (4.30,б-сурет) немесе кептйгп уцпшпен ондейд1. Диаметр1 1,5...5 мм болатын центрлк TeciKTepfli сактандыргыш киыкжиеп жок (4.30,г-сурет) жэне сактандыргыш киыкжиеп бар курама бургымен (4.30,д-сурет) ецдейдь
h
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
а
б
4.34-сурет. Сыртцы буранданы кесу сулбасы: 1 - аспап пен дайындаманыц цозгсшу багыты; 2 бцяармелг буранданы кескпипен кесу

сурет. Токарлыц-винткескш станокта буранданы кесудщ царапайым кинематикалык сулбасы: 1 - дайындама; 2 - суппорт;
3 - журктгк винт;
М- электцозгалтцыш; dr d2 - шкивтердщ диаметрлерх;
Р - журктт винттщ адымы;
z( zw - micmi доцгалактар;
п - дайындаманыц айналу житгг; Ds - 6epic цозгалысыныц багыты
Буранданы кестштермен кесу. Токарлык-винткесюш станоктарда iuiKi жене сырткы бурандаларды кесюштермен кесу еднйн кецшен колданады (4.35-сурет). Бурандаойгыш кесшштер езекп, призмалык жене децгелек болып келед1; олардыц геометриялык параметрлершщ nimiHfli кесиштердщ геометриялык параметрлершен айырмашылыгы жок.
Ушбурышты профильд1 бурандаларды метрикалык буранда ушш пландагы тебесшщ бурышын е = 60°±10', ал дюймдш буранда ymiH - е = 55°±10' етш кеседк
Бурандаойгыш кеск1штерд1 тезкесюш болат жэне катты корытпадан жасалган пластиналармен жарактайды. Белшект1 алдын ала оныц сырткы диаметр! кесшетш буранданыц сырткы диаметршен Kimi бо- латьшдай етш жонады. Дайындаманыц диаметрш юппрейту - буранданы кескенде дайындама материалы деформацияланып, осыныц нети- жесшде буранданыц сырткы диаметршщ улгаюымен шартталады.
Teciicreri буранданы кесущ бургылаудан кешн б1рден (буранда делдогше жогары талаптар койылмаган жагдайда) немесе оны кырнап кецейткеннен кешн (дэл бурандалар ушш) журпзедь
Токарлык-винткесюш станоктарда буранданы кесюштермен 6ipHeme етюте орындайды. 8p6ip етктен кешн кескшт бастапка жагдайга экетедь Суппорт 6epici келденен козгалысыныц журила bhhti нониусы бойынша кажетп ецдеу терецдтн орнатады жене ericTi кайталай- ды. Адымы 2 мм-ге дешнп буранданы кескенде, 6ip етгстеп 6epic 0,05...0,2 мм-д1 курайды.
Буранданы сыртцы жэне кип бурандакескпитермен кесу. Винт, болт, шпилька жэне баска да дайындамалардагы сырткы буранданы кесуд! сырткы бурандакесюшпен журпзедь Белшектщ буранда кесшетш 6eniri алдын ала жонылады. ©нделген беттщ диаметр! буранданьщ сырткы диаметршен б!ршама Kiaii болуга тшс. ©цделетш бетте буранда KipMeciH тузу ymiH, буранда профил1 бипсппне сай киыкжиек альшады.
Сырткы бурандакесюш ецдеу кезшде арнайы патронга орнатыла- ды, патрон арткы топайдыц пинолше немесе револьверлш бастиектщ уясына беютшед1. Буранданы сырткы бурандакесюшпен кесу кезшде кесу жылдамдыгы болат дайындамага 3...4 м/мин, шойын дайында- мага - 2...3 м/ мин, жез дайындамага - 10...15 м/мин болады.
Диаметр1 50 мм-ден жогары iniKi метрикалык бурандаларды Kecyai imKi бурандакесюшпен орындайды. Эдетте, токарлык станок- та буранданы 6ip епсте кесуге мумюндж беретш машиналык iuiKi бурандакесюштерд1 колданады. Катты жэне туткыр материал- дардан жасалган белшектерде буранда кесуде ей немесе уш iuiKi бурандакесюштен туратын жиынтыктарды колданады. Ею iuiKi бурандакескш1тен туратын жиынтыкта 6ipiHinici (алгашкы евдейтш) буюл жумыстьщ 75%-ын орындайды, ал еюнппа (тазалап ецдейтш) - буранданы кажетп елшемге дейш жетюзедь Уш iniKi бурандакесюш- тен туратын жиынтыкта 6ipiHinici (алгашкы ецдейтш) буюл жумыстьщ 60%-ын, eKiHinici (жартылай тазалап ецдейтш) - 30%-ын, уш1нш1с1 (тазалап ецдейтш) 10%-ын аткарады.
1шю бурандакесюпт револьверлж бастиекке орнаткднда, оньщ куйрыкшасына сакина кипзш, винтпен беютедь Сосын оны сырткы бурандакесюшке арналган патронга орнатып, сырткы бурандакесюпт беюткендей 6eKiTefli.
Буранданы iuiKi бурандакесюшпен кесу кезшде кесу жылдамдыгы болат дайындамаларга 5... 12 м/мин, шойын, кола жэне алюминий дайындамаларга - 2...3 м/мин болып келедь Буранда кесувд эмульсия немесе маймен салкындату аркылы журпзедь
Токарлык станоктардын турлер1
Машина жасау зауыттарында токарлык топтагы станоктардын кептеген турлер1 колданылады: карусельд1, револьверл1, кепкескшт, автоматтар, жартылай автоматтар жэне т.б.
Карусельд! станоктар. Карусельд1 станоктар диаметр1 улкен, узындыгы шамалы ауыр белшектерд! (маховик, доцгалактар, т.б.) ецдеуге арналган. ©цделетш белшектердщ айналу eci тш болып келед1, бул белшекп станокта орнатуды жещлдетедь Карусельд! станоктардьщ Heri3ri елшемдер1 ретшде станокта ецделетш дайындаманыц ец улкен диаметр! мен бшктш есептеледк Сонымен 6ipre станоктыц елшем1 бойынша келей ep6ip модел! алдыцгы модельге Караганда, диаметр! бойынша 1,25 есе улкен дайындаманы ецдеуге мумкшдж бередь
Жинакталуы бойынша каруселый станоктар ею-терт суппортты жэне 6ip немесе ектрекп болып жштеледь Ектрекп станоктар диаметр! 2000 мм-ден жогары белшектерд1 ецдеуге арналган. Диаметр1 6300 мм-ден жогары белшектерд1 ецдейтш карусельд1 станоктарды да- налап шыгарады жэне оларды 6iperefl станок деп атайды.
1512 6ipmipeKmi Kapycenhdi станок (4.36-сурет) станинасы (1) тж ба- гыттауыштары бар прекпен (9) катац бектлген. TiK багыттауыштармен траверса (3) жэне терторынды кескшустагышы (12) бар бушрлш суппорт (10) козгалады. Станинаныц шецберл1 багыттауыштарында ецделетш белшектер немесе икемкуралдар кондырылатын планшайба (2) орнатылган. Жылдамдыктар корабы станинаныц iniKi жагында орналастырылган. Траверсаныц келденец багыттауыштарымен бес- позициялы револьверлш бастиеп (4) бар тш револьверлш суппорт (5) козгала алады. Револьверлш жэне бушрлш (10) суппорттар жетекп бер1стер кораптарынан (7,11) алады. Револьверлш суппортты маховик (8), ал бушрлш суппортты маховик (13) аркылы колмен жылжытуга болады. Станокты пультпен (3) баскарады.
сурет. 1512 6ipmipeKmi Kapycenbdi станок:
1 - станина; 2 - планшайба;
басцару пультг; 4 - беспозщиялы револьверлш бастиек;
- тш револьверлш суппорт;
- траверса; 7, 11 - 6epicmep цораптары; 8, 13 - маховик;
mipeK; 10 бушрлш суппорт;
- терторынды кескшустагыш Планшайба диаметр!, мм вцделетш дайындама елшемдер1, мм:
диаметр!
бшкпп 1
Планшайбаныц айналу жиийп, мин-1 Суппорттар 6epici, мм/айн
Басты козгалыс электркозгалткышыныц куаты, кВт Басты козгалыс электркозгалткышыныц айналу жишп, мин1
1525 eKimipeKmi каруселъд1 станогы (4.37-сурет) мынадай Heri3ri туйшдерден турады: стол (1), планшайба (2) езара аркалыкпен (10) байланыстырылган иректер (5,11). Тфектердщ tik багыттауыштарымен жетекп белек электркозгалткышттан алатын йк журйгпк винт- тер (6,12) кемепмен траверса (8) козгала алады. Оныц келденец багыттауыштарымен ей тш револьверлш суппорт (7,9) козгалады. Суппорттар козгалыска б1рдей ею 6epiciep корабымен (4, 13) келпрыедь Кевдмп жасалуда станоктыц бушрлш суппорты болмайды. Станокты аспалы туймешшт1 стансамен (3) кашыктыктан баскарады. Маховик- тер (14) аркылы суппорттарды колмен жылжыту жузеге асырылады. Жылдамдыктар жене бер1стер кораптары станокты баскаруды жэне суппорттар жумысын жецшдететш электрмагнитп муфталармен жаракталган.
сурет. 1525 emmipevmi карусельдг станогы:
1 - стоп; 2 - планшайба;
- аспалы туймеш1кт1 станса; 4, 13 берктер цораптары;
5, 11 mipeKmep;
б, 12 - miK xcypicmiK винттер; 7,9 - miK револьверпт суппорттар; 8 - траверса; 10- арцапыц;
- маховиктер
Ерекше тапсырыс бойынша станок 6epic цорабы бар бушрлш суппорт, бурылмайтын пк суппорт, шннщц беттерд1 ецдейтш икемкурал, буранда кесетш икемкуралмен жабдьщталуы мумюн.
Токарлык-револьверл! станоктар. Токарлыц-револьверлi станоктар сериялы OHflipicTe шыбыктан немесе даналык дайындамалардан курдшп niuiiHfli белшектер жасауга колданылады. Осыган байланысты токарлык-револьверл! станоктарды гиыбыцты жэне патронды деп беледк Токарлык-револьверл1 станоктарда барлык непзп токарлык операцнялардыц кепшЫгш орындауга болады. Мундай станоктарды белшект1 ецдеудщ технологиялык процесшде турл1ше кесюш аспаптарды (кесюш, бургы, уцгылагыш, iiniri бурандакесюш, т.б.) белгш ретпен колдану кажет болган жагдайда пайдалану утымды келед1. Аспаптарды кажет пзбек бойынша револьверлж бастиектердщ тшсп позицияларына жене келденец суппорттардыц кесюшустагыштарына беютедк Барлык кесюш аспаптарды алдын ала станокты реттеу жене ецдеу процесшде кезепмен орнатады немесе оларды жумыска параллель косады.
Револьверлш бастиектер конструкциясына байланысты станоктарды револьверлш бастиегшщ айналу eci тш (4.38,а-сурет) жэне келденец (4.386,в-сурет) болатын станоктар деп белед1. Револьверл1 бастиектер цилиндрлш жене призмалык болып келедь
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.39-сурет. Рееольверлт бастиегтщ айналу eci miK токарлыц-ревопьверлi станок: 1 - берктер цорабы; 2 - итиндепьдт топай; 3 - келденец суппорт;
4 - рееольверлт бастиек; 5 - револьверлш бастиектщ суппорты;
6 - станина; 7 - суппорттар фартугы

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]
Kepi 6 Шпиндельдщ тура айналу жишп, мин-1:
шыбыкты нускасы 45-2000
патронды нускасы 36-1600
журдек нускасы 56-2500 Револьверлйс суппорттьщ 6epic саны:
бойлык 12 (0,035-1,6 мм/айн)
келденец 12 (0,02-0,8 мм/айн)
Токарлык автоматтар мен жартылай автоматтар. Автомат деп белшекп ецдеу цикшмен байланысты барлык козгалыстар, сонымен 6ipre дайындаманы орнату мен дайын белшекп ineinin алу белгшенген багдарлама бойынша жумысшыныц катысуынсыз автоматты турде орындалатын станоктарды атайды. Жартылай автоматтарда дайындаманы орнату, станокты icKe косу мен дайын белшекп ineinin алуды жумысшы журпзедй
Токарлык автоматтар мен жартылай автоматтар ембебап жене арнайыландырылган, келденец жене тш, 6ip жэне кепшпиндельд1 болып келедк Б1ршпинделын шыбьщты токарлык автоматтар револь- верл1, шипндш-кесюш жэне шшшдш-бойлык болып жштеледь Bip- шпиндельд1 токарлык-револьверл1 автоматтардыц эмбебап нускасыныц алтыпозициялы револьверлш бастиеп жэне келденец суппорттары болады.
Жаппай енд1р1сте кепшпиндельд1 токарлык автоматтар кецшен колданылады. Токарлык автоматтар, непзшен, кепаспапты станок- тар болып табылады. Оларды шпиндель саны бойынша 6ip жэне кепшпиндельд1, шпиндельдщ орналасуы бойынша келденец жэне TiK, аткаратын кызметше байланысты эмбебап жэне арнайыландырылган деп беледй
Б1ршпиндельд1 келденец токарльщ жартылай автоматтар кепкесюшп (центрл1 жэне патронды), Keinipriin жэне кепкесюшп-кеинрпш болып ж1ктелед1. Центрш станоктарда узындыгы диаметршен 6ipHeine есе улкен белшектерд1 центрлерге орнатып ецдейщ. Патронды станоктарда, непзшен, улкен диаметргн кыска белшектер онделедь Б1ршпиндельд1 жартылай автоматтар магазиндж курылгымен жаракталатын болса, онда олар автоматка айналады.
Токарлык Keinipriui жартылай автоматтар курдел1 niiiiiHfli белшектерд1 ецдеу кызметш аткарады. Белшекп мундай станоктарда 6ip немесе б1рнеше кесюштермен ендейдь Кесюш бойлык жэне келденец багыттарда Keinipri немесе эталон белшектщ nimiHiHe сэйкес козгалады. Keiuiprini жартылай автоматтарда ецдеущ кепкесюшп ецдеудегщен жогары кесу жылдамдыктарымен журпзуге болады.
Кепшпиндельд1 автоматтар мен жартылай автоматтар жумыс принцит бойынша параллель жэне пзбекп ерекеттеп автоматтар болып жштеледь
Квпкестшт1 токарльщ жартылай автоматтар. Кепкесюпт токарлык жартылай автоматтыц жумыс сулбасы 4.41-суретте келпршген. Дайындаманы (2) бойльщ (12) жэне келденец (3) суппорттарга орнатылган 6ip мезгшде жумыс гстейтш 6ipHeine кесмшпен ецдейдк Эркайсысы дайындамадагы ез белшн ецдейтш б1рнеше кесюштщ 6ip уакыттагы жумыс icTeyi бершген шшшдеп жэне елшемдеп белшеют суппорттар жумысыньщ карапайым, opi кыска циклдарында алуга, ягни ецдеу уакытын айтарльщтай кыскартуга мумюндж бередь Кепкесюшп жартылай автоматтардьщ жумысы жартылай автоматты циклмен журпзшедк Белшекл ineiuin алу, дайындаманы орнату, оны алдыцгы мен арткы топайлардыц патронында немесе центрлершде кысу, сондай-ак жартылай автоматты юке косу колмен журпзшедь Суппорттарды кесюштер1мен беру, дайындаманы ецдеу, суппорттарды бастапкы жагдайына кайтару жэне жартылай автоматты токтау автоматты турде журпзшедь
Кепкесюпт жартылай автоматта бойльщ суппорт (12) планкалар- мен (6,8) 6ipre жылжымайтын сызгьшща (10) байланысты козгалады. Мунда суппорттыц ролип (7) сызгыштьщ жумыстык бойымен дома- лап, оган сершпемен (11) удайы кысылады. Бойльщ суппорттыц жумыс циклы мынадай: суппортты ецделетш дайын дам ага жедел беру {а - б учаскеа); роликтщ (7) сызгыштыц (10) конустьщ бепмен козгалганда кесюштердщ eHyi (б - в учаскеЫ); жумыстьщ беркте дайындаманы кыра кесу (в - г учаскесО; суппорттьщ келденец багытта cepniHi (г - д учаскеа); суппорттьщ бойльщ беркте бастагщы жагдайына тез кдйтуы (д е, е - ж, ж з учаскелер1) жене оныц алга, бастапкы жагдайына жылжуы (з- а учаскесГ).
Суппорттьщ ецдеу соцындагы cepniHi (шамамен 1 мм-ге) жене артка кайтуыныц соцында бастапкы жагдайына Kenyi (г - д жене з - а траекторияларыныц учаскелер1) планкалар (6, 8) кемепмен жузеге асырылады. Ею планка да суппортпен 6ipre козгалады, мунда планка (6) суппортпен салыстырганда бойльщ багытта цозгала алады. Суппорт жумысыныц басында олар 6ip-6ipiMeH децестер1мен туйкетшдей erin орналастырылады (4.36-суретп карацыз). К^ыра кесудщ соцында планка (6) TipeMe (9) устше шыгып, планкамен (8) салыстырганда оцга ыгысады, осыныц нетижесшде оныц децестер1 планканыц (8) ойымда- рына карама-карсы орналасады. Суппорт (12) ролик (7), сызгыш (10), планкамен (8) 6ipre сершпенщ (11) ecepiHeH планканыц (8) ойымыныц терецд1гше дешн артка жылжиды. Осыныц непзшде, суппорт артка кайтцанда, кесюштер ецделген бетке жанаспайды.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.41-сурет. KemecKiiumi жартылай автоматтыц жумыс сулбасы:
1 - алдыцгы топай; 2 - дайындама; 3 - келденец суппорт; 4 - арткы топай; 5,9- т/ремелер; 6, 8- планкалар; 7-ролик; 10- сызгыш; 11 - cepinne;
12 - бойлык суппорт

Бойлык; суппорт бастапкы жагдайына кайтканда, планка (6) екшпп иреме (5) устше шыгады да, солга, бастапкы жагдайына ыгысады. Осыньщ нетижесшде суппорт кескиптер1мен, сызгыш (10) жвне планка (8) бастапкы жагдайына (а нуктей) орналасады.
1Н713 квпкеск '1шт '1 жартылай автоматы (4.42-сурет) сериялы жвне жаппай OHflipic жагдайында TicTi доцгалактар, бшштер, сакиналар, фланецтер жвне баска да болшектердщ дайындамаларын патрон да немесе центрлерде кепкесюпт блок немесе KOuiipri кемепмен алгашкы жвне таза ецдеуд! жогары ешмдшште журпзедй Станокты автоматты желне косу га болады.
13 INCLUDEPICTU
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·–
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·–
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·–
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·–
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·–
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·4.42-сурет. IH7I3 квпкесшшт1 жартылай автоматы:
1 - твменгл станина; 2 - алдыцгы топай; 3 цундац; 4 - шпиндель; 5 - 6epicmep цорабы; 6 цалцанша; 7 келденец суппорт; 8 бойлыц суппорт; 9, 17-квадрат тутцалар; 10 жылжымалы mipeiue; 11 командоаппарат; 12 Keutipzi сызгыш; 13- жогаргы станина; 14 шкаф; 15 артцы топай; 16 педаль

Теменп станинада (1) басты козгалыс механизм! жвне шпиндел1 (4) бар алдьщгы топай (2) орнатылган. Теменп станинаныц бойлык багыттауыштарымен арткы топайды (15), ал келденен багыт- тауыштарымен 6epic механизм! бар келденец суппортты (7) козгалтуга болады. Жогаргы станинада (13) оныц багыттауыштарымен козгалатын бойлык; суппорттьщ (8) 6epic корабы (5) бектлген. Топайдыц алдыцгы панелшде станокты баскару туйменнктер! бар калкднша (6) орналастырылган. Бойлык. суппорттьщ оц жагында кеппрпш сызгыштыц (12) жылжымалы кронштейн!, бойлык суппорттьщ жумыс циклын баскаратын командоаппарат (11) жене жылжымалы TipeMe (10) бектлген. Квадрат туткалармен (9, 17) тшсшше бойльщ (8) жене келденец (7) суппорттардыц жылжымала- ры реттелед1. Педальмен (16) арткы топай пневможуйесшщ жумысын баскарады. Басты козгалыс механизмшщ белдшт! бершкй купдакпен жабылган. Станоктыц электр жабдыгы - шкафта (14), ал пневмоап- паратурасы станинаныц (1) корпусында орналастырылган. Басты козгалыс электркозгалткышы станинаныц iniiHfle, алдыцгы топайдыц астына орнатылган.
1Н713 кепкескшт жартылай автоматыныц техникалык
сипаттамасы
©цделетш дайындаманыц ец улкен диаметр!, мм:
станина устшде
400

суппорт устшде
250

©цделетш дайындаманыц ец улкен узындыгы, мм
500, 710

Шпиндельдщ айналу жийпгшщ саны
14

Шпиндельдщ айналу жшлш, мин1
63 - 1250

Бойльщ суппорттьщ 6cpic саны
13

Бойльщ суппорттьщ 6epici, мм/айн Бойлык суппорттьщ жедел козгалысыныц
25 - 400

жылдамдыгы, мм/мин
3500

Келденец суппорттьщ 6epic саны
13

Келденец суппорттьщ 6epici, мм/айн Келденец суппорттьщ жедел козгалысыныц
25 - 400

жылдамдыгы, мм/мин
3500

Басты козгалыс электркозгалткышыныц куаты, кВт Басты козгалыс электркозгалткышыныц айналу
17

жиинп, мин1
1470

Суппорт 6epici электркозгалткышыныц куаты, кВт
1,5


Kenumundenbdi автоматтар. Жумыс принцип! бойынша шпиндеш келденец орналаскан кепшпиндельд1 автоматтар- ды параллель ерекетп жене Т1збекп ерекетп деп жжтейдй Параллель ерекетп автоматтарда белшектерд1 ецдеу кезшде ep6ip шпиндельде технологиялык про- цеспен карастырылган барлык; ерекеттер 6ip уакытта аткарылады. Станок жумысы циклыныц соцында канша шпиндель жумыс жасаса, соншама дайын белшек алынады (4.43-сурет).
Ti36eKTi ерекеттеп кепшпиндельд! автомат жумысыныц сулбасы 4.44-суретте керсетшген. Алты шпиндель (6) б1ртутас шпипдельдж блокка (1) шецбер бойымен орналастырылган. Осы блоктыц айнала- сында алты келденец суппорт (2), ал орталык гильзада (4) барлык шпиндельге ортак бойлык суппорт (5) козгалады.
Бойлык суппорт алтыжакты eTin жасалган, оныц ep6ip жагына TnicTi аспаптары бар устагыштарды кондырады. Келденец суппорттар 6epicTi дербес жудырыкшалардан, ал бойлык суппорт 6ip ортак жуды-
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.45-сурет. АлтышпиндельдХ токарльщ автомат

1Б265- 6К токарлык алтышпиндельд! автоматыныц техникалык сипаттамасы
Шпиндель саны
Шыбыктыц ец улкен диаметр^ мм Шыбьщтыц ец улкен узындыгы, мм Шпиндельдш айналу жиЫп, мин1 кэд1мп нуск.асы журдек нускасы Суппорт саны бойлык; келденец
Калыпты жудырыкшалар кезшдеп суппорттыц ец улкен журим, мм: бойлык келденец:
жогаргы жэне теменп ортацгы
Бакылау сурактары
Токарлык топ станоктарында косымша арнайы курылгылар аркылы кандай операцияларды орындауга болады?
Токарлык топ станоктарыныц Heri3ri THirrepi туралы айтып бер1щз.
1341 станогыныц моделж жжтеп берщ1з.
Токарлык-винткескш станоктыц конструктивтж жинакгалуы туралы айтыцыз.
16К20 модель/и токарлык-винткескш станоктыц кинематикалык сулбасынан (4.6-cypeiri карацыз) шпиндельдщ максималды жэне минималды айналу жишгшщ, суппорттыц минималды бойлык бергсшщ -пзбектерш керсепщз.
16К20 модельд1 станоктыц кинематикалык сулбасы бойынша максималды бойлык 6epicTi есегггецп.
Токардыц жумыс орны калай жабдыкталады?
Токардыц жумыс орны кандай техникалык куралдармен жарак-
талады?
Токарлык ецдеудщ Heri3ri турлер1 айтып берицз.
Токарлык станоктарда ецдеу кезшде кандай кесюш аспаптар колданылады?
Кескнн аспап токарлык-винткескш станокта калай бектлед1?
Дайындамаларды бекггетш икемкуралдар жэне токарлык станоктардыц косалкы аспаптары туралы айтып 6epini3.
Сырткы беттерд1 ецдеу ушш кандай кескштер пайдаланылады?
Шетжактар мен кемерлерд! ецдеуде колданылатын кеск!штерд1 атацыз.
Жырашыктарды ою жене дайындамаларды белт кесу туралы айтып 6epini3.
Токарлык станокта бургыларды бекггу тесшдер1 туралы айтып берщ1з.
TeciKrepfli уцплеу жене уцгылау кай кезде журпзшед1? Токарлык станоктарда бул операциялар калай аткарылады?
Сырткы жене iuiKi конустык беттерд! ецдеудщ кандай тэсшдер! бар?
Центрлж тесштер калай ецделейд1?
ГНопндйс ецдеуде колданылатын аспапты атацыз.
ITiuiiHfli беттерд1 ецдеущ кандай тэсшдермен журпзед!?
Сырткы жене iuiKi буранда кесу тесшдерш жене аспаптарын атацыз.
1512 6ipTipeKTi карусельд1 станоктыц курылысын тусшдфш берщз.
Токарлык-револьверл1 станоктардыц жжтел^мш айтып 6epini3.
Токарлык автоматтар мен жартылай автоматтар жштелшш айтып бер1щз. Бул станоктарда кандай жумыстар орындалады?
4.41-суретте келпршген кепкесмпт токарлык жартылай автомат- тыц жумысын TyciHflipin 6epim3.
27 1Б265-6К алтышпиндельд1 токарлык автоматы кандай жумыстар аткарады? Оныц Heri3ri тушндерш атацыз.
5-ТАРАУ БУРГЫЛАГЫШ СТАНОКТАР
Бургылагыш станоктардьщ непзп Typjiepi жэне белплену!
Бургылагыш станоктар тутас материалдагы гесжтерд1 евдеуге, дайындамадагы бургыланган тесштерщ кецейте бургьшауга, уцгшеуге жвне уцгьигауга, iuiKi бурандаларды кесуге, табакшалы материалдан дисмш Keciji алуга арналган. Бул операциялар бургы, унгы, уцгылагыш жене баска да аспаптармен аткарьшады.
Станоктьщ Heri3ri napaMerpjicpi ретшде TeciKTi бургылаудын ен улкен шартты диаметр!, шпиндельдщ шыгарылымы жэне максималды ЖYpici, т.б. есептеледь
Крлданылу саласына байланысты станоктар вмбебап жвне арнайы болып белшедь Эмбебап станоктардьщ мынадай непзп THirrepi бар: 6ip жвне кепшпиндельд1 тис бургылагыш станоктар (5.1-сурет); радн- ал бургылагыш станоктар (5.2-сурет); терен бургылайтын келденен бургылагыш станоктар (5.3-сурет) жвне келденец центрлепш станоктар.
Бургылагыш-кецейпаш станоктар станоктар жштел1м! бойынша екшпп топка жатады, топ пшнде оларды типтерге беледк 1 - TiK бургьшагыш станоктар; 2 - б1ршпинделвд жартылай автоматтар; 3 кепшпиндеяьдй жартылай автоматтар; 5 - радиал бургылагыш станоктар; 8 - келденен бургылагыш станоктар; 9 - вртурл! бургылагыш станоктар.
Станок модельдерш epinTep жвне сандармен белплейдй BipiHiiii сан станоктыц к;ай топка, ал екшнп сан кай типке жататынын керсе- те;ц, уш>нш1 жвне тертшнп сандар станок немесе ецделетш белшек мелшерш сипаттайды. BipiHmi саннан кешнп epin станоктыц осы модел! жетиицршгешн керсетедй Егер epin белгшенущц аягында турса, бул Heri3ri модельдщ базасында одан ерекше станок жасалганын керсетед1.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. Радиол бургылагыш станоктар: а - жалпы мацсаттагы стационарлы; б - станинаныц багыттауыштарымен жылжитын колоннасы бар станок; в - рельс бойымен жылжитын; г тасымалды
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. Терец бургылагыш станоктар: а айналатын бюлшектерд'1 терец бургылауга арналган келденец бургылагыш станок; б - цозгалмайтын белшектердг терец бургылауга арналган келденец бургылагыш станок;
Dr - кесу цозгалысыныц багыты; Ds - 6epic козгалысыныц багыты
Мысалы, 2Н118 модельд1 станок - TiK бургылагыш станок, ецделетш тесштщ максималды диаметр! 18 мм, 2118 жвне 2А118 модельд1 ста- ноктармен салыстырганда жетшд!ршген станок. 2Н118А моделкщ станогы да т1к бургылагыш станок болып келед1, ецделетш тесж диамет- pi 18 мм, 6ipaK бул станок автоматтандырылган жэне аз сериялы мен сериялы eHflipic жагдайында жумыс icTeyre арналган.
TiK бургылагыш станоктыц куры лысы
TiK бургылагыш станоктарда басты козгалыс - шпиндельдщ бектлген аспаппен 6ipre айналуы, ал 6epic козгалысы шпиндельдщ TiK жылжуы болып келедь Дайындаманы, эдетте, станок столына немесе оныц габаритпк елшемдер! улкен болса, 1ргетастык плитага орнатады. Дайындама мен шпиндель тесжтерш дайындаманы жылжыту аркылы сайкестецщредь
2Н125 станогы эмбебап тш бургылагыш станогы болып та- былады жэне орташа мелшердеп TiK бургылагыш станоктардыц конструктивтш гаммасына (шартты бургылау диаметр! тшсшшс 18, 25,35 жэне 50 мм болатын 2Н118,2Н125,2Н135,2Н150 станоктары) жа- тады. Бул гаммадагы станоктар езара кецшен б1рыцгайландырылган. Агрегаттык жинактау жэне циклды автоматтандыру мумкшдт осы станоктардыц нспзшде арнайы станоктарды жасауды камтамасыз етедй
2Н125 TiK бургылагыш станоктыц техникалык сипаттамасы
13 TOC \o "1-5" \h \z 14Бургылаудыц ец улкен диаметр^ мм 25
Шпиндель конусы Морзе №4
Шпиндельдщ ец улкен естк жылжуы, мм 250
Шпиндель шыгарылымы, мм 300
Шпиндель ушынан столга дсшнп кашыктык, мм 30 - 750
Шпиндельдщ айналу жиипп, мин'1 31,5 - 1400
Шпиндельдщ айналыс жииппшц саны 12
Bepic, мм/айн 0,1 1,2
Bepic саны 9
Басты козгалыс электркозгалткышыныц куаты, кВт 4,5
Электркозгалткыш бЫгшщ айналу жишйт, мин-1 1500 15
Станоктыц (5.4-сурет) станинасына (колоннасына) (1) непзп тушн- дер орналастырылады. Станинаныц тш багыттауыштары бар, олар- мен стол (9), бургылагыш бастиек (3), шпиндель (7) жвне козгалткыш
козгалады. Жылдамдыцтар жэне 6epicTep кораптарын басцару - туткалармен (4), ал кол 6epiciH басцару штурвалмен (5) журпзшедь ©цдеу терецдпш цадагалау лимб (6) бойынша атцарылады. Kefi6ip мо- дельдерде электр жабдыгы шкафта (12) орналастырылады. 1ргетастык плита (11) станоктыц Tiperi кызметш аткарады. Орташа жвне ауыр станоктарда оныц жогаргы бетш дайындаманы орнату ушш пайдаланады. Кейде 1ргетастык плитаныц iniKi цуыстары салкындатушы-майлаушы суйыцтыцтардьщ (СМС) сыйымдылыгы реинде пайдаланылады. Станоктыц столы дайындаманы бекпуге арналган. Стол жылжымалы конустык TicTi доцгалак жубы жвне журютж винт аркылы туткамен (10) жылжытылады), жылжымайтын (алмалы-салмалы) немесе айналмалы (ащылмалы) болуы мумкш. Столды станинаныц багыттауыштарына кондырады немесе 1ргетастык плитага орнатылган тумба туршдс жасайды.
Салкындатушы суйьщтык шланга (8) аркылы электр сорабымен бершедь Бургылагыш бастиектщ тушндер! де сорап кемепмен майла- нады. Баска тушндер колмен майланады.
сурет. 2Н125 A Modenbdi mix бургылагыш станок: 1 - колонна (станина); 2 цозгалтцыш;
бургылагыш бастиек;
жылдамдыцтар жвне 6epic крраптарын ауыстырып-цосцыш тутца;
5 цол берШнщ штурвалы;
- ецдеу терецдтн цадагалау nim6ici;
- шпиндель: 8 салкындату сотосы;
- стол; 10 - столды квтеру тутцасы;
11 1ргетастыц плита;
- электр жабдыцтар шкафы
Бургылагыш бастиек (5.5-сурет) шойын куйма туршде болады, оган жылдамдыктар жэне берктер кораптары, шпиндель мен баска да механизмдер кондырылады. Жылдамдыктар корабыньщ eKi жэне уштэжд1 TicTi доцгалактар блогы бар, оны тутка (15) кемепмен ауыстырып косады да, шпиндельге турлше бурыштык жылдамдыктар бершедь Муны ауыстырып-косылатын блоктармен 6ipiKTipmreH аша- лар бектлген штангаларга козгалыс 6epeTiH жудырыкшалыткп механизммен гске асырады. Мысалы, 2Н135 моделвд станоктыц жылдамдыктар корабы мен емжылдамдыкты электркозгалткышы
камтамасыз ететш айналыс жишптнщ он eKi сатысы (31,5-тен 1400 мин^-ке дейш) бар. Жылдамдыктар корабын бургылагыш басти- екке (4) устщп жагынан бекггед1.
Станоктыц шпиндел! айналысты жылдамдыктар корабындагы
шлицп берЫстен алады, бул шпиндельге 6ip мезгшде айналуга жэне гильзамен 6ipre еспк багытта жылжуга мумкшдш бередь Бургылау кезвде туындайтын ecTiK жуктемелер шпиндель гильзасына кондырылган мойьитректермен кабылданады.
Шпиндель айналысы кинематикалык пзбегшщ тецдеу1 темендепдей:
30(25 30 35 Y15 35^25( 15 50^ , немесенемесе немесе немесе л"
пг,т =1450 немесенемесе немесе немесе \мин шп 451,35 30 25 А 42 35^50^60 25J
Бергстер корабы (2) 0Д...1.2 мм/айн аралыгындагы тогыз 6epicTi камтамасыз етедь Берютерд1 ауыстырып косу туткамен (3) юке асы- рылады. Берютер корабы айналысты шпиндельмен z = 34 z = 60 ткгп доцгалактары аркылы туракты бершсте болатын жылдамдыктар корабыньщ VIII бштнен алады.
Шпиндель 6epiciHin козгалысы кинематикалык пзбегшщ тецдеу1 темендепдей:
. 3419(16 31 45У26 31 36^ 1 , ,, . . Sum -1 urn.айн. немесе немесе - немесе немесе х тс 3 -15мм / айн.
т 60 54 ^45 31 15Л36 31 26J 60
К^озгалысты механизмнщ (6) штурвалынан (5) рейкалы берйпс (7) аркылы т шел ей шпинделыпн (8) гильзасына беру Мф муфтасыньщ icKe косулы кезшде жузеге асырылады. Суретте тертшпиндельд! бастиек орнатылган станоктыц шпиндел1 керсетшген.
Шпиндель конусынан аспапты алу ушш жудырыкша (18), каптама
жэне кундактан (19) туратын арнайы механизм колданылады.
сурет. Бургылагыш бастиек: а жалпы кврШЫ; б - кжематикальщ сулбасы; I - жылдамдьщтар цорабы;
2 - 6epic цорабы; 3 - тутца; 4 - бастиек корпусы; 5 штурвал; 6 -механизм;
7 - рейкалы бертс; 8 - 6ip немесе Gipneiue аспапца арналган шпиндель; 9 - гильза; 10- автоматтандырылган станокты басцару панели II ~ эмбебап станокты басцарудыц туймешшт стансасы; 12 ецдеу терецдтн орнату механизм!;
шпинделъдг удемай жылжыту механизму 14 - шпиндельдг удемелi жылжыту механизмтщ электр жетпегг; 15 тутца; 16- еюжылдамдыцты электрцозгалтцыш; 17 цаптама; 18 - жудыръщша; 19 цундац; Мфмуфта
Шпинделвд кетергенде, каптама бургылагыш бастиек корпусыныц теменп кабыргасымен усталып турады, ал шпиндель жогары кетерше 6epefli де, оган топсалы бектлген жудырыкшаны шеспре кетедь Жудырыкшаныц Ty6i каптамага тipeлiп, жудырыкша буралады да, аспапты шпиндель конусынан итерш шыгарады.
Станоктарды кажетп ецдеу терецдтне жеткен кезде, механикалык 6epicTi автоматты турде ажырататын курылгылармен жарактайды. 0цдеу терецдт бастиектщ сол жагына кондырылган механизм (12) кемепмен орнатады. Механизм TicTi жуппен юке косылады. Оныц бургылау терецдтн орнататын жудырыкшалары жэне peeepci бар автоматты ажыратуды icKe асыратын дискш болады.
Кемекип жургстерге шыгындалатын уакытты шпиндeльдi жеделде- те жылжытатын электржетекп (14) механизм (13) кемепмен азайтуга болады. Эмбебап станокты баскару - туймепнкп станса (11), ал авто- маттандырылган станокты баскару панель (10) кемепмен ioce асыры- лады.
Радиал бургылагыш станоктыц курылысы
Радиал бургылагыш станокта (5.6-cyperri карацыз) дайындама тестнщ eciH шпиндель еслмен сэйкестещцруд1 шпиндельд1 жылжымайтын дайындамага байланысты жылжыту аркылы журпзедь Конструкциясы бойынша радиал бургылагыш станоктарды жалпы максаттагы станоктар; габариттш елшемдер1 улкен дайындамалардыц TeciKTepiH ецдеуге арналган тасымалды станоктар (станоктар кетерпш крандармен тасымалданады жэне тш, келденец мен келбеу тесштерд1 ецдейд1) жэне арбаларга кондырылган ездтнен журетш станоктар деп жжтейд1.
Дайындаманы 1ргетастык плитага (Б) немесе столга (А) беютед! (5.6-сурет). Гргетастык плитага бурылмалы колонна (В) кондырылады, ал колоннага кетеру механизм! (Г) кемепмен козгалатын жец (Е) орнатылады. Жылдамдыктар жэне 6epic кораптарынан туратын бургылагыш бастиект1 (Д) жец бойымен колмен жылжытады. Аспапты дайындамага сэйкестенд1руд1 жецш буру, оныц бойымен бургылагыш бастиект1 жылжыту аркылы журпзедь
Басты цозгалыс - шпиндельдщ z = 33/39 TicTi бершнп, Мф1 фрикциялык муфтасы жэне шпиндель айналыс жиипгшщ бер1лген аукымын (24 теориялык жэне 21 практикалык мэнш) камтамасыз ететш жылдамдыктар корабыньщ уш косарланган блоктары (Б1, Б2, БЗ) мен
сурет. Радиол бургылагыш станоктьщ кинематикальщ сулбасы:
А - стол; Б гргетастьщ плита; В - бурылмалы плита; Г- кетеру механизм!;
Д - бургылагыш бастиек; Е - жец; Б1,...,Б7- блоктар; 1 - кетеру сомыны;
- шнпйректер жуйеа; 3 - цысу сомыны; 4,6 - маховиктер; 5 - штурвал; Мф1,..., Мфб - муфталар; Ml, М2-электрцозгалтцыштар;
Kl, К2 - бурамдьщтар
6ip упгик блогы (Б2) аркылы (Ml) электркозгалткышынан айналуы. Б4 блогы TicTi бершстщ ею доцгалагы да шшстен шыккан кездеп жагдайда болуы мумкш, бул кезенде шпиндель колмен онай буралады. Мф1 муфтасы кемепмен шпинделын реверстеу журпзшедь
Шпиндельдщ айналыс жиипл максималды болганда, онын жете- riHiH кинематикалык Ti36eri тендеуш мына турде келт1руге болады: 13 SHAPE \* MERGEFORMAT 1415
J 33 33 29 37 48
= 1500
^39 35 37 28 30)
л -3-13 =2,5мм/айн. 13 SHAPE \* MERGEFORMAT 1415
^max беркш алу ушш МфЗ муфтасын кке косады.
KeMexuti цозгалыстар. Бургылагыш бастиекп жылжыту z = 16 TicTi доцгалагы (А-А тингш карацыз) жэне жецге бектлген рейкамен косылган z = 24 доцгалагы аркылы маховикпен (6) кке асырылады. Бастиект! кысу гидравликалык жолмен журпзшедй
Жецд1 miK жылжыту М2 реверсивп электркозгалткыштан TicTi бершктер z = 24/45; 16/40 аркылы кетерпш (1) жэне кыскыш (3) ек1 сомыны бар журктш винтке козгалыс беру аркылы icKe асырылады. Журктш винт айналганда сомын (1) еркш айналады, ал сомын (3) винт бойымен жогары жылжып, жецнщ кыскыш курылгысын бо- сатады. Будан кешнп козгалысында сомынньщ (3) жиегшдеп истер сомынньщ (1) TicTepiMeH mmcin, сомын (1) айналуы токтайды да, ол жецмен 6ipre жогары немесе темен (электркозгалткыштьщ айналу багытына байланысты) козгалады. Сомын (жец де) кажетп бшктшке жеткенде, электркозгалткыш айналу багытын езгертед1; кыскыш сомын (3) карама-карсы багытта козгалып, сомын (1) шшкшен шыгады да, бейтарап жагдайга келед! жэне иптректер жуйеа (2) аркылы жещп кысады. Мфб муфтасы механизмд1 кетеру жетегш аскын жуктемеден сактандырады.
Бургылаушыныц жумыс орнын уйымдастыру
Бургылаушыньщ жумыс орнын утымды уйымдастыру жумыстьщ толык каутйздтн камтамасыз етуд1, жумыстьщ Topri6i мен калыпты жагдайларын орнатуды, сондай-ак жумыс орнын таза устауды карас- тырады.
суретте тк бургылагыш станокта жумыс гстейтш бургылау- шыньщ, ал 5.8-суретте радиал станокта жумыс гстейтш буркылаушыныц жумыс орны керсетшген.
800
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. Пк бургылагыш станокта жумыс icmeumin бургылаушыныц жумыс орны: а - жалпы KepiHici; б сызбадагы KepiHici; 1 - бургылагыш станок;
- цабылдаушы стол; 3 - сере; 4 - столдыц жабдыцца арналган серетугыр;
5 - дайындамалар ыдысы; 6 планшет; 7 - агаш торквз; 8 - аспаптыц тумба
1000
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. Радиал бургылагыш станокта жумыс icmeumin бургылаушыныц жумыс орны: а - жалпы KepiHici; б - сызбадагы KepiHici; / -радиал бургылагыш станок;
- цабылдаушы стол; 3 - сврелер; 4 - жылжымалы цабылдаушы стол;
5 - корпустыц белшектерге арналган тугыр; 6 агаш торквз; 7 планшет
Жумыс орнында (5.7-сурет) бургылагыш станокпен (1) катар ецделетш дайындамалар ыдыстары (5) койылатын кабылдаушы стол
орналастырылган, сонымен катар икемкуралдар сакталатын сере
, кескки, елшеуйш жэне кемекый аспаптарга арналган тумба (8), столдык жабдыктарга арналган серетугыр карастырылады.
Аспаптык тумбада жумыстык сызбалар мен технологиялык кужаттамага арналган планшет (6) орнатылган. Станок жанына аяк астына койылатын агаш торкез (7) орнатылган, оган бшктш реттелетш бургылаушыньщ айналмалы орындыгы орналастырылады.
Радиал бургылагыш станокта жумыс (стейтш бургылаушыньщ жумыс орны да (5.8-cypeTTi караныз) алдьщгы жумыс орны сиякты уйымдастырылады. Радиал бургылагыш станокпен (1) катар жумыс орны аспап сакталатын аспаптык шкаф (2), жылжымалы кабылдаушы стол (4), корпустык белшектерге арналган тугыр (5), икемкуралдар сакталатын серелер (3), бургылаушыньщ аягы астынан койылатын агаш торкез (6) жэне жумыстык сызбалар мен технологиялык кужаттамага арналган планшетпен (6) жаракталады. Агаш торкезге бургылаушыньщ айналмалы орындыгы орнатылган.
Бургылагыш станоктарда ецдеу технологиясы
Бургылагыш станоктарда тек кана теактерд1 бургылау гана емес, тесштерд1 ецдеудщ баска да технологиялык операциялары аткарылады. Заманауи бургылагыш станоктарда келеи жумыстар орындалады:
етпел1 жэне 6iTey тесштерд1 бургылау (5.9,а-сурет);
те<лктер;и улкен диаметрге бургылап кецейту (5.9,б-сурет);
квалитет1 жэне бетшщ кед1р-будырлык параметр! жогары тес1ктерд1 алу ушш орындалатын уцгшеу (5.9,в-сурет);
бургыланган тесштердщ бас жагында винт жэне болт калпак- шаларына арналган жазык Ty6i бар уяларды жасау ушш уцпштеу;
ецделетш бета и жогары дэлд1п мен кед1р-будырлыгын камтамасыз ету максатында цилиндрлш жэне конустык тесштерд! уцгылау (5.9,д-сурет);
теактщ тыгыз жэне тепе бетш, сондай-ак, Ra 0,63...0,08 мм кед1р-будырлыгын алу ушш тес1ктер.ш шыцдалган болат роликтер1 немесе шарик-iepi бар арнайы устауыштармен беттк сыгымдау (5.9,е-сурет);
imKi бурандаларды iimd бурандакесшшпен кесу (5.9,ж-сурет);
тейк ейне перпендикуляр Teric 6erri алу ушш сырткы жэне iniKi децесшелердщ тупбеттерш тепстеп кесу (цековкалау) (5.9,з-сурет).
Бургылагыш станоктардыц технологиялык мумкшд1ктер1 аталган жумыстармен гана шектелмейдк Оларда куыс тойтармаларды жиектеп айналдыру, кепкырлы тейктерд1 евдеу, т.б. операцияларды орындауга болады.
Тейктерд! бургылагыш станоктарда евдеуд1 турлше аспаппен (бургы, уцп, уцгш, уцгылагыш, iixiKi бурандакескш) журпзедь












Аспаптарды бекггуге арналган икемкуралдар. Бургы, уцгылагыш, уцгы жэне баска да кескш аспаптарды бургылагыш станоктыц шпинделше бекпу ушш келей кемекип аспаптар колданылады: e inejii бургылау телкелерй бургылау патрондары, устауыштар, т.б.
Omneni конустыц твлкелер аспап цуйрыцшасы конусыныц uemipi станок итиндемндегх конус ненпрше сэйкес келмегенде, конустык куйрыкшасы бар кескш аспапты бекпуге арналган.
9тпел1 телкелердщ сырткы жэне iiuni беттерш Морзе конусыньщ жет1 HeMipi (0-ден 6-га дейш) бойынша жасайды. Телкеш бургымен 6ipre станок шпинделшщ конустык уясына енпзедй Егер 6ip телке жеткшказ болса, онда 6ipHeme телке 6ip-6ipiHe кипзе отырып
колданады.
Бургылау патрондары турл1ше конструкцияларда жасалады, солар- дын шпнде Hemruiepi жудырыкшалы жэне цангалы патрондар болып табылады.
Ушжудырьщшалы бургылау патроны (5.10-сурет) imme келбеулете орналастырылган уш жудырыкша (1) бар корпустан турады. К,аптама (3) патрон корпусынын TeciriHe енпзшетш арнайы юлтпен (4) айналады, ол айналганда сомын да (2) айналады. Бул кезевде кыскыш жудырыкшалар патрон есшен алшактай отырып кетершед1, олардьщ арасында TeciK тузшед1 де, оган бургыньщ куйрыкшасы кипзшедь Каптама карсы багытка айналганда жудырыкшалар 6ip-6ipiHe жакындап, аспапты бекгтедь epi оны патрон eci бойынша багыттайды.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
а б
5.10-сурет. Ушжудырьщшалы бургылау патроны: а жалпы Kepmici; б - патрон цурылысы: 1 - жудырыкшалар;
2 - сомын; 3 - цаптама; 4 - кшт

Етжудырыцшалы бургылау патроныныц (5.11-сурет) аткаратын кызмеп ушжудырыкшалы патрондшне уксас, 6ipaK оньщ конструк- циясы карапайымдылау болганымен, аспаптьщ патрон eci бойынша HCiirpjieHyi 6ipiuaMa темен. Бул патрондарда аспаптьщ куйрыкшасы Т-терпдес ойыктармен козгалатын eKi жудырыкшамен бекггшедь Бул жудырыкшалар он жэне сол бурандасы бар винт аркылы кшт кемепмен жакындатылып-алшактатылады.
I
5.11-cypem Емжудырыцшачы 5.12-cypem. Цангалы бургылау патроны: бургылау патроны 1 - цуйръщша; 2 - цилиндрлт бвлт;
- ттктелген телке; 4 сацина
Цангалы бургылау патроны (5.12-сурет) цилиндрлш куйрыкшасы бар Kimi диамстрл1 бургыларды бекггуге колданылады. Мундай патронныц корпусыныц 6ip жагы - патронды шпиндельге бекггуге арналган конустык куйрыкшалы (1), екшпп жагы конустык Teciri жэне сырткы бурандасы бар жуандатылган цилиндрлш белжтс болып келедк Патронныц бурандалык белiпне сакина (4) буралады, оныц шшде конустык кырнауы, ал сырт жагында бургыны колмен коюды жецшдететш торлы бурлемеа бар. Патронныц конустык теагше бектлетш аспап диаметрше сэйкес келетш цилиндрлш Teciri бар ti- лштелген конустык цанга орнатылады. Сакина патрон корпусыныц бурандалык бетпне буралып кипзшгенде, цанганыц конустык бейн кысады да, ттктелген белштершщ жакындауы ece6iHeH аспап куйрыкшасын беютедь
Тез алмастырмалы бургылау патрондары (5.13-сурет) ецдеу процей кезшде кескш аспапты тез алмастыруга пайдаланылады, бул косалкы уакытты кыскартуга, тшсшше, тесштерд1 ецдеуде жумыс ешмдшпн арттыруга мумкшдш бередг
Алмастырмалы (5) телкенщ конустык тестне (1) тийт елшемдеп конустык куйрыкшалы кеск1ш аспапты орнаткан соц, телке патрон корпусыныц (6) цилиндрлт TeciriHe кондырылады. Осыныц непзшде сакина (3) жогаргы жагдайына кeтepiлiп, eKi шарик (4) корпус Teciri мен сакина (2) бунагына туседь Сашина темендегенде, шариктерд1 ал- мастырмалы телке (6) ойындысына енуге мэжбурлейд1 де, телкеш патрон корпусына 6epin беютедь Бул жагдайда аспапты алмастыру станокты токтатусыз журпзшедь Ол ушш сол колмен сакинаны (3) шет жогаргы жагдайга кетеред], сонда шариктер ортадан тепюш куштердщ осершен алшактап, алмастырмалы телкеш (5) босатады. Аспап 6eici- тшген алмастырмалы телке он колмен патрон корпусынан оцай шыгарылады, ал оныц орнына жаца аспап бектлген телке кондыры- лады. Аспабы бар телке патронга сакина (3) теменп жагдайга тускенде бектледй Патрон жинагына тшктелген телкелер жиынтыгы Kipeyii.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
5.14-сурет. вздггтен орнатылатын бургылау патроны:
1 - корпус; 2 - cepinne; 3 -жетектеме; 4 MOUHHmipeK; 5 - беттюш сацина; б- устауыш; 7-муфта
5.15-сурет. Уцгылагышца арналган тецселмел1 устауыш:
1 - цуйрыцша; 2 - вюиелт;
3 - шарик; 4 - корпус; 5 - штифт; б - тецселме бвтк

Аспапты uieiuin алуга арналган сыналар (5.16-сурет) станок шпин- дел!нен аспаптарды, аспаптары бар етпел! телкелердь патрондар мен устауыштарды uieuiin алуга арналган. Сыналар жазык (5.16,а-сурет) жэне радиустык (5.16,б-сурет) болып келедк Осындай максатта арнайы эксцентрики юлгп де (5.16,в-сурет) колдануга болады.
Дайындамаларды орнатуга жене бекггуге арналган икемкурал- дар. Дайындамаларды бургылау станоктарыныц столында бекпущ Typjiime конструкциядагы машиналык кыскыштар, бурыштыктар, призмалар, кыскыш тесемдер, устаткыштар, кондукторлар жэне б!ркатар арнайы икемкуралдар кемепмен жузеге асырады.
16-сурет. Аспапты шешт туга арналган сыналар: а - жалщ; б радиустьщ; в - эксцентриктг кит
Ycmamцыштар, призмалар, бурыштъщтар (5.17-сурет) конструкция- сыньщ карапайымдыгы мен вмбебаптыгына байланысты кецшен Колданылады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. Устатцыштар (а), призмалар (6) жоне бурыштыцтар (в): 1 - дайындама; 2 - винт
Устащыштар (5.17,а-сурет) дайындамаларды станок столында бекпу кызметш аткарады. Призмалар (5.17,б-сурет) бургылау кезшде цилиндрлш дайындамаларды орнатуга колданылады. Устащыштар мен призмалардын конструкциясы ете карапайым жэне оларды колдану технологиясы суретте туашкп болса, ал бурыштыктардыц конструкциясы турлнпе: катац жэне реттелетш болуы мумкш. Катац бурыштыктардьщ (5.18,а-сурет) 90° бурыш жасап орналаскан ей cepeci бар, бул базалык 6eri мен тейк eci тшбурыш жасап орналаскан белшектерд1 ецдеуге мумкшдш бередь Реттелетш бурыштыктарда (5.18,6-сурет) ей серенщ 6ipeyi езшщ жагдайын екшппйне Караганда 0-ден 90°-ка дешн езгерте алады. Реттелетш бурыштыктыц бул ерекше- лпт eci базалык бетке 90°-тан езгеше бурышпен орналаскан тейктерщ ецдеуге мумкшдш бередь
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. Винттт машиналыц цысцыштар:
- винт; 2 - жылжымалы ерш;
- жылжымайтын ергн;
4 - неггз; 5 - тутца
Дайындамаларды бейту жэне аспаптьщ ецделетш тесш eci мен салыстырганда дурыс орналасуын камтамасыз ету ушш, бургылагыш станоктарда арнайы икемкуралдар кондукторлар пайдаланылады.
KeCKiui аспапты багыттау ушш кондуктор корпусында кондукторлыц твлкелер карастырылган, олар тесштщ сызбага сэйкес дэл ецделуш камтамасыз етедь Бул телкелердщ конструкциясы мен елшемдер1 стандартталган жэне ем нускада жасалады: TeciKTi 6ip аспаппен ецдеу кезшде колданылатын шагын сериялы eHflipic кондукторларыныц туракты телкелер1 (5.21,а-сурет) жэне ipi сериялы, 9pi жаппай eHflipic кондукторларында пайдаланылатын кулпы бар тез алмастырмалы телкелер (5.21,б-сурет). Телкелер У10А немесе 20Х маркалы болаттан жасалады жэне кажет каттылыкты беру ушш термиялык ецделедь
Кондукторльщ плиталар олардыц тесштерше кондукторльщ телкелерщ орнату ушш пайдаланылады. Кондуктор корпусымен 6ipiKTipy тэй- лше байланысты кондукторльщ плиталар турак;ты, бурылмалы, алмалы, аспалы жэне кетермел1 деп белшедь Туракты плиталар кондуктор корпусымен 6ipTyrac етш жасалады немесе онымен nicipy немесе винт аркылы катац 6ipiKTipmefli. Бурылмалы плиталар ецделетш белшеетт орнату жэне шешш алу кез1нде кондуктор корпусына карагандагы eci бойынша айналады. Алмалы плиталар корпу- стан белек жасалады.
Бакылау сурактары
Кандай жагдайларда бургылагыш станоктар колданылады?
Бургылагыш станоктардьщ непзп THnrepi туралы айтып бервдз.
2Н135А бургылагыш станоктыц моделш жжтеп бервдз.
TiK бургылагыш станоктыц непзп тушндерш атацыз.
5.5,б-суретте шпиндель айналысы кинематикалык пзбектерш жэне оныц 6epic козгалысын керсетвдз.
Радиал бургылагыш станоктыц непзп туйшдер1 туралы айтып 6epini3.
5.6-суретте шпиндель айналысы кинематикалык пзбектерш жэне оныц 6epic козгалысын керсетщ1з.
TiK бургылагыш станокта жумыс гстейтш бургылаушыныц жумыс орны калай дурыс уйымдастырылады?
Радиал бургылагыш станокта жумыс кггейтш бургылаушыныц жумыс орны калай дурыс уйымдастырылады?
Бургылагыш станоктарда жумыстыц кандай турлер1 ЖYpгiзiлeдi?
Бургылаушыныц колданатын непзп кемеюш аспаптарын атап бервдз.
Бургылагыш станоктардагы ецдеуде кандай икемкуралдар колданылады?
6-ТАРАУ ФРЕЗЕРЛШ СТАНОКТАР
Фрезерлж станоктардыц неНзН турлер! жене белплену!
Фрезерлш станоктардыц колданылу саласы кец жэне непзп ей топка белшедг жалпы максаттагы станоктар жэне арнайыландырылган станоктар. bipimui топка консольд1 жэне консолыпз, бойлык фрезерлш, уздшйз эрекеттеп (карусельд1 жэне барабанды) станоктар жатады. Екшпл топка кенпрпш-фрезерлш, тгс фрезерлепш, буранда фрезерлепш, шпонкалык-фрезерлш, шлицфрезерлш, т.б. станоктар жатады. Станоктардыц типмелшер1 столдыц жумыстык (бекггу) бепмен немесе ецделетш дайындаманыц елшемдер1мен (тю жэне буранда ецдегенде) снпатталады. Аталган KepceTKini бойынша станоктардыц бес градация- сы бар:
Мелшер Стол бетшщ ауданы, мм
200x800
250x1000
320x1250
400x1600
500x2000
Фрезерлш станоктардыц жштел1м1 3.1-кестеде бершген, мунда ал- тыншы топ станоктарыныц тогыз тит келпрыген. 0p6ip станоктыц ез in^pi бар, ондагы 6ipiHini сан станок тобын, екшпл сан станок типш (1 - консольд1 пк фрезерлш (6.1,а-сурет), 2 - уздшаз эрекетп (6.1,6- сурет), 3 - 6ipripeKTi бойлык фрезерлш, 4 - кепнрпш-фрезерлш (6.1,в- сурет) жэне накыштагыш, 5 - консольаз TiK фрезерлш (6.1,г-сурет), 6 - бойлык фрезерлш (6.1,д-сурет), 7 - кецэмбебапты (6.1,е-сурет), 8 - консольд1 келденец фрезерлш (6.1,ж-сурет), 9 - эртурл1) керсетедь YniiHmi жэне кажет болган жагдайда тертшнп сандар станоктыц сипаттык елшемдерш бйвдредь Станок модел1 белгшенушде сандар- дан баска эрттерде болады. Qpin 6ipiHLui мен екшнп санныц арасында турса, онда ол станок конструкциясыныц модернизациясын керсетедь Мысалы, эмбебап консолын станок GipHeme жылдар бойында жетш- flipinin, былайша белгшендг 682, 6Б82, 6Н82, 6М82, 6Р82 жэне 6Т82.
0pin станок шифршщ соцында туратын болса, онда ол мынаны керсетедк 1) непзп модельдщ конструктивтш модификациясын (мысалы, 6Р82Г - келденец фрезерлш станок, 6Р12Б - тезжуркгп модель, 6Р82Ш кец-эмбебапты станок); 2) дэлдшке байланысты станоктардьщ турлше жасалуы (Н - калыпты двлдйсп, П - жогарылатылган делдасп, В - жогары д8лджт1, А аса жогары дэлдшта жене С - ете дэл станоктар); 3) сандьщ багдарламамен баскарылатын станоктардьщ индекстер1 (Ц - циклдш багдарламалык баскару, Т - баскарудыц оперативп жуйеа, Ф1 - сандык индикация, Ф2 - позициялык СББ жуйе, ФЗ - контурлык СББ жуйе, Ф4 жэне Ф5 - курама СББ жуйелер). Мысалы, 67К32ВФЗ моделый станок - сандык багдарламамен баскарылатын кецэмбебапты фрезерлш станок, дэлдш класы - жогары, столыныц eHi - 320 мм.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
6.1-сурет. Фрезерлж станоктар: а консолМ тж фрезерлж; б - узджс/з эрекетт/ (карусельдг жвне барабанды): в - квиаргии-фрезерлж (тж жэне келденец); г - консолъаз тж фрезерлж; д - бойльщ фрезерлж; е кецэмбебапты фрезерлж (консольдг жвне консолъаз); ж келденец консольдг фрезерлж

Келденец фрезерлж станоктар фрезаныц айналу eci келденец ор- наласуымен ерекшеленед^ ал TiK фрезерлш станоктардьщ фрезасыныц айналу eci пк болып келедь
Эмбебап фрезерлш станоктардьщ бурылмалы столы бар жэне олар дайындаманы станок шпиндел! есше ± 45° бурышпен бере алады. Белпш калпакшасы болган жагдайда, мундай станоктарда спиральд! TicTi доцгалацтарды Kecyai, спиральд1 жырашыктарды фрезерлеуд1 журпзуге болады.
Бойлык; фрезерлш станоктар аса ipi белшектерд1 ендеуге арналган, сондыктан, олардыц столыньщ узындыгы 16 м-ге дейш жетедь Кебшесе мундай станоктардын б^рнеше шпиндел1 болады.
Уздшс!з ерекетт1 фрезерлж станоктарга карусельдьфрезерлж жене бapaбaнды-фpeзepлiк станоктар жатады. Станоктардын децгелек кел- ген столында ецделетш белшектердш 6epic козгалысы уздшаз болады. Столдыц 6ip жагында фрезага карай узджаз козгалатын дайындама ечделедк ал eKiHiui жагынан - жумысшы дайын белшекп алып тастай- ды жэне жаца дайындаманы кояды.
Кеипрпш-фрезерлж станоктар Keuiipriui бойынша курдел1 контур- ларды фрезерлеуге, ал шпонкалык-фрезерлж станоктар бшктердщ шпонкалык ойьщтарын фрезерлеуге арналган.
Консольд1 фрезерлж станоктыц курылысы
Консольд1 фрезерлж станоктар фрезерлж жумыстарда пайдаланы- латын станоктардыц iuiiHfleri ец кец тараган THni. Станоктыц айрыкша ерекшелйч - стол бектлген консольдщ (кронштейннщ) болуы, ол станина багыттауыштарымен темен жэне жогары козгалады. Консольд! фpeзepлiк станоктар келденец, TiK, эмбебап жэне кенэмбебапты болып келедк Келденец фpeзepлiк станоктарда шпиндель келденец орналаскан жэне стол езара перпендикуляр уш багытта жылжи алады. Эмбебап консолып фрезерлж станоктыц келденец фрезерлш станоктан айырмашылыгы оныц столы тек тж еске Караганда гана бурыла алады, ал кецэмбебапты фрезерлж станок эмбебап станоктан станинадагы арнайы тумсыгымен ерекшеленедк Бул тумсыктыц шетжагында кез келген багытта белгЫ бурышка бурыла алатын шпиндел! бар косымша бастиек кондырылган. TiK фрезерлш станоктыц шпиндел1 келденец фрезерлж станокка Караганда TiK орналаскан жэне тумсыгы болмайды. Аталган станоктардыц белшектер1 мен туйшдер1 кецшен бфыцгайландырылган.
6.2-суретте эмбебап келденец консоль;ц фрезерлж станоктыц сулбасы бершген. Станок шагын жэне ipi сериялы OHflipicrep жагдайында шойын, болат, туст1 металдарда аткарылатын турлше фpeзepлiк жумыстарды катты-корытпалы мен тезкесмш аспаптар- мен журпзуге арналган. Станокта столды TiK ecTi айналдыра буру мумкшдцчнщ болуы бургыныц, бурамдыктыц HHHTTiK жырашыктарын фрезерлеуд! камтамасыз ете алады.
сурет. Эмбебап консопьдi фрезерлж станок:
- тутца; 2 - станина; 3 - лимб;
- тумсыц; 5 - жылдамдыцтар цорабы; б-шпиндель; 7, 8 аспалар;
- стол; 10- бурылмалы плита;
- сыргымалар; 12 - консоль;
- бергстер цорабы;
ipzemacmbUf плита;
15- тутца; 16 - лимб
Станоктыц техникалык сипаттамасы темен деп дей:
Столдыц жумыстык 6eri, мм:
13 TOC \o "1-5" \h \z 14узындыгы 1000
еш 250
Шпиндельдщ айналу жишп, мин-1 50...2000
Габариттж елшемдер1 1560x2045x1610
Массасы, кг 224515
Станок 4ргетастык плитага (14) орнатылган станинадан (2) турады. Станинаныц TiK багыттауыштарында жазык келденец багыттауыштары бар консоль (12) орналастырылган. Консоль сыргымаларды (11) устап турады, оларга жазык бойлык багыттауыштары бар бурылмалы плита (10) кондырылган. Осы багыттауыштарга столды (9) бекггедк Тушндердщ осылайша жинакталуы столды уш багытта (бойлык, келденец, тж) жылжыту мумкшдтн камтамасыз етещ. Станинага тутка (1) мен лимбкл (3) бар жылдамдьщтар корабы (5) жэне шпиндельдщ айналуын камтамасыз ететш электркозгалткышты же- тек орналастырылган. Консольде (12) электркозгалткышы, лимбю (16) жэне 6epicTi орнататын туткасы (15) бар берютер корабы (13) кондырылган. Станинаныц жогаргы жагына шпиндель (6) бектлед^ Шыгарылмалы тумсыктыц (4) багыттауыштарында фрезаларды орнатуга арналган фрезерлж устауыштардыц Tiperi болып табылатын аспалар (7,8) бектлген.
Станоктыц непзп козгалыстары. Басты цозгалыс. Шпиндел1 бар IV бшйс (6.3-сурет) айналысты сыналы белдж-п бершютщ 100/180 uiKHBTepi аркылы жэне 12-сатылы жылдамдыктар корабы аркылы электркозгалткыштан (козгалткыш куаты N = 3 кВт, айналу жиЫп п = 1450 мин-1) алады. Айналыс II бшжтен III бшжке z = 51/51 немесе 60/42, 42/60, 34/68, 21/81, 27/75 TicTi доцгалактардьщ жьшжымалы блок- тары аркылы бершедй Айналыс III бшжтен z = 75/41 немесе 24/96 ткгп доцгалактары аркылы IV бшжке бершедь
1450 мин'
кВт
-XV
'XVIII
'z=50
z=39
VI VII 1450 мин 0.8кВт
сурет. Эмбебап консолъд1 фрезерлж станоктьщ кинематикальщ сулбасы
Шпиндельдщ минималды айналу жишп утшн кинематикалык тобектщ TeHfleyi мынадай турде болады
100 21 24 , и = 1450 = 52,2мин .
180 8196
Шпиндель айналуыньщ багатын езгерту Ml электркозгалткышы бшгшщ айналуын реверстеу аркьшы жузеге асырылады.
Eepic козгалысы М2 электркозгалткышынан (N = 0,3 кВт; п = = 1450 мин-1) берктщ 12 сатысын камтамасыз ететш 6epicTep корабы аркылы icKe асырылады. VIII бшктен z = 26/67 жэне 36/60 цилиндрлш бершктер аркылы айналыс X бшкке, одан z = 37/53 немесе 30/60, 45/45 Ticri доцгалактар блогы аркылы XI бшкке бершедь Айналыс ары карай z = 45/45 немесе 24/66 ткп доцгалактарын ipiKTey аркьшы XII бшкке, сосын z = 18/72, 30/60 жэне озба муфтаныц z = 60 енд1 доцгалагы аркылы айналыс XIII бшкке (z = 60 енд1 доцгалагы z = 45 TicTi доцгалагымен шнккен жагдайда Tiкелей немесе ipiKTeyci3) бершед^ XIII бшктен айналыс z = 37/44 TicTi доцгалактары аркылы XIV бшкке бершегц; мунда 6epicTiH тш козгалысы журктш винтпен VI (6x1) юке асырылады. ЖYpicтiк винтке айналыс z = 25/50 жэне 24/36 Ticri доцгалактары аркылы XIV бшктен бершедь Берктщ бойлык козгалысы XVII (6x1) журктш винттен (6.3-суретте винт шартты турде 90°-ка бурылган) кке асырылады, ал журктш винт z = 25/50, 17/24, 28/28 (тура журкте оц жацтан) немесе z = 28/28 (Kepi журкте сол жацтан) TicTi доцгалактары аркылы XIV бшктен айналады.
Келденец берктер XIV бшгшен z = 48/52, 38/54 ткп доцгалактары аркьшы XVIII ЖYpicтiк винтке бершедь Столдыц жеделдетшген wypici z = 26/67, 36/60, 60/30 цилиндрлш 6epinicrepi кемепмен кке косылган электрмагнитп Мэ, озба Мо муфталары жэне журктш берктердщ удемел1 6epinicTepi аркылы М2 электркозгалткышынан жузеге асырылады. Берктердщ келденец мен тш козгалыстарын реверстеу z = 32 жэне z 50 TicTi доцгалактарыныц Мф1, Мф2 муфталарын icKe косканда жузеге асады. Бул жагдайда айналыс XIV бшгшен XVIII журктш винтше - z = 32/39, 39/50 цилиндрлш 6epinkrepi (А - А кимасын карацыз), ал VI журктш винтше z = 32/39, 39/35, 52/48, 25/50, 24/36 6epuiicTepi аркылы бершедь
Столдыц минималды жылдамдыктагы бойлык козгалысыныц кинематикалык пзбегшщ TeH/ieyi темендегщей болады:
, 26 36 30 24 18 30 60 37 48 17 28 ,
V, . =1450 6 = 25,5мм/мин.
67 60 60 66 72 60 60 44 52 24 28
Консольд! фрезерлж станоктыц сыргымалары (13) консольмен (16) келденец багытта жылжиды (6.4-сурет). Сыргымаларга бурылмалы плита (11), ал оныц бойлык багыттауыштарына ЖYpicтiк винтпен (2) козгалтылатын стол (9) бектледь Журютж винт айналысты конустык TicTi доцгалактар (10,5,8) кемепмен TiK бшжтен (17) алады. Столдьщ Kepi журю муфтаны (7) ашамен (6) оцга жэне солга козгалту, ал оныц козгалысын токтатуды ашаны (6) ортацгы жагдайга кою аркылы жузеге асырылады. Шетк1 жавдайларда муфта конустык доцгалактармен (5,8) iniHicefli. ЖYpicтiк винтте винт (2) бурандасы жэне сомындар (3,4) арасындагы сацылауды реттеу механизм! карастырылган, сомынньщ
6ipeyi бурамдыкты (14) айналдырганда, ес багытында козгала алады (Б-Б кимасын карацыз). Столдьщ кол 6epici маховики (1) айнал- дыру кезшде юке асады.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
6.4-сурет. Эмбебап Kotico.mdi фрезерлж станоктыц столы:
1 -маховик: 2 - жургстж винт; 3,4 - сомындар: 5,8,10 - micmi доцгалацтар;
6 - auia; 7 - муфта; 9 - стол; 11 - бурылмалы плита; 12- сынашалар;
13 сыргымалар; 14 бурамдьщ; 15 бурамалар; 16- консоль; 17- бмж

К^ажет болган жагдайда бурылмалы плита (11) TiK бшжте (17) сыргымалармен салыстырганда ±45°-ка бурылуы мумкш. Плита- ны (11) eKi сынашаньщ (12) кемепмен сыргымалардьщ (13) Т-тэр1здес ойыктары бойынша центрлейдй
Фрезерлеушшщ жумыс орнын уйымдастыру
Фрезерлеушшщ жумыс орныньщ непзп жабдыгы ретшде фрезерлш станок немесе курал-саймандардыц туракты жинагы бар станоктар тобы саналады. Жабдыктар жумыс орнында фрезерлш станоктыц (станоктардыц) орналасуына байланысты орнатылады.
6.5-суретте эмбебап фрезерлеушшщ жумыс орнын жоспарлаудьщ типпк ynrici керсетшген. Станок жанында аяк астына койьшатын агаш торкез болуга тигс. Фрезерлж станоктардыц кепшшпнде 6ip-6ipiH кайталайтын баскару органдары бар, сондыктан торкез жумысшыныц станок касбепмен (оц жэне сол жагынан) козгалуына ыцгайлы болуы Кажет.
6.5-сурет. Фрезерлеушшщ
жумыс орны:
1 - аспаща арналган планшет;
- аспаптьщ тумба; 3 - цоцыс жвшт;
- сызбаларга арналган кронштейн;
- цабылдау столы; б - ыдыс;
7 - торкэз; 8 - сере; 9 цоршама; 10- станок
Фрезерлж станоктардыц топтык орналасуында аспаптык шкафтар жумыс орны аумагынан тыскарыга шыгарылуы кажет. Бул жагдайда жумыс орнында жумыска даярланган аспаптар, курал-саймандар жэне белшектерге арналган сере-этажерка орналастырылады. Белпш калпакша, бурылмалы стол, пневмокыскыш сиякты икемкуралдарды серелер мен тагандарда сактаган жен.
Фрезаныц сынуьш жэне станок столы бетшщ булшуш болдырмас ymiH, ауыр фрезаларды станок столындагы арнайы агаш тугырга кояды. Фрезаны шпиндельмен 6ipre центрлеу ушш оны стол бепмен тугырсыз немесе тугырмен 6ipre жылжытады. Сосын гильза немесе шпиндель жылжымасын колмен жылжыту аркылы фреза устауышыныц конусын шпиндельдщ конустык TeciriHe енпзед1 жэне фрезаны колмен бурау немесе механикаландырылган кыспак кемепмен беитедь
Фрезерлеушшщ жумыс орнындагы аспаптар мен курал-саймандар жиынтыгы станок тиш, ецделетш белшектер номенклатурасы жэне технологиялык процеспен аныкталады.
бцделген белшектер жумыс орнынан жинакталуына карай акетшуге тшс. Станокты жацкадан ез уацытында тазалап турган жен. Жумыс орнындагы шу децгеш 70 дБ-ден аспауга Tuic. Оцтайлы жарык- тандыру - 200 лк. Кезд1 жацкадан коргау ушш: корганыш кезшд1р1пн, дербес калканшаларды, фрезаларга арналган арнайы цаптамаларды колдану кажет.
Фрезерлж станокты тшмд1 пайдалану жумыс орнына туракты купм журпзуге байланысты кследк Фрезерлеушшщ мшдеттерше жацка мен СМС-ын жинау, электр жабдыктары мен электр сымдарыныц акаусыздыган тексеру, станок туйшдерш техникалык талаптарга сэйкес майлау, станок туйшдершщ козгалу дэлдшн кезецщ тексеру, цажет болса реттеу Kipefli.
Фрезерлеу технологиясы жэне курал-саймандар
Фрезерлж станоктар iuiKi жэне сырткы жазык, цилиндрлж пен niuiiHfli беттерд1, тузу жэне вингп жырашыктарды, бурандаларды, Ticri доцгалактарды, т.с.с. ецдеуге арналган.
KecKiui аспап - цилиндрлж, шетжакты, ушты, бурыштык, шпонкалык, гпшшд1, т.б. фрезалар. Фрезерлеумен орындалатын жумыс Typnepi 6.6-суретте керсетшген.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
6.6-сурет. Фрезерлеумен аткарылатын жумыс mypnepi жэне цолданылатын фрезалар: а - тузу жэне бурама micmi цилиндрлт; б - шетжацты; в - дискт; г - ойгыш; д - ушты; е - бурыштьщ; ж - nuumdi; з - шпонкалъщ; t - ецдеу терецдт, мм; В - фрезерлеу ет, мм; Ds - 6epic цозгалысыныц багыты; Dr кесу цозгалысыныц багыты; Vs 6epic цозгалысьтьщ жылдамдыгы

Фрезерлк станоктарда аткарылатын жумыстар кезшде аспапты ор- нататын жэне дайындаманы беютетш, сонымен 6ipre фрезерлж станок- тьщ технологиялык мумкшджтерш арттыратын Typniuie икемкуралдар пайдаланылады.
Аспаптык жарактар. Фрезаларды устауыштар мен патрондарда беитед1, ез кезепнде, оларды станоктыц шпинделше кондырады.
суретте цилиндрлж саптама фрезаны узын устауышка орнату керсетшген. Фрезанын (6) устауыштагы (3) жагдайы аралык сакиналармен (5) реттеледь Фреза мен устауыш шпонкамен (7) байла- ныскан. Устауыштыц inud бурандасы бар конустык куйрыкшасын станок шпиндел1 (2) TeciriHe енпзш, шомполмен (1) тартып бекггедь Устауыштыц айналып кетуш болдырмас ушш, шпиндельге шпиндель мен устауыш фланещ ойыктарына Kipin туратын сынашаларды (4) орнатады. Узын устауыштьщ бос шетш станок тумсыгына орнатылган аспа (8) демеп турады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
б. 7-сурет. Цилиндрлж фрезаны узын устауышта орнату:
1 - шомпол; 2 - шпиндель; 3 - устауыш; 4 - сынаша; 5 - аральщ сащиналар; б - фреза; 7 - шпонка; 8 - аспа

Шетжакты саптама фрезаларды устауыштарда немесе тжелей станок шпинделше орнатуга болады (6.8-сурет). Цилиндрлк белдемел1 фрезаны (1) станок шпинделше (4) кипзш, винттермен (3) катайтып тартады. Бураушы момент шпиндельден фрезага шетжакты шпонкамен (2) бершедь
Ушты фрезаларды цилиндрлж жэне конустык куйрыкшалы eTin жасайды. Конустык куйрыкшалы фрезаларды станок шпинделше етпел1 телкелерд1 пайдаланып орнатады. Цилиндрлж куйрыкшалы фрезаларды патронга орнатады, ал патронды конустык куйрыкшасымен станок шпинделше бекггедк Осындай патрондардьщ 6ipeyiHin конструкциясы 6.9-суретте керсетшген. Фрезаны (1) цангага (2) орнатып, сомынмен (3) патрон (4) корпусына бекгтедь сурет. Шетжакты саптама фрезаны станок шпинделте орнату: 1 - фреза; 2 - шпонка; 3 - винт;
- шпиндель
сурет. Цилиндрлтцуйры^иалы ушты фрезаны патронга орнату:
- фреза; 2 - цанга; 3 - сомын:
патрон
Фрезерлж станоктардагы жумыс пронесi кезшде аспапты беюту кезшде шомполды тарту кеп уакыт алады. вшмдшж-п темендететш мундай шыгындарды кыскарту уппн, турлше тез кысыптарткыш икемкуралдар колданады.
Дайындамаларды фрезерлж станоктар fa орнатушы жене бек1- Tyuii икемкуралдар - бул турлпне устаткыштар, тесемдер, бурыштык плиталар, машиналык кыскыштар, столдар мен дайындамаларды бекпущ механикаландыратын жэне автоматтандыратын, осыньщ непзшде косалкы уакытты кыскартатын кемекпп аспаптар.
Устагщыштар (6.10,а-сурет) дайындамаларды немесе баска да икемкуралдарды ri келей станок столына болттармен беютуге пайдала- нылады Коп жагдайда устаткыштьщ (2) 6ip шеи твсемге (1) прелед1 (6.10,б-сурет).
1 2 3 4
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
6.10-сурет. Устаткыштар жэне тэсемдер: а - бвлшекть ттелей станок столына бектетт устапщы штар; б - твсемге mipenemm устатцыш: I - твсем; 2 - устатцыш; 3 - болт; 4 - дайындама
а
б

Дайындаманы ецдеу кезшде 6ip-6ipme бурыш жасап орналаскан жазыктыктарды алу кажет болса, онда кэд'шг1 бурыштъщ плиталар (6.11,а-сурет) жэне 6ip ecri айнала бурыла алатын (6.11,б-сурет) немесе eKi ecri айнала бурылатын вмбебап бурыштыц плиталар колданылады.
Машиналык кыскыштар бурылмайтын (6.12,а-сурет), бурылмалы (TiK ecTi айналатын, 6.12,б-сурет), эмбебап (eKi ecTi айналатын, 6.12,в- сурет) жэне арнайы (6.12,г-сурет); кол, пневматикалык, гидравликалык немесе пневмо-гидравликалык жетекп болып келедь
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
а б в

б.11-сурет. Бурыштъщ плиталар: а xediMzi; б 6ip ecmi айналу бурылуга мумкшд'ж беретш вмбебап; в - ern ecmi айнала бурылуга мумктдш. беретш вмбебап
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
а б в г
6.12-сурет. Магниттт цысцыштар: а - бурылмайтын; б - бурылмалы; в - эмбебап: г арнайы

Дайындамаларды орнататын жэне бекггетш столдар кол, пневматикалык, гидравликалык немесе электрлж жетекп бурылмайтын (6.13,а-сурет) жэне бурылмалы (6.13,б-сурет) болып келещ. Бурылмалы столдар станокта дайындаманыц шшщщ беттерш ецдеуге, сондай-ак 6ip дайындаманы ецдеу кезшде дайын белшектергц алып, олардыц орнына жаца дайындамаларды орнататын уздшаз фрезерлеу aaici н колдануга мумюндш бередь Столдьщ уздшаз айналуын жеке жетек немесе станоктыц жетеп камтамасыз етед1. 6.13-сурет. Столдар: а - бурылмайтын; б бурылмалы: I - столды станоща беттушг кронштейн;
- бекткш; 3 - буру бурышын есептеу шкаласы: 4 - цолмен буру тутцасы
Кебшесе фрезерлж станоктарда (токарльщ станоктардагыдай) цилиндрлш 6eTTepi бар дайындамаларды бейту ушш жудырьщшалы жетектеме жэне цангалы патрондар (6.14-сурет) пайдаланылады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
6.14-сурет. Патрондар: а жудырьщшалы: 1 - жудырьщшалар; 2 - корпус; 3 - кштке арналган mecizi бар конусты micmi доцгалац; 4 - жудырыцшаларды жылжытатын micmi рейка; б - жетектемел'у. 1 - жетектеме; 2 жетектемен16eKimymi винт;
3 жетектемет OeKimyiui цапсырма; 4 артцы центр; 5 - дайындаманы 6eKimyuii винт; б - дайындама; в - цангалы: I - патронды 6eKimyiui винт; 2 цуйрыцша;
3 цанга; 4 - дайындама

Фрезерлж станоктардьщ мумкшджтерш кецейтуип икемкурал- дар. Бвлгш цалпацшалар консолы» мен кецэмбебапты станоктардагы орындалатын жумыстар кезшде дайындаманы станок столына кажегй бурышпен бекггуге, оны белпленген бурыпща буруга, шецберд1 белжтердщ кажетп санына белуге, сондай-ак винт жырашьщтарды фрезерлеу кезшде дайындаманы узджйз айналдыруга арналган. Калпацша конструкциясына байланысты дайындама шецбер1 тец немесе тец емес белжтерге белшу1 мумкш. Винт жырашьщтарын кесу кезшде дайындамага 6ip мезплде уздшяз айналмалы жэне шгершемел1 козгалыс (мысалы, бургы, фреза, iuiKi бурандакескнп, уцгылагыш жэне уцгыныц жацкалык жырашыктарын ецдеу кезшде) бершещ. Мундай калпакшаларды кепжактарды, жасауда, Ticri доцгалактар мен жулдызшаларды кесу, ойыктарды, шлицаларды, т.б. ойып алу кезшде колданады.
Белпш калпакшаларды ттелей бвлетт калпакша (белпш икемкуралдар), оптикалъщ белпш калпакша жэне эмбебап белпш калпакша деп жштейдь Эмбебап белпш калпакшаны лимбшк жэне лимбгаз деп ажыратады. Осылардан лимбшк калпакшалар кецшен колданылады. Эмбебап белпш калпакшалар жай жэне дифференциалды белу ушш пайдаланылуы мумкш.
Тшелей белетш белпш калпакшаларды белжтердщ аз санына белуге колданылады. Оныц пшнде шпиндель айналатын корпусы бар. Шпиндельге белпш диск кондырылган, оныц кемепмен белу кезшдеп санак журпзшещ. Санак тжелей дискще, ал белу аралык механизмаз журпзшетшдштен, мундай белу ттелей деп аталады. Tine лей белетш 6enrirn калпакшалар келденец жэне ш болып келедц олар дайындама шецберш 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24 белшке белед1
Эмбебап белгшг цалпацша (6.15-сурет) непзшщ (7) цапфалары- на шпиндельдк тушш (3) бар бурылмалы корпус (5) орнатылган. Шпиндельдщ алдыцгы шетше центрд1 (2) орнату га, жетектеме немесе жудырыкша патронды, тшелей белетш дискш (4) бекггуге, ал шпиндельдщ арткы шетше - алмастырмалы Ticri доцгалактарга арналган устауышты бекггуге болады.
Шпиндельге айналыс беютюип (9) бар туткамен (11) бершещ. Туща- ныц бурьшуын белпш дискще (лимбще) (8) бургыланган TeciKTep бойынша есептейщ. Бурылуды есептеу ыцгайлы болуы ушш, ысыр- малы сектор (10) карастырылган. Узын дайындамаларды ецдегенде суйемелдеупп арткы топайды (1) пайдаланады. Аталган белпш калпакшамен тжелей, жай жэне курдел1 (дифференциалды) белуд1 орындауга болады.
Шецберщ белу ep6ip 1° сайын белктер1 бар диск) (4) бойынша журпзшедк Нониусты пайдалангандагы санак дэлдН 5 минутке тец. Бул жагдайда шпиндельдщ бурьшуын туткамен (11) немесе шпинделкш
15-сурет. Эмбебап лимбшк бэлгии цалпацша:
I - артцы топай; 2 - центр;
- шпинделъдж туйт; 4 - диск;
- бурылмалы корпус; б - тоцтатцыш;
- негЬ; 8 лимб; 9 бекткшг;
- ысырмалы сектор; II - тутца айналдыру аркылы жузеге асырады. 8p6ip бурудан кешн шпиндельд1 токтаткышпен (6) бекггедь KefiGip белпш калпакшаларда белжтер1 бар дисюнщ (4) орнына шецбер бойынша 24, 30 жэне 36 Teciri бар дисюш орнатады, бул шецберщ 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 12, 15, 18, 24, 30 жэне 36 белжке белущ камтамасыз ете алады.
Фрезерлж станоктардьщ технологиялыц мумкшджтерт кецейте- тт арнайы икелщуралдар. Мундай икемкуралдардьщ ек1 тобы бар:
фрезерлж станоктыц непзп кызметш езгертпейтш икемкуралдар (косымша жене кeпшпиндeльдi фрезерлж бастиектер, рейкаларды фре- зерлеуге арналган бастиектер, кенпрпш икемкуралдар, т.с.с.);
орындалатын жумыстардыц сипатын тубегешп езгертетш икемкуралдар (кашагыш, бургылагыш жвне ажарлагыш бастиектер).
Келденец фрезерлж станокка кондырылатын тез алмастырмалы арнайы икемкуралдардьщ кейб1р турлер! 6.16-суретте келйршген.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
6.16-сурет. Фрезерлж станоктардьщ технологиялыц мумктдттерт арттыратын арнайы икемцуралдар: а - цосымша тж фрезерлж бастиек; б-рейкаларды фрезерлеуге арналган икемцурал; в - екшптдельдг фрезерлж бастиек; г - бургылагыш бастиек; д - ажарлагыш бастиек; е - цашагыш бастиек; ж - станоктыц жалпы KepiHici; 1 - станокца беютуш1 цурылгы; 2 - аспаптыц бастиек; 3 - ушты фреза;
4 - станок тумсыгы; 5 - станок шпинде/ii; б - фреза; 7 жетек электрцозгалтцышы; 8 - бастиек корпусы; 9 аспап сыргымалары;
10 ~ аспаптыц устатцыш; 11 - ажарлагыш бастиектщ шпиндел1

Фрезерлеудеп тштк операциялар
Жазык беттерд! фрезерлеу. Жазык беттерд! фрезерлеу, эдетте, шетжакты жэне цшшндрлж фрезалармен журпзивдц. Шетжакты фрезаныц диаметрш (Д мм) D = (13... 1,8) В катынасын ескере отырып, фрезерлеу енше (В, мм) байланысты кабылдайды. Шетжакты фрезалармен фрезерлеу кезшде кесудщ симметриялы емес сулбасына басымдык бершедь Бул жагдайда ыгыстыру елшем! (мм) - к = (0,03...0,06) D тец болады.
Жазык беттерщ фрезерлеуд[ мына ретпен журпзедй дайындаманы айналып турган фрезага жецш туйюкенге дейш жакындатады, сосын оны фрезадан алшактатып, станок шпинделш ажыратады; тнс 6epic (жазык беги фрезерлегенде) немесе келденен 6epic (жазык шетжак бета фрезерлегенде) лимбкпн фрезерлеу терецдтне орнатады; станок шпинделш юке косып, дайындама кондырылган столды фрезага жанасканга дейш колмен жылжытады; столдьщ бойлык GepiciH юке Косады.
Цилиндрлк фрезамен ецдегенде, оныц узындыгы ецдеудщ кажета енш 10... 15 мм-ге устемелеуге тию. Фреза диаметр! фрезерлеу eni мен ецдеу терецщгше (/, мм) байланысты тацдап алынады.
Шетжакты фрезалардыц цилиндрлк фрезаларга Караганда б1ркатар артыкшылыктары бар: бектлу1 анагурлым катац; 6ip мезгшде ецдейтш кептеген тютердщ жатык жумыс; кесу жылдамдыгыныц жогарылыгы мен берютщ улкецщп. Осыган байланысты жазык бет-терд1 ецдеущ кептеген жагдайларда шетжакты фрезалармен журпзген дурыс болып келедй
Шетжакты фрезалармен ецдегенде ецдеу дэлд1п жогарьшайды, кесу жылдамдыгын арттыру жэне 6epicTi азайтуга байланысты ецделген беттщ кед!р-будырлыгы темендейдь
Ушты фрезалармен тш жэне шагын келденец беттерщ ецдеуге болады. Жазык Gerrepfli ецдеу кезшде фрезалар жиынтыгын колдану ецдеу npoueci ешмдшгш арттыруга жэне riiuii нд! беттерщ ецдеуге мумкшдш бередь Жиынтык 6ip устауышка орнатылган жэне бектлген фрезалар тобы туршде болады.
Келбеу беттерд1 фрезерлеу ушш мынадай аспаптар пайдаланьшады:
дайындаманы кажета бурышка эмбебап бурылмалы плита кемепмен буру аркылы (6.17,а-сурет) ецдейтш цилиндрлш, шетжакты жэне ушты фрезалар;
фрезаны кджегл бурыпща буру аркылы (6.17,б-сурет) ецдейтш шетжакты жвне ушты фрезалар;
цилиндрлш жэне шетжакты фрезалармен ецдейтш арнайы икемкуралдар (6.17,в,г-сурет);
бурыштьщ фрезалар.
К,ажетт1 бурышка буру аркылы фрезерлеуде дайындаманы эмбебап кыскынща немесе эмбебап плитага бектп, ецделетш жазык бет стол бетше параллель орналастындай бурышка бурады.
Келбеу беттерд1 шетжакты жэне ушты фрезалармен ендегенде, кажегп бурышка дайындаманы емес, аспап шпинделш бурады. Мундай буруды шпиндел1 бар фрезерлж 6acTneri TiK жазьщтыкта бурыла алатын тж фрезерлж станоктарда журпзуге болады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. Келбеу 6emmepdi фрезерлеу: а - эмбебап келбеу титаны пайдалану арцычы; б шетжакты фреза аркылы;
в, г-арнайы икемк^ралдарда цилиндрлЫ (в) жвне шетжацты (г) фрезамен ецдеу арцылы; 1 - фреза; 2 дайындама
Сериялы жэне жаппай eHflipic жагдайында келбеу 6errepi бар дайындамаларды арнайы икемкуралдарда журпзген жен. Мундай арнайы икемкуралдар дайындамаларды орнату мен бекггуд1 дэлдеуаз журпзе алады.
Бурыштьщ фрезалармен шагын келбеу беттерд1 евдеуге болады. Бул жагдайда белшек пен фрезаны бурудын кажет! жок-
Ойыктарды фрезерлеу. Белшектщ тшшд1 немесе жазык бет- термен шектелген металл ойындысын ойык деп атайды. Ойыктар тшбурышты, Т-тэр1здес, «карлыгаш куйрык» типтес, niiiiiHfli, emejii, ашык, жабык, т.б. болып келедг Ойыктарды ецдеу турл1ше типтеп фрезерл1к станоктардагы кецшен колданылатын операциялардьщ 6ipi жвне дисктк, ушты, шнпщн фрезалармен журпз1лед1 (6.18-сурет).
Отпелi тшбурышты ойыктар дискшк ушжакты фрезалармен (6.18,а-сурет), диск1Л1к ойыктык немесе ушты фрезалармен (6.18,б-сурет) ецделедг Дэл ойыктарды фрезерлегенде дискипк фрезаныц eHi (ушты фрезаныц диаметр^ ойык eniHcH h'irni болуга тик, ал бершген елшемге фрезерлеу б1рнеше еткте орындалалы. Ойыктарды ушты фрезалармен ецдеу станок шпиндаш айналысыныц багытын фрезаныц винтп жырашык! арымен салыстырганда дурыс тацдап алуды кажет етедк Ол езара карама-карсы болуга тик.
Туйыкталган ойыктарды фрезерлеу тж фрезерлж станоктарда ушты фрезалармен журпзшед1 (6.18,г-сурет). Фрезалардыц диаметрш ойык еншен 1...2 мм-ге Kinii eTin кабылдайды. Кесудщ бершген терецгцгше енд1руд1 дайындама орнатылган столды бойлык жэне тж багыттарда жылжыту ар-кылы аткарады, сосын стол берюшщ бойлык журкш кке косып, ойыкты кажетст узындыкка дейш фрезерлейдг
К,исыксызыкты ойыктарды букш терецдшне дейш 6ip жумыстык журкте фрезерлейдь Осы шартка сэйкес берктщ келденец мен бойлык козгалыстары векторларыныц косындысына тец берктщ жалпы козгалысын тагайындайды. Ойыктар багыты езгеретш орындардагы юрекесуд! азайту ушш ецдеущ фрезаныц минималды шыгарылымында журпзеД1 жэне 6epic жылдамдыгын азайту кажет.
Арнайы шшшдеп - Т-тэр1здес, «карлыгаш куйрык» типтес ойыктарды фрезерлеуд! тш немесе бойлык фрезерлж станоктарда уш (Т-тэр1здес ойыктар) немесе eKi («карлыгаш куйрык» типтес ойьщтар) етюте журпзшедь Жогарыда аталган операцияларды аткару кезшде пайдаланылатын Т-тэрпдес жвне б1рбурышты фрезалар жумысыньщ колайсыз жагдайларын ескере отырып, 6ip пеке бершетш 6epic (Sz)
03 мм/тю аспауга, ал кесу жылдамдыгы - 20...25 м/мин болуга тшс.
Шпонкалык ойыктарды фрезерлеу ерекшелштерь Бшштердсп шпонкалык ойыктарды атпел1, ашык, жабык жвне жартылай жабык Деп жштейдь Олар призмалык, сегменттш, сыналык, т.б. болуы мумкш. Бшштердщ дайындамаларын станок столында призмаларга бекггкен ьщгайлы болып келедь Крыска келген дайындамаларды 6ip призмага бекпу жеткшшп болады. Бипктер узын болган жагдайда, дайындаманы eKi призмада орнатады.
Шпонкалык ойыктарды дискипк ойыктьщ фрезалармен, шуйдел1 ойыктьщ, шпонкалык жэне саптама фрезалармен фрезерлейдь Ойьщ- тык немесе шпонкалык фреза дайындаманьщ диаметралды жазык- тыгында орнатылуга тшс.
Сегментт1к шпонка ойьщтары куйрыкша жвне саптама фрезалармен келденец жвне тш фрезерлш станоктарда фрезерленедь Bepic козгалысы тек кана бшктщ центрше багытталады (6.19,а-сурет).








Еш бойынша дал ойыктарды жасау ушш, ецдеущ арнайы шпонка- льщ-фрезерлш станоктарда маятники берюпен ЖYpгiзeдi (6.19,б-сурет). Бул тэсшде фреза 0,2...0,4 мм-ге ещй де, ойыкты да букш узындыгында фрезерлейдь Сосын фреза сол терецдшке кайта eHin, ойыкты букш узындыгында баска багытта фрезерлейдь




cypem. Шпонкальщ ойыцтарды фрезерлеу: а дисктк фрезалармен: б-ушты фрезалармен; в фрезалар жиынтыгымен; г - шетжацты фрезалармен; Dr - кесу цозгалысыныц багыты
v = 15...20 м/мин кесу жылдамдыгындагы S, = 0,02.. .0,04 мм/ric 6epic кезшде шпонкалык ойыктарды шпонкальщ фрезалармен; ал v = 15...20 м/мин кесу жылдамдыгындагы Sz = 0,02...0,04 мм/тю 6epic кезшде дискшк ойьщтык фрезалармен ецдеу усынылады.
Кемерлерд! фрезерлеу. 0зара перпендикуляр eKi жазыктык ке- мер тузедь Дайындамаларда 6ip немесе 61рнеше кемер болуы мумкш. Кемерлерд1 ендеу - кецшен таралган операция, оны дискшк немесе ушты фрезалармен немесе дискшк фрезелар жиынтыгымен (6.20,а-в-сурет) келденец жвне тш фрезерлш станоктарда, ойыктарды ецдегендей журпзедь Мелшер1 шагын кемерлерщ шетжакты фрезалармен (6.20,г-сурет) фрезерлейдь
Шетжакты фрезаларды кемерлер1 ецвд келген дайындаманы келденец жвне тш фрезерлш станоктарда ецдегенде пайдаланады. Кемерлер1 симметриялы орналаскан белшектерд1 eKi позициялы бурылмалы столдарда ецдейщ. BipiHiui кемерщ фрезерлеп болган соц, икемкуралдагы белшектс 1800-ка бурады.
Фрезерлеу терещцп улкен болып келетш жецш ецделетш мате- риалдар жэне ецделу курделшп орташа материалдар ушш TicTepi калыпты жвне ipi фрезалар колданады. К^шн ецделетш материалдарды фрезерлеу Ticrepi калыпты жэне ipi фрезалармен журпзшедь Кемерд1 фрезерлегенде, eHi кемер еншен 5...6 мм-ге улкен фрезаны колданган жен. Бул жагдайда кемер елшемшщ eHi бойынша дэлдЫ фреза енше тэуелд! болмайды.
Дайындамаларды кесу. Дайындамадан материалдыц 6ip белпш толык белектеу, дайындаманы жекелеген белштерге кесу, сонымен 6ipre 6ip немесе 6ipHeme тар ойьщтарды (шлицаларды, кертЬстерда) жасау операциялары кескш жэне ойгыш фрезалармен журпзтедк Кескш фрезаныц диаметрш мумкшдишше минималды етш алады. Фреза диаметр! негурлым Kimi болса, оныц катацдыгы мен д1р1лорныктылыгы согурлым жогары болады.
Дайындамаларды кебшесе кыс- кыштарга орнатып, бекпсд1 (6.21- сурет). Жука табакшалы матери- алды кесу/й жэне оны жолацтарга бел уда Шеспе фрезерлеумен жэне кшй 6cpicre (S = 0,01...0,08 мм/тю) журпзген жен. Тезкескш болаттан жасалган кескш жэне ойгыш фрезаларымен кесу кезшде кесу жылдамдьщтары фрезерлеу терецд!! ' мен фреза TiciHe беркке байланысты мынадай болып келедк сур шойыннан жасалган дайындамаларды евдегенде v = 12...65 м/мин; созылма шойыннан жасалган дайындамаларды ецдегенде 21...15 м/мин; болат дайындамаларды ецдегенде - 24...60 м/мин.
Пшннд1 беттер/п фрезерлеу. Пшпцгй беттерд1 фрезерлш станоктарда ецдеуд1 турлше тэсшдермен журпзуге болады. Олардыц шйндеп кдрапайымы пшпцда беттерд! шппцщ фрезалармен (6ip фрезамен (6.22-сурет) немесе фрезалар жиынтыгымен (6.23-сурет) ецдеу болып табылады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

6.23-сурет. TJiiuiudi 6emmi фрезалар жиынтыгымен фрезерлеу
Eerrepi денес жэне ойыс болып келген ipi дайындамаларды ецдеу мысалдары 6.24-суретте келтсршген. Мысалы, tik фрезерлж станокта икшй штамптьщ пуансоны дайындамасыныц денес жэне ойыс беттерш ецдеу кажет. Жумыс алдында алдын ала бурыштык гшитаны бурылмалы столга (7) орнатып, болттармен (8) жецш тартып бекггед1 (6.24,а-сурет). Сосын бурыштык плитага пуансонньщ дайындамасын (1) койып, оны exi жагынан бурандалы кыскыштармен (2,5) бекггедь Станок шпинделше (4) ушты фрезаны (3) кипзш, оныц бушрлж бетше 1зсалгыныц (10) инесш кояды да мастикамен (9) жел1мдейд1
Столды бойлык пен келденец багытта жылжытатын маховиктер жэне т1к шпиндельд1К бастиек маховипшц кемепмен HHeHi пуансон дайындамасында (1) белгшенген шецбер догасына экелед1, алайда 1зсалгы HHeciHin ушын дайындама бетше 0,5...1 мм жетшзбейдй
Бурылмалы стол (6) (6.24,а-сурегп карацыз) маховигш айналдыру аркылы столды дайындамамен 6ipre бурады, сосын бурыштык пли- таны (7) дайындамамен 6iprc стол безмен жецш жылжыта отырып, оны сызыкбелп ине ушыныц астына сэйкес келетшдей орнатады (6 24,в-сурегп карацыз). Осыдан кейш бурыштык плитаны станок сто- лында болттармен (6.24,а-сурет) тупкшкл бектп, пуансон профилш ецдеуд1 ЖYpгiзeдi. Оныц радиусын шаблон бойынша, ал профиль 6mKTiriH микрометрмен кезецд1 турде тексерш турады.
6.24,б,г-суреттерде пресс-форма iiuneri дайындамасыныц децес бетш фрезерлеу мысалдары керсетшген. Станоктыц шпинделше
(6.24,б-сурет) ушты радиустык фрезаны кипзш, оныц ткггершщ аралыгына диаметр! 1,5 мм ушир ушты жез сымныц (11) шлген бел inn (6 24,г-сурет) кояды да, мастикамен (9) жел1мдейд1. Дайындамага (1) бурыштыкты (12) орнатып, оны фрезаныц (3) кесюш белптне жа- настырады. Сымды оныц уцшр ушы бурыштык (12) жазыктыгына тушсетшдей eTin жецш майыстырады
Майыстырылган сымныц ушы фреза ес1мен 6ip жазыктыкта екендНне кез жетмзген соц, фреза мен иненщ орнатылуын езгертпей бурыштыкты (12) алып тастайды, столды бойлык пен келденец багытта жылжытатын маховиктер жэне шпиндель 6epicimn тш козгалысы маховигшщ кемепмен сымныц ушюр ушын дайындамага (1) экеледь Осыдан кейш бурылмалы столды (6) колмен айналдыра отырып, бурыштык плитаны (7) стол безмен сымныц ушшр ушы дайында- мада белгшенген сызыкбелпге сэйкес келгенше жецш жылжытады. Бурыштык плитаны болттармен (6.24,б-суретт1 карацыз) бурылмалы столга (6) TyriKuiiKTi 6eKiTin, пресс-форма матрицасы шшегпиц децес цилиндрлж бетш ецдеуд1 журпзедг
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

6.25-cypem. Eemmepi двцес (а,в) жвне ойыс (б,г) дайындамаларды фрезерл еу мысалдары :
1 дайындама; 2,5 бурамалы цсыцыштар: 3 шетжацты фреза;
- шпиндель; б стол; 7 бурыштьщ плита; 8 болт; 9 - мастика;
1зсалгы; 11 сым; 12 бурыштыц
к'оппргнп-фрезер.гпк ецдеу технологиясыныц ерекшелштерь
Жатык eTicTepi бар келемд1 буйымдарды жасау ушш, кенпрпш- фрезерлж станоктарды пайдаланады. Олардыц аткарушы органмен Kemipriiii курылгы (Kemipri саусак, суцп, Keiiiipriiu ролик, фотоэлемент) аркылы байланыскан niniiH 6epyuii курылгысы (Kemipri, шаблон, белшек, сызба, модель, т.б.) болады. Аткарушы орган буйымныц бершген пшпнш KecKim аспаппен жасау ушш, Kemiprim курылгыныц козгалысын кайталайды.
Кегшрпш-фрезерлж станоктар жумысты eKi сулбамен: кадагалаушы жуйемен жвне кадагалаушы жуйесп аткарады. BipiHiui сулба бойынша жумыста суцгшщ (Kemiprim саусактыц) жагдайы nimiH 6epyiiii жвне аткарушы курылгылардыц катац байланысы аркылы уйлест1ршед1. EKiHmi сулбаньщ команданы орындаушы жуйесшде кадагалаушы механизм! болады. Берупп курылгыда кадагалаушы механизмге 6epi- летш баскарушы сигналдар тузшедь К,адагалаушы механизм бершген багдарламаны орындалган багдарламамен салыстырып, ауытку болган
жагдайда, кесюш аспаптьщ траекториясын тузету туралы аткарушы
органга сигнал бередь
Бакылау сурактары
Фрезерлж станоктарда кандай операциялар орындалады?
Фрезерлж станоктыц моделш жжтеуд1 айтып 6epiHi3.
Консольд1 фрезерлж станоктыц конструктивтж ерекшелжтерш атацыз.
TiK фрезерлж станоктыц келденец фрезерлж станоктан айырма- шылыгы неде?
Консольд1 фрезерлж станоктыц столы мен сыргымаларыныц жумысы туралы айтып берщз.
Фрезерлеушшщ жумыс орны кандай техникалык куралдармен жаракталады?
Фрезерлж станоктардыц аспаптьщ жарагы туралы айтып берщ1з.
Дайындамаларды фрезерлж станоктарга бекпу ушш кандай икемкуралдар пайдаланылады?
Фрезерлж станоктардын технологиялык мумкшджтерш кецейте- TiH кандай арнайы икемкуралдарды 6uieci3?
Жазьщтьщтарды фрезерлеу калай журпзшед1?
Жазьщ бетй фрезерлеу кандай фрезалармен жвне кандай жагдайда ж ypriiijiefli?
Келбеу 6eTTepi бар дайындамаларды фрезерлеу калай журпзшед1?
Ойьщтарды фрезерлеу технологиясын туснэдрш 6epif{h.
Кемерлерщ фрезерлеу технологиясынын кандай ерекшелжтерш 6meci3?
Фрезерлж станоктарда дайындамаларды кесу технологиясы туралы айтып 6epini3.
Штамптар мен пресс-формалардыц курдел1 niuiiHfli беттерш ецдеу- дщ epeKuieJiiKTepi кандай?
Децес жвне ойыс беттерщ тж фрезерлж станоктарда фрезерлеудщ кандай амалдарын бшесв?
Кеийргш-фрезерлж ецдеудщ ерекшелжтерш туащцрт 6epini3.
7-ТАРАУ
СУРПЛЕПШ, 1\ЛША1ЫШ, ТАРТАКЕСК1Ш СТАНОКТАР
Сурплепш жене кашагыш станоктардьщ КЬ13меп жене турлер1
Сургшепш жэне кашагыш станоктарда жазык беттердй тузусызыкты жырашыктарды, ойыктарды, турлшс ойындыларды, niiiiiHfli сызыктьщ беттерд1, т.б. ецдейд1. Бул станоктарды келденец сургшепш (б1рсушюртты жэне еюсуппортты), бойлык сургшепш (6ipTipeKTi, екшрекй жэне жиек сургшепш) жэне кашагыш станоктар деп белсдь
Келденен сургшепш станоктар шагын белшектерд1 ендеуге колданылады. Бул станоктарда жылжыманьщ ец улкен журш 400... 700 мм арасында болады, тек улкен станоктарда 1200 мм-ге дешн жетедк
Барлык мелшердеп келденец cyprinerim станоктардьщ басты козгалыс жетепн механикалык етт жасайды, ал жылжыма журюнщ узындыгы 700 мм жэне 1000 мм болып келетш станоктарды гидрав- ликалык жетекпен де жабдыктайды. Станоктарда столды жэне кескшгпк суппортты беру автоматты журпзшедц оларды баскару ортальщ туймешнт стансадан жэне ыцгайлы орнатылган туткалармен баскарады. Келденец сурплепш станокта сургшеу сулбасы 7.1,а-суретте керсетшген. Бул станокта кесюштщ mrepi-кайтымды козгалысы - басты козгалыс, ал столдыц дайындамамен 6ipre S - 6epic шамасына кезещи келденен (немесе TiK) козгалыс жасауы 6epic козгалысы болып келедг
EipiipeKTi жэне ектрекп бойлык сурплепш станоктар жалпы максаттагы станоктар болып саналады. Бул станоктарда басты козгалыс - столдыц дайындамамен 6ipre mrepi-кайтымды тузусызыкты козгалысы, ал кескш келденец багыттагы кезецд! 6epic козгалысын жасайды. Стол непзшен механикалык жылжамдыктар корабы аркылы туракты ток электркозгалткышымен козгалыска келт1р1лед1, бул козгалыс жылдамдыгын сатысыз реттеумен катар, кесюштщ дайындамага жатык енуш жэне оныц жумыстык жургстщ соцында баяу шыгуын камтамасыз стуге мумюндпе бередь Станоктыц непзп козгалыстарын аспалы туймеипкт1 стансадан баскарады. Бойлык cyprinerim станоктарда сургшеудщ сулбасы 7.1,б-суретте келтартген.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
7.1-сурет. Станоктарда сургшеу жург1зудщ сулбалары: а - келденец сургшегш станоктарда; 2 бойльщ cypzmezim станоктарда; 3 - цашагыш станоктарда

Жалпы максаттагы бойльщ сургшепш станоктардын непзшде арнайыландырылган станоктар жэне сургшеу npoueci фрезерлеу, кыра кесу, ажарлау, т.б. процестермен уластырылган станоктарды жасайды.
Кашагыш станоктар iuiKi (шпонка жырашьщтарын, ойьщтарды, т.б.) жэне сырткы беттерд1 ецдеуге колданылады. Кдшагыш станоктарда орындалатын жумыстар кебшесе алдын ала белгшеуден кешн журпзшедь
Кашагыш станоктарда KecKiui жогары мен темен багыттагы Lnrepi- кайтымды козгалысты, ал ецделетш белшек келденец, бойлык жэне шецбер бойы багатындагы кезещй 6epic козгалысын жасайды.
Кашауыныц журш 100, 200 жэне 300 мм болатын кдшагыш станоктардыц жетеп механикалык, журк1320 жэне 500 мм станоктыц жетеп гидравликалык болып келещ, ал кашауыныц журю 1000 жэне 1400 мм болатын станок жетектс жылдамдьщты сатысыз реттеущ камтамасыз ететш туракты ток электркозгалткышынан алады. К,ашауыныц журкп 320 мм жэне одан жогары болатын станоктардыц жумысы туйменпкп аспалы стансадан кашьщтыктан баскарылады. К^ашау кезшдеп жумыс сулбасы 7.1,в-суретте келт1ршген. Станоктыц столы келденец мен бойлык багыттарда козгалады немесе айналуы мумкш.
Келденец сургшегпи станоктар
Келденец сургшепш станоктыц (7.2-сурет) непзп туш Hi - станина (9), оныц келденец багьггтауыштары (8) бойымен суппортпен (5) 6ipre жылжыма (7) козгалады. Станинаныц тж багыттауыштарымен
- келденецше, ал келденецшенщ багыттауыштарымен стол (2) козгалады. Стол орньщты болу ушш т1реумен (1) усталып турады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
7.2-сурет. Келденец cypzineziiu станоктыц жалпы квртШ:
1 - mipey; 2 - стол; 3 - mix багыттауыштар; 4 - кестш; 5 - суппорт; 6 - тгрем;
7 - жылжыма; 8 келденец багыттауыштар; 9 - станина; 10- келденецше

Овделетш дайындама столга беютшед^ ол ушш оныц келденец жэне т1к -прек-пк беттершде Т-тэр1здес ойьщтар жасалган. KecKiuiTi (4) суппортца (5) орнатылган кесюшустагынща беютед1.
KecKiuii бар жылжымага (7) басты жумыстьщ козгалыс (тузусызыкты кайтымды-1лгер1лемел1) бершедо. Келденец жазьщ беттерд1 сургшегенде 6epic козгалысы ецделетш белшекке бершед1, белшек столмен (2) 6ipre келденецшенщ багыттауыштарымен жылжиды. TiK жэне келбеу беттерд1 сургшеу кезшде 6epic суппортты (5) тш багыттауыштармен жьшжыту аркылы icKe асырылады. TiK 6epicTi колденецшеш (10) станина багыттауыштарымен (3) тис жылжыту аркылы да юке асыруга болады. Суппортты цолмен немесе TipeMfli т1к жылжыту аркылы келденец беттерщ сургшеу кезшдеп кайталама етютердеп KecKiuiTin 6epici жэне баптау процесшде кесюпт каже-т кесу терецдтне кою юке асырылады.
Станина корап шшшдеп шойын куйма корпус туршде болады, ол ipreTacKa болттармен бектлген плитага орналастырылады. Станинаныц жогаргы жагында жазьщ келденец багыттауыштар бар, олармен жылжыма (7) козгалады. Станинаныц алдыцгы кабыргасында стол бектлген келденецшенщ -пк цозгалуына арналган жазык багыттауыштар орналаскан. Станинаныц iuiiHe жылдамдыктар корабы жэне кулисалы механизм кондырылган. Станинаныц арткы кабыргасына электркозгалткыш бектлетш кронштейн орнатыла- ды. Жылжыманыц багыттауыштарынан агатын майды экету ушш, станинаныц арткы кабыргасында науа карастырылган.
7Е35 келденец сургшепш станогы. 7Е35 келденец сургшепш станокта белшектщ жазык жэне тннцщ беттерш ецдейд1, сондай-ак жеке мен шагын сериялы eHflipic жагдайында т1кбурышты ойыктар, жырашыктар жэне ойындыларды кесуге арналган.
7Е35 келденец сургшепш станоктыц техникалык сипаттамасы
Жылжыманыц ец улкен журш, мм 500
Столдьщ жумыстык бетшщ елшемдер1, мм
eHi
узындыгы
Жылжыманыц 6ip минуттагы кос журюжщ саны Стол жетеп электркозгалткышыныц куаты, кВт
7Е35 келденец сургшепш станогыныц кинематикалык сулбасы 7.3-суретте келпршген. Басты цозгалыс - жылжыманыц кесюшпен 6ipre тузусызыкты кайтымды-шгершемел1 орын ауыстыруы. К,озгалыс Ml электркозгалткышынан (N - 5,5 кВт; п = 1450 мин-1)
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сатылы жылдамдыктар корабы аркылы бершедк Будан ары карай айналыс багыттауыштарында (1) саусак (2) пен кулисалык тас (3) бар кулисаныц z = 102 доцгалагына бершедь Доцгалак айналганда кулиса жылжыманыц (5) вишт (4) аркылы бершетш тербелмел1 козгалысты алады. Жылжыма журганщ узындыгын саусак (2) жагдайыныц радиу-
. . 16
сын езгерту аркылы винтпен (6) реттейд1. Муны ticti 6epmic жэне
конустык доцгалактар жубы кемепмен XV биип аркылы жузеге
асырады. 17
Eepic цозгалысы столдьщ келденец жэне тж узджп жылжуы.
Бул козгалыс z = 102 ткгп доцгалагынан жудырыкша (7) мен шаппа-
лы механизмге z = 60, z = 30, z = 96 бершедь Шаппатиек тербелюнщ амплитудасын езгерту аркылы шаппатиекпен камтылатын шаппалы донгалакдыц Tic саны z = 96, тшсшше 6epic те езгертшедь Осыдан сон
. . 30
цозгалыс XI, XIII, XI бЫктерше, ары карай цилиндрлш берипс
30 30
аркылы йк берютщ винтше (8) немесе доцгалак жене конустык
42
жуп аркылы келденец беркгпц винтше (9) бершедь
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
7.3-сурет. 7Е35 келденец сургЫегпи станоктьщ кинематикапыц сулбасы: 1 - багыттауыштар; 2 саусац; 5 - куписалыц mac; 4, 6, 8, 9 винттер; 5 жылжыма; 7 - жудырьщша

Дайындамаларды столга орнатуга арналган икемкуралдар.
Дайындамаларды келденен сургшепш станоктарда орнату мен бейту ушш, эмбебап жэне арнайы курылгылар колданылады.
Дайындамаларды икемкуралдар кемепмен бекггуге арналган болттар мен шпилькалардыц кэд1мп болттардан столдыц Т-тэр1здес ойыгына келйршген квадрат калпакшасымен ерекшеленед1 (7.4-су-
рет). Болттьщ бурандасы толык, epi тозбаган, ал сомын болтка жещл буралуга тшс. Болттьщ узындыгы бойынша жиынтыгы ецделетш дай- ындамалар тишне байланысты болады.




Щэ ш Ср
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. Дайындамаларды бектетт станоктыц болттар мен шпилькалар
Устаткыштар немесе планкалар (7.5-сурет) 6epiK жэне бектлген дайындама бетше тыгыз жанасуга тшс. Устатк,ыштыц сомынды босацсыткан жагдайда, оны бекпупй болтка Караганда оцга немесе солга жылжытуга мумюндш беретш бойлык ойыгы бар. Kefi6ip жагдайда устаткыштарды капсырма туршде жасайды, осыныц негшнде бскгпаш болтты дайындамага жакын коюга болады.
in С
сурет. Устатцыштар мен цапсырмалар
К^ыспактар (7.6,а-сурет) денестер1 мен ойындылары жок дайындамаларды беютуде колданылады. К^ыспактармен бектлген дайындама- лардыц букш устщп 6eri сургшеу унин бос болады. Кыспактармен, непзшен, плиталарды устатады.
Премдер;й (7.6,6-сурет), кыспактар сиякты, дайындамаларды тшелей столга бекмту ушш колданады, 6ipaK йремдердщ к,ызмет1 езгешелеу: олар дайындаманьщ басты козгалыс багытында жылжуына жол бермсйдг
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
о о
7.6-сурет. Бурамалы жэне сынапы цыспсщтар (а); пирам (6)

Барлыц типтеп йректер мен тесемдерд1 (7.7-сурет) устаткыштардьщ, кейб1р жагдайда дайындамалардьщ (оларды столга орнату мумюн бол- маса) Tiperi ретшде колданады. Мундай т1ректердщ 6ip Typi - сына- лы тесем eKi сынадан турады, оларды дайындамаларды машиналык кыскыштарда орнатканга пайдаланган ьщгайлы.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
7 7-сурет Tipexmep мен тесемдер
Penevnii винт

Бекпташ бурыштыктар (7.8-сурет) столга немесе машиналык кыскыштарга орнатуга келмейтш немесе орнатылуы киын курдел! nimiHfli дайындамаларды бекггуге колданылады. Дайындамаларды беютюш бурыштыктарга кыспактармен, бектйш болттармен немесе келемд1 бурамалы кыекыштармен устатады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
7.8-сурет. Станоктыц бектиаш бурыштыцтар

Машиналык кысцыштар (7.9-сурет) келденец сургшепш станоктарда ецделетш, елшемдер1 Kimi келетш дайындамларды орнатуга колданылады. Кысцыштыц e3i столга калпацшалары столдьщ Т-тэр1здес ойыктарына кипзшетш болттармен бектледь
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. Маишналыц цысцыштар
Столга орнатылган кысцыпща дайындаманы беюту ем кезевде
·журизшедк алдымен цысцышты орнатып, оны делдейд1 де, сосын бемтед1, емнпл кезевде дайындама орнатылып, дэлденед1 де, бектледц. Сургшеудщ кажетп дэлдтне байланысты к,ыск,ыштарды орнату жэне дэлдеу турлше орындалуы мумкш.
Сургшеу кезшде дайындаманы ецдеу процесс Келденец сургшепш станоктардагы сургшеу кезшдеп непзп к;озгалыстар
суретте керсетшген. Кесмш жылжымамен 6ipre жылдамдыктары ужж (жумыстьщ журю) жэне у6ж (бос журю) болатын кайтымды- шгершемел1 козгалыс жасайды. Бул козгалыс жылжыманыц 6ip минуттагы косжурю санымен сипатталады. Bip косжурш кесюш металл кабатын (кимасы/= ts = ab мм2) кесетш жумыстык журютен жэне KecKiui бастапкы жагдайына кайтатын бос журютен турады.
Кескшттц жана жумыстык журюжде металдьщ жаца кабаты кесшу1 yuiiH 6epic бершедь Осылайша келденец сургшепш станоктарда кесюштщ орын ауыстыруы басты козгалыс - кесу козгалысы, ал дайындаманыц келденец багытта орын ауыстыруы 6epic козгалысы болып табылады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
7.10-сурет. Сургшеу кезтдегг uezbzi цозгалыстар:
1 - суппорт; 2 - жылжыма; 3 - стол; 4 - дайындама

KeciriiUTi орнату жене бекпу. Кесюш суппорттын ашылмалы тактасына (3) орнатылган ripeyiui сакинасы (1) бар кесюшустагышка бектледа (7.11-сурет). Суппорт езшщ бурылмалы сыргымаларымен (8) жылжыманыц (10) алдыцгы тупбетше ею болт (9) кемепмен кондырылады. Бурылмалы сыргымалардыц сырткы цилиндрлш беи сатылап бeлiктeлгeн, ал жылжымага келбеу беттерд1 сургшегенде, суппортпен кескштщ келбеулж бурышын орнатуга арналган сызык- керсетюш белгшенген.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
7.11-сурет. Келденец сургшегпм станоктыц суппорты: а - жалпы KepiHici; б - бойльщ тшк; 1 - mipeyuti сацина; 2 - кестшустагыш;
3 - ашылмалы тацта; 4 - бурылмалы плита; 5 - сыргымалар; 6 тутца;
7 - винт; 8 - бурылмалы сыргымалар; 9 - болт; 10- жылжыма; 11 - сомын

Бурылмалы белктщ (8) багыттауыштарымен винт (7) кондырылган сыргымалар (5) козгалады. Бул винт бурылмалы белiкке (8) бектлген со- мынга (11) буралып кипзшедк Винт (7) туткамен (6) айналдырганда, сыргымалар (5) бурылмалы белнстщ багыттауыштарымен жылжи- ды, бул кезде кесюштщ tik немесе келбеу 6epici колмен аткарылады. Сыргымалардьщ (5) алдьщгы жагына бурылмалы плита, ал оган топса- лы турде ашылмалы такта (3) бектледь
Келденец беттер;и сургшегенде, кесюш Kepi журкшде арткы бепмен ецделетш беттщ устше шыгып, ашылмалы тактаны бурады да, шамалы бткпкке кетсршедь Осыныц непзшде кесюштщ кесу жиеп Kepi журкте ецделген бетке уйкелмейгй. TiK жене келбеу беттерщ сургшегенде, ашылмалы тактаныц бурылысы кесу жиегшщ ецделген бетке уйкелкшщ алдын ала алмайды. Кажете нэтижеш алу ушш, бурылмалы тактаны белгт бурышка кою кажет. Ол ушш оныц жогаргы белтн ецделетш бетке карсы бурады. Автоматты тпс немесе келбеу 6epic шаппалы механизммен кке асырылады.
Бойлык cypri.ieriiii станоктар
Бойлык сургшепш станоктар (7.12-сурет) турл1ше белшектердщ жазык беттер1н ецдеуге арналган. Бул станоктар жеке жене шагын сериялы ецщркте, сондай-ак жендеу цехтарында колданылады. Столга орнатылган дайындамага ецдеу кезшде тузусызыкты кайтымды- шгершемел! козгалыс бершедь Жумыстык журю кезшде кесу npoueci журе;п, ал Kepi журкте кескш (немесе кескшггер) оз1нщ арткы 6eri дайындамага жанаспайтын шамага дешн квтepiлeдi. Берк столды кемекцц козгалыстан жумыстык козгалыска кайтарудагы журк кезшде, ягни столдын жумыстык журкшщ басында юке асады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
7 12-сурет. 7212 бойльщ сургмегш станогы:
1 станина; 2 - стол; 3 - траверса (келденецше); 4 - тгк суппорттар;
5 басцару пультш 'щ аспасы; б - портал; 7 - mix жвне бушрлш суппорттардыц берк цорабы: 8 - стол жетегй 9 - бушрлш суппорт

Бойлык сурплепш станоктар столынын жстеп туракты ток элсктр- козгалткышынан юке асырылады, мундай электркозгалткыш козгалыс жылдамдыгын сатысыз реттеумен катар кескштщ дайындамага жатык енуш жене онын жумыстык журю аягында баяу шыгуын камтамасыз етедк Столдыц Kepi журкшщ жылдамдыгы жумыстык журю жыл- дамдыгына теуелаз реттеледг Стол журш узындыгын орнатушы механизм столдьщ минималды етш кету журюш оньщ козгалысы жылдамдыгынын буюл аукымында камтамасыз ете алады.
Бойлык сурплепш станоктарды Heri3ri елшемдерше сурплеудщ ен улкен узындыгы жене еш, сондай-ак келдсненшенщ (траверсаныц) суппорттармен 6ipre ен улкен кетершу 6HiKTiri жатады. Келденещненщ курылысына байланысты бойлык сургшепш станоктар ектрекп (келдененше eKi прекпен усталый турады) жене 6ipTipeKTi болып жжтелед!. ©цдслст!н дайындаманыц ец улкен елшемдерь мм:
eHi
1250

бшкпп
1120

столдыц жумыстык бетшщ узындыгы
4000

Стол журюшщ жылдамдыгы, м/мин:


жумыстык
4-80

Kepi
12-80

TiK суппорттар кос журюшщ 6epici, мм:


келденец
0,5-25

TiK
0,25-12,5

Стол жстсп электркозгалткышыныц куаты, кВт
100


Станоктыц басты козгалысы - столдыц ецделетш дайындамамен 6ipre тузусызыкты кайтымды-шгершемел1 козгалысы. Bepic козгалыстары тш суппорттардыц келденец, тш, келбеу багыттарда жене бушрлш суппорттьщ TiK, келденец багыттарда узд1кт1шгсршсмоп орын ауыстырулары.
Кемский козгалыстар - суппорттарды белгшенген багыттарда жеделтетшген механикаландырылган турдс жене колмен жылжыту, траверсаны кетеру мен Tycipy, т.б. козгалыстары.
Станоктыц столы козгалысты механикалык жылдамдыктар корабы аркылы электркозгалткыштан алады. Стол козгалысыныц ав- томатты циклы кесюштщ ецделетш дайындамага баяу енушен; столдыц белгшенген кесу жылдамдыгына дейш умтылысы жене осы жылдамдыктагы жумыстык журютен; кесюштщ металдан шыгу ал- дында стол жылдамдыгыныц тeмeндeyiнeн; столдьщ белгшенген Kepi журю жылдамдыгымен жылдам кайтуынан турады.
Станоктыц 6ip бушрлш жене траверсага орнатылган eKi тш суппорты бар. TiK суппорттар траверсадагы электркозгалткышпен козгалыска кeлтipiлeдi. Суппорттарга орныктырушы козгалыс немесе келденец жене TiK багыттагы жумыстык кезецщ 6epic 6epiflyi мумкш. TiK суппорттарды колмен де, лимбкл бар (суппорттардыц орын ауыстыруын есептеу ушш) шыгарылмалы туткамен де жылжытуга болады.
Бсттсрд1 бурыш жасап ецдеу ушш, тш суппорттардыц жылжы- маларын ±60° бурышка буруга болады. Станоктыц бушрлш суппорты TipeK багыттауыштарымен TiK, ал оныц сыргымалары келденец козгала алады. Бушрлш суппорт езшщ 6epic цорабы аркылы жеке электркозгалткыштан козгалыска келйршедь
7А420 кашагыш станогы
Станок жазык пен шипцщ, сырткы мен iurei бсттсрд1, конустык жене цилиндрлш тссштсрдсп кссшдшср мен жырашыктарды, сондай- ак жеке жене шагын сериялы ецщрютерде штамптарды кашап ецдеуге арналган.
Оцделетш белшек бойлык, келденец, шецберл1 6epicTep алуы мум- кш. Бул yuiiH станинаныц келденец багыттауыштарына орналаскан станоктыц Heri3ri столына белпш механизм! бар айналмалы децгелек стол койылады.
Кескш станинаныц тш багыттауыштарына орнатылган жылжымага бектлген. Оган пк багытта кайтымды-шгершемел! козгалыс бсршсдь
Станинада (1) станоктыц барлык механизмдер} орналастырылган (7.13-сурет). Оныц TiK багыттауыштарымен жылжыма (2) козгалады. Жылжыма темен козгалганда жумыстык журю, ал жогары козгалганда кемскип журю жасайды. Кесюшустагышка (3) KCCKium беютед1. Белшскп багыттауыштармен (5) козгалатын столга (4) орнатады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
7.13-сурет. 7А420 цашагыли станогы:
1 станина; 2 жылжыма; 3 - кестшустагыш; 4 - стол; 5 багыттауыштар

Жылжыма (кашау) журкя, мм 20-200
13 TOC \o "1-5" \h \z 14Столдьщ жумыстык бетшщ диаметр), мм 500
Кесмшустагыштыц сырткы бетшсн станинага
дсйшп ец улкен Кашьщтык, мм 480
Стол бспнсн кашау багыттауыштарыныц теменп
ушына дешнп ен улкен кашьщтык, мм 320
Кашаудын кос журюшщ саны, кос журю/мин 40-163
Басты козгалыс электркозгалткышыныц куаты, кВт 315
Тартакескш станоктар
Тартакескш станоктар эртурл1 пшпндсп imKi жэне сырткы беттерд1 дал ецдеуге арналган. Мундай станоктар жаппай жэне сериялы ещурюте кецшен колданылады. Тартакесюш станоктармен ецделген беттердщ KeftGip контурлары 7.14-суреттс керсетшген.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
7.14-сурет. Тартакесш станоктарда орындалатын жумыс mypnepi

Тартакеоаш станоктарды келей ерекшелжтер1 бойынша жйстейдг а) аткаратын кызметш не байланысты - imKi жене сырткы тарта кссетш станоктар; б) ембебаптык дережей бойынша жалпы максаттагы жене арнайы станоктар; в) жумыстык козгалыстыц багыты мен сипаты бойынша келденен; тж; тузусызыкты конвейерл1 козгалатын уздкйз ерекетт1; тартакесюпп немссе дайындамасы шецберл! козгалатын; г) куймеше немесе позиция санына байланысты 6ip, eKi немесе б1рнсшс куймеше л i; б4рпозициялы (квд1мп) жене кеппозициялы (бурылмалы столды).
Тартакесюш станоктарда басты козгалыс - аспаптыц (тартакес- мштщ) козгалысы Бул станоктарда 6epic механизм! болмайды, ейткеш 6epic тартакесюш TicTcpiHin KeTcpi.rryi аркылы камтамасыз етшедь Станоктыц Heri3ri сипаттамаларына максималды тарта кесу куол (орташа станоктарда 290-390 кН-Fa, ipi станоктарда 1170 кН-га жету! мумкш) жене тартакесюштщ журю узындыгы (орташа станоктарда 350-2300 мм аралыгында) жатады. Тартакеоаш станоктар кебшесе жартылай автоматты цикл бойынша жумыс icTcfifli жене гидрожетек- пен жабдыкталады.
7Б55 келденец тартакесшш станогы (7.15-сурет) кара жене туей металдар мен корытпалардан жасалган epTypjii геометриялык шшшдеп мен мелшердеп белшектердщ imKi беттерш тарта кесуге арналган.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
/
7.15-сурет. 7Б55 келденец тартакеоаш станогы:
1 - станина; 2 - гидростанса; 3 - электркозгалткыш; 4 гидроцилиндр;
5 - гидротаратцыш, 6 - жумыстьщ куймеше, 7 тартакеемш, 8-корпус; 9 - пйрек; 10 - астау; 11 - белшек, 12- багана; 13 - соргыш









Корап шшшдеп шармел; станинаныц (1) куыс белит не гидравликалык жстекпц Heri3ri агрегаттары кондырылган. Сол жагында куштш цилиндр (2) орналаскан. Поршеньнщ штогы жумыстык сыргымалармен байланысты келе/й, олар багыттауыштармен станок eci боймен козгалып, косымша TipeK кызметш аткарады. Штоктыц ушына тартакесюштщ (3) сол жак ушын 6eKiTyrc арналган патроны бар телке кондырылады; тартакесюштщ оц жак ушы косалкы патронга (4) кысылады. Дайындаманы беютетш икемкурал жэне дайындаманыц e3i станинаныц козгалмайтын корпусына (5) Т1рслсд1. Станинаныц оц жак белш капсырмалы жэне тартакесюпт авто- матты турде беру мен экету курылгысын монтаждауга арналган. Кажет™ козгалыстар станоктыц оц жагына кондырылган куштш цилиндрмен icKe асырылады. К°31 алыстарды жузеге асыру былай- ша журпзшедг Жумыстык журю солга жасалганда, косалкы патрон
сыргымалары тартакесюшке, ол катац TipeKKe жанасканга дейш шеседг Бул жагдайда тартаксскш пен патрон арасындагы бай ланью cepin пелен ген жудырыкшамсн ажыратылады. Будан соц кушпк цилиндрмен (2) жумыстык жYpic юке асырылады. Kepi журюте тартакесюштщ арткы куйрыкшасы косалкы патронга кайта к1рсд1 де, оны оцга, бастапкы жагдайга итередь
Станок жартылай автомат ретшде жумыс ютейдь BipaK, оны дайындаманы беру мен белшек^ Tycipyre арналган автоматтандырылган икемкуралдармсн жарактаса, станок автоматты циклде жумыс ютей алады.
Тартакесюштщ станоктагы козгалысы eKi соргышы бар гидроже- текпен орындалады. Соргыштыц 6ipeyi (ешмдшт 200 л/мин) майды непзп (жумыстьщ) гидроцилиндрге жетюзедо, ал eidHinici (ешмдшп 25 л/мин) майды косалкы гидроцилиндрге айдайды. Гидрожетек жумыстьщ уш циклш журпзедг тольщ, карапайым жэне реттеунп. Тольщ циклде арткы куйрыкшасы бар узын тартакескшттер (1200- 1300 мм) колданылады. Тартакеоаш куйрыкшасымен козгалысты косалкы цилиндр штогынан алатын косалкы патронга кондырылады. Роликнен суйемелденетш тартакесюш жумыстьщ патронга жылжи- ды. Патрон тартакеоаштщ алдыцгы куйрьщшасын кармайды да, оны косалкы патронмен 6ipre кенпрпден босаганша жылжытып, жумыстык жэне Kepi журютер жасайды. Осыдан кешн косалкы патрон тартакеоаштщ арткы куйрьщшасын кармайды да, оны бастапкы жагдайына экетедь
Карапайым циклде кыска тартакеоаштер колданылады. Бул жагдайда тартакесюш сыргымаларга орнатылган патронга колмен беютшедк Сыргымалар станина багыггауыштарындагы келденец козгалысын Heri3ri гидроцилиндрден алады. Кемский сыргымалар бул циклда козгалыстар жасамайды. Реттеуип режим станоктарды баптаганда пайдаланылады. Бул режимге тарта кесу процееш дайындауга кажетт1 аспаптыц козгалыстары Kipc;ii.
Сырттай тартакескйп жене уздшаз ерекетп станоктар. Сырттай тартакеоаш станоктар (7.16-сурет) 6ip, ей немесе бфнеше жылжыма- сы бар TiK жэне келденен станоктар» а жiктeлeдi. Мундай станоктардьщ куймешео мен столыныц конструкциясы (штей тж тартакеоаш станокка Караганда баскаша болып кeлeдi жэне косалкы куймешео болмайды. Дайындама столга (1) орнатылатын икемкуралга бектлед1 Тартакесюит станинаныц (3) TiK багыттауыштарымен козгалатын куймешенщ (2) аспаптьщ плитасына беютедг Тартакеоаштщ козгалысы гидрожетек кемепмен журпзшедг
Уз/цкоз эрекеттеп шынжырлы сырттай тартакесюш станок жумысыньщ сулбасы 7.17,а-суретте бершген. Станок сериялы жэне жаппай ендарюте колданылады. вцделетш дайындамалар шекоз шынжырга орналаскан арнайы икемкуралдарга орнатылады. Дайындамалар тартакесюш пен багыттауыш плита арасында ецделген соц, кыекыш икемкуралдардан автоматты турде босайды.
7.17,б-суретте квpccтiлгeн станок шецбергп цилиндр бетшщ 6ip 6e.rriri туршдеп беттерд1 уздшоз тарта кесу Kbi3MeTiH аткарады. Тартакеск1штер айналмалы столдыц ортацгы белишде немесе шепнде орналасуы мумкш.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

Б
сурет. Сырттайтж 7.17-сурет. Уздшаз apeKemmi
тартакескш станогы: тартакескш станоктар
1 стол; 2 - куймеше; 3 станина
Тартакеск1штерд1 бекггу тасйщерь Тартакесгаштерд! станокка бекггу ушш арнайы куйрыкшалар карастырылган. Куйрыкша кон- струкциясы тартакссиш типше жене ол орнатылатын патрон конструк- циясына байланысты келедь 7.18, а-д-суреттерде керсетшген куйрык;- шалар - цилиндрлж (оларды центрлерде ецделетш тартакесюштерге колданады), ал 7.18, е-к-суреттердеп куйрыкшалар призмалык; (жазык;) деп аталады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
7.19-сурет. Шпонкальщ тартакестш беютуге арналган патрон
7.18-сурет. Тартакескш цуйрьщшаларыныц munmepi


7.19-суретте керсетшген патрон улкен мелшерл1 шпонкальщ тартакесюпт бек куге арналган. Оньщ корпусыныц (1) шшдс есте тербелетш жудырьщшалар (2) бар. Жудырыкшалар устщп жагынан тактайшалармен (3) бекемделш турады. Итерпштер cepinne ecepiMeH жудырыкшаларды 6ip-6ipiHe жакындатып, олар тартакесиш куйрык- шасыныц ойындысына юрсд1 де, оны кармайды.
Тартакесюпт сынамен (7.18,а,е-сурегп куйрыкшаны карацыз) бекггуге арналган патрон (7.20-сурет) корпусына (1) алмастырмалы телке (3) кондырылады. Тартакеаапт куйрыкшасымен телкешц TeciriHe колмен ещцрш, сынамен (2) беитедг Телке теапшц minim мен елшемдер1 тартакесюш куйрыкшасыныц minim мен елшемдерше байланысты келедь
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
7.20-сурет. Тартакесаитг сынамен бекгтуге арналган патрон

Бакылау сурактары
Сургшепш жене кашакыш станоктардыц кызмет1 кандай? Олардыц жiктeлiмi туралы айтып бервдз.
Келденец сургшепш станоктыц курылысын айтып бервдз.
Дайындамаларды келденец сургшепш станоктарда орнату мен бекггуге арналган кандай нкемкуралдарды бшеаз?
Сурпдеу кезшде дайындаманы ецдеу калай журпзшед1?
Бойлык сургшепш станоктар кандай ецдеу журпзшещ?
7А420 кашагыш станогыныц курылысы жене техникалык сипаттамасы туралы айтып берщ1з.
Тартаксск1ш станоктар срекшслжтср1 бойынша калай ж1ет^вдй?
7Б55 келденец тартакесюш станогыныц курылысын айтып бервдз.
Тартакеск1штерд1 кандай твешдермен бекйвд?
8-ТАРАУ АЖАРЛАГЫШ СТАНОКТАР ЖЭНЕ АЖАРЛАУМЕН ОЦДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ
Ажарлагыш станоктардыц Heri3ri турлер) жене белг1лену1
Дайындамаларды абразивтк аспаптармен ецдейтш металкесюш станоктар ажарлагыш, жылтыратцыш, жетивдрпш жене кайрагыш станоктардан туратын топты курайды. Ажарлагыш станоктар ецделетш бсгпц Ra 1,25...0,02 мкм ксд1рбудырлыгын камтамасыз стсд1. Ажарлагыш станоктарга нелзшен алдын ала механикалык жене термиялык ецделген жене ецдеу efli6i минималды болатын дайында- малар келш туседь
Ажарланатын дайындама бетшщ minim жене ажарлау TypiHe байланысты ажарлагыш станоктар былайша жжтслсдк шецберл1 сырттай ажарлау га арналган шецберл! ажарлагыш станоктар (центрлк жене
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
8.1-c)ipem. Тж бурышты столды келденец шпиндельд1 жазьщ ажарлагыш станок: 1 - станина; 2 - басцару панелг: 3 - столды цолмен жылжыту Maxoeuzi;
' 4 - басцару пультг; 5 - стол; 6,7 - цундацтар; 8 - маховик; 9 - багана;
10 шпиндельдгк топай; II - шпиндельдгк децгелек; 12 Maznummi плита;
13 гидростанса; 14 - СМС беру сорабы
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
8.2-сурет. Шецберлг ажарлагыш станок:
1 - электршкаф; 2 - апдыцгы топай; 3 - СМС беру тутцасы; 4-люнет;
5 - двцгелект1 автоматты турде тузету маховигг; б - берктщ келденец цозгалыс Maxoeuzi; 7 - ажарлагыш топай; 8 - келденец 6epic механизму, 9 - баскару nynbmi; 10- гидростанса; 11 - топай пинолт цолмен цысу тутцасы; 12 - артцы топай;
13 - ажарлагыш топайды экету тутцасы; 14 - гидробасцару naitejii, 15 - артцы топай панелш гидравликалык, экету nedani; 16- вс; 17 - маховик; 18- станина;
19 - жогаргы стол; 20 - томенп стол

центреп); шецберш нитей ажарлауга арналган iuiTeft ажарлагыш станоктар (центрлж жене центраз); ажарлагыш денгелектщ шетжагымен жене буй ipi мен ецдейтш жазык ажарлагыш станоктар. 8.1...8.3-су- реттердс ажарлагыш станоктардыц непзп типтершщ жалпы Kepimci бершген.
Абразивтж аспаптармен жумыс гстейтш станоктар модельдср1 сан- дар жене ерштермен (кажет болган жагдайда) белпленед^ Ажарлагыш станоктар тобы 3 санымен (модел!^ белплеудщ 6ipiHiui саны) белгшенген. Екшнп сан станоктыц типш керсетедг 1 шецберш ажарлагыш станоктар; 2 - нитей ажарлагыш станоктар; 3 - сыдыра ажарлагыш станоктар; 4 - арнайыландырылган ажарлагыш станоктар; 5 карастырылмаган; 6 - кайрагыш станоктар; 7 - тшбурышты немесе децгелек столды жазьщ ажарлагыш станоктар; 8 - ыекылагыш жене жылтыраткыш станоктар; 9 - абразивттк аспаппен жумыс ктейтш арнайы станоктар. Станоктыц карастырылган конструкциясы жетслд1- ршген жагдайда, ягни станоктардыц жаца буынына жататын болса, онда шартты белгшеуге opinTi (мысалы, ЗА64) косады. Yhhhhh сан станоктыц непзп техникалык сипаттамасын кереетедь
Станок жасаушы зауыттар сериялы турде шыгарылатын станоктар- дан баск,а арнайы станоктарды да шыгарады, эдетте, оларга зауыттык шартты нем1рлер;и - станок шифрш белгшейдь Бул шифр станок туралы накты машметтер бере алмайды, сондыктан станок телкужатында керсетшетш косымша акпарат кажет болады.
Жогарыда аталган станоктардан жендеу ен/йрклнде шсцбсрл1 ажарлагыш, жазык ажарлагыш станоктар жэне арнайы станоктар, мысалы, тнд1 бШктщ мойыншаларын, газтараткыш бшктщ жудырыкшаларын ажарлайтын станоктар ксщнен колданылады.
Ажарлагыш станоктарда кесудщ басты козгалысы - ажарлагыш денгелектщ айналысы болып келедь Оньщ сызьщтык жылдамдыгы (кесудщ басты козгалысыныц жылдамдыгы) v = 35... 50 м/с, ал жогары жылдамдыкты ажарлауда - v = 80... 120 м/с болып келед].
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
8.3-сурет. 1штей ажарлагыш станок:
I - станина; 2 - цундац; 5 - цалцандар; 4 - буйымды келденец беру механизли;
5 - жылжымапы плита; б - буйым топайы; 7 - буйымды келденец цолмен беру Maxoeuzi; 8 - дайындама; 9 - буШрлт ажарлагыш децгелек; 10- бушрлж ажарлауга арналган децгелектi жылжыту тутцасы; 11 - штей ецдеуге арналган ажарлау децгелег/; 12 - бушрлж ажарлауга арналган цурылгътыц корпусы; 13 ажарлагыш суппортты келденец жылжыту тутцасы; 14 - ажарлагыш децгелек суппорты; 15 - станокты басцару пульт1, 16- багана; 17 - станок столы; 18 стол цундагы: 19- столды бойлыц жылжыту тутцасы; 20 столдыц бойлыц жылжу mipeMenepi

Дайындамалардьщ жазьщ беттерш ажарлау ажарлагыш децгелектщ бушр1мен немесе шетжагымен журпзшедь Жазыц ажарлагыш станоктар тшбурышты жэне децгелек столды болып келедь Ажарлагыш децгелектщ шпиндел] келденец немесе tik орналасуы мумкш. Жеке, шагын сериялы жэне орта сериялы ещйркгерде шпиндел! келденец орналаскан децгелек столды жазьщ ажарлагыш станоктар жш пайда- ланылады. Жаппай енд1рк жагдайында децгелек столды станоктар, сонымен 6ipre шпиндельдер1 келденец жэне tik орналаскан ем жакты ажарлагыш станоктар ксцшсн колданылады.
8.1 -суретте икбурышты столды жалпы максаттагы жазык ажарлагыш станоктыц жалпы KepiHici бершген. Станок станинасыныц (1) багыттауыштарына станинадагы гидроцилиндрлер аркылы кайтымды- uirepmcMcni козгалыс жасайтын стол (5) орнатылган. Дайындамаларды бекйу столга бектлген магниттш плита (12) кемепмен кке асырылады. Станинага ажарлагыш децгелектщ (11) кундакпен (6) жабылган келденец шпиндел! орнатылган ажарлагыш топай (10) бектлетш багана (9) кондырылган. Станинадагы берк механизмдер! аркылы ажарлагыш топайга берктщ келденец козгалысы (столдыц op6ip кос журкшен кейш) жэне тш козгалысы (дайындаманыц букш ецделген бетшен эдш алатын op6ip жумыстык журктен кешн) бершедь Шпиндель айналысты ажарлагыш топайга косарланган электркозгалткыштан алады. Берк механизмдершщ жумысы гидроцилиндрлер кемепмен журпзшед!, оларга май панельден (2) баскарылатын гидростансадан (13) бершедд. Столды колмен орньщтырушы козгалыстар (бойльщ багытта) маховикпен (3), ал ажарлагыш топайдыц тш багыттагы козгалысы маховикпен (8) жузеге асырылады. Станокты кке косу мен ажырату баскару пульпмен (4) жYpгiзiлeдi. Жумыс кезшде магнитик плитаны ецделетш дайындамамен 6ipre кундакпен (6) жабады. СМС бакка сорап (4) кемепмен жетюзшедь
8.4-суретте эмбебап жазык ажарлагыш станоктыц кинематикалык сулбасы келпршгсн. Басты козгалыс ажарлагыш децгелектщ айналысы шкивтер (7,8) жэне белдшп бершк аркылы Ml электркоз- галткышымен жузеге асырылады. Шпиндельдщ айналу жиЫп - туракты.
Ажарлагыш бастиекп Tycipy немесе кетеру винт (6) жэне сомыны
бар винттш механизммен журпзшед1, онымен бурамдьщ доцгалак
катац 6ipiKTipinrcH. Бурамныц (4) айналысы былайша icKe асы- сурет. Горизонталь lunuudejibdi жазъщ ажарлагыш станоктыц кинематикальщ сулбасы:
1,2 micmi доцгалацтар, 3 - бурамдьщ доцгалак;; 4 - бурам; 5, 10 сомын;
6, 9 - винттер; 7, 8 шкивтер; 11, 13, 14, 15, 16, 17, 20, 21, 22, 26, 27 micmi доцгалацтар; 12-рейка; 18 19 - конустьщ доцгалацтар, 23 - шаппа 24 - шаппа- тиек; 25 - муфта: Ml, М2, М3 - электркрзгалтк,ыхитар;
D - кесу цозгапысыныц багыты
рылады: удемел1 козгал ганда, цилиндрлш Ticri бершс аркылы М2 электркозгалткышынан (1) жэне (2) Ticri доцгалацтарга; автомат- ты тш беркте столдьщ бойльщ немесе келденен peeepci мезетшде жумыс ктейтш калакшалы сораптан шаппатиек (24), доцгалакпен
6ipiKripmreH шаппа (23) жэне (20) мен (21) донгалактар аркылы бурамга (4) бершедь Столдьщ кос журкшдеп тш берктщ meri - S^c= 0,002...0,05 мм, ал теменп meri - 0,002 мм шаппалы доцгалактьщ
6ip TicKe байланысты бурылуына сэйкес келедк Столды колмен жылжыту 14,15,13 пен 11 Ticri доцгалактар жэне рейка (12) аркылы маховиктен журпзшедь Маховиктщ 6ip айналысында стол 18,1 мм-ге жылжиды.
Калыпты жагдайда столды цолмен бойлыц жылжыту механизм! столды механикалык жылжытуды кке асыратын микроауыстырып- к,оскыш шшкшен доцгалакты (11) шыгару аркылы ажыратылган куйде болады. Айкыш суппортка бектлген винт (9) пен сомын (10) автоматты режимде - 26, 27, 16 жэне 17 ткп доцгалактар аркылы М3 электркозгалткышымен, кол режимде 17, 16 ткп доцгалактар аркылы маховикпен столдыц келденец беркш кке асырады. Жецш келденец 6epic туймеппкп басу аркылы конустык доцгалактар (18,19), муфта (25) жэне Ticri доцгалактар (17, 16) кемепмен кке асады.
Ажарлагыш децгелектщ шетжагымен жумыс ктейтш ткбурышты столды жазьщ ажарлагыш станок ушш берк козгалысы - дайындаманыц кайтымды-шгершемел1 козгалысында (бсрктщ бойлык козгалысы); ажарлагыш децгелектщ кезецщ келденец козгалысы (беркгщ келденец козгалысы) столдыц дайындамамен 6ipre 6ip журкшдс; ажарлагыш децгелектщ кезецщ тш козгалысы (6epicriH тш козгалысы) ажарлау терецдтнде журпзшед]. Ажарлагыш денгслсктщ бшктат дайындаманыц ешнен улкен болган жагдайда, беркгщ келденец козгалысы жузеге асырылмайды.
Ажарлагыш станоктардьщ кинематикасын шецберл1 ажарлагыш центрлш станок мысалында толыгынан карастырамыз.
ЗМ151 шецбер.й ажарлагыш центрлж станогы
Жазьщ ажарлагыш станоктар айналма денелердщ цилиндрлш, конустык немесе бушрлш беттерш сырттай ажарлауга арналган. Станокта ецдеу кезшде белшек центрлерге койылады немесе патронга бектлед!. Цснтрлш станоктарда ецдсущ журпзу уш^н, децгелек шпинделшщ, eцдeлeтiн дайындаманыц айналысын, столдыц бойлык жылжуын, ксалстш кабат калыцдыгына тец уздшйз немесе кезецщ 6epicri камтамасыз ету кажет.
ЗМ151 станогыныц техникалык сипаттамасы
Орнатылатын дайындаманыц ец улкен елшемдер1, мм:
13 TOC \o "1-5" \h \z 14Диаметр1 200
Узындыгы 700
Центрлер бшкпп, мм 125
Дайындаманыц айналу жиипп, мин"1 50 - 500 Ажарлагыш децгелек жетсгшщ электркозгалткыш куаты, кВт 10
Столдыц гидрожетектен козгалу жылдамдыгы, м/мин 0,05 - 5
Массасы, кг 603215
Станок багыттауыштары бар станинадан (18) ту рады (8.1,6-сурет). Багыттауыштарга бурылмалы жогаргы стол (19) орнатылган теменп стол (20) бектледь Жогаргы столга алдыцгы (2) жене арткы (12) то- пайлар кондырылган. Арткы топайда топай пинолш колмен кысатын тутка (11) карастырылган. Конустарды ажарлау кезшде жогаргы стол (19) теменп столга (20) бектлген ecTi айнала бурыла алады. Теменп столды станинаныц багыттауыштары бойынша колмен жылжыту арнайы механизм аркылы маховикпен (17), ал механикалык жылжыту - станинадагы гидравликалык цилиндр аркылы кке асырылады.
Станинаныц арткы жагындагы келденец багыттауыштарга ажарлагыш децгелекп дайындамага жеделдете беруш1 механизм! бар ажарлагыш топай (7) кондырылган. Ажарлагыш топайдыц корпусы- на келденец берктер механизм! (8) бектлген. Оныц 6epicri келденец козгалыска колмен келпретш маховип, автоматты 6epicri кке косатын туткалары жене шала мен таза ецдеу 6epicTepi жылдамдыгын реттейтш дроссельдер1 бар. Сонымен 6ipre мунда ажарлагыш децгелектт автоматты тузетунн механизм (5) орнатылады.
Станинаныц алдыцгы жагында ажарлагыш топайды жеделдете берупп-екетуцп туткасы (13), peeepcTi жене стол жылдамдыгын pcTTcyiiii дроссельдер1 бар гидробаскарудыц панел1 (14) орналастырылган. Арткы топайдыц (12) пинолш гидравликалык алыстату пе- дальмен (15) журпзшедг
TipeKKe кке косу туйменнктер]' жане ауыстырып-коскыштары бар баскару пульп (9) бектледг Станоктыц сол жагына - электрлш шкаф
, оц жагына гидростанса (10) орналастырылган. СМС-ды жетюзу тутка (3) аркылы журпзшедг Кажет болган жагдайда станокка люнет
орнатылады.
Кесудщ басты цозгалысы - ажарлагыш топайга (Д) орнатылган ажарлагыш децгелектщ айналысы Ш112/Ш147 сынабелджта 6epijiici аркылы М2 электркозгалткышынан жургшлед1 (8.5-сурет). Басты козгалыс кинематикалык избепнщ тецдеу1 мына турде болады:
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

мунда п ажарлагыш децгелекпц айналу жишп, мин-1; 0,985 белдйетщ сырганау коэффициент!.
Eepicmitf iuet\6epni цозгалысы - алдыцгы топайдагы (А) ажар- ланатын дайындаманыц айналысы Ш63/Ш130 жоне Ш63/Ш168 сынабелдшт! 6cpinicTcpi аркылы айналу жиийп сатысыз реттелетш Ml туракты ток электркозгалткышынан журпзшедь Сынабелдшп бершктер шпиндельдщ 40...400 мин-1 айналу жишюн камтамасыз стсдк Алдыцгы топайдагы цснтр1 бар шпиндель (Шп) козгалмайды жэне дайындаманьщ айналысы планшайбаныц жетектемеа аркылы кке асырылады.
Столды цолмен жылжыту Мх2 маховигш айналдыру кезшде Е механизм1мен журпзигсдь Козгалыс маховиктен z = 17/51/51 ткт1 доцгалактары, i = 1/31 бурамды берийй, Мф муфтасы, z = 20 рейкалы доцгалак жэне теменп столга бектлген рейка аркылы теменп столга (Ст) бершедь
г=27
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
8.5-сурет. Шецберл1 ажарлагыш центрлк станоктыц кинематикалъщ сулбасы:
А - алдыцгы топай; Б-ажарлагыш двцгелектг тузеткш цурылгы;
В - 6epic механизмi; Г- артцы топай; Д ажарлагыш топай; Е - столды цолмен жылжыту механизм!; П тузеткш цурылгыныц nmoni; Ллимб;
Ml, М2 - электрцозгалтцыштар; М3, М4 - гидроцозгалтцыштар;
Мх1, Мх2 - маховиктер; Мф - муфталар; Мэ1, Мэ2 - электрмагниттт муфталар; Ц1, Ц2, ЦЗ, Ц4 гидроцилиндрлер; llln - шпиндель; Рк - тутца; Ст - томенг1 стол

Столдыц бойльщ гидравликалыц жылжуы станинага козгалмайтын eTin орнатылган Ц4 гидравликалык Цилиндр1мен журпзшедг Цилиндр nopuieHi штогыньщ уштары станоктыц теменп столына (Ст) бектлген. Столды жылжыту жылдамдыгы 0,5...5 м/мин курайды.
Ажарлагыш топай берШнщ келденец цол цозгалысы Мэ1 электрмаг- нитк муфтасы кке косулы кезшде Мх1 маховип кемепмен 6epic механизм1мен (В) кке асырылады. Айналыс z = 39/39 конустык жане i = 2/40 бурамды 6epinicTcpi аркылы берктщ келденец козгалысы 10x1 винтшщ шарики сомынына бершедь
Ажарлагыш топайдыц дайындамага орныцтырушы \демел1 жыл- жуын Мэ1 электрмагниттш муфтасыныц ктен ажыратулы кезшде М3 гидрокозгалткышымен аткарады. Бул жагдайда козгалыс z = 35/35 ткп доцгалактары жэне керсетшген кинематикалык т1збек бойынша гидрокозгалткыштан беркпц келденец козгалысыныц 10x1 винтше бсршсдг
Ажарлагыш топайдыц узджаз автоматты 6epici Мэ2 электрмагниттш муфтасыныц кке косулы кезшде i = 1/50 бурамды 6epmici жэне Мэ1 муфтасы аркылы М4 гидрокозгалткышынан журпзшед] жэне одан ары карай керсетшген кинематикалык т1збек бойынша берктщ келденец козгалысыныц 10x1 винтше бершедк Крзгалыстыц бул жагдайында JT лимбк1 бар Мх1 маховигшщ айналуы журедг
Мэ2 электрмагнигпк муфтасы ажарлагыш топайдыц кезецдг автоматты 6epiciH кке косады.
Ажарлагыш двцгелект'1 тузетудегг цозгалыс тепе немесе саты- лы кеш ipп бойынша 6ip немесе eKiericri тузетудо камтамасыз етедь Тузетмш курылгыныц (Б) денгелек жасаушысы бойымен бойлык жылжуы Ц2 гидроцилиндршен журпзшед1. Алмасы бар пинольдщ (П) тузету тсрецдпше дейшп келденец козгалысын кке асыру peri мына- дай: колмен-z=22/22 конустык жэнеz=27/27 цилиндрлш доцгалактары аркылы Рк туткасымен журпзшед!, ары карай пинольдщ 2x1 винтше бершедц автоматты турде z = 200 бурамдык доцгалагымен inimceriH шаппатиеп бар плунжер аркылы Ц1 гидравликалык цилиндр1мен (А - А кимасын карацыз) журпзшед1 жэне ары карай пинольдщ 2x1 винтше бершедь
Артцы топайдыц (Г) tfenmpi бар пинолт жылжыту z = 23 Ticri доцгалагы аркылы ЦЗ гидроцилиндршщ поршень-рейкасымен автоматты турде немесе 1,5x1 винтш айналдыру аркылы колмен журпзшед!.
Ажарлагыш топай (8.6-сурет). Децгелектщ (13) шпиндел1 (14) козга- лыска айналысты электркозгалткыштан сыналы белдш (5) кемепмен шкивке (4) беру аркылы кштршедг
сурет. Жазьщ ажарлагыш станоктыц ажарлагыш топайы:
1 - корпус; 2 сыргыма мойынт1рек; 5 - цсщпац; 4 шкив; 5 - сынаб>елдшт1 бершс;
б тербел^стщ багыттауыштары; 7 - станина; 8 - царсысомын; 9 - сомын:
10, 12 - сациналар; 11 - цаптама; 13 - ажарлагыш децгелек; 14 - шпиндель
Шпиндель корпустагы (l)cici yniiumeKTi гидродинамикальщ сыргыма мойьптректерге (2) кондырылган. Мойын-прсктсргс майлаушы сорап- тан май кысыммен бершсд!, бул май шпиндель (14) мойынтыгы мен мойынпрек (2) imncKTcpi арасында май сынасын тузедь 0стш багытта шпиндель сфералык сакиналар (10, 12) арасындагы буртшке орнаты- лады. Сфералык сакиналар сомын (9) жэне карсысомын (8) кемепмен козгалмайтын каптамага (11) бектлген. Ажарлагыш топай берйлнщ станина (7) тербелгсшщ (6) багыттауыштарымен келденец козгалысы станинага орнатылган келденец 6epic механизм1мен icKe асырылады.
Ажарлагыш двцгелект! автоматты тузеттш цурылгы ажарлагыш топайга (1) орнатылады (8.7-сурет). Kemipri жуйе децгелектщ сырткы бетш бершген пшйн бойынша тузетуд! камтамасыз етед1. Курылгыны юке косу автоматты турде - ецделген дайындамаларды есепке алу релей кке косылганда немесе туймешш™ басу аркылы колмен журпзшедь
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
8.7-сурет. Ажарлагыш двцгелекпи автоматты тузеткш щрылгы:
1 - ажарлагыш топай; 2 - pouiKmi багыттауыштар; 3 - куймеше; 4 - плунжер;
5,7 - цилиндрлш micmi доцгалац жубы; 6 иитпалы доцгалац; 8 - тербелютщ luapumni багыттауыштары; 9, 11 жартылай сомындар; 10- cepinne;
12 otcypicmiK винт; 13 - суппорт; 14 - бшк; 15 - Kewipzi; 16, 17 -винттер;
18 - пиноль; 19 алмасустагыш; 20 - гидроцилиндр штогы; Мх - маховик

Курылгы куймешеге (3) бектлген, бул куймеше гидроцилиндр штогымен (20) ажарлагыш топайдыц (1) ролики багыттауыштары
аркылы децгелек бойымен жылжытылады. Шток козгалысыньщ жылдамдыгы сатысыз дроссельмен реттследг Куймешеге (3) пинол! (18) бар суппорт (13) жэне алмасустагыш орналастырылган багыттауыштар (8) буралып бектлген. Куймеше cepinne ocepiMCH ажарлагыш топайга (1) козгалмайтын етш бектлген Keuiiprirc (15) кысылады. Keiuipri 16 жэне 17 винттер кемепмен дол койылады. Пинольдщ (18) суппорттагы (13) жылжуы журштж винтпен (12) кке асырылады. Жур1ст!к винт айналысты бтк (14) пен Ticri донгалактар жубы (7, 5) аркылы Мх маховипнен немесе гидравликалык плунжерд!ц шаппатиег!мен кезечд1 бурылатын шаппалы доцгалактан (6) алады. Журктк винт (12) жэне жартылай сомындар (9, 11) арасындагы бурандадагы сацылауды бол- дырмауды cepinne (10) кемепмен жузеге асырады.
Ажарлаушыныц жу мыс орнын уйымдастыру
Жазьщ ажарлагыш станокка кызмет керсететш ажарлаушыныц жумыс орнын уйымдас- тырудыц улг' сулбасы 8.8-су- ретте келлршген. Станок (1) алдына аяк астына койылатын торквз (тугыр) жэне демала- тын орындьщ койылган. Оныц сол жагына елшеуш аспапка арналган бакылау столы (2), ал оц жагына кабылдау столы мен икемкуралдарга арналган шыгарылмалы платформасы бар сере (6) орнатылган. Сере устше абразивтк аспаптар сакталатын кассета кондырылады. Станоктыц оц жагына гидростанса (8) жэне электрлш шкаф (9), ал сол жагына СМС-га арналган ыдыс (10) орналастырылады.
Ажарлагыш децгелектерд! тузету кезшде абразивпк тушр- цпктердщ жумысшынын кезш закымдамауы ушш, ажарлаушыныц жумыс орнын шацды мэжбурл1 сорып алатын курылгымен жарак- тайды. СМС-ды кол дан бай жумыс ащаратын ажарлагыш станоктарды жергипкп тартып-шыгарушы желдету жуйесше косу мумкшдш карастырылуга xnic.
Дайындамаларды жазык ажарлагыш станоктарда ецдеу технологиясы
Жазьщ ажарлау машиналардыц шыцдалган жэне шыцдалмаган белшектерш ецдеу oflici болып табылады; кейб1р жагдайда жазьщ ажарлауды тазалап сургшеу мен тазалап фрезерлеу, сондай-ак ецбек шыгынын кеп кажет ететш операция - кырнаудыц орнына журпзедк Жазьщ ажарлау жогары ешмдшшмен ерекшеленд1, ейткеш габаритпк елшемдер1 улкен дайындамаларды эцдеуге мумюндш беред1 жэне магниттш столдарды колдану аркасында дайындамаларды орнату мен беютуге уакыт аз жумсалады. Жазык беттерд1 ажарлагыш донгелектщ шетжагымен немесе бушр1мен ажарлауга болады.
8.8-суретте жазык ажарлагыш станоктарда болшектердщ жазык бетте-piH ецдеу сулбалары келт1ршген.











Ажарлагыш децгелектергй орнату мен беитуге арналган курыл- гылар. Диаметр! 30...100 мм ажарлагыш децгелектер (3) станок шпинделше еркш кипзшед1 жэне оларды фланецтер (2) мен сомындар (5) кемепмен беютед] (8.9,а-сурет). Двцгелектщ б1ркалыгггы кысылуын камтамасыз ету yuiiH фланецтердщ мшдетп турде ойыктары жэне тер1ден жасалган сертмд1 тесемдер1 болуга THic.
Диаметр1 100 мм-ден жогары ажарлагыш децгелектерд1 еркш кондыру аркылы отпелi фланецтерде (6, 7) бекггед1 (8.9,б-сурет). Фланецтер мен двцгелек бушрлершщ арасына картон тесемдер (4) койылады. EKi фланец™ винттермен (9) 6ipiKTipefli. Фланецтщ (7) сакиналы ойыгына (8) тецгеруцп жукшелер орналастырылады. сурет. Ажарлагыш децгелектердх орнату мен бектуге арналган цурылгы:
- шпиндель; 2 - фланецтер;
ажарлагыш двцгелектер;
- тосемдер; 5 - сомындар; б, 7 - emneni фланецтер;
- сациналы ойыц; 9 - винттер
Дайындамаларды жазыц ажарлагыш станокца орнату мен бектуге арналган щрылгылар. Электрмагнитпк плита (8.10-сурет) куйылган немесе шйршген болат корпустан (1) турады. Оган арасын- да беймагнит кабатшалары (2) бар езектер (5) бектледь бзектердщ теменп белпше эмальданган мыс сымнан жасалган катушкалар (4) кипзшген, оларга туракты ток бершедк Корпустьщ астынгы жагына какпак (6) буралып бектлген. Плитаны icne косу туткамен (3) жузеге асырылады. Корпустьщ бос кещсттне герметизациялау (СМС тусушен сактандыру) максатында эпоксидтл шайыр куяды. Плитаны столдыц Т-тэр)здес ойыктарына беютед! жэне плита айнасы жазьщтыгынын келденен 6epic багытына байланысты параллельдшш камтамасыз ету ушш столдьщ жумыстык бетш ажарлайды.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
8.10-сурет. Электрмагниттт плита:
1 - корпус; 2 - беймагнит цабатшалар; 3 - тутца; 4 - катушкалар; 5 - езектер; б - цацпац


Эпектрмагниттж ппитапарды магнитйзденд1ру. Дайындаманы ажарлап болган соц, оны плитадан алып, калдык магнитхсну;и жою кажет. Муны магнитс1зденд1ру аркылы журпзедь Станок ешмдипп мен онда ажарлаудьщ дэлдш магнитйздещйру жуйесшщ сапасы мен тшмдшгше тэуелд1 келедг Магнитйзденд1ру жуйесшщ непзп мшдетс ецделген дайындаманыц плитадан жещл алыну мумгандиш камтамасыз ету болып табылады.
суретте магнитпк плитаньщ жалпы KepiHici бершген. Оньщ жогаргы 6&niri арасында беймагнит кабатшалары (3) бар TeMip плас- тиналардан (1, 2) жасалган. Туракты кунт магниттерд1 (5) кезепмен TeMip пластиналар жэне бектлетш дайындамага туйыктау аркьшы жылжытуга болады. Магниттерд1 ауыстырып-косу туткамен (4) жургЫледь Плитаныц теменп белiпн турлше устаткылар жэне болт- тар аркылы станок столына беитедг
сурет. Турацты магнитте/я бар магнитгтк плита:
темгр пластиналар;
дайындама;
- беймагнит цабатшалар;
- тутца;
- турацты магниттер
Ажарланатын дайындамаларды бекггуге магнитик жэне электр- магнитпк плиталармен катар, лекальды кыскыштарды, эмбебап кыспактарды, орныктыргыш планкаларды, плиталарды, т.б. кещнен колдануга болады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
8.12-сурет. Ажарланатын дайындамаларды бектуге арналган лекальды цысцыштар: 1 - цозгалмайтын ерш; 2 - влшеуий штифт;
3 - цозгалмалы ерш; 4 - корпус; 5 винт


Лекапьды кыскыштар (8.12-сурет) кэглмп машиналыккыскыштардан жасалу дэлд1п жэне жиектеу мумкшдитмен ерекшеленедк Лекальды цыскыштардьщ бушрлж беттерш 6ip-6ipiHe параллель жэне табанына перпендикуляр eTin жасайды. Кыскышты, непзшен, магниттж плитага беюте;и.
уАжарлагыш двцгелек mi тузе ту. Жаппай жэне ipi сериялы ондфк жагдайында тузетюш курылгыларды ажарлагыш топайга орнатады. Шагын ссриялы жэне жеке ©нд1рю жагдайында ажарлагыш денгелекпен белгшенген пншцщ станок столына орнатылатын алмалы икемкурал кемепмен алуга болады (8.13-сурет).
8.13-сурет. Жазыц ажарлагыш станоктарда децгепектерЫ тузетуге арналган вмбебап икелщураи:
-маховик; 2 - тузеткпи стмас;
ажарлагыш двцгелек;
устагыш; 5 - cepinne; 6 - Kemipzi
Тузеткш алмасты (2) жылжымалы устагышта (4) беютедь Устагыштын теменп бeлiгiндe жумыстьщ уштьщ бар, ол cepinneHiH
куш1мен Keuiiprire (6) сыгылган. Маховики (1) бурганда, устагыш Kemipri бойымен жьшжиды жэне оньщ шшшш ажарлагыш децгелеккке (3) бередь Осындай курылгымен тузу шилщи децгелекп тегк Kemipri бойынша тузетуге болады.
Дайындамаларды шецберл! ажарлагыш станоктарда ецдеу технологиясы
Айналма денелер типтес дайындамаларды центрлж станоктарда шецберл1 сырттай ажарлауды бойльщ жумыстык журютермен, KipMe ажарлау жэне к,урама ажарлау туршде журпзуге болады (8.14-сурет).
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
8.14-сурет. Шецберлi сырттай ажарлау сулбалары: а - бойлыц жумыстьщ журктермен ажарлау; 1 - ажарлагыш децгелек;
2 ажарланатын дайындама; б - терец ажарлау; в - кгрме ажарлау; г - цурама ажарлау; Sf - бойлыц 6epic; Sk келденец 6epic; t - ецдеу терецдт

Бойльщ жумыстьщ журтпермен ажарлауда (8.14,а-сурет) ажарланатын дайындама (2) козгалмайтын центрлерде айнала отырып, езшщ eci бойымен vSfj (мм/мин) жылдамдьщта бойлык козгалыс жасайды. Косжургстщ немесе op6ip журютщ соцында ажарлагыш децгелек (1) ажарланатын дайындама (2) есше перпендикуляр багытта ажарлаудьщ белгшенген терецщгше жылжиды. Бул тесшд1 айтарлыктай узын- дыктагы цилиндрлш 6eiri дайындамаларды ажарлауга колданган жен.
Терец ажарлау (8.14,б-сурет) кыска келген катац дайындамаларды ажарлау кезшде колданылады жене оныц 6ip етгсшде 0,4 мм-ге дейш од in алынады. Кесудщ непзп жумысын децгелектщ конустык болт орындайды, ал оныц цилиндрлш 6eniri тек кана дайындаманыц ецделетш бетш тазалайды.
Юрме ажарлау (8.14,в-сурет) цилиндрлш дайындамаларды сыдыра жене тазалап ажарлауда колданылады. Ажарлау енд1 6ip децгелекпен журпзшед1, оныц бшкпп ажарланатын беттщ узындыгынан 1,0... 1,5 мм-ге улкен. Дайындаманыц бойлык берюшщ козгалысы болмай- ды; ажарлагыш децгелектщ келденец 6epici козгалысын белгшенген терецдшке уздшйз немесе кезещн турде жYpгiзeдi. Шшшшщ ауыткуы шамалы жене кед1р-будырлыгы темен бетп алу ушш, ажарлагыш децгелекке оцга жене солга багытталган косымша естш тербелмел1 козгалыс (3 мм-ге дешн) бередь
Дайындаманы ецдеудщ бул тосшшщ бойлык журклт ажарлау тосипмен салыстырганда мынадай артыкшылыктары бар:
децгелектщ 6epic козгалысы уздшйз журпзшедц
пншнд1 дайындамаларды профильденген ажарлагыш децгелек- пен ажарлауга болады;
станок шпинделше eKi немесе уш ажарлагыш децгелекп орнатуга болады жэне 6ip мезгшде дайындаманыц б1рнеше белшн ажарлауга болады.
KipMe ажарлау тэсшшщ кемшппктер1:
ошмдшишщ жогарылыгына байланысты жылудын кеп мелшер1 белшедц
децгелек пен дайындама кэд1мп ажарлаудагыдан катты кызады, сондыктан ажарлауды Kymri салкындатумен журпзу кажет;
геометриялык ппшншщ тез бузьшуына байланысты децгелекп жш тузету кажет болады.
Курама ажарлауда (8.14,г-сурет) бойлык журютермен ажарлау жэне KipMe ажарлау уштасады. Бул тэсш узын келген дайындамаларды ажарлау ушш колданылады. Двцгелектщ келденец 6epici козгалысында алдымен бшштщ 6ip белшн, сосын онымен кершшес бел1гш, т.с.с. ажарлайды. Белштердщ inerrepi 6ip-6ipiH 5...10 мм-ге устемелейд1, алайда ецделген бет сатылы болып шыгады. Сондыктан op6ip белЬсте эдйгп толык алмайды. Алынбаган кабатгы (0,02...0,08 мм) жогары жылдамдыкта eKi-уш бойлык жур^спен ецдеп алады.
Дайындамаларды шецберл1 ажарлагыш станоктарга орнататын жэне бектетт цурылгы 8.15-суретте керсетшген.
8.15-сурет. Шецберлг ажарлагыш станоктыц цозгалмайтын центрлершде дайындаманы орнату:
- ажарлагыш двцгелек eci;
- дайындама; 3 - артцы центр;
- жетектеме диск;
- шпиндель; 6 - алдыцгы центр;
- шкив; 8 - саусац; 9 - цамыт
Оныц арткы центр! (3) мен алдыцгы центр1 (6) айналмай- ды. Дайындаманыц цилиндрлш бетш ецдеу кезшде ажарлагыш двцгелектщ (1) eci станок центрлер1 eciHe параллель болып келедь
Центр (6) станоктыц алдьщгы топайы шпинделше (5) орнатылган. Айналыс сынабелдшт! бершгстщ шкив1 (7) аркылы электркозгалткыштан дайындамага жетектеме диск (4), саусак (8) жэне камыт (9) кемепмен бершедь Дайындаманьщ бушрлерше арнайы центрлж Teciicrep жасалады (8.16-сурет). Дайындаманы орнату кезшде бул тесштердщ конустык беттер1 станоктьщ алдыцгы жэне арткы топайлары центрлершщ конустык беттер1мен сэйкеседь
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
8.16-сурет. Центрлш meciamep: а - сактандыргыш ойыгы бар; б - цисъщсызъщты жасаушысы бар; в - центрдщ 6emi сферальщ

Keft6ip жагдайларда сактандыргыш ойыгы (8.16,а-сурет) немесе кисыксызыкты жасаушысы (8.16,б-сурет) бар центрлш тейктерд1 колданады. Мундай пшпндеп немесе сфералык (8.16,в-сурет) центрлш тесштердщ артыкшылыктарына олардыц бурыштык ауыткуларга сез!мталсыздыгы, майды жаксы устауы, орнату кателтн томендету1 жэне ецдеу дэлдМн жогарылатуы жатады.
Дайындаманыц Teciri болган жагдайда, ецдеу кезшде оны устауыш- тарга (8.17-сурет) орныктыруга болады. Беюту тэсш1 бойынша устауыштар центрлш (8.17,а,в,е-суреттер) жэне консольд1 (8.17,а,в,е- суреттер); орнату тэсип бойынша катац (8.17,а,д,е-суреттер) жэне ашылмалы (8.17,б,в,г-суреттер) болып жштеледь
Шектемей 0,015...0,03 мм жэне одан да темен болатын дэл орныктырушы TeciKTepi бар дайындамаларды конустыгы шамалы (100 мм узындыкка 0,01...0,015 мм) немесе сыгымдап кондырылатын катац устауыштарга (8.17,а-сурет) орнатады. Дэлдт темен орныктырушы TeciKTepre (шектемей 0,03 мм-ден жогары) ашылмалы устауыштарды (8.17,б,в,г-суреттер) колданады. Дайындама 6ip мезгшде 6ympi жэне Teciri бойынша орныгатын болса, онда 6ip дайындама орнатылатын сыргымалы кондырьшатын (сацылау 0,01...0,02 мм) устауыш немесе сомынмен бектлетш б1рнеше дайындама орнатылатын устауыш (8.17,е-сурет) колданылады.
сурет. Устауыштар: а - сыгымдап цондырылатын цатац устауыш; б-в- ашылмалы устауыштар;
I, 5- сомындар; 2 - цанга; 3 - конус; 4 - дайындама; 6 - штифт; г сыргымалы цондырылатын жвне сомынмен бектиепйн ашылмалы устауыш; 1 устауыш;
шариктер; 3 - сеператор; 4 - телке; 5 винт; д, е 6ip жвне бпрнеше дайындамага арналган цатац устауыш
Жеке жэне сериялы он/ирюте кесу кушшщ радиал (келденеч) жэне жанама (tik) толыкгауыш куштерш кдбылдау ушш, 6ip немесе eni капыбы бар люнеттер (8.18-сурет) пайдаланылады. Люнет конструк- циясында нреме иптрекке (11) бектлген TiK калыитын (10) жагдайы люнет корпусында (3) козгалатын perreyiui винтпен (1) орнатылады. Пинольге (6) бектлген келденен калыптын (7) жагдайы винтпен (4) peттeлeдi. Двцгелектщ (9) дайындаманы (8) ажарлау шамасына байланысты кдлыптардыц жагдайларын реттеу кажет, ейткеш ажарлана- тын беттщ диаметр! Kiiuipeiiin отырады. Калыптардыц соцгы жагдайы енделген белшектщ диаметр!не тэуелд! келедь Станокты баптау кезшде калыптарды эталон белшек немесе реттеуцй винтгердщ (1, 4) ©ст1к жылжуын шектейтш сак,иналары (2, 5) бар калибр бойынша орнатады. Калыптардыц жагдайын винтпен (4) реттеген жен болады, ce6e6i, дайындаманыц келденец багыттагы жылжуы ецдеу дащцгше едэу1р ыкпал етедк
сурет. Ем цалыпты люнет:
1 - винт; 2, 5- сациналар;
люнет корпусы; 4 - винт; 6-пиноль; 7цалып;
- дайындама;
- ажарлагыш децгелек;
10 - miK цалып; 11 - uinmipeK
Ажарлагыш двцгелектерд1 тузету. Децгелек-ri алмаспен тузепаш курылрыны шецберл1 ажарлагыш станоктыц артцы топайына орнатады. Пинольдеп алмас царындаштыц микрометрлш 6epici болады, оны тутцаны цолмен айналдыру арцылы жузеге асырады. Пинольге алмассыз тузетуге арналган устауышта бектлу1 мумкш. Доцгелектл автоматты турде тузеткш цурылгы ажарлагыш топайдыц корпусына цондырылады. Тузетюш цурылгы Teric немесе сатьшы Kemipri бойынша б1р-немесе eKieTicTi тузетуд1 цамтамасыз ете алады. Тузеткш цурылгы команда бойынша ажарланган белшек санын есепке алатын реледен немесе оператордьщ туймеплкп басуы арцылы юке цосылады.
Бакылау сурактары
Ажарлагыш станоктардьщ непзп типтерш айтып берщ1з.
Ажарлагыш станоктардьщ гурлше типтершщ белгшенуш жштеп берщп.
Ажарлагыш станоктарда басты кесу цозгалысыныц жылдамдыгы цандай болып келед1?
Жазыц ажарлагыш станоктардьщ жинацталуы жэне Heri3ri тушн- flepi туралы айтып бершз.
Жазыц ажарлагыш станокта кесудщ басты цозгалысы цалай журпзшед1?
Шецберл1 ажарлагыш центрлш станоктыц жинацталуын тусшдорш 6epiHi3.
Станок столын цолмен жылжыту цалай юке асырылады?
Столдыц автоматты бойлыц цозгалысы ненщ кемепмен журп- 3mefli?
Ажарлаушыньщ жумыс орнын жоспарлаудыц токардьщ, фрезерлеушшщ, бургылаушыньщ жумыс орнын жоспарлаудан кандай басты ерекшелт бар?
Жазык ажарлагыш станоктарда ецдеудщ кандай сулбалары колданылады?
Жазык ажарлагыш станоктарда децгелекп бейту ушш кандай курылгылар колданылады?
Жазык ажарлауда дайындаманы бекггуге арналган икемкуралдар туралы айтып бервдз.
Тжбурышты столды жазык ажарлагыш станокта децгелекп тузету калай журпзшед1?
Айналма денелерщ ажарлау SflicTepi туралы айтып берщз.
Шецберл1 ажарлагыш станоктарда дайындамаларды орнату Fa жэне бекггуге арналган курылгыларды атацыз.
Шецберл1 ажарлагыш станоктарда ажарлагыш децгелекп колмен жэне автоматты турде тузетюш курылгы кайда орналаскан? 9-ТАРАУ 0PTYPJII СТАНОКТАР
Ультрадыбыспен ецдейтш станоктар
Ультрадыбыс - тербелгс жиЫл 20 кГц-тен 1 ГГц-ке болатын сер- niMfli толкындар. Аспаптьщ ультрадыбысты тербелютерш алу ушш кебшесе магнитострикциялык турленд1рпштер колданылады. Ультрадыбысты кондыргешьщ жумысы тем1р, никель, кобальт жэне олардыц корытпаларыныц электр немесе магнит ергсшщ ecepiHeH узындыктарын езгерту, ал epic ecepi болмаганда бастапкы елшемдерш калпына келиру кабшетше непзделген. Бул кубылыс магнитострик- ция деп аталады.
Ультрадыбыстык станоктыц жумысы былайша журпзшедк Дайындама мен д1ршдеуий пуансон (аспап) арасындат аймакка суйьщтыкта калкыма куйде болатын a6pa3HBTi унтак бершедь Д1ршдеткштц (турлен/йрпштщ) эсершен абразиви тушрийктер улкен кушпен дайындама бетше согылып, улкен жылдамдыкта материал белшектерш (жацканы) жулып алады. Осы мезгшде пуансон осындай тэсшмен алынган кещстжке тусед1 де, процесс жалгасады.
Магнитострукциялы турлецщрпш бастиегшщ жумыс принцип! мынада (9.1-сурет): коздыру катушкасы (2) аркылы жогары жийнкп ток ж1бертед1, ол д1ршдетиш езегше (1) эсер ететш осындай жиинктеп ай- нымалы магнит epiciH тугызады. Д1ршдетюштщ магнитострикциялык касиеттерш жаксылап пайдалану yuiiH eKi магниттейтш катушка (4) жэне олардыц езектер1 (3) аркылы туракты магнит epiciH жасайды. Д1ршдетюште туындайтын тербелгстер eKi скоба арасына койылган жылдамдык трансформаторына бершед1, онда кушейтшш аспапка (7) жетюзшедь Монтаждык панель сыргымалар га орнатылады жэне оны- мен 6ipre станина багыттауыштарымен козгалады.
4770 эмбебап ультрадыбыстык тесюш станогы (9.3-сурет) катты жэне морт материалдардан (шыны, керамика, жартылай етюзпшп материалдар, тас, катты корытпалар, т.б.) жасалган белшектерд1 ецдеуге арналган. Стнокта децгелек жэне шппцщ тесжтер мен куыстарды жа- сауды, дайындаманы Kecin алуды, накыштауга, белжтерге кесуд1, т.б. журпзуге болады. Жумыс кезшде аспап ультрадыбыстык жиипкпен e3iHin 6epic багытында тербеледь Осы мезгшде ортадантепюш сорап- пен аспаптыц тупбетше абразивт1 суспензия 6epijiefli.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
9 2-сурет. 4770 вмбебап ультрадыбыстык тескш станоктыц кинематшальщ сулбасы: 1 - станина, 2 - стол; 3 - акустикальщ бастиек;
4 - цилиндр; 5 жылжыма; б шток; 7 - куймеше; 8 - ек/фазалы асинхронды эпектрцозгалпщыш; 9 барабан: 10- таспа; 11 - жук

Станоктьщ столы (2) «карлыгыш куйрык» типтес багыттауыш- тармен горизонталь жазыктыкта координаттык орнатушы козгалыстар жасайды. Журютк винттер белу аралыгы 0,02 мм болатын лимбь лермен жаракталады. Жьшжыманьщ (5) станинанын (1) шарики багыттауыштары бойымен козгалысы z, - z2 рейкалы бершкл аркылы колмен немесе реттелетш еифазалы асинхронды электркозгалткыштан (8) редуктор жэне рейкалы бершс аркылы механикалык жолмен юке асырылады. Электркозгалткыш аспапты беру кушше сэйкес бураушы моменгп ербгге отырып, тежеуй режимде жумыс ютейдь Бастиек бектлген жылжыма таспага (10) шнген жукпен (11) тецгершедь Таспа кол 6epici жетегшщ бЫкшеа барабанына (9) оралган. Жылжыма журюшщ жатыктыгын май демпфер1 жузеге асырады. Оныц цилиндр! (4) куймеше (7) корпусына, ал штогын жылжымага бегатедь Жылжыманыц жьшдамдыгы штоктагы етюзпш TeciKTi жауып туратын инемен реттеледь Поршеньд1 жеделдете экету ушш Kepi клапан карастырылган.
Станоктыц непзп белт - аспапка тербелмел1 козгалыс беретш акустикалык бастиек (3). Бастиекте еюезекп никельд1 магнитострик- циялык д1р1лдетк1ш (турлещйрпш) колданылган.
4770 эмбебап ультрадыбыстык тескш станоктыц техникалык сипаттамасы
©цделетш (тутас аспаппен) тейк диаметр^ мм 0,5 - 10
©цдеудщ ец улкен терещцп, мм (2 - 5)d
13 TOC \o "1-5" \h \z 14Столдыц бойлык жылжуы, мм 80
Жылжыма журю, мм 100
Бастиектщ жылжыма бойымен козгалуы, мм 110 Eepic механизмшщ сез1мталдыгы, Н (686 - 980) 10-3
Жумыстык жиийк, кГц 18 - 19
Генератор куаты, кВт 0,2515
Электрушкынды станоктар
Металды ецдеудщ электрушкынды эдйп металдардыц электр- эрозиялык кубылысына непзделген. Оныц мэш мынада: электр тогы кезшен ж1бершетш кыска ушкынды разрядтар эсершен металл 6eTi кирайды. Электр разрядтары узактыгыныц кыскалыгымен (мкс-тщ 6ip белМнен 6ipHeiue жуз мкс-ке дешн), энергиясыныц аздыгымен (4....5 Дж-га дейш) жене жогары жииикпен (1,5
· 106 кГц-ке дейш) си- патта лады.
TeciK тесуге арналган электрушкынды станокта ендеуде (9.3,а-сурет) дайындаманы (2) суйыктык куйылган ыдыска батырады да, анод кызметш аткаратын он полюске косады. Катод кызметш аткаратын электродты (аспапты) (4) Tepic полюспен косып, багыттауыштармен
т1к козгалатын жылжымага (5) бектуц. Дайындама (2), стол (1), ыдыс корпусы жэне станок станинасы езара электрл1 косылган жэне жерленд1ршген, осыган байланысты олардьщ электрлж потнциалы ордайым нелге тен. Бул станоктагы жумыстын каушмздш ушш кажет.
Жылжыманы (5) Tycipin, электродты (4) дайындамага (2) туйгспрсе, онда электрл1к пзбекте генератордьщ (Г) тергс клеммасынан (7) он клеммасына (8) электр тогы журедь Электрлж пзбекке резистор (11) косылган. Бул - узын жщшке сымнан жасалган катушка. Кедерпш езгерте отырып, амперметр (10) бойынша бакылау аркылы ток кушш реттеуге болады.
BipiHeH сон 6ipi журетш импульстж разрядтар алу ушш, электрод (4) пен дайындама (2) арасына, станоктыц электрлж сулбасына конденсаторлык батарея (12) косылады. Оны дайындама (2) мен электродка (4) параллель косады. Станоктын электродтары ажыра- тылган кезде электрлж тгзбектщ ажыраткышын туйыктаса, онда алгашкы мезетте амперметрдщ (10) стрелкасы курт ауыткиды да, сосын акырындап 0-ге келед!. Вольтметрдщ (9) стрелкасы, Kepi- сшше, генератор тузетш кернеу мэншен жатык ауыткиды. Бул конденсаторлардьщ зарядталуы жургенш керсетедь Осыдан кешн электродты дайындамага жакындатуга болады. Олардын арасындагы кашыктык ете аз шамага келгенде, электрлж разряд журедь Мунда конденсаторларда жинакталган букш энергия электрод пен дайындама аралыгында разрядталады. Энергия коры негурлым кеп болган сайын, анодтыц (дайындаманыц) электрлж эрозиясы да согурлым кеп болады.
Разрядталудан кешн электрод пен белшек арасындагы электр тогы жогалады, ейткеш конденсаторларда жинакталган букш энергия шыгындалып бггкен, осыдан сон конденсаторлык батареяньщ зарядталуы кайта журед1. КелеЫ разряд конденсаторлар зарядталган сон журедь Бул процесс узджаз журед1, ягни импульстж разрядтар ецдеу аякталганша, 6ipiHeH соц 6ipi журедь
Оцдеу кезшде электрод (4) дайындамага жанаспауы кажет, эйтпесе кыска туйыкталу болуы мумкш. Электрод (4) пен дайындама ара- сында «ушцыпды аралыц» деп аталатын шамалы аралык оркашанда болуга тшс. Бул турлше куры л гы л ар кемепмен жузеге асырылады. Олардыц шйндеп ец карапайымы - соленоидты реттеуini (9.3,6-сурет). Жылжыманьщ (5) устщп ушына болат езекше (13) бектлген, ол непзп пзбекке косылган катушканьщ (соленоидтьщ) (14) iiuiHe юредь Косы лыс резистордын (11) эр жагына, сымдардын (15) уштары эртурл1 потенциалда болатындай етш жасалган.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. Tecmmepdi электр ушцынымен тесетш станок (а) жэне соленоидты pemmeyitu (б):
- стол; 2 - дайындама; 3 - ушцындыц аралыц; 4 - электрод; 5 жылжыма;
б - багыттауыштар; 7 - генератордыц оц клеммасы; 8 - генератордыц mepic клеммасы; 9 - вольтметр; 10-амперметр. 11 - резистор; / 2 - конденсаторлыц батарея; 13 - езекше; 14 - катушка, 15 - сымдар
Электрод (4) дайындамага жанасканда, станоктьщ электрлш пзбеп туйыкталып, онымен электр тогы журеди Сонда катушканьщ (14) уштарында потенциалдар айырмасы тузшш, онымен де электр тогы журедь Озекше (13) магниттелш, катушкага (14) жакындайды, ягни ез1мен 6ipre жылжыма (5) мен электродты коса, кетершедь Электрод (4) пен дайындама (2) арасындагы ушкынды аралык (3) калпына келед1 де, непзп электрлш т1збек узшш, ондагы ток жогалады. Осы мезгшде соленоид катушкасындагы ток та жогалады. Озекше (13) магнитйзделш, катушкага тартылуы токталады да ез массасыньщ эсершен темен туседь Онымен 6ipre жылжыма (5) мен электродта темен туседг Электрод пен дайындама арасында кайтадан электрлш разряд журедь TeciK теревдеген сайын, электрод ауырлык кушшщ эсершен темендей бередь
Соленоидты реттеупп тейк терецдишщ улгаю шамасына байланысты электродты автоматты турде б1ртшдеп темендетедк Егер электродты аспаппен тенейтш болсак, онда соленоидты perreyiin 6epic механизмше уксас болады. Электр ушкынымен тесйс тесуде Колданылатын электродтар жумсак жезден жасалады. Электродтыц nimiHi тесшетш TeciK гашшше уксас болуга тигс. TeciK диаметр! 6 мм- ден жогары болатын болса, онда электродты куыс eTin жасайды.
Эмбебап электрушкынды станоктар (9.4-сурет), непзшен, тис етш жиналады. Bepiciepfli автоматты реттепш (7) электродаспапка (8) TiK козгалыс бередь Дайындама (9) орналастырылган астауды (4) столга
орнатады жэне оны электркозгалткыш кемепмен тш багытта козгалтуга болады. К,исыксызыкты eci бар тесштерд1 ендеу кезшде суппорт (5) горизонталь ecri айнала бурыла алады. Келденен суппорт
бойлык суппорттьщ багыттауыштарымен козгалады. Бойлык суппорт (5) станинаньщ багыттауыштарына (2) орнатылган. Станоктьщ механизмдер1 корпустьщ (1) iiuiHe орналастырылады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
9.4-сурет. Эмбебап электрушкынды станок:
1 - корпус; 2 багыттауыштар; 3 - стол; 4 - астау; 5 - бойлыц суппорт; 6 - келденец суппорт; 7 6epicmi автоматты реттеггш;
8 - аспап; 9 дайындама

Металдарды электримпульст евдеу oflici электрэрозиялык евдеудщ 6ip турше жатады. Электримпульстш процесте, электрушкынды ецдеудепден белек, дайывдама - электрлш пзбектщ катодымен, ал аспап анодпен косылган. 0вдеуд1 суйык ортада (туткырлыгы темен майларда: индустриалдык 12, трансформаторлы, сондай-ак керосин- де, т.б.) журпзедь Электродтарды мыс, алюминий, шойын, графиттен жэне т.б. жасайды. Электримпульстш евдеу процей электродтар ара- сынан электр разрядтары журш еткен кезде, электродтар металыньщ кшй келемдершщ балкуына непзделген. 0p6ip разряд металдьщ шама- лы мелшерш алады, алайда разрядтар б1ршен соц 6ipi журетшдштен, металдьщ жалпы келем1 айтарлыктай улкен болады. Металдьщ алыну шамасына байланысты электрод-аспапка 6epic бершедь
Электримпульси станоктьщ электрлш сулбасында (9.5-сурет) электрушкынды станокта импульстш разрядтарды алуга кажет болган конденсаторлар болмайды. Электримпульст1 станокта электрлш эрозияга кажетт1 импульсй разрядтар арнайы импульстер генерато- рында тузшедо. Мундай импульстер генераторы релш турленд!рпш (1) жэне тузетиш (2) аткарады. Турлещцрпш (1) айнымалы ток кернеу1 мен жишгш езгертед1 (турленд1ред1); оны зауыттык жел1ге (кернеу1 380 В, жишп 50 Гц) косады. Турленд1рпштщ шыгыс кыскыштарында кернеу1 темен (50 В) жэне жишп жогары (490 Гц) ток алады. Селещц тузетюш (2) токты тек кана 6ip багытта ж!беред1. Осылайша 1 секунд- та 490 импульс алынады. Сонымен 6ipre электрод (3) пен дайындама
арасында электр разрядтары журедь Дайындамага 6epic багытында тербелмел1 козгалыс бершед!, бул электродтарды кыска туйыкгалудан сактандырады.
сурет. Электримпульстш ецдеуге арналган станок:
1 - турлендгргш;
- cenendi тузеткш;
электрод;
- дайындама Электримпульсп эдгс улкен емес аудандарды (180 см3) жогары ешмдшйспен (4000 мм3/мин) ецдеуге мумкшдк бередк
0цдеудщ электрушкынды жэне электримпульс™ эдгстершщ кемшипгше электрод-аспаптыц тез1мдттнщ темецщп жатады, оны
.10 белшекп еццеген соц, ауыстыруга тура келедь Электрэрозиялык ажарлау электрэрозиялык ецдеудщ 6ip rypi болып
табылады. Ажарлаудыц аталган туршде металлы алу айналатын элек- трод-аспап пен дайындама арасындагы импульстж разрядтар эсершен журедь Электрэрозиялык ажарлау абразив™ ажарлауга уксас болады: шецберл1, iuiKi жэне жазык (9.6-сурет). 0цдеуд1 туракты токтыц 25...30 В кернеушде жэне 5...300 А токта журпзедь Аспаптьщ айналу жиЫп
.30 м/с. Кесу аймагына май бершед! немесе ецдеу май кабаты астын- да журпзшдо.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
9.6-сурет. Электрэрозиялык, ажарлау сулбасы: а шецберлг, б - жазьщ

Анодтык-механикалык станоктар
Металдарды анодтык-механикалык ецдеу электрэрозиялык эдгс- тщ 6ip TypiHe жатады жэне металды кесу мен аспапты кайрауда колданылады.
Анодтык-механикалык кесу кезшде (9.7-сурет) электрод-аспап ез еанде тез айналатын диск туршде жасалады. ©цделетш дайындама (1) мен айналатын электрод-диск (2) арасындагы кещстшке тутшпен
электролит бертедь Жумсак болаттан жасалган электрод-диск жэне дайындама электрушкынды ецдеу кезшдепдей туракты ток генерато- рына (4) (диск - Tepic клеммага, белшек - оц клемма га) косылады. Дайындама мен электрод-диск арасындагы суйыктык ток етизедй Дискшщ дайындамамен жанасуы жэне диск пен дайындама арасындагы электролит непзшде электр тогы удайы журт турады. Анодтык-механикалык кесу кезшде диск баяу келденец 6epic алады.
Процестщ мэш мынада: диск (1) пен дайындама (2) арасындагы кещспкке бершетш суйыктык-электролит ток ocepiMCH металды ерггед!, opi дайындама бетшде жука УЛДФ О) тузед1 (9.8,а-сурет). Bepiicriri темен жука увдр тез айналатын дисшмен кырнап алынады. Оньщ орнына улд1р кайта тузшед! де, тез айналушы дисюмен кайта та- заланады. Осылайша белшек бетшщ электрхимиялык желшу1 уздшйз журедь
Дайындама бетшдеп тейсйздштщ тебелер1 дисюден шамалы гана аралыкпен белектелген (9.8,6-сурет). Бул аралыктан разряд оцай eTin, тепсйздштер электрлш эрозияга ушырайды: олар балкып, тушршштер кейлу орнынан айналушы дисюмен ушкын туршде экетшед!. Сейтш, анодтык-механикалык ондеу кезшде 6ip мезгшде ек! процесс журед^ беттщ электрмеханикалык желшу1 жэне электрлш эрозия. Жумыстык суйыктык-электролит ретшде суйык шыныныц сулы ертндцп колданылады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
9 7-сурет. Анодтьщ-механикальщ кесудщ сулбасы:
1 - дайындама; 2 - электрод-диск,
3 - mymiK; 4 - турацты ток генераторы
9.8-сурет. Анодтьщ-механикальщ ецдеу кезшде журетт процестер: а - эпектрхимияпъщ еру: 1 - диск; 2 - дайын-дама; 3 - жука улд/р; б - электрлш эрозия

Анодтык-механикалык ецдеу металл дайындамаларды кесу жэне кескш аспаптарды кайрауда кецшен колданылады. Мундай ецдеущ беттерщ тазалап жеплдфуде де пайдалану га болады. Анодтык- механикалык кесудг журпзу ушш турлйне конструкциядагы станоктар колданылады. Осындай кесуд! аткаратын анодтык-механикалык станоктыц сулбасы 9.10-суретте бершген.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. Анодтьщ-механикальщ станок:
1 - Ц1>рап; 2 сопло; 3 - диск; 4 - маятник; 5 - гидравликальщ pemmeziut; 6 - вс;
- электрцозгалтцыш; 8 - 6endiKmi берШс; 9 - цысцыш; 10 - шыбъщ; 11 - сорап
Кесшетш шыбьщ (10) кыскышка (9) бектлсдк Табакшалы болаттан жасалган диск (3) маятникте (4) орналастырылган еске бектлед1, маятник ecii (6) айнала бурыла алады. Маятниктщ бурылуы кажетп 6epicTi камтамасыз етедь Bepic гидравликалык peTTerimneH (5) реттеледь Диск белд1кт1 бертс (8) кемепмен электркозгалткыштан (7) айналады. Жумыстык суйыктык сораппен (11) соплога (2) бершедь Пайдаланылган суйыктык корапка (1) жиналады. Дискшщ айналу жылдамдыгы 15 .25 м/с-ке, ток KepHeyi 20...30 В-ке тец. Ток куыпн кесшетш шыбык диаметрше байланысты тацдайды. Диаметр 40 мм болганда, ток купи 80 А-ге, ал диаметр 200...250 мм болганда, 300...350 А-ге тец болады. Кесу жазыктыгы аса таза болады да, косымша ецдеущ кажет етпейдь Дисюш калыцдыгы 0,8...1,2 мм жэне eHi 12...20 мм шеказ болат таспа- мен алмастырсак, онда niirrinfli кесу жYpгiзyгe болады.
Анодтык-механикалык кайрау (9.10-сурет) кезшде аспап (3) кыскышка (4) бектлед1, оны туракты ток генераторыныц оц кыспагына жалгайды. Кайрау мыс, шойын немесе темен квм1ртек п болаттан жасалган тез айналушы дисимеи (1) журпзшед1. Кдйралатын аспаптьщ дисюмен жанасу аймагына сопло (2) аркылы жумыстык суйыктык (суйык шыныныц сулы ертндкл) бершед1. сурет. Аспапты анодтьщ- механикальщ кайрау сулбасы: + 1 - диск; 2 - сопло; 3 - аспап;
- цыаулш
Анодтьщ-механикальщ кдйрау мен жетшд1руд1 уш эрекетте жур- г1зед1: сыдыру, ажарлау жэне жетщщру. Бул эрекеттердщ барлыгын 6ip станокта жэне цайралатын аспаптьщ 6ip орнатылуында орындайды, тек кана ецдеудщ электрлш режимдерш езгертедь Сыдыруды - 20 В кернеуде, ажарлауды 15 В кернеуде журпзед1, ал жетшд!руде кернеуд1 10 В-ке дешн темендетед1. Кернеуд1 езгерту нэтижесшде ецдеу си- паты да езгередь Сыдыру кезшде металдьщ улкен цабаты (11,5 мм) алынады. Бул аспапца кажегп тшшд1 беру yuiiH кажет. Ажарлауда алынатын кабат калыцдыгы 0,1 мм-ден аспайды. Жетщщрумен 0,01... 0,03 мм-fli курайтын кабат калындыгы алынады.
Электронды-свулелж жвне лазерлж ецдеу
Эпектронды-свупемк ецдеу фоку стал Fan электрондар шогырыныц кинетикальщ энергиясын пайдалануга непзделген. Электрондарга улкен жылдамдьщтар ауасыздыгы жеткипкп ортадагы жогары удемел1 кернеулер аркылы бершедй Процестщ мэнш электрондык сэуленщ жанасу аймагында заттыц булануы аркылы тусшд1руге болады. вцдеудщ бул турш микродиодтарды Kecin алуда, мыс фольгадан жука yjiflip мен торды жасауда, т.б. пайдаланады. Аталган ецдеумен ете Kiiui тесжтерд1 жэне eHi 0,01 мм-ге дешнп кейктерд1 алуга болады. Электронды-соулел i к ецдеу кондыргысы (9.11-сурет) куатты электрондык сэуле тузетш электрондык зецб1рек, ауасыздык немесе жумыстык камера (дайындамаларды дэл орнатуга жэне козгалтуга арналган курылгылармен 6ipre), ауасыздык сораптары, электрондык сэуле жэне оньщ траекториясын баскаратын бакылау сулбасы, жогары вольтты энергия кез1, процесс жургсш кдцагалайтын жэне тексеретш аспаптардан турады. Белшек материалында шашырайтын энергияны азайту ушш жумыстьщ импулыт режим1 колданылады.
2
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
9.11-сурет. Электронды-свулелЫ ецдеу цондыргысыныц сулбасы:
1 - импульстар генераторы; 2 - импульстж трансформатор; 3 - цоздыру мен цыздыру кернеутщ кезг, 4 - катод: 5 - жогары кернеу Ke3i; 6 - элктрмагниттт делдеу; 7 - диафрагма; 8 - бейнелеудг тузеткш; 9 - магнитж линза;
10 - линзаны цоректенд1ру кези 11 - бацылау контуры; 12 - катодтьщ осциллоскоп: 13 - ецделетш дайындама: 14 - жумыстьщ стол

Лазерлт ецдеу - фокуска жинакталган жарьщ сэулеамен ецдеу. Бул эдкте материалды ецдеу оптикальщ кванттык генератор-лазер кемепмен кже асырылады. Лазер кемепмен аса катты жэне аса жогары температурада балкитын материалдарды ецдеуге (тесш тесу, nicipy, кесу) болады. Лазердщ уш Typi болады: катты денел^ газдык жэне суйыктык. Лазер импулыгп режимде жумыс ютейд1. Оныц жарыктык импульсшщ энергиясы шамалы гана, алайда, ол диаметр! 0,01 мм сэуледе фокусталган жэне секундтыц миллиондаган белшнде белшш шыгады. Энергияныц мундай шогырлануы жэне оныц лезде белшушщ непзшде ецделетш дайындама материалы аса жогары температурага дейш кызып, балкиды да, буланады.
Оптикалыц кванттыц генератор непзп уш элементтен турады: индукциялыц сэулелену кез1 болып табылатын белсенд1 зат белсенд1 затты энергиямен жабдыцтайтын цозу квзг жэне резонанстыц жуйе. Сэулелену кез1 импульсшщ энергиясы белгшенген шамадан асцанда, сэулелену царцындылыгыныц 1000 есе улгайганы байцалады; линза кемепмен ол жщшше шогырга фокусталады (9.12-сурет). Оптикалыц цозу 6ip немесе 6ipneme рефлектор-шагылдыргышпен жабдыцталган сэулелену кездер1мен журпзшед!. Резонанстыц жуйе цызметш рубин немесе неодим шынысынан жасалган езекше атцарады, оныц тупбеттер! жылтыратылган жэне айна туршде болады. Оныц 6ip тупбеп кумктщ мелд1р емес тыгыз цабатымен жалатылган, ал кумгстелген екшпп тупбетшщ етк1зу коэффициент шамамен 8%-ды цурайды.
сурет. Жаръщсзулелж ецдеу сулбасы:
1 шагылдыргыш; 2 сэулеленудщ импульстж кв'й; 3 6encendi зат;
4-линза; 5 - ецделетш дайындама;
- конденсаторлар батареясы;
- конденсаторды зарядтауга арналган цоректендгру квз'1
Оптикалыц кванттыц генератор былайша жумыс ктейдь Конденсатор разрядталганда, жарыц тербелктсршщ цозуы журедг узацтыгы шамамен 0,001 с-ты цурайтын жарыц жарцылы пайда болады. Жарыц шагылдыргышпен езекшеге фокусталады, осыныц нэтижесшде оныц атомдары цозган куйге етедк Атомдардыц жартысынан кеп бeлiгi ' цозган куйге еткенде, тепе-тецдш орныцсыз болады. Осыныц непзшде кристалда жинацталган энергия 6ip мезгшде белшш, кристалл кез шагылдыратын аса етюр жарыц шыгарады. Ультрадыбыстык станоктыц жумысы кандай кубылыска непзделген жэне калай журпзшед1?
4770 эмбебап тесюш станогы кандай кызмет аткарады?
Эмбебап электрушкынды станоктыц кҐРЫЛЬ1СЬШ туиндорш беродз.
Электримпульспк ецдеу npoueci калай журед1?
Э:[сктримпульс1 iк станоктыц кандай ерекшелич бар?
Анодтык-механикалык кесуд1 тусшдарш бервдз.
Анодтык-механикалык кайрау мен жетпдару калай журпзшед1?
Электронды-сэулелш жэне лазерл|к ецдеу туралы айтып бервдз.
Оптикалык кванттык генератор кандай элементтерден турады? 10-ТАРАУ САНДЫК БАГДАРЛАМАМЕН баскарылатын СТАНОКТАР
Сандык багдарламамен баскарылатын (СББ) станоктар жэне баскару жуйелер1 туралы жалпы маглуматтар
Станокты басцару деп ецдеудщ технологиялык циклшщ орын- далуын камтамасыз ететш эрекеттер жиынтыгыныц оньщ меха- низмдерше 6epijiyin, ал баскару жуйей ретшде - осы эрекеттерд1 юке асыратын курылгыны немесе курылгылар жиынтыгын айтамыз.
Сандыц багдарламалъщ басцару (СББ) акпараттар жиыны белгип 6ip тасыгышка жазылган турде болатын багдарламамен баскару. СББ жуйелер1 ушш баскарушы акпарат дискрета болып келед1 жэне оньщ баскару процесшде ецделу! сандык одктермен журпзшедй Технологиялык циклдерд1 баскару электрондык есептеу курылгылары принцип! непзшде журпзшетш багдарламаланатын логикалык кон- троллермен icKe асырылады.
кестеде заманауи кепдещейл! СББ курылгыларыныц (СББК) максаттары мен аткаратын к,ызметтер1 келпршген.
10.1-кесте
СББ-дыц кепмаксатты курылгыларыныц максаттары мен кызметтер!
Деч-
гейлер
Максаты
1^ызмет1

I
Дайындамаларды станокта ендеуд! камтамасыз ету
Станок жумысы циклын баскару Станоктьщ жумыстык органдарыныц орын ауыстыруын кадагалау

II
Станок жумысы туралы акпарат алу
Инженер-технолог жене (немесе) оператор- дьщ станоктьщ дурыс жумыс icTeyi туралы шецпм кабьшдауы жене станоктын жумысы туралы акпарат непзшде акауларды аныктау

III
Цехта (зауытта) енд1рют1 уйымдас- тыруга кажетп бастапкы деректерд! алу
Инженер-технолог жене (немесе) оператор- дьщ станоктьщ жумысы туралы акпарат непзшде enaipicri баскару бойынша бшкй шеппмдер кабылдауы


Циклдьщ жэне сандык багдарламамен баскару жуйелерь Баг- дарламамен баскарылатын станоктар баскару турше карай циклдык багдарламамен баскарылатын (ЦББ) жуйеа бар станоктар жэне сандьщ багдарламамен баскарылатын (СББ) жуйеа бар станоктар деп белшедь ЦББ жуйелер1 карапайым болып келед1, ейткеш онда тек станок жумысыныц циклы гана багдарламаланады. Ал жумыстьщ орын ауыстырулардыц шамалары, ягни геометрияльщ акпарат жецш турде, мысалы, премелер кемепмен бершедь СББ станоктарда баскару багдарлама тасыгышпен юке асырылады, мунда геометриялык жэне технологиялык акпараттар санды турде енпзшген.
Жумыстьщ пен кемекип тушндершщ козгалыстары алдын ала бектлген барльщ станок-автоматтарды багдарламамен жумыс жасайды деп айтуга болады. Мундай станоктарда багдарлама тасыгыш ретшде станок жумысыныц циклын - б1ркатар станок туйшдер1 мен дайындаманы автоматты алмастыру курылгыларыныц козгалысын (шамасы жэне багыты бойынша), сондай-ак жумыстьщ беркгпц жылдамдыгы мен куш in аньщтайтын кинематикальщ белшектер: жудырыкшалар, мальтальщ айкыштар, кеппргшер, пректер, т.б. кинематикалык зле- менттер пайдаланылады.
Оцдеу циклы деп жумыстык органдардыц op6ip дайындаманы ецдеу кезшде кайгаланатын козгалыстарыныц жиынтыгын айтады. Циклды автоматтандырудыц (10.1-сурет) карапайым мысалы ретшде жудырьщша (3) мен соцгы ажыраткышты (4) келт1руге болады, олар электркозгалткыш (1) тпбегш ажыратып, суппорттын (2) козгалуын токтатады. Станок-автоматтардыц кемшйнп - белшектерд1 жасау жэне осы белшектерд1 станокты жаца буйымды ецдеуге кайта реттеу кезшде алмастыру ецбексыйымдылыгыныц жогарылыгы, олардыц айтарльщтай тозуы.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
10.1-сурет. Автоматтандырылган цикл сулбасы:
1 - электрцозгалтцыш; 2 суппорт; 3 - жудырьщша; 4 соцгы ажыратцыш

СББ станоктар механикалык элементтер1 алмастырылмай немесе орны ауыстырылмай-ак тез реттеледг Станокка енпзшген акпаратты езгертсе болганы, ол баска багдарламамен жумыс ктейдо, ягни баска дайындаманы (белшект1) ецдей бастайды. Бул СББ станоктардьщ жогары омбебаптыгын аныктайды. СББ станоктарды баска белшект1 жасау ушш тез реттелу кажет болганда пайдаланган ыцгайлы, ейткеш код1мп станоктарда аталган белшект! жасауга арнайы курылгыларды колдануга тура келед^
Басцарушы багдарлама (ББ) - аспап, станоктьщ жумыстьщ орган- дары жане дайындама козгалысыньщ траекториясы керсетшген накты белшектщ маршруттык-операцияльщ технологиясыныц электрондьщ- ecenreyiiu машинасынан (ЭЕМ) бер1лген немесе кодталгаи сандык турде багдарлама тасыгышка жазылган багдарламасы. Станокты колмен баскарганда, жумысшы белшек сызбасын зерделеу непзшде ецдеудщ багдарламасын бередь Ол турл1ше беттерд1 ецдеу кезшдеп эрекеттер ретш, жумыстык журк санын, кажет аспапты, кесу режимш, т.б. белплейдь
СББ станоктарда белшектерд1 механикалык ецдеу операцияларын белгшеу колмен баскарылатын станоктар ережелер1мен журпзшед1, 6ipaK СББ станоктарыныц ерекшелштер} есепке алынады.
Сандык багдарламамен баскарылатын жуйелер (СББЖ). Сандыц багдарламамен баскарылатын жуйе (СББЖ) - станоктарды сандык багдарламамен баскаруды журпзетш арнайы курылгылардьщ, эдктер жэне куралдардьщ жиынтыгы. СББ цурылгысы (СББЮ СББЖ-1мен 6ipTyTac eTin жасалган 6ip белт.
Халыкаралык практикада келеа белплеулер кабылданган: NC - СББ; HNC - оператор багдарламаны клавиша, ауыстырып-коскыш кемепмен пульт аркылы беретш СББ курылгысыныц 6ip Typi; SNC - буюл баскарушы багдарламаны сактайтын жадысы бар СББ курылгысы; CNC - курамында мини-ЭЕМ немесе процессор бар СББ дербес станокты баскару; DNC - станоктар тобын жалпы ЭЕМ-нан баскару.
СББЖ-шщ ерекшелю ретшде аспап козгалысыньщ траекториясы, кесу жылдамдыгы, берк жэне баска да технологиялык команда- лар туралы акпарат белгшенген пзбекпен кодталган сандар туршде бершуш атап етуге болады. Аталган акпарат станоктыц аткарушы органдарыыныц козгалысын багдарлама гуршде беруге кажет.
СББЖ-сшщ аткаратын кызметш кег/зг/ жэне цосымша деп белед1. СББЖ-iHin Heri3ri кызмеп станок 6epiciHin жетегш бершген багдарлама бойынша баскару болып табылады, ал косымша кызмеп шпиндель айналысыныц жишгш, аспап турш, т.б. езгертуд1 карастырады.
суретте ССБЖ-шщ жалпы курылымдык сулбасы керсетшген. Багдарламаны енпзунй курылгы (1) бавдарламаны есептеп, ягни оныц электрлк сигналдарын турленд1ред1 де багдарламаны ецдеу курылгысына (4) Ж1беред1. Курылгы (4) жетекп баскару курылгысы (5) аркьшы реттеу нысаны - 6epic жетепне (6) эсер етед1. Станоктыц 6epic жетепмен (6) байланысты келетш козгалмалы белйшщ орын ауысты- руын басты Kepi байланыс пзбегше косылган сезп (8) кадагалайды. Сезпдеп (8) акпарат Kepi байланыс курылгысы (7) аркылы багдарламаны ецдеу курылгысына (4) 6epmefli, мунда багдарламага тшсп тузетулер енпзу yuiiH накты орын ауыстыруды бершген орын ауыстырумен салыс- тыру журпзтедк Косымша кызметтерд1 орындау ушш, багдарламаны енпзу курылгысынан (1) электрлш сигналдар технологиялык коман- далар курылгысына (2) бершед!, ол технологиялык командалардыц аткарушы элементтерше (3) (козгалткыштар, электромагниттер, электромагнита муфталар, т.б.) эсер етедц бул жагдайда аткарушы эле- менттер icKe косылады немесе ажыратылады.
СББ жYЙeлepi туйыкталмаган, туйыкталган жэне ездшнен рет- телетш (бешмдш); козгалысты баскару Typi бойынша - позициялык, пкбурышты, узджаз (контурлык) болуы MyMKiH.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
10.2-сурет. СББЖ жалпы щрылымдьщ сулбасы:
1 - багдарламаны енгпу курылгысы; 2 - технологиялык, командалар курылгысы; 3 - аткарушы элементтер; 4 - багдарламаны ецдеу цурылгысы; 5 - жетекпй басцару цурылгысы; б - 6epic жетегг, 7 - Kepi байланыс цурылгысы; 8 - сезг1

Туйъщталмаган СББЖ-лерде (10.3,а-сурет) акпараттьщ 6ip агыны пайдаланылады. Багдарлама (1) ecenreyim курылгы (2) аркылы етед1, осыныц нетижесшде соцгы курылгыныц шыгысында командалык сигналдар пайда болады. Бул сигналдар буында (3) турлеиген соц, станоктыц аткарушы органдарынын (мысалы, суппорттар) козгалысын жузеге асыратын механизмге (4) багытталады. Накты орын ауысты- рудыц бершген орын ауыстыруга сэйкест!п тексершмейдь
га











j




(ГЛ>
4ZJ
Ю.З-сурет. Туйыцталмаган (а) жвне туйыцтачган (б) СББЖ-Ыц жумыс принцит: I - багдарлама; 2 - ecenmeyiw курылгы; 3 - буын; 4 - сапыстырушы цурылгы;
- кушейткш; б - тщарушы цозгачпщыш; 7 - влшеуш курылгы
Туйыцталган СББЖ-лерде (10.3,б-сурет) акпараттьщ eKi агыны пайдаланылады, ягаи мундай жуйелерде Kepi байланыс бар. Bip агын ecenTeyini курылгыдан (2), ал ек1нпп агын - станоктыц суппорт, куймеше немесе баска да аткарушы органдарыныц пакты орын ауыс- тыруын елшейтш курылгыдан (7) бертедь Багдарлама (1) ecenreyini курылгы (2) аркылы втeдi де, алдымен буынга (3), сосын турленгеннен соц А жуйесше 6epijreriH сигиалдарды тугызады. А жуйеа салыстыру- шы курылгыдан (4) гурады, бул курылгыга буыннан (3) келетш 6epyuii (кушейтюш (5) аркылы аткарушы козгалткышка (6) багытталатын) сигналдар жвне сезгшщ станоктыц аткарушы органдарыныц накты орын ауыстырулары туралы сигналдары туседь Салыстырушы курыл- гыда (4) тускен сигналдар салыстырылып, олардыц айырмашылыгы болган жагдайда сигнал пайда болады да, буын (5) арцылы аткарушы козгалткынща (6) Ж1бершед|- Осыньщ нэгижейнде станоктьщ аткарушы органдары орын ауыстырудыц накты mohi бершген мэнге сэйкестенгенше козгалады. Осыдан кешн салыстырушы цурылгыньщ
шыгысындагы сигналдар ешедг
вздтнен реттелетш жуйелерде ecenTeyim курылгыдак бершетш акпаратка алдьщгы дайындаманы евдеу нэтижелер1 туралы жады блогынан келетш акпаратты ескере отырып, косымша езгерктер енпзшедь Бул ецдеу дэлд1гш арттыруга мумкшдш берсда, ейткеш жумыс жагдайларыньщ esrepyi станок жадысыньщ ездпшен реттелу курылгыларында сакталып, epi цорытындыланып, сосын басцарушы сигналга турленедь
Бейшд1к баскару жуйей кэд1мп СББЖ-ineH дайындаманы ендеу процесшщ ецдеудщ езгермел1 жагдайларына автоматты турде беШмделу^мен айрыкшаланады.
Белгшенген м1ядеттер мен оларды шешу эдгстерше байланысты бешмдш баскару жуйелерш цандай да 6ip парамегр/ц (мысалы, кесу жылдамдыгы, т.б.) реттейтш жуйе жене 6ip немесе бфнеше параметрлердщ ен улкен мэнш устап туруды камтамасыз ететш жуйе деп жйстейдь
10.4-суретте келиршген токарлык станокты беШмдйс баскару жуйей ендеу долдиш арттыру yiniff пайдаланылуы мумкш. Реттеудщ нэтижейнде туракты кесу Kymi усталынады, бул дайындаманы айны- малы эдшпен ецдеудщ цажетп дэлдтн камтамасыз етед!.
Станоктьщ аткарушы механизмдер! козгалысыньщ TypiHe байланысты СББ жуйелерш позициялыц, контурлыц жене позициялык пен контурлык курылгылар цызметшщ орындалуын камтамасыз етепн цурама жуйелерге ж!ктейд1.
СББ жуйелердщ позицияпъщ цурылгылары (10.5,а-сурет) станоктын жумыстыц органынын багыттауыштар бойымен белгшенген коорди- натага автоматты цозгалуын цамтамасыч етед1. Бул курылгылар бургылау, кецейткш жене басца да станоктарда колданылады. СББ жуйесшщ бул класына белгшенген координатада токтау кезшдеп двлдоки камтамасыз ету шарты тэн. Аспаптьщ ецдеудщ 6ip нуктейнен (координатынан) екшнп нуктесше козгалуы удемел! журютерде орындалады. Bip коордннатадан eKimiii координатага орын ауыстыру траекториясыньщ Typi белгшенбещй, алайда орын ауыстыру уакыты минималды болуы тшс.
ии
[*~ 2
>
=1


ЕГ
О

О

10.4-сурет. Токарлыц станокты бейшдт басцарудыц жуйеа 1 электромагниттт кушейткш; 2 - электрцозгалтцыш;
3 - салыстыргыш цурылгы, 4 6epywi цурылгы; 5 - сезгШ бар кескш

СББ тшбурышты жуйелер (10.5,6-сурет) токарлык, фрезерлш жэне баска да станоктарда колданылады, мунда ецдеу ецделетш бет бойлык немесе келденец координатамен козгалганда жене осы координат багыттауыштарына параллель болганда журпзтедь Бул жуйелерде де, позициялык жуйелердеп сиякты, орын ауыстырудыц соцгы коор- динаталары багдарламаланады. Сонымен катар багдарламада козгалыс жылдамдыгы кажетп кесу режимше сэйкес бер)ле;п де, орын ауысты- ру 9p6ip координаталар естер1 бойынша кезекпен орындалады.
СББ контурлъщ тЫбурышты жуйелер (10.5,в-сурет) фрезерл1к, токарлык пен ажарлагыш станоктарда колданылады жэне exi немесе 6ipneuie жумыстык органныц багыттауыштар бойымен 6ip уакытта козгалуын уйлес!МД1 баскаруга арналган. Мунда аспап дайындамага Караганда кисыксызьщты траекториямен козгалады, бул курдел1 niiiiiHfli беттерд! ецдеуге кажет.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
10.5-сурет. Токарлыц станокты бейтдш басцарудыц жуйеа:
I, 2, 3 ецделетш meciKmep нвлйрлер 'г, хг х2, хг у2, у} - тесттердщ X жвне Y ecmepi бойынша координаталары; хр х,, хг у,, у,, у} - тесттердщ; sc жвне sk - бойлыц жэне келденец берктер

СББ контурлыц цисьщсызъщты жуйелер epTypni топтардагы станоктардьщ кепшшишде колданылады. Олар 6ip уакытта 6ipneiue баскарылатын коордннаталар бойымен уйлеймд1 козгалыстыц нетн- жесшдеп ецдеу кезшде шшш калыптастыруды камтамасыз етедь Жалпы жагдайда коордннаталар саны уштен артык болуы мумкш. Контурлык жане келемдш ецдеу кезшде жекелеген коордннаталар бойынша 6epic жетегшщ козгалыс багдарламасып ецделетш белшектщ белгшенген nimini жане кесу режим1мен аныкталатын козгалыстыц жалпы жылдамдыгына байланысты есептейдь
СББ цурама жуйелер! познцнялык пен контурлык курылгылардыц талаптарына толыгынан жауап беред1 жане, непзшен, кепмаксатты станоктарда баскаруда колданылады. К^урама жуйелерд1 жасау баскдрушы багдарлама (ББ) номенклатурасын кыскартуга мумкшдш бередь
СББ станоктарыныц коордннаталар жуйей. СББ станок жумысы мен ецдеудщ баскарушы багдарламасы (ББ) коордннаталар жуйеймен тыгыз байланыскан. Багдарламамен баскарылатын станок механизмдер! козгалатын коордннаталар естершщ багыты мен атауы ISO-R841 Халыкаралык стандартымен нормаланган.
Коордннаталар ecTepi станок багыттауыштарына параллель кабыл- данады жане ББ-ны куру кезшде станоктыц жумыстык органдарыныц багыты мен шамаларын керсетуге мумкшдш бередь
Барлык СББ станоктар ушш б!рыцгай коордннаталар жуйей ретшде оц (оц кол) жуйе кдбылданган, мунда X, Y, Z ecTepi (10.6-су- рет) аспаптыц станоктыц козгалмайтын белштерше карагандагы орын ауыстыруыныц оц багытын керсетедь Дайындаманыц станоктыц козгалмайтын белштерше карагандагы козгалысынын оц багытын X, Y, Z естерше карама-карсы багытталган X' Y', Z' ecTepi (10.6-cyperreri узшме сызыктар) керсетедк Осылайша эркашанда оц козгалыс ретшде аспап пен дайындама 6ip-6ipiHeH алыстайтын козгалыс есептеледь Аспаптыц шенберл1 козгалыстары (мысалы, фрезерлш станок шпнндел1 ecinin бурылуы) А эршмен (X eciH айнала), В эршмен (Y eciH айнала), С эршмен (Z eciH айнала), ал дайындаманыц козгалыстары (мысалы, кецейте жонгыш станоктыц багдарламамен баскарылатын столыныц бурылуы) - тшсшше А', В', С' арттер1мен белгшенедь
Жогарыда карастырылганнан баска коордннаталар естерш станоктыц жумыстык органдарыныц арасында белудщ келей косымша epeжeлepi пайдаланылады: X eci эркашанда келденец орналасады, Z eci аспаптыц айналу еймен (токарльщ станоктарда шпиндель еймен) свйкестенд1ршед1.
©цдсууи багдарламалау yuiiH, станоктыц ep6ip жумыстык органыньщ козгалыс багыты белпл1 6ip epinneH Genrinenyi аса мацызды, ейткеш ол багдарламада юке косылуга тиюп жумыстык органды керсетедь EKi жумыстьщ органньщ 6ip тузу бойымен жылжу багытын белгшеу ушш, косалкы eKiHuii естер;и пайдаланады: U (X есшщ орнына), V (Y есшщ орнына), W (Z есшщ орнына). Bip багат бойымен уш орын ауыстыру болган жагдайда косалкы уипнни естер колданылады: Р, Q, R (10.7-су- рет).
СББ станоктарын баптау кезшде ap6ip жумыстык орган бастапкы 6ip жагдайга орнатылады. Дайындаманы ендеуде жумыстык орган бул жагдайдан катан белгшенген кашыктыкка жылжиды, осыган байланысты аспап траекторияныц бершген TipeK нуктелер! аркылы етед1 Жумыстык органдардын 6ip жагдайдан eкiншi жагдайга козгалу багыттары мен шамалары багдарламамен бершед1 жене СББ жуйей мен станок конструкциясына байланысты станокта турлппе аткарылады. Заманауи станоктар мен СББ жуйелершде орын ауыстыруды есептеудщ eKi тесш пайдаланылады: абсолютпк жене салыстырмалы.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
10.6-сурет. СББ станоктардагы координатапардыц стандарттьщ жуйеа

Есептеудщ абсолюттш твсшшде (10.7,а-в-суреттер1) координаталар басыньщ жагдайы дайындаманы евдеудщ букш багдарламасы ушш бектлген (козгалмайтын) болып есептеледь Координаталар басынан белгшенген, тпбектеле орналаскан Tipex нуктелер1 координаталарыньщ абсолютак мэндер1 ББ-га жазылады. Мундай ББ-ны орындаганда, станок ep6ip жагдайда координаталарды осы координаталар басынан есептейд1. Осыныц нвтижесшде кез келген станок жумысындагы орын ауыстырулардьщ мшдетп турде болатын кателштер1 багдарлама орын- дау барысында жинакталмайды.
Багдарламаны курудьщ жвне станокты баптаудьщ ьщгайлылыгы ушш, кейб1р жагдайда координаталар басы жумыстык органдар журюшщ аукымындагы кез келген жерден тацдалып алынуы мумкш. Станокты баптау кезшдеп координаталар басыньщ мундай ыгысуы «калкымалы нел» деп аталады жвне, непзшен, позициялык СББ жуйелер1мен жабдыкталган кецейте жонгыш пен бургылагыш станоктарда пайдаланылады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
10.7-сурет. СББ токарпыц станоктардагы координаталар встерш жвне цозгаяыстыц оц багыттарын белгыеу

Координаталарды есептеудщ салыстырмалы Tacmi колданылатын жуйелерде (10.7,г-сурет) нелдш жавдай ретшде жумыстык органныц кезосп орын ауыстыруы (келеа TipeK нуктесше) басындапл жагдайы кабылданады. Бул жагдайда ББ-га аспаптьщ 6ip нуктеден eKiHuii нуктеге тпбектсле ету координаталарыньщ eciMiiienepi жазылады. Есептеудщ салыстырмалы тесш кептеген контурлык СББ жуйелершде пайдаланылады.
СББ станоктардыц копструкциялык ерекшел!ктер1
СББ станоктардыц технологиялык мумкшдштер1 ете зор. Мундай станоктардыц конструкциясы ецдеудщ эртурл1 турлерш (кыра кесу фрезерлеу, фрезерлеу ажарлау) 6ipiкт1рудi, дайындаманы тиеу мен белшекп алудыц ыцгайлылыгын, аспапты алмастырудыц автоматты немесе кашыктан баскарылуын камтамасыз етуге тшс.
©цдеу дэлдптн жогарылатуга станок катацдыгы мен станокты жасаудыц жогары дэлд1пмен кол жеткшлед!, бул ушш оныц кинематикалык табелтц узындыгын кыскартады: дербес жетектерд! колданады, мумюндшнше механикалык бepiлicтep санын азайтады.
Базалыц белшектер (станиналар, колонналар, табандар) косымша катацдык кабыргаларын косу есебшен анагурлым катац eTin жасалады. Крзгалмалы кетеру элементтершщ (суппорттар, столдар, куймешелер) катацдыгы да жогары болып келедь Мысалы, столды бойлык пен келденец кабыргалы жэне корап niuiinfli етш киыстырады. Базалык белшектер;и куйма немесе nicipMeni етш жасайды.
СББ станоктар багыттауыштарыныц тозуга бекемдтп жогары жэне уйкел1С Kyuii аз, бул кадагалаушы жетек куатын темендетуге, орын ауыстыру дэлдшш улгайтуга, кадагалаушы жуйедеп сэйкесаздш™ азайтуга мумкшдш бередь
СББ станоктарыныц 6epic жетег1 ретшде сандьщ гурлещцрпш- термен баскарылатын синхронды жэне асинхронды машиналар туршдеп козгалткыштар пайдаланылады. Bepic козгалысыныц жетеп минималды мумкш санылауларымен, жылдамдык алу мен тежелудщ аз уакытымен, уйкелк куштершщ аздыгымен, жетек элементтер1 кызуыныц темендйпмен, реттеу аукымыньщ улкенд1пмен сипатталады.
СББ станоктарыныц басты цозгалыс жетег'г ретшде улкен куатты станоктар ymin - айнымалы ток козгалткынггары, аз куатты станоктар ymiH туракты ток козгалткыштары колданылады. Жетек ретшде улкен жуктемелер;п кабылдай алатын жэне ауада металл тозацы, жацка, май, т.б. болган жагдайда жумыс ктей алатын ушфазалы тертполюсп асин- хронды козгалткыштар кызмет аткарады. Осыган байланысты, олардыц конструкциясында сырткы желдеткш карастырылган. К^озгалткышка турлтше сезгшер, мысалы, шпиндель жагдайыныц ce3rici (тэуелйз ко- ординатаны бавдарлаунш немесе камтамасыз етунп), орнатылады.
СББ станоктарыныц шпинделт ете дел, катац, мойындарыныц тозуга бекемдшгш аса жогары етш жасайды. Шпиндельге аспапты автоматты кысу жене ажырату курылгылары, бешмднс баскару, автоматты диагностикалау cesrmepi косымша бектлетшд1ктен, оныц конструкциясы курделене туседь
Позщиялау жетег1 (станоктыц жумыстык органын багдарламага сэйкес кажегп позицияга жылжыту) темен жылдамдыктарда орын ауыстырудыц жатыктыгын, жумыстык органдардыц косалкы орын ауыстыруларыныц жогары жылдамдыкгарын (10 м/мин жэне одан да жогары) камтамасыз eTyi жэне оныц катацдыгы аса жогары болуга тик.
Аспапты автоматты алмастыру курылгылары (магазиндер, авто- операторлар, револьверлш бастиектер) аспапты алмастыруга жум- салатын уакыттыц минималды шыгындалуын, жумыстьщ жогары сешмдшжш, аспап жагдайыныц орньщтылыгын, ягни шыгарылым мелшер1 мен аспапты кайта алмастыргандагы ес жагдайы турак- тылыгын камтамасыз етуге тик жене магазиннщ немесе револьверлж бастиектщ кажегп сыйымдылыгы болуы кажет.
Револьверлш бастиек - аспапты алмастырудын ен карапайым ку- рылгысы; аспапты кондыру мен кысу колмен журпзшед1. Жумыстык позиция кезшде шпиндельдщ 6ipeyi станоктыц бас жетепнен айналыска келпршедь Револьверлш бастиектер СББ токарлык, бургылагыш, фрезерлж, кепмаксатты станоктарга орнатылады; бастиекте 4-тен 12-ге дешн аспап бектлед1.
СББ токарлык; станоктар
СББ токарльщ станоктар айналу денелер1 типтес белшектердщ курдел1 дайындамаларын iinKi жене сырткы ецдеуге колданылады. Мундай станоктар СББ станоктар napKi номенклатурасыныц едву1р бел1пн курайды. Сандык багдарламамен баскарылатын токарлык станоктарда технологиялык операциялардыц дэстурл1 кешеш: кыра кесу, кесу, бургылау, буранда кесу, жэне т.б. орындалады.
СББ токарлык станоктарды жжтеу мына ерекшел!ктерге байланысты журпзшедк
шпиндель есшщ орналасуы (тк жэне келденец станоктар);
жумыста колданылатын аспаптар саны (6ip жэне кепаспапты);
аспапты бейту тэст (суппортта, револьверл1 бастиекте, аспаптар магазиншде);
орындалатын жумыстар Typi (центрлк, патрондык, патронды- центрлк, карусельдк, шыбыкты станоктар);
автоматтандыру дэрежей (жартылай автоматтар жэне автоматтар).
СББ токарлык станоктар (10.8-сурет) револьверл1 бастиектер немесе аспаптар магазишмен жабдыкталады. Револьверл1 бастиектер терт, алты жене он ем позициялы болады. 0p6ip позицияда дайындаманы iuiKi жэне сырткы ецдеу ушш eKi аспаптан орнатуга болады. Бастиектщ айналу eci шпиндель eciHe параллель, перпендикуляр немесе келбеу орналасуы мумкш.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

10.8-сурет. СББ токардыц станоктар: 10.9-сурет. Цитшдрл1 куйрыциюлы
2 - peeoneepjii бастиектер кескштер блогы:
- корпус: 2 - астар; 3 - кысцыш тацтайша; 4 - сопло; 5 винттер;
- ffуйръщша
Станокка ей револьверл1 бастиек орнатылган жагдайда, олардыц 6ipeyiHe (1) сырткы ецдеуге арналган аспаптар, ал екшипсше (2) - iunci ецдеуге арналган аспаптар беютшед1 (10.8-сурет). Кескиитер блоктары револьверл1 калпакшада призмада немесе цилиндрлж куйрьщшамен (6) орньщтырылады (10.9-сурет). Кескшгп кыскыш тактайша (3) аркылы винттермен бекггедь Кесюит центрлер бткпп бойынша орнатуды астар (2) кемепмен журпзед1. Bip-6ipiHe 45° бурышпен орналаскан ею реттеуий винт (5) баптау кезшде кесюш тебесш белгшенген кажетп координаталарга реттеуге мумюндк бередь Майлаушы-салкындатушы суйыктыктарды (МСС) кесу аймагына жетюзу корпустагы (1) канал аркылы icKe асырылады. Канал сопломен (4) бггед^ оньщ кемепмен МСС беру багыты реттеледь
Аспаптар магазин! (сыйымдылыгы 8...20 аспап) сирек колданылады, ейткеш 6ip дайындаманы токарлык ецдеуге, непзшен, 10 аспаптай гана кажет болады. Аспаптардыц улкен санын киын ецделетш матери- алдарды кыру кезшде, ягни аспаптардыц бекемдшпнщ Kiuii кезещнде колданган тшмд1 келедь
СББ фрезерлж станоктар
СББ фрезерлш станоктар курдел1 пшпнд1 дайындамалардыц жазык жене кещспкп беттерш ецдеуге арналган. Бул станоктардыц конструк- циялары дэстурл1 фрезерлш станоктардыц конструкцияларына уксас келед1, айырмашылыгы тек кана сыртшшш жасау кезшде орын ауыс- тыруларды баскару багдарламасы бойынша автоматтандыруда жатыр.
СББ фрезерлш станоктарды жштеу мына ерекшелштерге байланысты журпзшедг
шпиндельдщ орналасуы (тш жене келденец станоктар);
столдыц немесе фрезерлш топайдыц координаталык орын ауыс- тыру саны;
колданылатын аспаптар саны (б1распапты жене кепаспапты);
аспаптарды станок шпинделше бекпу тэсип (колмен немесе автоматты турде).
СББ фрезерлж станоктар жинактау турше байланысты терт топка белшед1:
айкыш столды т1к фрезерлш станоктар;
консольд1 фрезерлш;
бойлык фрезерлш;
кецвмбебапты аспаптьщ.
Айкыш столды тш фрезерлш станоктарда (10.10,а-сурет) стол бойльщ (X eci) жэне келденец (Y eci) горизонталь жазьщтьщтарда, ал фрезерлш топай тш багытта (Z eci) орын ауыстырады.
Жылжымалы келденецшеа бар бойльщ фрезерлш станоктарда (10.10,в-сурет) стол X eciMeH, шпиндельдш топай Y еЫмен, ал келденецше Z eciMeH козгалады. К,озгалмайтын келденецшеа бар бойлык фрезерлш станоктарда (10.10,г-сурет) стол X eciMeH, ал шпиндельдш топай Y жене Z естер1мен козгалады.
Кецвмбебапты аспаптьщ фрезерлш станоктарда (10.10,д-сурет) стол X жвне Y ecTepiMeH, ал шпиндельдш топай Z eci бойынша орын ауыстырады.
Фрезерлж станоктарды, негпшен, тшбурышты жене контурлык СББК,-меп жарактайды.
Тшбурышты баскаруда (станок моделшде шартты белплену1 - Ф2) станок столы координаталар есшщ 6ipeyme параллель багытта козгалыс жасайды, бул курдел1 беттерд1 ецдеуге мумкшдш бермейдь Тшбурышты баскаруы бар станоктар жазыктьщтарды, ойыктарды, кигаштыктарды, кемерлерд1 жэне баска да осыган уксас беттерд1 фрезерлеуге колданылады.
Контурлык баскаруда (станок моделшде шартты белгшену1 - ФЗ жэне Ф4) столдыц орын ауыстыру траекториясы курдел1 болып келедь Контурлык баскаруы бар станоктар турлше жудырыкшаларды, штамп- тарды, пресс-формаларды жэне осыган уксас баска да беттерщ фрезерлеуге колданылады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
10.10-сурет. X, Y.Z жвне Wкоординаталары встерш белгыеу арцылы СББ фрезерлш станоктарын жинацтау: а - ащышты столды miK фрезерлш станок; б - консольд 'ь фрезерлш станок; в - бойльщ фрезерлш станок; г - цозгалмайтын квлденецшеЫ бар бойльщ фрезерлж станок; д кецвмбебапты аспаптьщ фрезерлж станок

СББ фрезерлж станоктардьщ барлыгында басты козгалыстыц жетеп pe riнде асинхронды электркозгалткыштар немесе туракты ток электркозгалткыштары пайдаланылады.
Консолыд фрезерлж станоктарда (10.10,б-сурет) стол уш координата- лар eci (X,Y жвне Z) бойымен козгалады, ал топай козгалыссыз болады.
СББ фрезерлж станоктардьщ 6epic козгалысыньщ жетеп кыска кинематикалык пзбек Typi нде болады, ол козгалысты козгалткыштан Tiкелей аткарушы органга береди
СББ Kouconbdi mix фрезерлт станогыныц (10.11-сурет) жинакталуы сандык багдарламалык баскаруы жок двстурл! станоктьщ жинакта- луынан айырмашылыгы ете аз. Станинага (8) станок тушндер1 мен механизмдер! бектледк Станинаныц алдьщгы жагында кундакпен
жабылган багыттауыштар бар, олармен консоль (1) жылжиды. Келденец багытгауыштарга сыргымалар (2) бектлген, оныц бойлык багыттауыштарымен стол (3) козгалады. Станоктыц жук тусетш бетше фрезерлж топай (6) бектледЦ ал тж багыттауыштармен жылжыма (7) шпиндельмен (5) 6ipre козгалады. Жылжыма коргаушы калканмен (4) коргалган. Станоктыц артында электр жабдьжтары жвне СББК бар шкаф (10) орналаскан.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
10.11-сурет. СББ фрезерлт станок:
1 - консоль; 2 - сыргымалар; 3 - стол; 4 - цоргаушы цалцан; 5 - шпиндель; б - фрезерлт топай; 7 - жылжыма; 8 станина; 9 - щндац; 10- шкаф
СББ тт бургылагыш станоктар колмен баскарылатын бургылагыш станоктардан дайындаманы X жвне Y ecTepi бойымен автоматты турде козгалтатын айкыш столымен айрыкшаланады, соньщ нвтнжесшде дайындаманы алдын ала белгшеуд1 немесе кондукторларды кажет етпейдй
СББ радиал бургылагыш станоктардьщ X eci бойынша жылжитын колоннасы, Y eci бойынша жылжитын шпиндельдш топайы бар жещ болады, онда Z eci бойынша козгалатын бургылау шпиндел1 беютшедь Одан баска станок жещ баптау кезшде тш багытта жылжи алады.
Бургылагыш станок жумыстык органдарыньщ X пен Y ecTepi бойынша автоматты козгалуы тесштерд1 ецдеу мен фрезерлеуд1 камтамасыз етедь . Бургылгыш станоктарды жумыстык органдарды бершген орынга багдарламамен автоматты орнатуды камтамасыз ете алатын позиция- лык СББК,-мен жарактайды. СББК-сы бар бургылагыш станоктарда кесюш аспапты тткелей шпиндельдщ конустык сацылауына немесе аралык телкелер кемепмен беютедк
2Р135Ф2-1 модельд1 СББ тш бургылагыш станоктыц жалпы KepiHici
суретте бершген.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
10.12-сурет. СББ miK бургылагыш станок:
1 - табан; 2 стоп сыргымаларыы; 3 -револьверлш бастиек; 4 - суппорт: 5 - жылдамдыцтар цорабы; б - 6epic редукторы; 7 - аспалы басцару пульт!; 8 - электр жабдыцтар шкафы; 9 - СББ цурылгысы; 10- колонна; 11 - стол

Станок табанында (1) багана (10) бектлген, оныц тжбурышты tik багыттауыштарымен устшде револьверл1 бастиек (3) бар суппорт (4) козгалады. Колонна (10) устшде жылдамдыктар корабы (5) мен 6epic редукторы (6) бектлген. Айкыш столдьщ сыргымалары (2) - табандагы
келденец багыттауыштар бойымен, ал столдыц жогаргы жагы
сыргымалардьщ багыттауыштарымен жылжиды. Станоктыц оц жагында электр жабдыктары бар шкаф (8) жене СББК (9) орналаскан. Станокта аспалы баскару пульп (7) бар.
СББ ажарлагыш станоктар
СББ жуйелер1мен жазык ажарлагыш, шецберл1 ажарлагыш, цеитраз ажарлагыш жене баска да станоктар жабдьщталады. СББ ажарлагыш станоктарды жасаганда б1ркатар техникалык киындыктар туындай- ды. Аталган станоктарды СББ жуйелер1мен жарактаганда, ажарлагыш децгелектердщ тозуын автоматты турде етемдейтш механизмдер кажет болады. Сандык багдарламалык баскару «станок-икемкурал-аспап- белшек» (СИАБ) жуйесшщ деформациялануын, температуралык Кателштерд1, дайындама едштершщ еркилылыгын, станоктыц координаталар бойынша орын ауыстыруындагы ауыткуларын, т.б. етемдеуге тшс. 0лшеу1ш жуйелердщ орналастыру дадщпшц катац кондырмаларын камтамасыз ете алатын жогары кабшеттипп болуы кажет.
Ажарлагыш станоктарда баскаруды уш-терт координата бойынша кже асыратын CNC типп жуйелер1 колданылады, ал б1рнеше ажарлагыш децгелектермен жумыс ктейтш станоктарда баскару бес- алты, сондай-ак сепз координата бойынша журпз1лу1 мумкш. Оператор мен ажарлагыш станоктыц СББ (CNC) арасындагы езара байланыс кеп жагдайда дисплей кемепмен диалогтык режимде журпзшедь Баскару жуйесшде станоктардыц сешмдшгш арттыратын косарланган диаг ностикалык жуйелер колданылады.
СББ шецберл! ажарлагыш станоктар кецшен тараган. Олар шпиндель, электркозгалткыш, редуктор, турбина бшктер1, т.б. типтес кепсатылы белшектерд1 6ip орнатудагы ецдеуде максималды тшмдшйс бередь ©шмдинк, непзшен, дайындаманы орнату, дайын белшекп алу, бшктщ келес1 мойыншасын ецдеу ушш кайта орнату, елшеуге, т.б. жумсалатын косымша уакытты кыскарту нэтижесшде артады. Кепсатылы бшштердо СББ шецберл1 ажарлагыш станокта ецдеу колмен баскарылатын станокка Караганда уакытты 1,5-2 есе унемдейдь Жап-
пай eijflipicTe бул станоктар жогары ешмдшп жвне евдеу долдпчмен сипатталады.
Центрйз жазыц ажарлагыш станоктары узындыгы шектеуйз кшл жэне улкен диаметрл1 белшектерд1, сонымен 6ipre сырткы niiiiini курдип болшектерд1 (поршень, жудырыкша, т.б.) ецдегенде тшмд1 болады.
СББ жуйейн колдану центрйз жазык ажарлагыш станоктардьщ кепкоординатты жумысын баскаруга мумкшдж бередь Станокты баскару жуйейнде аспап (децгелек, алмас) траекториясын, оны тузетуд1 жэне адаммен езара эрекет етуш есептейтш багдарламалык модульдер пайдаланылады. Typnime геометриялык шшшдеп (конус, шар, т.б.) белшектерд1 ецдеу упин багдарламалык камтамасыздандыру: режимдер диспетчер!, интерполятор жэне жетектерд1 баскару модулi жасалады.
Центрйз шецберл1 ажарлагыш станоктардьщ СББ жуйей агрегатгык принцип (мысалы, жапондык фирмалардыц станоктарында) бойынша тургызылады. СББ жуйей аркылы станокты баскарудыц терт вариантыныц кез келгеш станокта орнатылуы мумкш:
баскарылатын 6ip координата - ажарлагыш децгелекп келденец беру;
баскарылатын eKi координата - ажарлагыш децгелек пен тузеткш алмасты, оларды синхрондау максатында келденец беру;
баскарылатын уш координата - ажарлагыш децгелекп келденец беру, сондай-ак алмасты тузету кезшде оны келденец жэне бойлык беру;
баскарылатын бес координата - ажарлагыш децгелекп келденец беру, сондай-ак ажарлагыш мен жетекип денгелектерд1 тузету кезшде алмастарды келденец жене бойлык беру.
СББ кепмаксатты станоктар
Квпмацсатты станок (КС) СББ жэне аспапты автоматты ал- мастырумен жарацталган, кесумен ецдеудщ 6ipneiiie турш орындауга арналган металкесюш станок.
Кепмаксатты станокта дайындаманы ецдеудщ СББ фрезерл^к, бургылагыш жэне баска да станоктарда ецдеуден б1ркатар айырмашылыгы бар. Мунда дайындаманы кою жэне беюту оныц барлык жагынан евделуш 6ip койылымда (аспаптардьщ ецделет^н беттерге ерюн жету1) камтамасыз eTyi кажет, ейткип тек кана осы жагдайда кепжакты ецдеу кайта койылымсыз мумкш болады. КС-тар шпиндельдш бастиекте орналастырылган аспаптар магазинiмен жабдьщталады.
ССБ кепмаксатты станоктар (КС) аткаратын кызметше байланысты eKi топка белшедк 1) корпустык жвне жазык белшектер дай- ындамаларын ецдейтш; 2) айналма денелер типтес белшектердщ дайындамаларын оцдейтш. Bipinini жагдайда - бургылау-фрезерлеу- кенейту тобындагы КС-тар, екшпп жагдайда токарлык жвне ажарлау тобындагы КС-тар колданылады.
Корпустыц белшектердщ дайындамаларын ецдеуге арналган квпмацсатты станоктар. Корпустык белшектердщ дайындамаларын ецдейтш КС-тар шпинделшщ столдьщ жумыстьщ бетше байланысты орналасуына карай шпиндел1 стол бетше перпендикуляр (тш); шпиндел1 стол бетше параллель (келденец) орналаскан болып белшед1 (10.13-сурет). BipiHiiii топтагы станоктардыц тш шпиндел! аспаптардыц дайындаманыц 6ip жагынан бершуш камтамасыз етедй Мундай станоктарды 6ip жагын ецдеудеп жумыс келем1 eKiHmi жагын ецдеудегщен артьщ келетш белшектерд1 ецдеуде колданылады. Шпиндел1 келденец орналаскан станокты кебшесе бурылмалы столмен жабдьщтайды, бул белшектерд1 вр жагынан ецдеуге жагдай жасайды.
СББ жвне аспаптарды автоматты алмастыруы бар станокты курастыру принципш 10.14-суретте келпршген станок мысалында карастырайык. Станок сырткы Typi бойынша (10.14,а-сурет) колоннасы
жвне шыгарылмалы шпиндел1 бар кецейте жонгыш станок TypiHe уксайды. Алайда оньщ кэд1мп станоктан езгешелт - шпиндельдш топайында аспаптар жиынтыгы бар ipi магазин (6) орнатылган. 0p6ip аспап магазин уясына оныц eci магазин (барабан) eciHe параллель eTin кондырылады. Аспап арнайы механикалык колмен алмастырылады. Механикалык колдыц врекет ету принцит 10.14,в-суретте келпршген. Бастапкы жагдайда кол иптреп (10) TiK орналасып, шпиндельге бектлген аспап жумысына жвне магазиннщ (11) кезещй бурылуына кедерп жасамайды. Аспапты алмастырганда механикальщ колдыц корпусы (8) тш еске байланысты солга 90°-ка бурылады; 6ip мезгшде келеы аспап кондырылган магазин уясы да 90°-ка бурылады. Колдыц интреп горизонталь жагдайга бурылады, осы мезетте колдыц кармауыштары (12, 13) шпиндельдеп жвне магазин уясындагы аспаптарды кысады. Шпиндельдеп аспапты кыскан соц, кол иптреп ез есшде ыгысады да, eKi аспапты шыгарып алады (шпиндельдеп жвне магазин уясындагы). Кол mnriperi ез eci Hi ц бойымен козгала отырып, аспаптардыц орында- рын ауыстырады: жаца аспапты шпиндельге кояды, ал ецдеу журпзген аспапты магазиннщ босаган уясыпа кондырады. Кармауыштар аспаптарды босаткап сон, кол иптреп пк жагдайга, ал букш кол 90° оцга, ягни бастапкы жагдайына бурылады. Осы мезгшде алмастырмалы аспабы бар уяда очга бурылады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
10.13-сурет. Кепмаксатты станоктарды жинацтау

Магазинге 30-га жуык турлипе аспаптарды орналастыруга болады. Бул жагдайда аспаптарды пайдалану рет1 бойынша орналастыру мшдегп емес. Кажегп аспапты тацдау багдарлама бойынша автоматты турде журпзшедй 0p6ip аспап алдын ала он сакиналы арнайы устауышка койылады (10.14,г-сурет). Сакинаньщ (14) диаметр! вртурл1 жэне аспаптьщ езшдж кодын тузедй Магазин бурылганда, устауыш онпозициялы ауыстырып-коскыш (сезп) жанынан етед1 де, езшщ сакиналарымен оньщ туйкпелерш туйыктайды. Сакиналар комбина- циясы (аспап коды) перфотаспага жазылган кодпен сэйкес келгенде магазиннщ айналуы токтап, кажегп аспаптьщ шпиндельге 6epinyi дайын болады. К^ажетт! аспапты |’здест1ру кезект i эрекеттщ орындалуы кезшде журед1, сондыктан ецдеудщ жалпы уакытына эсер етпейдй внделетш дайындама (4) ортащы (3) жэне бушрлж (1,7) столдардьщ багыттауыштарымен козгала алатын икемкуралдьщ плитасында (2) бектледь Оцдеу кезшде дайындама багдарламага сэйкес бершген бурышка кезецд1 бурылатын ортацгы столда болады. Кдбылданган технология бойынша столдьщ ep6ip жагдайында (позициясында) барлык беттерд1 (жазыктьщтар, тесштер, т.б.) толык евдеу аткарылады немесе алдымен беттер фрезерленед!, сосын TeciKTep ецделедь
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
10.14-сурет. Квпмсщсатты станок:
1,7 - бушрпт столдар; 2 - плита; 3 - ортацгы стол; 4 - дайындама;
5 - колонна; б ipi аспаптьщ магазин; 7 - багана; 8 - механикальщ цолдьщ корпусы; 9 - шпиндель; 10 - шнтгрек; 11 -магазин; 12, 13 - цармауыштар; 14 - сациналар

Белшекп толык ендеу багдарлама бойынша автоматты турде жургшлетшдйстен, бул уакытта оператор сол жак столдьщ (1) икемкуралына баска дайындаманы орнатады. ©чдеу аякталган соц, плита икемкурал жэне ецделген дайындамамен 6ipre бос он жак столга (?) козгалады, ал оныц орнын бектлген дайындамасы бар баска плита басады. Станокта курдел1 белшектерд1 ецдеуге болады (10.14,а-сурет).
Бакылау сурактары
Станокты багдарламалык баскару дегешм13 не? Станоктарды багдарламалык баскарудьщ кандай турлерш б1лес1з?
Багдарламалык баскаруы бар станоктарды калай белгшейд!?
Станоктарды сандык багдарламамен баскару жуйей дегиод калай туйнейз? СББ жуйелершщ кандай турлерш бшейз?
СББ станоктарыныц мацызды ерекшелт неде?
СББ станоктарыныц непзп конструктивтж ерекшелжтерш атацыз.
СББ станоктарыныц коордннаталар жуйей туралы не бшейз?
СББ токарлык станоктар аткаратын жумыс турше байланысты Калай жжтелед1?
СББ токарльщ станоктары кандай аспапты бекйунп курыл- гылармен жаракталады?
СББ фрезерлж станоктарын жинактаудыц кандай турлерш бшейз?
Фрезерл1к станоктар кандай СББЖ-мен жаракталады?
СББ тж бургылагыш станоктыц сандык багдарламамен баскарыл- майтын бургылагыш станоктан мацызды ерекшелпч неде?
TiK бургылагыш станоктар кандай СББЖ-мен жаракталады?
СББ ажарлагыш станоктарды жасауда кандай техникалык киын- дыктар туады?
Ажарлагыш станоктар кандай СББЖ-мен жаракталады?
СББ кепмаксатты станоктар токарлык, фрезерлж, бургылагыш жене баска да СББ станоктардан неймен ерекшелепед1?
Корпустьщ белшектердщ дайындамаларын ецдеуге арналган СББ кепмаксатты станоктыц непзп туйшдер1 туралы айтып 6epini3. 11-ТАРАУ СТАНОКТАРДЫ БАПТАУ ЖЭНЕ ПАЙДАЛАНУ
Станоктарды баптау эдктер1
Металкесмш станоктарды баптау дегешлпз оны технологиялык жаракпен 6ipre белшектерд1 жасаудьщ кажетп ешмдшк, дэлдк жвне беттердщ кед1р-будырлыгын камтамасыз ететш технологиялык процесше свйкес белгшенген жумыстарын аткаруга дайындау. Станокты баптау жумыстарыныц кешеш станокты белгш кесу режимше Кою, кысып-устагыш икемкуралдарды, кескш пен кемекпп аспаптарды жэне баска да косымша операцияларды реттеуден турады. Баптау журпзшген сон, eKi-уш дайындаманы эцдейдй Егер ецдеуден кешнп алынган элшемдер сызбадагы элшемдерге сэйкес келмесе, онда аспапты кажегп элшемге кайта реттейд1 немесе икемкуралды баптауды Кайталайды.
Кажегп кесу режимдерш камтамасыз ету yuiiH, станокты реттеу жузеге асырылады. Станокты реттеу деп оны технологиялык процес- ке сэйкес белгшенген кесу режимдер1 бойынша бершген операцияны аткаруга кинематикалык дайындауды айтады.
Орындау сипаттамасы бойынша технологиянык жабдыктарды баптау емге белшед1: алгашкы жэне агымды баптау. Алгашцы баптау eKi кезенде журпзшедг жабдыктарды жасаушы зауытта курастырганнан кейш баптау жэне колданушы зауытта (тутынушыда) оны монтаждау- дан кешн баптау.
Агымды баптау технологиялык жабдыктарды пайдалану npoqeci кезшде, ягни 6ip дайындаманы эчдеуде немесе баска дайындаманы эндеуге этуде баптау елшемшщ e3iepyi кезшде кке асырылады. Крита баптау деп жумыс npoqeci нде алгашкы баптауда койылган техникалык параметрлерд1 калпына келпруге багытталган жабдыктын немесе жарактьщ косымша реттелуш айтады. Кбайта баптаудьщ Кажеттшп аспаптьщ тозуымен, станок механизмдершщ cepniMfli немесе температуральщ деформацияларымен, т.б. тусшд1ршедй Баска дайындаманы эндеуге эту кезшде ецдеудщ жаца режимдерш белгшеу, икемкуралды алмастыру немесе реттеу, кескш аспапты алмасты- ру немесе баптау кажет. Баптаудан (кайта баптаудан) кешн станок белгшенген функнияларды кажетп сапада аткаруга жэне буйымды жасаудьщ кажетп эшмдшпн камтамасыз етуге тик.
Металкескпп станоктарды баптаудьщ келеа типик SflicTepi кездесед1:
сынама eric бойынша баптау;
сынама белшектер бойынша баптау;
6ipiniiii дайын белшек (эталон, шаблон) бойынша баптау.
Сынама emic бойынша баптау ap6ip жаца белшекке жеке колданылады: дайындама бетшщ шамалы белпш ецдещц, алынган елшемд1 елшейд1 жвне кесу терецДinn тузейдь Бул ушш станок лимбк1, инди- каторлык т1ремдер немесе вмбебап елшеупи курылгылар пайдаланылады. Баптау елшемшщ есептж менше кол жетмзген соц, дайындаманыц букш беи ецделедь Аталган эдктщ артыкшылыгына карапайымдылыгы жвне дайындаманы орньщтыру твсшне твуелаздйт, ал кемшшгше баптау кезшде жумыстык уакыттыц шыгындалуы жатады.
Сынама белшек бойынша баптауда баптау елшемш алдын ала есептейд1 жвне ол елшемд1 станокта уш-бес сынама белшекп ецдегеннен кейш тексередь Егер сынама белшектер елшемдерппц орта арифметикалык мвш оцтайлы баптау елшем1 аралыгында жата- тын болса, онда баптау дурыс журпзшген деп есептеледь Бул эдкт1ц артыкшылыгына - жумысшыныц белгшенген параметрлерд1 алуга кажетт! BpeKeTTepi туралы акпараттьщ болуы, ал кемшшгше баптау елшем1 жвне сынама белшектердщ елшемш есептеуге уакыттыц шыгындалуын жаткызуга болады.
БХр'шш'г дайын белшек бойынша баптауда жумыс ктемей турган станокка кесюш аспапты белшекке (эталонга, шаблонга) жанасатын- дай erin орнатады. Белшек бойынша баптауда сызбадагы ец Kinii шекп елшемге жак,ын елшеммен алдында жасалган белшек пайдаланылады.
Станоктарды баптау TepTi6i туралы жалпы тусшжтер
Баптау жумыстарын журпзер алдында станокты дайындау жвне оны бастапкы жумыска косуды юке асыру кажет. Оган мынадай жумыстар Kipefli:
станок телкужатын жвне оган кызмет керсету тврибш, оныц кон- струкциясы мен жумыс ерекшелжтерш, баскару органдары жвне мата- уыш жуйелершщ врекет ету принциптерш, барлык туймеппктер1 мен сигнал шамдарыныц кызметш, жабдыктарды баптау нускаулыктарын, сонымен 6ipre станоктыц осы типше байланысты кдушаздж техни- касыныц жалпы мен арнайы ережелерш толыкканды зерделеу;
кызмет керсетшетш жабдык жанындагы жумыс орнын дайын- дау: курал-сайманды (стол, аспап шкафы, жарактар, т.б.) аспапты жэне и кем ку рал дард ы оцтайлы орналастыру;
станоктан тотка карсы жабындыны (кажет болган жагдайда) алып тастау жэне нускаулыкка сэйкес майлау жумыстарын журпзу;
каушйздш техникасыньщ барлык ережелерш орындай отырып, электржабдыктар жуйесш кке косуга дайындау;
майлаушы материалдардьщ бар-жогын, кажет болган жагдайда сактандыргыш клапанды тексеру;
гидрожетект1 юке косуга дайындау жэне гидростанса электр- козгалткыштарыньщ айналу багытын, сузгшердщ кушн жэне клапан- дарды реттеу мен гидрожуйеден ауаны шыгару аркылы кубыртутж- тердщ маймен толуын тексеру;
сыгылган ауа мен салкындаткыш-майлаушы суйыктыктардьщ бершуш тексеру;
станина багыттаушылары, столдар, суппорттар жэне баска да тушндердщ кушн TeKcepin-Kapan шыгу;
технологиялык операциялык картада керсетшген ксоаш, ел- uieyiiu жэне кемский аспаптар жинагын кажетт1 мелшерде экелш кою;
жарамсыздарын сурыптау аркылы дайындаманьщ кажетп са- нын жетюзш кою.
Аныкталган барлык ак,ауларды жойган сон, жабдыктьщ алгашкы юке косылуын бос журкте (2...4 сагат бойы) жузеге асырады.
1ске косу процесшде майдьщ барлык карастырылган нуктелерге жеткшкп мелшерде бершуш текссрсдь Майлау станокка кызмет керсету нускаулыгында келт1ршген картага сэйкес журпзшедй Бул жагдайда кубыртутктер, гидропанель, какпактардыц 6ipiKTipinreH жистершен жене баска да жерден май агудьщ жоктыгын тексередй
Гидрожуйелердеп майдьщ жэне пневможуйелердеп ауа кысымыньщ белгшенген мэндерге сэйкеспгш тексередь «1ске косу» жэне «Токтату» туймеипктершщ, сигнал шамдарыньщ жене жабдыктьщ Kcfi6ip тушндершщ маталуыньщ icKe косылуын байкайды.
Стол, суппорт жэне баска да козгалушы тушндердщ козгалысыньщ жатыктыгын, сонымен 6ipre TicTi, бурамды, шынжырлы жэне баска да бериистердщ жумысы кезшде Kiflipic пен шамадан тыс артык шудьщ бар-жоктыгын тскссрсдй
Жабдыкты бос журюте сынаудан кешнп аныкталган кемшшктерщ жойган сон, баптау журпзшедь Буган баптаудьщ операциялык кар- тасы бойынша шпиндельдщ айналу жишпн жэне станоктьщ козга- лушы гуйшдершщ (суппорт, стол, т.с.с.) орын ауыстыруынын 6epic жылдамдыктарын бершген мэндерге орнату жатады. Осы максатта жылдамдыктар мен берктер кораптарын баптайды. Станок тушндершщ жумысын баскаратын электрлж, гидравликалык пен пневматикалык премдер жене турлсн/ирпштсрдщ орналасуын (немесе, кажет болган жагдайда, орналасу дурыстыгын текссредГ), кыскыш патрондар орнатуды жэне кескш аспаптьщ орналасу (елшемге реттеу) дурыстыгын операциялык сызбага сэйкес двлдеущ жузеге асырады.
Металкескни станоктарды баптау жэне пайдалану процесшде олардьщ геометриялык дагшгшщ (мысалы, шпиндельдш ауыткуын) жабдык, телкужатында керсетшген нормаларга сэйкесткш кезещц турде тексерш туру кажет.
Станокты агымды баптау (кайта баптау) процесшде жогарыда аталган ерекеттердщ б1ркатарын гана (тертшцвден бастап, жстшпп мен сепзшип ерекеттерден баскасын) орындайды. Эр ауысым басында жабдьщтарды юке косу уакыты 0,5 сагаттан артык болмауга тшс.
Токарлык станоктарды баптаудын ерекшелжтер!
Токарлык станокты баптауга дейш оньщ жумыска дайындыгын нускаулыкка сейкес тексеру кажет. Жумыс алдында токар станок барлык команданы орындайтындыгына жэне суппорт сыргымалары жатык козгалатынына кез жетюзуге тшс. Алдымен патронньщ станок шпинделше бектлу сетмдтгш, сосын бос журюте станоктыц электркозгалткышты кке косу жэне токтату, шпиндельдщ айналу- ын icne косу мен ажырату, суппорттьщ механикалык берюш icKe Косу мен ажырату командаларын орындауын тексередо. Станоктыц акаусыздыгына кез жетюзген соц, оныц баптауын журпзедг
Токарлык-винткескш станогын кесу режимте баптау дайындаманы ецдеуд1 тацдап алынган немесе белгшенген кесу режимше сэйкес кинематикалык дайындаудан турады. Ол упин басты козгалыс жене берк козгалыс жылдамдыктарын баскару органдарын nricri жагдайга орнатып, станоктыц кинематикалык тобегш реттейдь К^ажета айналыс жишптне реттеу станокта керсетшген жылдамдьщты кою кестеЫ аркылы юке асырылады.
Bepic козгалыс шамасы ешкандай есептеуЫз туткалардыц орнын ауыстырумен icKe асырылады. Кажетп 6epic шамалары станок телкужатындагы кестелерде бершген.
Буранда кесуде баптаудьщ eiri органы да - берктер корабы мен алмастырмалы доцгалактар гитарасы пайдаланылады, оларды тек кана кесшетш буранда Typi езгергенде гана кайта реттейдй KenKipicri буранда кескенде, кинематикалык т1збек буранда турше рсттелсдк Токарлык-винткесиш станоктыц винткескии Ti36eri сулба туршдс
суретте керсетшген. Винткескии тобектщ баптау органдарын суппорттыц шпиндельдщ 6ip айналысындагы бойлык орын ауыстыруы кесшетш буранда адымына - Р дэл келетшдей етш есептещй жене баптайды.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
3
11.1-сурет. Токарлыц-винткестш станоктыц бурамакескш mi36ezi:
1 - журктш винт; 2 6epicmep цорабы; 3 - алмастырмалы micmi доцгалацтар гитарасы; 4 - адымды улгайту буыны; Р журктш винт адымы; Р кесиетт буранда адымы; Dr - кесу цозгалысыныц багыты; Ds - 6epic цозгалысыныц багыты; / ^ /_ - адымды улгайту буыны, 6epic цорабы жэне алмастырмалы micmi доцгалацтар гитарасыныц бертс сандары

Аталган винткескии пзбектщ жалпы бершс саны мынаган тец:
V = V V Г ,
г к уш 7
мунда Г i'x i' - тшсшше алмастырмалы доцгалактар, берктер корабы жене адымды улгайту буыныныц бершк сандары.
Накты мысалда винткескии габек кинематикалык балансыныц Tcuflcyi былайша жазылады:
1 шп.айн.
· i' Р = Р.
Хв
Станокты баптау ушш мына теуелдипк пайдаланылады:
i' = Р / Р .
Кесшетш буранда адымы - Р жэне журкшк винт адымыньщ Р мэш б1рдей елшеу 6ipjiiKTCpiMCH керсетшуге тик.
Кесюш аспапты станокта орнату мен бекту турлпис курылгылар- дьщ (устагыш, устауыш, KecKim блоктар) кемепмен журпзшед1.
Баптаудьщ кслса элемент! ретшде KccKiuiTi тандау жэне оны ксск i in устар ы г 11та станок цснтрлср1 eci Hi н 6niKTiri бойынша орнату болып табылады (11.2-сурет). Ол ymiH ксскйиустагышты арткы топайдыц центрше окслш, кеск1ш басыньщ ушын, KecKim шыгарылымы оны устагыштыц l...l,5 бткттнен артык болмайтындай eTin, орнатады. KecKim басыньщ ушы мен станок центршщ езара жагдайын аныктап, оларды KecKim устагыш астына тесемдер кою аркылы 6niKTiri бойынша сойксстснд1рсдь Тесемдердщ саны екщен артык болмауга тшс.
11.2-сурет. KecKiiumi станок центрпер1 eci бойынша кескшустагышта орнату
К,ысцыш икемкуралдар. Икемкуралды дайындаманыц станокта орнатылуы мен бектлуше (центрде, патронда, т.б.) байланысты тацдайды.
Yiижудырыкшалы патронды орнатканда шпиндельдщ конустык TeciriHe барыттаушы устауышты тез кимылмен енпзш (11.3,а-сурет), патронды eKi колмен устайды да (11.3,6-сурет), оны акырындап барыттаушы устауышка кипзсд1. Сосын патронды солга козгалта жэне айналдыра отырып, шпиндель мен патрон бурандаларыныц алгашкы орамдарын сойксстаадредь
Осыдан кейш патронды астыцгы жагынан сол колмен устап жэне оц колмен айналдыра отырып, патронды прелгенге дейш бурайды. Патронньщ квадрат тесштершщ 6ipeyiHe киг1зшген кштпен езше карай бурайды да, сосын езшен Kepi карай курт (кушпен) айналдырады (11.3,в-сурет).
вздшнсн цснтрлснетш ушжудырыкшалы патронга дайындаманы орнату уш1н, сол колмен кшт аркылы (11.3,г-сурет) патронныц жудырыкшаларын олардьщ арасымен дайындама ететшдей eTin ажы- ратады; он колмен дайындаманы жудырыкшалар арасына eHri3in, ал- дымен сол колмен кысады да, сосын кштт! eKi колмен айналдыра оты- рып, дайындаманы патронга тупкшжт1 бекгтедь
Дайындаманы центрлерде ендеген жагдайда, патронды босату ушш, (11.3,д-сурет) алдымен патрон жудырыкшаларын ажыратып, шпиндель TeciriHe устауышты бекггед1; сосын бекгпаш сыналарды шешевд де, патрон уяшыгына млгп KHri3in, патронды езше карай курт бурайды. Осыдан сон, патронды сол колмен демей отырып жене он колмен устауышка акырындап бурайды да, станоктан uiemin алады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
11.3-сурет. Ушжудырыкшалы патронды орнату жвне шешу: а устагышты орнату; бушжудыръщшалы патронды шпиндельге орнату; в патронды 6eximy; г - дайындаманы бек'ту; д - патронды босату

Устауышты uieuiin алган сон, шпиндельдщ конустык TeciriH жэне центрдщ конустык куйрыкшасын мукият суртедь Сосын оц колмен центрщ (куйрыкшасымен 6ipre) шпиндель TeciriHe снпзсд! жэне курт кимылмен оны Ty6iHc дешн кондырады (11.4,а-сурет). Шпиндельдщ айналысын кке косып, центрд1 радиал ауыткуга тскссрсдк Егер центр ауыткумен айналса, онда оны жез шыбыкпен урып шыгарады, еске байланысты 30...450 бурышка айналдыра бурап, шпиндель TeciriHe кайтадан енпзедь Сосын сол колмен цснтрд1 арткы топайдыц пинолше ещйредь Центрлердщ естесттн тексеру уш'н, арткы топайды солга карай, центрлер бшктт тебелершщ арасындагы аракашыктык 0,5 мм- ден артык болмайтындай eTin жылжытады; пинольд1 бекгода де, тебелердщ горизонталь жазыктыкта сейкес кслуш кезбен тексередь Центрлер тебелер1 сейкес келмеген жагдайда, олардыц естеспгше арткы топайды ыгыстыру аркылы кол жетюзсдк Осыдан соц жетек- теме патронды кондыруды (11.4,6-сурет) ушжудырыкшалы патронды орнаткандагы амалдарды орындай отырып, жузеге асырады.
сурет. Центрд! жвне жетек- теме патронды орнату: а-оц цолмен центрд1 шпиндель тестне енгпу; б - жетектеме патронды орнату
Бургылагыш станоктарды баптаудыц ерекшел1ктер1
К,ысцыш икемцуралдарды баптау. 0лшемдер1 мен массасы Kirni келетш дайындамаларды тш бургылагыш станоктарда орнату- ды т1келей столда 6cKiTymi, сатылы мен pCTTcynii премдер, болт- тар кемепмен немесе икемкурал-кондукторларда журпзедй Радиал бургылагыш станоктардагы ipi келген дайындамаларды станоктыц непзше, ал орта дайындамаларды алмалы тугырга кондырады. Шецбер бойымен немесе келбеу орналаскан тсактсрд1 ецдеу дайындама кандай да 6ip тесшмен бектлген бурылмалы стол немесе Tipey кемсг{мсн журпзшедь
Дайындаманыц (икемкуралсыз) орнатылу дурыстыгын ецдсудщ бершген долдтне байланысты тецгерущ эмбебап куралдармен (штангенциркуль, бурыштык, штангенрейсмас, индикатор, т.б.) журпзедь
Дайындамаларды орнатуга жане кысып бсютугс мына ембебап иксмкуралдарды колданады: винт немесе эксцентрики кыспагы бар машиналык кыскыштар (жеке енд1рктс); гидро- немесе пневматикалык жетеп бар икем-куралдар (сериялы ещцрюте); турлше орнатушы, кысушы жене баска да белшектер жинагынан туратын эмбебап- жинактаушы икемкуралдар.
а-суретте пневматикалык цилиндр) (12) бар машиналык кыскыш керсетшген. Цилиндр кемепмен поршеньшц (9) штогы
жене и1нт1рек (11) аркылы козгалмалы ершшц (1) жылжуы жене дайындаманыц (2) козгалмайтын ершге (3) кысылуы жузеге асады. Ци- линдрге ауа кран туткасын буру аркылы бершедь
Ipi сериялы жене жаппай eHflipic жагдайында накты дайындаманы ецдеу ушш кондуктор туршдеп арнайы икемкурал (11.5,б-сурет) жасалады. Кондукторда дайындаманы козгалмайтын (5) жэне козгалатын (7) призмаларга кондырады, epi винтпен (8) кысады. TeciKTi буриллауды кондукторлык телке (4) аркылы орындайды.
Жумысшыныц жаракат алуын жене белшсктщ буралып кетушен болатын аспаптыц сынуын болдырмас ушш, дайындаманыц станокта бектлу сешмдипп жогары болуы кажет.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
11.5-сурет. Бургылау кезшде дайындамаларды бемтуге арналган икемкуралдар: а пневматикалыц дисктер; б - кондуктор; 1 - цозгалмапы ерш; 2 - дайындама;
3 цозгапмайтын ерш; 4 - кондукторльщ телке; J - цозгапмайтын призма;
6 - дайындама; 7 - цозгалмапы призма; 8 - винт; 9 - поршень: 10 - шток;
11 - uinmipeK; 12 - пневматикалык; цилиндр

Кескии аспапты баптау. Улкен мелшердеп конустык куйрыкшалы (1) аспапты (11.6,а-сурет) пкелей шпиндельдщ (2) конустык TeciriHe орнатады. Kiuii мелшердеп конустык куйрыкшалы (5) аспапты
(11.6,б-сурет) шпиндельге (2) 6ip немесе 6ipHeiue впкуи телке (4) кемепмен орнатады. Аспапты шпиндельден сынаша (3) немесе арнайы механизм кемепмен босатып алады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
11.6-сурет. Бургылау станоктарында остт аспапты бектуге арналган цурылгылар: а - улкен конустьщ цуйръщшалы: б Kiwi конустьщ цуйръщшалы; в цилиндрлж цуйръщшалы; г тез алмастырмалы патрон; д - реверстгк патрон;
1, 5, 9, 15 - аспаптьщ цуйрыцшалары; 2 станок uimtHdeni; 3 - сынаша; 4 - ernneni телке; 6, 17,22 сомындар; 7, 10- патрон корпусы; 8 - цанга; 11 - бектиаш винт; 12 - сацина; 13 шариктер; 14,23- алмастырмалы телкелер; 16- шиа бурандакестш; 18. 19 - жартылай муфта: 20 - cepinne; 21 -устауыш

Цилиндршк куйрыкшалы аспапты ездкшен центрленетш жудырык- шалы немесе цангалы патронда (11.6,в-сурет) бекггедь TeciKTi 6ipHenie аспаппен (бургы, уцгы, уцгылагыш) пзбектей ецдегенде, тез алмастырмалы патрондарды (11.6,г-сурет) пайдаланады. BiTey тсспктсрдсп буранданы кесу кезшде сактандыргыш патрондарды, сонымен 6ipre бурандалы тссжтсн iuiKi бурандаксскиитсрд1 Kepi айналдыру аркылы бурап алу ymiH, реверстш патрондар (11.6,д-сурет) колданылады.
Цангалы патронда (11.6,в-суретп карацыз) цилиндрлж куйрыкшалы (9) аспап сомынды (7) корпуска (6) бурап кипзу кезшде цанга (8) аркылы кысады. Тез алмастырмалы патронда (11.6,г-сурет) аспап (15) орнатылган алмалы телксш (14) Tycin кету мен буралудан телке (14) TeciKTepi мен патрон корпусында орналаскан шариктер сактандырады. Сакина (12) кетершгенде, шариктер алшактайды да, телке (14) бо- сайды. Телкеж баска аспаппен беюту ушш телкеш корпуска орна- тып, сакинаны Tycipy кажет. Сакинаньщ козгалуы (12) винтпен (11)
шектеледь
Сактандыргыш патронда (11.6,д-сурет) iniKi бурандакескпи (16) алмалы телке (23) аркылы жетектелупп жартылай муфтага (18) бектледь Жартылай муфта (18) устауышка (21) еркш отыргызылган жвне cepinne (20) эсершдеп жетекип жартылай муфтадан (19) айналыс алады. Cepinne купи сомынмен (22) реттеледо. Аскын жуктелу болганда немесе буранда кесудш соцында, ягни сомын (17) енделетш дайындамамен жанасканда, жартылай муфта (19) жартылай муфта (18) TicrepiMeH шшкуден шыгады да, iniKi бурандакесюштщ айналуы токтайды.
Кесу режимдерше баптау. Станокка дайындама мен аспапты кысып-устайтын курылгыны орнаткан сон, оларга дайындама мен аспапты бекпу ушш кажетп шпиндель айналысыньщ жишп мен 6epic шамасын тагайындау, 6epicTi автоматты ажырату механизмш баптау кажет. Осыдан сон станокты алдымен сынама дайындаманы, сосын партиядагы калган дайындамаларды ендеу ушш юке косады.
Фрезерлйк станоктарды баптаудьщ ерекшелжтер!
Фрезерл1к станоктарды баптау epeкшeлiктepiнe ендеу едктерш тандау, кесу режимше реттеу, кескш аспаптын баптау, дайындаманы бекггуге арналган икемкуралдарды баптау, 6ojiriiii калпакшаны баптау жатады.
Фрезерлж станокты баптаудьщ алдында оньщ жумыска дайын- дыгын, ягни акаусыздыгын жэне фрезерлеудш тур липе операция- ларын аткаруга дайындыгын текеередь Бос журкте станоктыц электркозгалткышты, шпиндель айналысы мен столдыц механикалык 6epiciH icKe косу мен ажырату командаларын орындауын байкап тексередк
Станоктьщ акаусыздыгына кез жетмзген сон, оны баптауды орын- дайды. Фрезерлж топ станоктарын баптаудын эдктерш колмен баскарылатын эмбебап консольд} фрезерлж станок мысалында карастырамыз.
Кесу режимдерше баптау. Шпиндель айналысы жишпн (6) баптау кезшде жылдамдыктар корабындагы (5) ауыстырып-коскыш (6) туткасын езше карай тарту кажет (6.2-cypeiri карацыз). Сосын оны ecTi айналдыра оцга карай, тутка лимбкшдеп белгшенген жшлжтщ коран (5) корпусындагы нускагыш-керсеткйипен сэйкес келгенше бурайды. осыдан сон тутканы Kepi (езте карай) тартады.
Лимбкй (16) бар туткдны (15) козгалту кезшде кораптагы (13) 6epicTi баптауды шпиндель айналысы жиипгше уксас журпзсдк Эмбебап консольд1 фрезерлш станоктарда 6epic цозгалысы уш багытта - бойлык, келденец жене tik багытта крзгалатын столмен жузеге асырылады. Кесу режимдер1 элементтерш есептеу станоктыц кинематикалык сулбасы бойынша журпзшедь
Кескпи аспапты баптау. Цилиндрлк жене дискип фрезаларды устауышка бекггед1, ал оныц конустык куйрыкшасын шпиндель конусына шомполмен тартып бекггедь Фрезерлш устауыштар узын (6.7-cypeiri карацыз) немесе кыска болуы мумкш. Горизонталь шпиндел1 бар ембебап консольдьфрезерлш станоктарда узын устауыштыц бос ушын тумсык кронштейш устап турады.
Горизонталь шпиндельдщ (11) узын устауышына (6) фрезаны (9) аралык телкелердщ кемепмен орнатады (11.7-сурет). Бул жагдайда фрезаны аспа (8) сауытыныц (7) шет жагына мумюндтнше жакын орналастырады. Д1ршд1 болдырмас ymiH, фрезаныц (9) сомынмен (5) устауышка (6) тшелей немесе шомпол (1) аркылы, сондай-ак аспанын (8) сомынмен (4) тумсыкка (3) жене тумсыктыц (3) сомынмен (2) Tipeyre
сешмд1 бектлуше аса кецш аудару кажет.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
11.7-сурет. Горизонталь шпинделъд'1 вмбебап консолъдг-фрезерлт станоктарда аспапты бекту:
1 - шомпол; 2, 4, 5 сомындар; 3 - тумсыц; 6 устауыш; 7 сауыт;
8 - аспа; 9 - фреза; 10- телке; 11 шпиндель; 12 - mipey

Квмекип аспап жэне дайындамаларды бектуге арналган икем- щралдарды баптау. Дайындаманы станокка бекпу кезшде мына ере- желер орындалуга тшс: дайындаманыц орнату кезшде кол жеткгзшген жагдайы бузылмауы; бекпу дайындаманыц жагдайы езгермейтш куйде калатындай орындалуы; бекпу кезшде дайындамада пайда болатын деформациялар жене оныц беттершщ жаншылуы мумкш шекп аралыкта болуы.
Кысу KyrniH азайту максатында, дайындаманы кесу Kymi икем- куралдардыц орнатушы элементтерше (прек icriri, саусак;, т.б.) багытта л атын дай етш орнату кажет (11.8-сурет). Бекггу кезшде белшектщ мумкш ыгысуын болдырмас yiuiH, Q - кысу кушш орнату- шы элементтщ 6eTiHe перпендикуляр багыттау кажет. Бекпу кезшде белшекпн; деформациясын болдырмау максатында, кысу кушшщ эсер ету сызыгы орнатушы элементтердщ орнатушы бетш киып етуге тик (11.9-сурет).
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
11.8-сурет. Фрезерлеу кезшде бшкшет орнату жвне бекту:
1 - mipeK icmiei; 2 - призма;
Q - цысу щшг,
D кесу цозгалысыныц багыты

Кррап пшмндеп жукакабыргалы белшектерш бекпу кезшде кабыр- гасыньщ шлуш азайту yiniH, белшекпн ортасына эсер ететш Q - кысу кушш (11.10,а-сурет) Б жэне В нуктелершде эсер ететш eKi Q/2 ку ini мен (11.10,б-сурет) алмастыру кажет.
нуктеге немесе сацина бет бойынша (11.11,в-сурет) туаретш тушспе элементтерд1 кол дан у кажет.
[Q
1
р
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
11. U-cypem. Tyuicne элементтер: а ею беттй б - уш 6emmi; в - сацина nnumdi бет; Q цысу Kywi

суретте катацдыгын арттыру уш1Н реттелетш -прек (1) пен Q2 - кысу куш! ецделетш бетке жакын келт1ршген дайындаманыц ор- натылу жэне бектлу сулбасы келпршген.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
11.12-сурет. Кртацдыгы аз бвлгиектерд1 орнату жвне бетту сулбасы:
1 - реттелетш тгрек; Qv Q} - цысу куштерг

Сомындык кшттер фрезерлеу жумыстары кезшде икемкуралдарды немесе дайындамаларды станок столына болттар жэне сомындармен
бекггуге арналган аспаптар болып табылады. Сомындык кшттер жай (б1рмелшерл1), эмбебап (ажыратылмалы) жэне арнайы максаттагы болып келедй
Станокты баптау кезшде жай кштпен 6ip елшемдеп жэне 6ip шшшдеп сомындарды бурауга болады (11.13-сурет). Он; колмен сомындык кшт (4) туткасын кшттщ ашасынан (1) 250 мм кашыктыкта устап, шамамен 1...2 кгс кушпен басатын болса, онда сомын (2) мен болтты (3) кысу Kymi б1рдей, шамамен 400...750 кгс болады. Сондыктан буранда диаметр! улкен жэне кшт туткасы узын болган сайын, кысу Kymi де согурлым жогары болады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

сурет. Фрезерлж станоктьщ столына дайындаманы сомындыц кит квмеггмен орнату кезшде цол жагдайыныц сулбасы: а - дурыс: б - дурыс емес; 1 - аша; 2 - сомын; 3 - болт; 4 тутца
Бвлгпи цалпацшалар консольд! мен кецэмбебапты станоктардагы орындалатын жумыстар кезшде дайындаманы станок столына кажетп бурышпен бекггуге, оны белгшенген бурышка буруга, шецберд! башктердщ кажегп санына белуге, сондай-ак бурама жырашыктарды фрезерлеу кезшде дайындаманы узджаз айналдыруга арналган.
Белпш калпакшаларды тЫелей бвлетт калпакша (белпш икемкуралдар), оптикалыц белпш калпакша жэне вмбебап белпш калпакша деп жктейдь Эмбебап белпш калпакшаны лимбипк жэне лимб1йз деп ажыратады. Осылардыц 1шшде лимбЫк калпакшалар кещнен колданылады. Эмбебап белпш калпакшалар жай жэне диффе- ренциалды белу ушш пайдаланылуы мумкш.
Жай белуд1 бектлген токтаткыш (4) кемепмен орындайды (11.14-су- рет). Дискшщ 6ip жагындк 24,25,26,28, 30, 34, 37, 38, 39, 41,42 жэне 43 Te-ciKTepi бар шецбер, ал екший жагында - 46, 47, 49, 51, 53, 54, 57, 58, 59, 62 жэне 66 TeciKTepi бар шецбер болуы мумкш.
сурет. Эмбебап лимбшк цалпацшаны жай белуге баптау сулбасы: 1 - бурамдыц доцгалагы;
бурамдыц; 3 - шпиндель;
4 - тоцтатцыш; 5 - тутца; 6 - сектор;
- бвлгш диск; 8, 9- micmi доцгалацтар; zr z2- шестернялар
Дайындама шецберш z белшке белу кажет делш. Бул жагдайда дайындама, сонымен 6ipre шпиндель (3) 1/z айналыска бурылу yuiiH, тутканы (5) кинематикалык твбекке (l/z)(M/c)(z2/z|) = пр сэйкес айналыска буру кажет. z2/z, = 1 жэне бурамдык шрнлнщ саны k = 1 болганда, пр = N/z тецдтн аламыз, мунда N - белпш калпакшаньщ сипаттамасы (бурамды доцгалак ткяшц санына тец).
N/z 6eJiineriH eKi косылгыштыц косындысы туршде жазуга болады:
N/z = а + {m/q),
мунда а - тутканыц толык айналысыныц саны; m/q - тутка айналысы- ныц белт {q - белпш диск шецбершдеп TeciK саны; т - тацдалган шецбер TeciKTepiHiH арасындагы адым саны).
Осылайша 1/z белшке белуд1 тутканы а толык айналыска жэне тесштершж саны q болатын шецбер бойынша косымша m/q айналыска буру аркылы журпзедь Осыдан соц тутканы токтаткышпен (4) бекггедь Тутканы m/q шамасына буру кезшде санакты жецшдету yiniH секторды
пайдаланады. Оны TeciKTepiHiH саны q болатын шецбер TeciKTepiHiH арасындагы т адымды камтитын бурышка алшактады.
Дифференциалды белу баптауы жай белуге белпш диск TeciKTepiHiH кажегп санын тацдап алу мумкш болмаган жагдайларда колданылады.
Ажарлагыш станоктарды баптаудыц ерекшел1ктер1
Ажарлагыш двцгепектерд1 жинау жене дайындау. Станокка орна- тар алдында децгелектердщ каттылыгы мен тушрипкпгш технологиялык картада керсетшген мэндерге сэйкеспгш тексередь
Децгелектерд1 (1) ажарлагыш станокты баптау сызбасына сэйкес устауышта (2) жинайды (11.15-су- рет). Отыргызу орны, устауыш жэне децгелек Teciri диаметр! арасындагы сацылау 0,30,5 мм-fli курауга тшс; децгелек шетжагыныц оныц eciHe перпендикулярлыгыныц ауыткуы
15 мм-ден аспауы кажет, буган А, В, С жэне Д елшемдерш сактай отырып, децгелек шетжагын кырнау аркылы кол жетюзуге болады. Децгелек пен фланец арасына калыцдыгы 1 мм майланган картон тесемдер кою кажет; децгелектерд! планшайбалар- да фланецтер кемепмен бекпгкенде, соцгылары дэл центрленгеш жен. Фланецтердщ кигашталуын жэне децгелекп планшайбада жинаганда оныц кирауын болдырмас ушш, со- мындарды (3) кезепмен (ep6ip 180°- та карама-карсы жагынан) тартып бурау кажет.
EepiKmiKKe сынау. Станоктагы жумысыньщ алдында дeцгeлeктepдi жогарылатылган жылдамдыкта сынама айналдыру аркылы бернспкке сынайды. Сынау режим! автоматтандырылган. Баскаруды пульт- тен журпзедк Децгелеки белгшенген багдарлама - удету, сынау жылдамдыгында устап туру жэне толык токтаганша тежеу бойынша сынайды. Айналу жишшн сатысыз турде реттейдь Сынау стендшерщ кетерушьорнатушы курылгылармен жабдыктайды. Децгелекп фла- нецтерге децгелектщ Iiuk! Teciri мен фланецтердщ отыргызу диа- мётрлер]’ арасындагы сацылау бук1'л шецбер бойымен б1рдей болганда кипзедь
ДвцгелектерЫ тецгеру. Дайындамаларды жогары дэлдж пен жэне д1ршйз ажарлауды камтамасыз ету ymiH, планшайбада жиналган децгелектер тецгершуге тик. Децгелекп ажарлагыш станоктан тыс стендтерде тецгередк Устауышка кондырылган децгелекп тсректерге - цилиндрлж бЫкшелерге немесе дискшерге (11.16-сурет) орнатады. EKi курьшгыныц (11.16,а,б-сурет) жалпы кемшшнч бар - тецгерудщ дэлдтн темендететш уйкелгс моментшщ улкендш. «Ауа Kemniri» принцишн пайдалану статикалык. тецгеруге арналган куРылгьшыЧ утымды конструкциясын жасауга мумкшдж 6epfli (11.17-сурет). Оныц артьщшылыгы мынада: устауыштагы денгелек шамалы гана куштер моментшщ эсершен жецш айналады. Цилиндрлнс бшкшелерге орналастырылган устауьпитагы децгелекп тыныштык. куйшен шыгару ушш 7 есе улкен момент, ал дискшерде орнатылган децгелектерд1 тыныштык куйшен шыгаруга 40 есе улкен момент кажет болады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
а 6 в

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
11.16-сурет. Ажарлагыш двцгелектерд1 тецгеруге арналган стенд: а - eni mezic цшиндрлт ашамен; б - айналушы дискиермен; в децгелект1 тецгеруге арналган жукшелердг бекхту сулбасы

сурет. Ажарлагыш двцгелектерд1 статикалыц тецгеруге арналган цурылгы: а - ауа Komuizinde; б - жазыц параллель сызгыштарда; в - айналушы дискшерд'щ ем жубымен; 1 - ауа кепшт; 2 - жазыц параллель сызгыш;
3 - айналушы дискмер жубы
Станок шпинделше децгелектерд1 планшайба кемепмен орнатады, оныц uieTKi ойындыларына жукшелер - децгелектерд! тецгеруге арналган сегменттер орналастырылады. Тецгеруд1 ажарлагыш децгелек фланецшщ сакиналы ойындыларындагы уш жукшенщ жагдайын езгерту аркьшы журпзедь Тецгершмеген децгелек ауыр жагымен темен бурьшады. Планшайбадагы жукшелерд1 козгалта отырып, децгелектщ нректердеп кез келген жагдайында козгалмайтын куйше кол жепазедь
Центрлш шецберл! ажарлагыш станоктарды баптау. Мундай станоктарды баптау мынадай тэртшпен журпзу усынылады:
станоктьщ барлык тушндер! жумысын баптау режимшде тексеру жэне аныкталган кемшйпктерд1 жою;
тузету механизмш бойлык козгалту жьшдамдыгын белгшеу жэне Kemipri курылгыньщ ажыратылган кушнде алдын ала тузету журпзу;
ажарлагыш децгелекп тецгеру, сосын тецгеру сапасын тексеру;
ажарлагыш децгелекп Kemipri курылгы кемепмен тузету (кажет болса);
алдьщгы жэне арткы топайларга центрлерщ орнату жэне олардыц естесйпн тексеру;
алдыцгы жэне арткы топайларды бел ri лен ген еспк кашыктыкка орнату;
центрлерге (патрондарга) дайындаманы орнату жэне олардыц бектлу сешмдштн тексеру;
ажарлагыш топайдыц дайындамамен езара орналасуын еспк жэне радиал багытта дэлдеу;
бойлык ажарлау кезшде столдыц козгалу багытын езгертуге арналган Т1ремдерд1 орналастыру;
ецдеудщ белгшенген режимдерш орнату;
узын дайындамаларды ажарлау кезшде люнеттщ (люнеттердщ) орнатуын журпзу;
сырткы беттщ диаметрш кадагалайтын жэне станок циклш бас- каратын елшеупп курылгыны орнату жэне эталон бойынша тексеру;
eKi-уш дайындаманы сынама ажарлауды, олардыц кателштерш елшеуда, ажарлаушы топайдыц жагдайын тузетуд! жэне елшеуш аспапты баптауды журпзу;
дайындамаларды ецдеудщ оц нэтижелершде станокты автоматты циклге кою жэне кажегп ешмдшйс пен далджп камтамасыз ете отырып, дайындама партиясын ецдеу жолымен станок жумысын тексеру.
Центрлерд1 орнату жэне дэлдеу. Центрлерщ орнату алдында то- пайлар шпиндельдершщ конустык TeciKTepiH юрден тазартып, жакпа маймен майлау кажет. Центрлердщ бурыштарын - шаблонмен, ал куйрыкшалардыц жанасуын бояу бойынша тексередь Центрлердщ естестМн алдыцгы (1) жэне арткы (4) топайларга орнатылган арнайы устауыштармен (3) тексеру усынылады (11.18-сурет). Устауыштардьщ цилиндрлш беттершщ жагдайы индикатормен (2) устауыш жасаушы- сыньщ букш узындыгында тексершедь Ауытку 0,01 мм-ден жогары болганда, естеспктен ауыткуды алдьщгы топайды буру немесе арткы топайды ыгыстыру аркылы жою кажет.
сурет. Жазьщ ажарлагыш станокта центрлердщ ecmecmiziH тексеру:
1 - алдыцгы топай; 2 - индикатор;
3 - устауыштар; 4 - артцы топай
влшеушг-басцарушы щрылгыларды баптау. 0лшеупп аспаптарды эталон белшек бойынша елшеу позицияларында орнатады. Алды- мен белшек eci бойымен алдын ала реттеуд1 журпзедь сосын нелдш жагдайга тупкинкт1 орнатады. 0лшеу1ш аспаптарды тупкшжп ретте- ген соц, тушндердщ жагдайын беюту кажет.
Сынама ажарлау npoueci кезшдеп кол берюте ажарланатын беттщ узындыгы бойынша ушкын кушн тексеру кажет. Ушкын букш узындык бойынша б1ркалыпты болса, онда автоматты 6epicri юке косады. Белшекп ажарлап болган соц, eKi ец алшак, кимадагы мойыншалардыц диаметрш тексередк Конустык аньщталган жагдайда, столдыц горизонталь жазыктьщтагы жагдайын оныц жогаргы белтн теменп белйтне байланысты буру аркылы реттейдь Баптау кезшде буру бурышын байкау ymiH, арнайы лимб немесе индикаторы бар бап- таушы икемкурал (11.19-сурет) пайдаланылады. Икемкурал станоктыц теменп столындагы сынашага (3) бектпеда жэне оныц eKi бурылма элеменп (1, 4) бар. Олардыц кемепмен индикатор (2) станок столы- ныц 6raKTiri мен eHi бойынша турлпые жагдайга орнатылады. Столдыц TynKmiKTi орнатылуын сынама ажарлауды кайта журпзу аркылы тексередь
сурет. Столды баптауга жвне оныц бурылу бурышын аныцтауга арналган икемкурал:
бурылма элементтер; 2 - индикатор;
- станоктыц твменгг столыныц сынашасы
Жазыц ажарлагыш станокты баптаудыц ерекшелiKmepi. Тж- бурышты столы жэне магнита плитасы бар станокты баптауды станок тушндер1 жумысын, сондай-ак магнита плитанын немесе дайындаманы орнатуга жэне кысуга арналган икемкуралдыц акаусыздыгын тек- серуден бастайды. Стол мен магнита плитаньщ жазыктыктылыктан ауыткуы аныкталса, онда оларды станок телкужатында керсетшген жазыктыктылыктан ауытку мелшерше дешн ажарлау кажет.
Тжбурышты столды станоктарды баптау кезшде стол журю багытын езгертетш премдер орналастырылады, бул жагдайда децгелек елшемдер! жэне ажарлау едаймен аныкталатын асып кету журюн камтамасыз ету кажет. Столдыц узындыгы мен бойлык журю! жылдамдыгына байланысты косжурютердщ жийпп орнатылады. Келденец жэне тж берютердщ кажетт1 мэндер1 белгшенедь Осыдан соц станоктыц жумыс циклын жэне ецдеу соцында станоктыц автоматты токтауын журпзетш елшеунп-баскарушы курылгыларды баптау кажет.
Станоктарды тшмд1 пайдалану нег1здер|
Техникалыц цужаттама. 0p6ip станок унин конструкторлык кужат- тар жасалады, онда станоктыц курылысын аныктайтын графикалык пен мэтшдж материалдар, сонымен 6ipre ецдеу, бакылау, станокты кабылдау, пайдалану жэне жендеу технологиясын жасауга кажегп мэл!меттер кегтршедь
Конструкторлык кужаттардыц 6ip белМ (техникалык шарттар, сынактьщ багдарламасы мен эдютемеа, т.б.), сонымен 6ipre пайдалану мен жендеу туралы кужаттар станоктыц телкужаты деп аталатын жинакты курайды. Телкужат курамына станок жасаушыныц (жепазш беруппшн) кепшдемей туралы мэл1меттер енпзшедь
Пайдалану бойынша усыныстарда станок туралы жалпы маглу- маттар, Heri3ri тушндер1 мен баскару органдарыныц белгшену1 керсетшген станоктыц жалпы KepiHici, кинематикалык сулбалары, мойынпректердщ орналасу сулбалары, майлау сулбалары жэне пайда- лануда кажегп баска да маглуматтар кеппртедо; жумыстык кещспктщ габаритак елшемдер1, станок базасыныц отыргызу жэне 6ipiKTipy елшемдер1, станоктьщ габаритак елшемдер1, жендеу Tepri6i туралы маглуматтар керсетшедь
Техникалыц цызмет кврсету mypnepi мен сипаты. Станок жумысы кебшесе оны дурыс пайдалануга байланысты болады. Станокта жумыс ктейтшдер, операторлар, баптаушылар жабдыктардьщ жумысын жэне пайдалану ережелерш жаксы 6inyi кажет.
Техникалык; цызмет кврсету жуйеа жабдыктар жумысыньщ кщ- piciH болдырмау, букш кызмет ету мерз1мшде калыпты жумыска кабшеттипгш камтамасыз ету кызметш аткарады жэне мына шаралар- ды камтиды:
жабдыктарды дайындамалар, аспаптар, жарактар, май, салкында- тушы-майлаушы суйыктыктар жэне т.б. кажета компоненттермен камтамасыз ету;
дайындамаларды орнату, кунделшп майлау, СМС-ты кую, жац- каны жинау, жабдыкты тазалау, т.с.с.;
акауларды дер кезшде аныктау жэне олардьщ алдын алу;
карапайым ютен шыгуларды акаулы белшектер мен курастыру б1рлжтерш алмастыру немесе калпына келиру аркылы жою.
Жабдыктарга техникалык кызмет керсету жоспарлы турде жузеге асырылуга тшс.
Майлау жуйесте цызмет кврсету жумыстарына мыналар юредг колданылган майды алмастыру (пайдаланылган майды резервуардан тегу, резервуарды жуып-шаю жэне тазарту, жаца май кую); жабдыкты кезецдц турде майлау, пайдаланылган майды жинау жэне етюзу; жумыстык майлардьщ сапасына кезещц зертханалык тексеру журпзу. Техникалык кужаттама курамында жабдыктардьщ 9p6ip б{рлтне «Майлау картасы» карастырылган. Жабдыкты кунделйт майлау мен майлау жуйесшщ куйш бакылауды станокшы журпзедь
Жабдъщты тазарту. Металды кесу кезшде жабдыкка шегетш майда жэне тозац туршдеп жацка (ажарлау процеа кезшде - шлам) тузшедь Пайдалану кезшде жабдыкты ез уакытында тазартып (шлам, Kip мен жанкадан тазалау, багыттауыштарды кургаганша cyprin, сосын майдьщ жука кабатын жагу) туру кажет. 0p6ip ауысым соцында жабдыкка 10...15 мин купм карастырылган. Жумыс ютеп турган жабдыкты тазартуга тиым салынады.
Жабдыкты колмен тазарту тэсшдер1 кеп ецбект1 кажет етед1 жэне мукият тазартуды камтамасыз ете алмайды, ал урлеу ташп уймерет iuiiHfleri ауаны ластайды. Тозац сорып алудыц утымды тэсш ретшде желдетюш кондыргыларды колдану болып табылады. Тозац немесе жацканы сузгшер, циклондар немесе курама курылгылармен жинайды, ал тазартылган ауа коршаган ортага ж1бершед1.
СМС беру жуйесте цызмет кврсету. Салкындатушы-майлаушы суйыктык (СМС) берудщ орталыктандырылган (цехтык) жуйесше кызмет керсетущ - арнайы бел1мше, ал орталыктандырылмаган жуйеге (тундыргысы бар бак, сузп жэне сорап кондыргысынан туратын) ста- нокшы журпзедь СМС корын уш-терт апта (eKi ауысымдык жумыста) бойы пайдаланылады, сонымен 6ipre булану, шашырау, буйым жэне жавдамен экетшу салдарынан азаятын суйьщтьщ мелшерш кезецщ турде толтырып турады. Пайдаланылу Mep3iMi аякталган соц, СМС-ды толыгынан ауыстырады.
Жабдыц жумысын белсендi цадагалау. Кызмет керсетуцп персонал жабдык кушн бакылауды жузеге асырады. Белсенд1 бакылау кезшде жумысшы жабдыктыц куш туралы акпаратты туракты алып турады жэне icTeH шыгуды болдырмау шараларын журпзед!, ал icTeH шыгу болган жагдайда жабдьщты токтатады.
Кесюш аспап тез тозады, сондыктан оны удайы бакылап туру кажет. Аспаптьщ тозуга бекемдшп туракты болганда, оны мэжбурл1 тексеру мен алмастыру жуйесш колданган жен. Тозуга бекемдшк кезещ ауыткуыньщ аукымы улкен болган жагдайда, кесюш аспаптарды мэжбур;п гексеруд1 тозуга бекемдшктщ есептш кезещнщ 9p6ip уштен 6ip белтнде журпзу кажет. Байкауды журпзу кезшде жумысшы тек кана му калган аспаптарды гана ауыстырады.
0цделген болшектерд1 елшеу нэтижелер1 кесюш аспаптар кушн багалаудьщ ец сешмд1 критерий! болып табылады. Алдын ала ечдеуге арналган кейб1р аспаптар, мысалы, бургы, айтарлыктай мукалганда сыкырлай бастайды, бул аспапты тозуга бекемдшк кезещ аякталганга дешн алмастыру кажет екещпп женшде хабардар етед1. Баска аспаптар, мысалы, кесюштер мен шетжакты фрезалар, айтарлыктай мукалганда ецделген бетте сакина турде сызылган сипаттык жолактар калдырады. Аспаптарды кезецд1 турде кадагалау кезшде, аспаптардыц арткы беттершщ тозуына аса кещл аудару кажет.
Станоктыц жумысца цабтеттшгт цалпына келпйру. Станоктарды жумысы кезшде Typnime гстен шыгулар болуы мумкш, оларды жоюды кке асыруды кызмет керсетуял персонал журпзедь Сонымен катар, олар аспаптарды алмастырады жэне кайта реттейд1, сынган жэне тозган белшектерд1 ауыстырады.
Бакылау сурактары
Мета л кесюш станогын баптау деп неш айтады?
Алгашкы жэне агымды баптауды кай кезде журпзед1?
Металкесюш станоктарды баптаудьщ тиггпк Oflicxcpi туралы айтып 6epini3.
Металкесюш станокты алгашкы баптаудьщ тэрт1бш тусшдарш берщ1з.
Металкескчш станокты агымды баптау тэрт1бш тусшд1рт берщ1з.
Токарлык;-винткескпц станокта кесу режимдер1 калай белгшенед1?
Токарлык ецдеу кезшде кесюш аспапты баптау калай журпзшд1?
Ушжудырьщшалы патронды баптау амалдарын айтып 6epini3.
Бургылагыш станоктардагы кыскыш икемцуралдардыц Heri3ri типтер1 жэне оларды баптаудьщ одктер! туралы айтьщыз.
Бургылагыш станоктарда кесюш аспаптар калай бапталады?
Бургылагыш станоктарда кесу режимдерш белплеу тэрт1бш айты- цыз.
К^олмен баскарылатын консолый фрезерлж станокта кесу режим- дер! калай белгшенед!?
Консольд1 фрезерлж станоктарда фрезалардьщ турлше типтерш баптауды айтып бервдз.
Эмбебап лимбшк калпакшаны жай белуге баптау калай журпзь лед1?
Ажарлагыш децгелектердо жинау жэне пайдалануга дайындау peTi кандай?
Ажарлагыш децгелеюй тецгеру туралы айтып берййз.
Центрлж ажарлагыш станокты баптау кандай тэртшпен журп- зшед1?
Ажарлагыш станоктагы елшеуйш курылгыны баптау туралы айтып бер1щз.
Жазык ажарлагыш станокты баптаудьщ ерекшелжтерш атацыз.
Станоктарды пайдалану кандай техникалык кужаттармен рет- телед!?
Техникалык кызмет керсетудщ кандай турлерш 6uieci3?
Станок жумысын кадагалау калай журпзшед1?
Станоктыц жумыска кабшеттшгш калпына келпрудщ мэш неде?
М.Б.САМСАЕВ, Е.Т.САПАРБАЕВ, И.М.САМСАЕВ, Р.Н.АПЕКОВ
конструкциялык; МАТЕРИАЛДАРДЫ КЕСУМЕН ©ЦДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ
ISBN 978-601-7275-15-0
Компьютерде беттеу жэне дизайн - Любовицкая Ольга
Басуга 2011 жылы кол койылды.
Форматы 60x84 1/16. Колемi 16,5 баспа табак.
Times гарнитурасы. Офсегпк басылым.
Тапсырыс № 121. Тиражи 1000 дана.
«Бастау» баспасы (тел. 266-54-59, 266-54-58). Мемлекеттш лицензия № 0000036 ЦР Б1шм жене п>шым министрл1П.
ЦР Улттык мемлекеттш кггап палатасыньщ халыкаральщ код беру куралы №155 - 978-601-281 сертификаты.
Алматы каласы, Сейфуллин дацгылы, 458/460-95.
«Полиграфсервис» баспаханасында басылды (тел. 233-32-53). Алматы каласы, Зеленая Keuieci, 13-а.





















































































































































































[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
1.2-сурет.
Токарльщ кесмитен etfdeydeei беттер мен жазъщтыцтар: 1 - вцделу 6emi; 2 - кесу 6emi; 3 ецделген бет;
- нег1згл жазыцтъщ;
- кесу жазыцтыгы;
6 - жумыстьщ жазыцтъщ; 7 - кескш табан жазыцтыгы

Пластинка

1 13-сурет. Суыту-маилау’ суйьщтыцтарын жеттзу сулбалары: а - еркт агынмен; б-жогары цысымды агынмен

ф
А, %

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
3.6-сурет. Мальта механизмг:
- айналшац; 2 - саусак;; 3 - диск

-*Г

ч

гг

Ж А

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.4-сурет. Кестшустагыш:
I - шайба; 2 - бастиек;
- конустьщ устауыш;
- тутца; 5 жогаргы сыргьшалар; б - тертжацты
кескштш бастиек; 7 - винт

орындыктар, сондай-ак, теле-

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.7-сурет. Токардыц жумыс орнында цурал-сайманды орналастыру сулбасы:
I станок; 2 - цоцысца арналган ыдыс; 3 - сызбалар планшепа; 4 - аспаптык; тумба; 5 - аспаща арналган науа;
6 - торквз; 7 - ыдыс;
8 - цабылдау столы

2
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515

/

/

у

П

ч

т



2 3
4-J

+

ш

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
а 6
4.21-сурет. Бутршштегш кескш: а - тезкескш болаттан жасалган; б - цатты цорытпапы пластинальщ; жвне S2 6epic

/ 2 3

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.25-сурет. Конустьщ 6emmepdi endi кескттен ецдеу

а

в

б

в

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.33-сурет. Пшандг 6emmepdi кеш '1рг '1 бойынша ецдеу:
1 - кесюш; 2 - тутца; 3 - тартцыш:

1120

1250-ге дейш 1000-га дейш 5-250 0,07-12,5 30

1460

7

В

10

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
4.43-сурет. Параллельдг врекеттег1 квпшттделъЫ автоматтыц принцитшлды сулбасы

6
65
190
73 -1065 73 - 1590
1
6

200
80
70

сурет. TiK бургылагыш станоктар:
6ipmnundenbdi: а - столдыц; б - цорапты Hezi3dezi орташа мвпшерлу, в децгелек колоннадагы орташа мвлшерли г ауыр; квпшпиндельдй д - э/салпы 6ip станинадагы турацты шгтндельдерх бар станоктар; е - топсалы цосылатын алмастырмалы mnundeubdepi бар станоктар



\
-1

= 2000лш//

33 27 38^ 54 38 27 38


·Smax = 1 шп.айи.

Бepic цозгалысы шпиндельдщ z = 33/54 Ticri 6epmci, Мф1 фрикциялык муфтасы жэне шпиндель айналыс жишгшщ бершген аукымын (24 теориялык жэне 21 практикалык мэнш) камтамасыз ететш жылдамдыктар корабыньщ уш косарланган блоктары (Б1, Б2, БЗ) мен 6ip упгик блогы (Б2) аркылы аркылы естш орын ауыстыруы. X бштндеп Мф4 муфтасын кке косканда, z = 2/38 бурамдык бершк! жэне шпиндель гильзасында кесшген рейканы козгалтатын z = 13 рейкалык доцгалак айналыс алады. Крлмен беруд1 маховики (4) ай- налдыру аркылы жузеге асырады. Штурвалды (5) «ез1нен Kepi карай» жылжытумен Мф5 муфтасын кке косканда, шпиндельге механикалык немесе кол 6epic бершедь Штурвалды «63iHe карай» жылжытканда, шпиндельге улкен кол 6epic бершедй
Шпиндельдщ минималды S жэне максималды 6epicTepiH аныктайтын кинематикалык тазбектщ тецдеулерш мына турде кел- Tipyre болады:

Smm = 1шп.айн

п
· 3
· 13 = 0,056мм / айн.
50 38 )



5.9-сурет. Бургылагыш станоктарда орындалатын жумыстар: а - бургылау; б -бургылап кецейту; в - уцгыеу; г - уцгштеу; д уцгылау; е беттж сыгымдау; ж iunci буранда кесу; з - myn6emmepdi тегктеп кесу (цековкалау)

га(]е| i Щ$.

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
5.20-сурет. Тез врекеттг машинапьщ цысцыштар:
I - корпус; 2 бурылмалы бвлт;
3 жылжымайтын ергн; 4 - винт;
5 - жылжымалы epin; б - тутца;
7 - э ксцентриктг бшк; 8 цосарланган жудырыцша; 9 - негЬ

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
5.21-сурет. Кондукторльщ твлкелер: а - щрацты; б - тез алмастырмалы

34 5 6

7 8 9


в
Я


г









LJ




-





сурет. Тшбурышты жэне niuimdi ойыцтарды фрезерлеу сулбаюры: а - ушжсщты дисктк фрезалар. б - дискшк ойьщтыц немесе ушты фрезалар; г - ушты фрезалар; Dr - фрезаны// айначу багыты

6.19-сурет. Шпонкальщ ойьидпарды фрезерлеу: а - пик немесе бойльщ цозгалысты беркте дисктк фрезалармен; б маятникпи цозгалысты беркте шпонкалыц фрезалармен; Dr кесу цозгалысыныц багыты; h - фрезерлеу терецдш; - ушты фрезаныц duaMempi;
I - аспаптыц 6ip emicmde алынатын edin

а

б

В

гн
h

IOmtl

ж

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
6.21-сурет. Дайындамаларды кесу: Dr - кесу цозгалысыныц багыты

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
6.22-сурет. Tliwmdi 6emmi niiumdi фрезамен фрезерлеу

360
500
13,2 - 150 5,5

й

Ь

1600
100
1,5-11,5
20-25
17
6900

Тарта кесудщ номиналды купи Сыргымалардьщ жумыстык журюшщ ец улкен узындыгы, мм Планшайбадагы TeciK диаме ipi, мм Жумыстык журю жылдамдыгы, м/мин Kepi журю жылдамдыгы, м/мин Тарта кесудщ номиналды купи Массасы, кг

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
8.8-сурет. Жазыц ажарлагыш станокца цызмет керсететш ажарлаушыныц жумыс орнын уйымдастыру сулбасы:
1 - станок; 3 - бацылау стопы;
3 - торквз; 4 - орындьщ; 5 - цабылдау столы; 6-сере; 7 кассета;
8 - гидростанса; 9 электрлш шкаф; 10 - СМС-га арналган ыдыс

3d
I ~ I I ' I

I

1 |ГЬг
1 II
1 » 1 1
1 Т II

©ООЛ-
1 * II
п



8.8-сурет. Жазьщ ажарлагыш станоктарда ецдеу сулбалары: а б- келденец шпиндельд1 станокта ажарлагыш двцгелектщ шетжагымен ецдеу (а - ппкбурышты столды; б - двцгелек столды); в-г miK бпритинделъдг станокта ажарлагыш двцгелектщ бушршен ецдеу (в - двцгелек столды; г - тжбурышты столды): д-е ек'шпиндельдг станокта ажарлагыш двцгелектщ бушршен ецдеу (д - eKi miK шпиндел1 бар; е - eKi келденец uimindeni бар)

ас

-6

9. l-сурет. Ультрадыбыстьщ цондыргыныц магнитострикцияпьщ турленд1ргштщ 6acmuezi:
1 - dipijidermdiu озегл; 2 цоздыру катушкасы; 3 - магниттеуиа катушка e3ezi; 4 - магниттеушг катушка;
- цапсырма; 6 - жылдамдьщ трансформаторы; 7 -аспап

\п~
/ / ]


\ к ' и
liL +i



Л-



1
1
1



а

б

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
11.9-сурет. Бвпшекмп бекту сулбасы: а, б дурыс; в - дурыс емес;
Q - цысу Kywi;
D кесу цозгалысыныц багыты

11.10-сурет. Жуцацабыргалы бюлгиект1 бекту: а дурыс емес; б дурыс;
А, Б, В- цысу кушшщ тусу нуктелер!

Дайындаманы бекпгкенде онын беттершщ жаншылуын азайту yiniH, кыскыш курылгыларда кысу кушш eKi (11.11,а-сурет), уш (11.11,б-сурет)

Дурыс емес

[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть картинку ]1515151515
11.15-сурет. Ажарлаушы двцгелектерЫ жинау;
1 децгелектер; 2 - устауыш;
3 - сомын; 4 тесемдер;
А - двцгелектен базалыц бетке дейпт цашыцтьщ; ВС-двцге- лектер арасындагы цашыцтьщ; АВ, СД - децгелектер еш


К1Р1СПЕ 6

13 PAGE \* MERGEFORMAT 14515

Алматы, 2011

К1Р1СПЕ

13 PAGE \* MERGEFORMAT 14815

13 PAGE \* MERGEFORMAT 14615

13 PAGE \* MERGEFORMAT 141215

13 PAGE \* MERGEFORMAT 141315

13 PAGE \* MERGEFORMAT 143015

13 PAGE \* MERGEFORMAT 142915

13 PAGE \* MERGEFORMAT 142515

13 PAGE \* MERGEFORMAT 144415

13 PAGE \* MERGEFORMAT 144315

13 PAGE \* MERGEFORMAT 143115

13 PAGE \* MERGEFORMAT 146015

13 PAGE \* MERGEFORMAT 145915

3.1-кесте. Металкеоаш станоктардьщ жштелу1

13 PAGE \* MERGEFORMAT 146415

13 PAGE \* MERGEFORMAT 146115

13 PAGE \* MERGEFORMAT 148615

13 PAGE \* MERGEFORMAT 148515

3.1-кестенщ жалгасы

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1410415

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1410315

13 PAGE \* MERGEFORMAT 148715

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1411615

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1411515

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1416215

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1416315

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1417015

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1416915

1512 6ipiipeKTi каруселый станоктыц техникалык сипаттамасы

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1416415

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1423615

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1423515

IГ340П т<жарлык-револьверл1К станогынын техникалык
сипатгамасы

13 PAGE \* MERGEFORMAT 14#15

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1427615

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1427515

а б

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1423715

7А420 кашагыш станоктыц техникалык сипаттамасы

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1428015

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1427915

7212 eKiTipeKTi бойлык cyprLieriui станоктыц техникалык си-
патт амасы

13 PAGE \* MERGEFORMAT 14#15

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1429015

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1428915

7Б55 келденец тартакескмн станогыныц техникалык
сипаттамасы

98

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1428115

8.2. Жазьщ ажарлагыш станок курылысы

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1429415

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1429515

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1429115

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1433615

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1433515

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1434215

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1434315

9.3. Электримпульсп станоктар

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1433715

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1434815

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1434915

Жумыстык суВыктык

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1434415

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1437615

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1437515

Бакылау сурактары

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1435015

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1442815

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1442915

10.5. СББ бургылагыш станоктары

13 PAGE \* MERGEFORMAT 1437715





Р
Ц

·

·

·

·

·

·

·

·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·ж
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
· VXЋт14 "LNRTVXZ„†ЉЊЋђ’јѕВДЖИКфцъью
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·є15

Приложенные файлы

  • doc 24033156
    Размер файла: 5 MB Загрузок: 0

Добавить комментарий