3_n_1201_s_1179_a_14_10_2016_docx


5В020500-Филология
3-нұсқа
ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің тарихы
1. XIX ғасырдағы қазақ ағартушылары:
B) Ш.Уәлиханов
E) А.Құнанбаев
F) Ы.Алтынсарин
2. «Біржан - Сара» айтысының айтыс түрлеріне қарай жіктелуі:
A) Ру айтысы
C) Қыз бен жігіт айтысы
G) Әлеуметтік айтысы
3. Мәделіні ұстаз тұтқан:
B) Құлыншақ
D) Майлықожа
4. Сал-серілер:
A) Мұса
B) Біржан
5.Махамбеттің көтеріліс барысында туған өлеңдері:
B) «Исатай деген ағам бар»
E) «Мұнар күн»
G) «Жәңгірге»
6. Махамбеттің «Баймағамбет сұлтанға айтқаны» шығармасының мазмұны:
С) Халық арманы, жер-су үшін күресі
D) Халық пен хандар арасындағы қайшылықтың бітімсіздігі
F) Исатай ісінің әділдігі
7. Махамбет Өтемісұлы:
D) Жауынгер жырау
Е) Сыршыл ақын
F) Шыншыл ақын
8. Махамбеттің нақылға толы толғаулары:
B) «Мен тауда ойнаған қарт марал»
C) «Аспандағы бозторғай»
9. XIX ғасырдағы айтыс ақындары:
A) Майлықожа
B) Жанақ
10. Қазақ әдебиетінің классикалық Шығыс әдебиетімен өзара сабақтастығын зерттеген ғалымдар:
C) М.Әуезов
D) Ә.Марғұлан
E) М.Базарбаев
11. XIX ғасырдың соңындағы қиссашыл ақындар:
B) Ақылбек Сабалұлы
12. Ақмолла Мұхамедиярұлының туындылары:
A) «Жаз»
B) «Манас»
C) «Көктем»
D) «Жетім қыз»
E) «Күз»
F) «Мұнар күн»
13. Зар заман ақындары:
A) Қашаубай
B) Мұрат
C) Қазтуған
D) Дулат
E) Шортанбай
14. Шортанбай толғауларындағы теңеулер:
A) «Аюдайын ақырған»
B) «Телегей теңіз»
C) «Жолбарыстай қайратты»
D) «Ұстараның жүзіндей, аударылған дүние»
E) «Арыстандай айбатты»
Ғ) «Күмістей күлкі»
G) «Қырандай күшті қанатты»
15. Шортанбай толғаулары:
A) «Жігіттер жаман сөзді кәсіп етпе»
B) «Сөз айтайын Асанға»
C) «Тілек»
D) «Бір тәңірге аян-ды»
E) «Дұғай сәлем айтайын»
16. Дулаттың өлең өрімі, тіл қолданыс шеберлігін зерттеген ғалымдар.
A) А.Темірболат
B) Қ.Өмірәлиев
C) А.Байтұрсынұлы
D) Х.Сүйіншәлиев
E) Ш.Уәлиханов
F) Ғ.Тоғжанов
17. Дулат Бабатайұлының туған жер, ата қоныс жайын толғаған туындылары:
A) «Атақоныс Арқадан»
B) «Тас ағынның екпіні»
C) «Бір патшаның бір кезде»
D) «Сөзім бар да, көзім жоқ»
E) «Сары шымшық»
F) «Шаштараз»
G) «Шымшық пен бөдене»
18. Мұрат айтысқан адамдар:
А) Абыл
В) Жылқышы
С) Жантөлі
D) Жамбыл
Е) Қобылан
19. М. Мөңкеұлының «Үш қиян» шығармасында аталатын жер-су атау(лар)ы.
А) Маңғыстау
В) Торғай даласы
С) Шыңғыстау
D) Сарыарқа
Е) Жетісу
F) Балқаш көлі
20. Мәдениетімізге тікелей қатысы бар Шоқанның көлемді шығарма(лар)ы.
A) «Елдегі мұсылманшылдық туралы»
B) «Қазақ шежірелері»
C) «Мұтылғанның өмірі»
D) «Үш анық»
E) «Қазақ әдебиетінің тарихы»
21. Шоқанның 1870 жылы Петербургте жарияланған еңбек(тер)і:
A) «Қырғыздар туралы жазбалар»
B) «Адольф Шлагинтвейттің өлімін әкелген жағдайлар туралы мәліметтер»
C) «Алты шаһардың немесе Қытайдың Хан-Лу провинциясының шығыстағы алты қаласының жайы»
D) «Жонғария очерктері»
E) «Қытай империясының батыс провинциясы және Құлжа қаласы»
F) «Қазақтардағы шамандықтың қалдығы»
22. Ыбырай Алтынсариннің этика, мінез-құлық, әдептілік, достық идеясына жазылған әңгімелері:
A) «Ананың арашасы»
B) «Ананың анасы»
C) «Ақымақ дос»
D) «Әділ-Мария»
E) «Шайтанның саудасы»
F) «Қазақтың айнасы»
23. Ы.Алтынсариннің оқу-ағарту мәселелері туралы жазбалары:
A) «Қазақ әдебиетінің классигі»
B) «Ақын поэзиясының тіл кестесі»
C) «Қостанай бекінісінде казақ қыздарына арнап мектеп ашу туралы»
D) «Тіл тағылымы»
E) «Қазақтың бас ақыны»
24. Абай өлең(дер)і:
A) «Жасымда ғылым бар деп ескермедім»
B) «Қыран бүркіт не алмайды салса баптап»
C) «Жанталас»
D) «Қожа-молда»
E) «Болыс болдым, мінеки»
F) «Бір жан жоқ, болыстыққа талас емес»
G)«Ақ жайлау мен Сандықтас»
25. Абайдың 37-қара сөзінде айтылатын нақылдың бірі:
A) Өнер алды - қызыл тіл
B) Баяғы жартас бір жартас
C) Атаға қарап ұл өсер
D) Ел құлағы - елу
E) Шәкіртсіз ғалым - тұл
F) Тұрлаусыз ғашық - тұл
G) Қайратсыз ашу – тұл
ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің тарихы
ПӘНІ БОЙЫНША СЫНАҚ
АЯҚТАЛДЫ
Қазіргі қазақ тілінің морфологиясы
Етістікке тән категория:
А) көптеу категориясы
В) септеу категориясы
С) шырай категориясы
D) тәуелдеу категориясы
E) сан-мөлшер категориясы
F) етіс категориясы
G) рай категориясы
Н)шақ категориясы
2. Жұрнақ жалғанған сөз:
A) дәстүрмен
B) ақындардың
C) жаңылтпаш
D) суреткер
E) теңдес
F) жерлерге
3. Прономиналдану:
A) зат есімнен сын есімге айналу
B) есімдіктен сын есімге айналу
C) басқа сөз таптарына жататын сөздердің есімдікке айналуы
D) заттанған есімдіктер
E) есімдікке айналу
F) өзге сөз табына жататын сөздердің есімдікке ауысуы
G) зат есімнен өзге сөз табына ауысу
H) есімдіктен өзге сөз табына айналу
4. Еркелету мәнін үстейтін жұрнақтар:
A) -ыс
B) -ш
C) -шік
D) -дай
E) -лық
5. Салыстырмалы шырай формалы сын есім.
А)ақшылтым
В) көгірек
С) үп-үлкен
D) сап-сары
E) өте жақсы
6. Сапалық сын есім:
A) сирек
B) үлкен
C) ақ
D) ақылды
E) терең
F) сынық
G) өткір
H) жазғы
7. Топтау сан есімі:
A) алпыстай
B) жүз қаралы
C) екі жарым
D) екіден
E) жиырма-отыздан
F) жиырма үштен
8. -ың жұрнағы арқылы жасалған туынды еліктеу сөз:
A) арың
B) жылтың
C) иірелең
D) мырсың
E) арсалаң
F) ұрың
G) сопаң
H) быжың
9. Сөйлемде бастауыш болып тұрған субстантивтенген сан есім:
A) Біреулері қара қоңыр бешпенттерін, екіншілері жамаулы, сұр шекпендерін киген
B) Екі ағайынды жігіт едік
C) Ол кезде төрт балалы әйел еді
D) Бірлік бар жерде - тірлік бар
E) Домбыраға қол соқпа шымырлатып бір-бірлеп
F) Біреуінің күні жоқ біреуінсіз, Ғылым сол үшеуінің жөнін білмек
G)Біреу тойып секіреді, біреу тоңып секіреді
Н) Он бірде биыл баламыз
10. Күрделі есімдік:
A) біреулер
B) өздеріңіз де
C) әлдеқалай
D) кімде-кім
E) баршасы
Ғ) неғұрлым
G) бәрі
Н) пәлен
11. Қабаттасып қолданылып тұрған есімдік:
A) барша, барлық
B) олар өздері
C) бәрі, бүкіл
D) сіздер өздеріңіз
E) әлдекім, әлдене
F) кейбіреу
G) әрне
Н) мен өзім
12. Ойлау-сөйлеу етістіктері:
A) де, ескер
B) өс, өн
C) күл, өкін
D) жантай, тұр
E) жатта, ойла
13. Құранды етістіктер:
A) төбе шашы тік тұру
B) қызмет жаса
C) әкел
D) төбесі көкке екі елі жетпеу
E) ала сал
F) апар
14. Іс-әрекеттің әлі болмағанын, сөйлеу кезінен кейінгі сәтте орындалатынын білдіретін шақ түрі:
A) болжалды келер шақ
B) мақсатты келер шақ
С) неғайбыл осы шақ
D) ауыспалы осы шақ
Е)ауыспалы келер шақ
15. Туынды түбір салт етістіктер:
A) сабында, сыйла
B) жолық, кішірей
C) көзде, баянда
D) қайраттан, намыстан
E) айт, оқы
F) тес, түзе
G) күлімде, жымыңда
16.Мөлшер үстеуі:
A) рет-ретімен
B) бір-бірлеп
С) бірте-бірте
D) бірқыдыру
Е) көп-көптен
F) шама-шарқынша
G) ондаған
Н)соншалық
17. Сын (бейне) үстеуі:
А)соншалық
3)лезде
C) жасырын
D)текке
E) сәл
F) үнемі
G) жекелеп
H) мүлдем
18. Мен, бен, пен тұлғасы шылау қызметінде жұмсалған сөйлем:
A) Жарбаңдасып жас күлер құрбысы(мен)
B) Ағаш тамыры(мен), адам ұрпағы(мен) мықты
C) Ықылас(пен) тоқылық
D) Қайрат (пен) ақыл жол табар, қашқанға да қуғанға
E) Ауыл аймақ(пен) Ұлжан, Айғыздай енелер болып бәрі де Ділданы күтіп тұрады
F) Мына ақтарылуында сол түкпірді ашу(мен) аралас айрықша ашыну бар
G) Ақ шоқыда туған өлең, өлең (мен) ән, сан-салалы жырлар көшіріліп жатталып, әуендеп, толқып тарап жатты
19. Шылауы қатысқан сөйлем:
A) Рақым мен әйелі Ақлимамен бірге кетті
B) Өзен бойындағы ауыл таң атысымен көзге түседі
C) Ашу-дұшпан, ақыл-дос
D) Ашуың келсе, қолыңды тарт
E) Бүгін олар тірі қаламыз деп ойлаған жоқ-ты
F) Сонымен мен шығарма жазамын
20. Ұрып-соғудың қос сөзінің жасалу жолы:
A) зат есімнің категориялары арқылы
B) көсемше - тұйық етістік
C) етістіктің категориялары арқылы
D) одағай - шылау
E) етістік – етістік
Ғ) зат есім - зат есім
G)сын есім - сын есім
21. Сөйлемде анықтауыш қызметінде жұмсалып тұрған еліктеу сөз:
A) Атшы жігіт мырс-мырс күледі
B) Сергей Петрович елең етті
C) Алыстан жалт-жұлт жарқыл көрінді
D) Қараңғылықтан қылаң етіп бір аттылы адам шыға келді
E) Боқай келіншегінің сөзіне мыңқ етпеді
F) Күңгірт сөйлеген шаңда-шұң дауыс шықты
G) Қым-қиғаш қиқу, сарт-сұрт төбелес болды да қалды
H) Осы сөзден соң Жігітек екі ұдайылықтан, былқ-сылқтан арылып, сөзді бір арнаға түйген-ді
22. А.Байтұрсынұлы бойынша, еліктеу одағайдан туған етістік:
A) ухілеу
B) шыр-шыр ету
C) шықылдау
D) аттандау
E) күмпілдеу
F) мыс-мыстау
G) алаштау
H) көс-көстеу
23. А.Байтұрсынұлы бойынша, таңырқағанда айтылатын одағай.
A) ай
B) пай-пай
C) шіркін-ау
D) ой, пәлі
E) апырым-ай
F) жаным-ау
G) әттең
H) ах
24. Модальдылықтың берілу жолдары:
A) инфинитив пен есім негізді сөздер тіркесі арқылы
B) етістік райларының аналитикалық формалары арқылы
C) сөйлемнің модальды-қыстырма мүшелері арқылы
D) көптік жалғаулары арқылы
E) етістік райларының синтетикалық және аналитикалық формалары арқылы
F) етістік райларының синтетикалық формалары арқылы
G) септік жалғаулары арқылы
H) етіс жұрнақтары арқылы
25.Тілімізге араб, парсы тілдерінен ауысқан модаль сөздер.
A) бәлкім
B) бар
C) лазым
D) әлбетте
E) немесе
F) тиіс
G) керек
H) әрі
Қазіргі қазақ тілінің морфологиясы
ПӘНІ БОЙЫНША СЫНАҚ
АЯҚТАЛДЫ
Жалпы тіл білімі
1. Ғылымда тілдің шығуына байланысты болжамдар мен теориялар:
A) Грамматикалық теория
B) Еліктеу теориясы
C) Атау теориясы
D) Идеалистік теория
E) Қоғамдық шарттасу теориясы
2. Салыстырмалы-тарихи әдіс нәтижесінде туған еңбектер:
A) Араб тілі грамматикасы
B) Неміс тілі грамматикасы
C) Жалпы лингвистикалық курс
D) Француз грамматикасы
E) Латын тілінің негіздері туралы
F) Түркі тілдерінің сөздігі
G)Тіл туралы жаңа ілім
3. Тіл білімінде XX ғасырда пайда болған ғылым салалары:
A) Психолингвистика
B) Грамматика
C) Археология
D) Палеонтология
E) Лингвомәдениеттаным
4. В. Гумбольдттың тіл мен этностың байланысы жөніндегі көзқарасын дамытушылар:
A) И. Бердер
B) Б. Уорф
C) В. Пауль
D) Э. Сепир
Е) Л. Вайсгербер
5. Прага лингвистикалық мектебінің негізгі өкілдері:
A) В. Матезиус
В) Б. Уорф
С) Л. Ельмслев
D) Л. Блумфилд
Е) Э. Сепир
6. Копенгаген лингвистикалық мектебінің негізін салушылар:
А) Л. Блумфильд
В) В. Матезиус
С) Р. Якобсон
D) X. Ульдалль
Е) Б.Малиновский
F) В. Пизани
7.Салғастырмалы мен типологиялық тіл біліміне тән сипаттар:
А)Туыстас тілдердің аса көне күйі жаңғыртылады
В) Дүниежүзі тілдерінің барлығына тән құрылымдық ұқсастықтар принципін негіз етеді
C) Тілдік құбылыстың территориялық таралуы зерттеледі
D) Туыстас тілдер арасындағы тілдік фактілер салыстырылады
E) Интралингвистикалық сипатқа ие
F) Бір тіл ішіндегі тілдік фактілер салыстырылады
8.Сипаттама әдіске тән белгілер:
A) Тілді синхрондық аспектіде зерттейді
B) Туыс тілдер элементтерін қарайды
C) Екі тіл материалдарын сипаттайды
D) Тілді диахрондық аспектіде қарастырады
E) Тілді типтік жағынан зерттейді
F) Тілдер әрекеттестігін сипаттайды
9.Тіл ғылымы тарихында В. Гумбольдт негізін қалаған мәселелер:
A) Салыстырмалы-салғастырмалы тіл білімі
B) Жеке тіл білімі
C) Тілдің шығуы
D) Фонология
E) Салыстырмалы тіл білімі
10. Структуралық тіл білімінің кемшіліктері:
А)Дәстүрлі лингвистикалық терминологиядан іргелерін аулақ салды
В) Тілді тарихтан бұрынғы, тарихтан кейінгі деп қарады
С) Адамның саналытілін жануарлардың сигналына теңестіріп қарады
D) Тек үндіеуропа тілдерінің өзара туыстастық деңгейін зерттеумен шектелді
Е) Статика мен синхронияны көп мөлшерде абсолюттендіріп көрсетті
F) Тілді қоршаған орта шындығының белгісі ретінде қарамады
11.Неогумбольдтшылдық теориясын жақтаушылар:
A) Б. Дельбрюк
B) А.А. Шахматов
C) Ф. Фортунатов
D) Г. Асколи
E) А.А. Потебня
F) X. Штейнталь
12.Парадигмалық қатынастың өзіндік сипаты:
A) Тіл элементтерін диахрондық тұрғыда қарайды
B) Тіл элементтерін көлденең бағытта зерттейді
C) Тілдің бір мезгілдік деңгейіндегі күйін зерттейді
D) Тіл элементтерін синхрондық тұрғыда қарайды
E) Әр тектес тұлғалар байланысын зерттейді
F) Тіл элементтерін тік бағытта қарастырады
13. Синтагмалық қатынастың өзіндік сипаты:
A) Тіл элементтерін көлденең бағытта зерттейді
B) Тіл элементтерін синхрондық тұрғыда қарайды
C) Әр тектес тұлғалар байланысын зерттейді
D) Тілдің бір мезгілдік деңгейіндегі күйін зерттейді
E) Тіл элементтерін тік бағытта қарастырады
F) Тіл элементтерін диахрондық тұрғыда қарайды
G) Морфеманы сөздің құрамында зерттейді
14. Фразаға тән сипаттар:
A) Мағыналық бірлікті білдіретін негізгі бірлік
B) Сөз, буындарға жіктеліп, бөлшектенеді
C) Оның тұтастығы интонациялық құралдар арқылы жасалады
D) Дауыс ырғағының көтеріліп барып бәсеңдеуі
E) Сөйлеу ағынында бір уақытта көріне алмайтын бірліктер
F) Бір дыбыстан немесе бірнеше дыбыстардың тіркесінен тұрады
G) Тік байланыс тән
15. Сөз басында, сөз ортасында, сөз соңында бір дыбыстың қосылып айтылу процестері:
A) Эпитеза
B) Элизия
C) Редукция
D) Диэреза
E) Протеза
16. Аналитикалық тәсіл құрамында қамтылатын сыртқы тәсілдер:
A) Аффиксация
B) Қосарлану
C) Интонация
D) Көмекші сөздер
E) Сөздердің орын тәртібі
17. Грамматика термині зерттеу нысаны тұрғысынан алғанда білдіреді:
A) Тіл бірліктерінің бір-бірімен қатынасқа түсу заңдылықтарын
B) Тек сөйлем және оның түрлерін зерттейтін сала
C) Тіл бірліктерінің құрылу ережелерін
D) Лингвистиканың бір тармағы
E) Дыбыс, буын және оның түрлерін
F) Сөйлеу нормалары туралы ғылым
G) Сөз формаларын, сөз тіркестерін зерттейтін сала
18. Сөйлемдегі актантқа тән сипаттар:
A) Етістік - предикаттың өзі
B) Екіжақты бірлік, номинативтік қызмет атқарады
C) Конструкция ішіндегі сөздердің лексика-семантикалық байланыстарының сапалық шектігі
D) Конструкция элементі тіркесе алатын сөздердің семантикалық кластарының саны
E) Етістік арқылы білдірілген іс-әрекетке тікелей қатысушылар
F) Оның санына қарай етістіктің валенттілігі анықталады
G) Етістік-предикат айналасындағы семантикалық элементтер
19. И.И. Мещанинов бойынша синтаксистік дамудың пассив кезеңіне тән белгілер:
A) Басты синтаксистік белгі - номинатив
B) Етістіктің салт/сабақты болуына қарамастан, атау септігі - бастауыштың формасы
C) Іс-әрекеттің объектісі атау септігінде тұрады
D) Іс-әрекеттің субъектісі ерекше эргативтік септікте тұрады
Е) Логикалық субъект пен объект бір-біріне кірігіп кетеді
F) Сөзден құралған комплекс бір бүтін тұтастық ретінде танылады, сөз бен сөйлем ажыратылмайды
G) Инкорпорация әлсіреп, кейін мүлдем жойылады
H) Етістік іс-әрекеттің сабақты және салт түрлерін көрсете алмайды
20. Көне Қытай тіл білімін сипаттайтын негізгі белгілер:
A) Көне сөздердің мағыналарын айқындау
B) Буын жүйесін зерттеуді ұсынғандары
C) Иероглифтің құрылысы мен этимологиясын айқындауы
D) Әр сөзге жеке таңба белгілеп бергендігі
E) Диалектизмдерді зерттегені
Ғ) XIX ғасырға дейін өз бетінше дамығаны
G)Фонология мәселесіне ден қойғандары
21. Әбу Насыр әл-Фарабидің трактаттарындағы тіл мәселелері:
A) Сөйлеу органдары туралы
B) Аударма мәселелері
C) Сөздік мәселелері
D) Жай сөз туралы
E) Көркем жазу мәселесі туралы
Ғ) Сөз тіркестері мәселелері
G)Орфоэпия заңдары
22.А. Шлейхердің салыстыра зерттеген тілдері.
A) Латын
B) Испан
C) Исланд
D) Балтық
E) Кавказ
F) Неміс
G) Португал
H) Славян
23.Тілдік талдауда тілдік тұлғаларды сипаттау, талдау кезеңдері.
A) Деректер қызметке бөлінеді
B) Деректер өзара салыстырылады
C) Деректер мүшелерге жіктеледі
D) Деректер іріктеледі
E) Деректер өзара байланыстырылады
F) Деректер талдауға түседі
G)Деректер жиналады
Н) Деректер компьютерге түседі
24. Қолданбалы лингвистаканың мәні:
A) Тіл теориясының түрлі практикалық салаларда жүзеге асырылуы
B) Тіл құрылымы мен қызметі туралы білімнің лингвистикалық емес пәндердегі әрекеті арқылы анықталады
C) Тілдің грамматикалық ерекшеліктерін сипаттау
D) Тілдік жүйенің түрлі салалардағы қызметін оңтайландыру
E) Тілді құрылым және жүйе ретінде зерттеуі негізінде анықталады
F) Тілдің фонетикалық жүйесін сипаттау
25.Құрылымдық талдаудың мақсаттары:
A) Деңгейлер бірліктері арасындағы синтагмалық байланыстарды анықтау
B) Бір деңгей мүшелері арасындағы парадигмалық байланыстарды анықтау
C) Бір сөйлеу туры уақытындағы бір коммуниканттың сөйлеу әрекетін зерттеу
D) Систематология (лингвистикалық типтер жүйесін анықтау және осы типтерге сәйкес дүниежүзі тілдерін классификациялау)
E) Тілдік таңбалардың сөйлеудегі қызметтерін анықтау
F) Абзацтық түзілімді автор ниеті тұрғысынан зерттеу
G)Сөйлеуді мақсатқа бағытталған әлеуметтік әрекет ретінде зерттеу
Жалпы тіл білімі
ПӘНІ БОЙЫНША СЫНАҚ
АЯҚТАЛДЫ
Қазіргі қазақ тілі жай сөйлем синтаксисі
Жай сөйлем синтаксисінің қарастыратын мәселелері:
Грамматикалық мағыналардың берілу жолдары
Сөйлемді құрайтын грамматикалық амалдар
Мәтіннің түзілу жолдары
Күрделі синтаксистік тұтастық
Сөйлемнің грамматикалық түрлері
Сөйлемді құрайтын грамматикалық амалдардың қарым-қатынасы
Сөз тіркесіне тән белгілер:
Толық мағыналы кемінде екі сөздің тіркесуі
Тіркескен сөздердің біртұтас мағына білдіруі
Сөйлемнің бір ғана мүшесі болуы
Сөздердің түйдектеле тіркесуі
Тіркескен сөздердің арасында синтаксистік қатынастың болуы
Зат пен заттың табиғи байланысын білдіріп тұрған сөз тіркесі:
Өзіңе жақсы
Ағаштың бұтағы
Менің киімім
Тазалыққа үйір
Адамның ақылдысы
Пысықтауыштық қатынастағы сөз тіркестері:
Таулы орман
Інімнен алдым
Төмен отырды
Ағаштың жапырағы
Әрі бұрылды
Көмекші есім арқылы жасалған күрделі бастауышы бар сөйлемдер:
Жуан қара Рақымды көргенде қуанып кетті
Үлкендер жағы сыртқа шығып кетті
Аудандық оқу бөлімі жұмысқа қызу кірісті
Үйдің іші жым-жырт
Ақын қыз ұзақ ойланып қалатын
Жанама толықтауышы бар сөйлемдер:
Достыққа достық қарыз
Жақсыны көрмек үшін
Анасын сағынды
Тауға шықты
Бесті бітірді
Оқулықтарын алды
Анықтауыштық қатынастағы сөз тіркесі:
Көйлегі әдемі
Мен көрген көйлек
Үйірмеге мүше
Сары ала
Аналық махаббат
Бұдан хабардар
Бірыңғай пысықтауышы бар сөйлемдер:
Арыз бере білу, алдай білу - мақтан
Абайға бүгінгі күндердегі қуаныш пен жұбаныштың ең зоры осы
Көзі бір ашылып, бір жұмылады
Алтынсары үйінен алтын үшін, балапан үшін шыққан еді
Асықпай, саспай сөйледі
Абай енді ғана әкесі мен Ұлжанға сәлемін берді
Абай сұраған әр сөзге қысқа, келте, күңгірт жауап берді
Бірыңғай жанама толықтауышы бар сөйлемдер:
Ордадан Орынборға, Астраханьға шұғыл хабар жетті
Оның қазіргі жүріс-тұрысы күмән тудырмайды
Аузын жыбырлатып, әрең дегенде сөзге келді
Ақан мен Бағдаттан хабар болмай кетті
Жұртқа өзінің ажарымен, естілігімен, тазалығымен ұнайтын еді
Алдан да, арттан да қысып, жақындап келеді
Ақан мен Бағдат әкелген хабар жылдам тарады
Зат пен оның қимыл күйін хабарлайтын сөйлемдер:
Бір кезде шай жасалды
Олар әңгімелерін айта бастады
Әбіш пен Мағаш ұзақ күліскен еді
Абай ақылдасып көріп еді
Жастардың әрқайсысы таңданған сөздерін айтысады
Соңғы сөздер Әбішті қатты толқытты
Жалаң болып құралған сөйлем:
Енді біреулер тезірек шығуға асығып барады
Көлік жылдам оталды
Көрермендер тарай бастады
Кейбіреулер әншілерден қолтаңба алып жатыр
Жүргізуші күтіп түр екен
Көлікке отырдық
Болымсыз сөйлем:
Бұл кездесу мен үшін ерекше!
Мұнда еріккеннен келгенім жоқ
Айтпадым емес, айттым!
Кездескенімізді айту керек еді ғой!?
Орындалмаған іс қалмады
Бас мүшелері қатысқан сөйлемдер:
Осында бірнеше ақындармен жолығуға болады
Еламан өзінен жауап күтіп отырғандарға салмақты қарады
Ондайларды бұл ауылдан кездестіруге болады
Жарықтық, несін айтасың, осы жерді құшырлана иіскер ме еді?
Әбіш таласпауды жөн көрді
Тәңірберген оның тегін келмегенін білді
Бір негізді сөйлем түрлері:
толымсыз сөйлем
белгілі жақты сөйлем
жайылма сөйлем
жақсыз сөйлем
атаулы сөйлем
жалпылама жақты сөйлем
Атаулы сөйлемнің ерекшелігі:
Жазушы тіліне ықшамдық, көркемдік нәр береді
Зат пен оның сапасын атайтын сөйлем
Бастауыш - баяндауыш болып құрылады
Екі негізді сөйлем болып танылады
Зат пен оның қимылын атайтын сөйлем
Жақты негіз етіп құрылады
Күмәнді сұраулы сөйлем:
Сол жаққа мен де барсам ба екен?
Өзіңіз қандай ақыл бересіз?
Бармағанда қайтем?
Сенің ауылың барсам ба екен?
Ой, мынау тамаша емес пе?
Не іздейсің, көңілім, не іздейсің?
Альтернативті сұрақты білдіретін сұраулы сөйлемдер:
Оқыған жоқ емессің бе?
Ербосынның үйі қайда?
Үй іші естіді ме, естімеді ме?
Кім барады?
Барасың ба, жоқ па?
Сен өзің ше?
Олардан бұның несі кем еді?
Репликалы лепті сөйлемдер:
Үй іші естіді ме? Естімегенде ше!
Уа, мынау, менің баламның сөзі емес!
Тілеуің құрғыр-ай.
Ақылшы болуға қандай жақсысың!
Мектепке бүгін бару керек еді ғой!
Ғ) Ойпырым-ай, таптың ба? Таппай!
Бүгін келесің бе? Келгенде қандай!
Өкіну мәніндегі лепті сөйлем:
Астана аз ғана уақытта осыншама қалай өзгерген?!
Түу...у, ұмытып кетіппін ғой!
Түу, қызық екенсің!
Әлі - ақ жаңа Астананың жас тұрғыны боламын!
Мұнда сәл ертерек көшіп келгенде ғой!
Бұл мазақ пен қорлықтан сақтай көр!
Осылай боларын ертерек ұқсамшы!
Болымсыз пікірді білдіретін сөйлем:
Енді аузыма берік боламын
Мұндай жағдай енді қайталанбайды
Сізге берген уәдем уәде
Мен сізге уәде бере алмаймын
Байқамай айтып қойғаным бар емес пе
Бұл жаңалықты іште сақтай алмадым
Байқамай айтып қойыппын
Кісінің көңіл-күйін, сезімін білдіретін қыстырма сөздер:
Амал қанша, біздің бақытымызға
Ақырында, мүмкін, біздіңше
Демек, рас, ендеше
Бағымызға қарай, өкінішке орай
Біздіңше, қысқасы, сайып келгенде
Меніңше, біздіңше, оның ойынша
Біріншіден, сөйтіп, ақырында
Несін айтасың, абырой болғанда
Төл сөзге тән белгілер:
автор біреудің сөзін ешқандай өзгеріссіз келтіреді
сөйлемнің айтылу мақсатына сай барлық түрлері кездеседі
автор айтушының сөзін өз сөзімен өзгертіп береді
автор сөзімен араласып тұлғалық өзгеріске ұшырайды
үш жақта қолданылады
Төлеу сөзге тән белгілер:
Барлық сөйлем хабарлы сөйлемге айналады
Сөйлемде эмоциялық экспрессивтік, модальдік ерекшеліктер сақталады
Сөйлем үш жақта қолданылады
Сөйлем үшінші жақта айтылады
Автор сөзімен араласып, тұлғалық өзгеріске ұшырамайды
Сөйлемнің айтылу мақсатына сай барлық түрлері кездеседі
Автор біреудің сөзін өз сөзімен өзгертіп береді
Бөгде сөзді мәтінге қатыстырудың себептері:
Автор өз пікіріне дәлел ретінде қолданады
Бір нәрсе жайында хабар алу мақсатынан туады
Оқиға желісін бейнелеу үшін жұмсалады
Пікірді эмоциялы етіп беру үшін жұмсалады
Тақырыптың мәнділігін байқату үшін қолданады
Іс-әрекеттің, қимылдың қалпын білдіреді
Сөйлемге ой екпінін түсіріп айту үшін қолданылады
Оқиғаларды нақты көрсету мақсатынан туады
Объектілік қатынастағы функциялас сөз тіркестері:
ауылдан шықты
телефоннан хабарласты
қалаға келді
ауылға шықты
телефонмен хабарласты
қаладан келді
ауыл арқылы шықты
телефон арқылы хабарласты

Приложенные файлы

  • docx 23863129
    Размер файла: 51 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий