Suvar 50№ (1244) от 22.12.2017


Чтобы посмотреть этот PDF файл с форматированием и разметкой, скачайте его и откройте на своем компьютере.
Н.В.Никольский ячӗллӗ преми лауреачӗ (2008),
хаҫата Чӑваш халӑх ӑсхакӑлпа ӳнер академийӗн
Н.В.Никольский ячӗллӗ орденӗпе наградӑланӑ (2013)
50№ (1244), эрнекун, раштав (декабрь)
уйӑхӗн 22­мӗшӗ, 2017 ҫул
Тутарстан Республикинчи чӑвашсен обществӑпа политика хаҫачӗ
ХАҪАТА ЧӐВАШ РЕСПУБЛИКИНЧИ
ЧӐВАШ ПИЧЕТ
КИОСКӖСЕНЧЕ СУТАҪҪӖ
З.Леонтьева
сăнӳкерчӗкӗ.
ТУРРА ШӖКӖР!
МУСКАВРА
2 стр.
çырăнтару – 2018
Строительство ӗçӗсем йывăрпа пынине аслă çулпа иртекенсем курмасăр иртмен мар, паллах, çавăнпа
та икӗ ял çыннисем те пулăшма тăрăшнă. Вырăнти депутат Григорий Калуков тата ватăсем пуçарса янă
храм тăвассине. Пулăшма пултаракансене ырă сăмахпа тавăрнă, пултарайманнисене – ятламан. Турă
патне кашнийӗ хăйӗн сукмакӗпе пырать. Çапах Федоровкăри пӗчӗк лавккари «чиркӳлӗх» тенӗ банка
пушă тăманнине хамăр та пӗрре мар курма пултартăмăр. Астăватăп, пӗр çулне «Хусан чăвашӗсем»
ушкăн ял клубӗнче ыркăмăллăх концерчӗ ирттерсе укçа пуçтарнăччӗ чиркӳ тума.
Чиркӳсем Аксу районӗнче кашни çулах çӗкленмеççӗ. Чăваш ялӗсенче те вӗсем нумаях мар. Аксу
районӗн аслă пачăшки Александр атте пӗлтернӗ тăрăх, чиркӳсем чăваш ялӗсенчен Аслă Сӗнчелӗнче,
Кивӗ Мăкшелӗнче, Кивӗ Ӳселӗнче тата Кивӗ Тимушкелӗнче уçăлнă. Ытти ялсенче часавай пеккисене
пултарчӗç. Тата саврăшпуçсем çулла тытăнса хӗле кӗриччен ял масарӗ патӗнче часавай туса лартнине
палăртса хăвармалла.
Хӗллехи Микула кунӗ Николай Чудотворец чиркӗвӗнчи ирхи кӗлле питӗ нумай çын пухăннăччӗ.
Чиркӗве тăвакансем, вӗсене пулăшакансем, ӗненекенсем. Хисеплӗ хăнасем те çителӗклӗччӗ. Вӗсен
хушшинче православи тӗнӗпе пурăнакансене уяв ячӗпе саламлама килнӗ район пуçлăхӗ Камиль
Гилманов пурри çынсене тӗлӗнтермерӗ пулмалла. Тутарсемпе вырăссем тата чăвашсем праçниксене
пӗрле уявласси кунта йăлара.
(Вӗçӗ 3­мӗш стр.)
АТАЛАН
мал ӗмӗтлӗ
пӗрлешӳ.
4 стр.
пурнăç пуçланать
кăна­ха.
4 стр.
кӗскен
тин Тутарстан ертӳçипе Рустам Миннихановпа
тӗл пулсан республикăн регионти пӗтӗмӗшле
продукцин калăпăшӗсем пысăк пулнине палăртнă. Рус­
там Минниханов Президента социаллă экономика ата
ланăвӗн 2017 çулхи пӗтӗмлетӗвӗсемпе, «май указӗсен»
пурнăçланăвӗпе тата улталаннă пайçăсен (дольщиксен)
проблемисене татса панипе туллин паллаштарнă.
утарстан Республикин Патшалăх Канашӗн 34
мӗш
ларăвӗнче депутатсем ТР Премьер
министрӗн –
вӗрентӳпе наука министрӗн тивӗçӗсене пурнăçла
са пынă Рафис Бурганова çак должноçра çирӗплетрӗç.
ÇЫРĂНСА ӖЛКӖРЕТӖР­ХА
Хаклă вулаканăмăрсем! 2018 çулăн пӗрремӗш çур
çулӗ валли хаçат
журнал çырăнас тапхăра малтан
палăртнинчен 4 куна тăснине савăнсах пӗлтеретпӗр.
Халӗ республикăра тухса тăракан хаçат
журналсене
декабрӗн 29
мӗшӗчченех çырăнма май пур. «Сувара»
çырăнса ӗлкӗрейменнисене çак кунсемпе усă курса
çыхăну уйрăмне васкама ыйтатпăр.
СУВАР
Çырăнтарăва тăснине кура акцие (кун пирки хаçатăн
кăçалхи ноябрӗн 17
мӗшӗнче тухнă 45
мӗш номерӗн
че тӗплӗн çырнăччӗ) хутшăнас текенсенчен квитанци
сене йышăнассине те тăсрăмăр: январӗн 10
йышăнатпăр. Апла пулсан васкăр, «Сувар» парнисем
сен хуçисене кӗтеççӗ! Акцие Çӗнӗ çул уявӗсем хыç­
çăн пӗтӗмлетсе хаçатăн 2018 çулхи пӗрремӗш номерӗн
че çӗнтерӳçӗсен ятне пӗлтерӗпӗр.
Хаçат индексӗ Тутарстанра – П2340,
Раççей Федерацийӗнче – 79273.
Раççей Федерацийӗн Прези
денчӗ Владимир Путин Хусанта
пăчасен хосписне йӗркеле
кенне, Анжела Вавилова ячӗллӗ
фондăн правлени председа
тельне Владимир Вавилова пат
шалăх премине панине пӗлсен
питӗ савăнтăм. Çак çын пысăк
наградăна чăннипех тивӗçлӗ.
Енчен те пиртен ытларахăшӗ
кулленхи кун ӗçӗсемпе, харпăр
хăйне мӗн кирлине тивӗçтерсе
пурăнать, хутран
ситрен кăна
йывăрлăха лекнисене пулă
шать пулсан, Владимир Вави
ловăн кашни кунӗ ыттисене
пулăшассипе çыхăннă. Хăй пур
нăçне вăл йывăр чирлӗ çынсе
не халалланă. «Шеллетӗн пул
сан пулăшмалла, ырă сăмахпа
та пулин, йывăр вăхăтра тӗрев
парса. Шеллесе айккинчен пăх
са тăратăн пулсан, хăвна шел
летӗн... Хоспис вăл – вилӗм
пирки мар, вăл пурнăç çинчен.
Ман шутпа, çынна пурнăçăн
юлашки çеккунчӗ таранчченех
туллин пурăнма май туса пама,
ыратнине телейпе пусарма
тăрăшмалла», – тенӗччӗ Вла
димир Владимирович Хусанти
хосписра тӗл пулсан. Хосписăн
çӗнӗ çуртне тума ӗмӗт пур
ри пирки те каланăччӗ вăл ун
чухне. Хальхи вăхăтра унăн
строительстви пырать. Раççей
Президенчӗ Владимир Ва
виловăн ӗçне курни, паллах,
савăнтарать. Патшалăх преми
не ăна ыркăмăллăх ӗçӗсенчи
пысăк çитӗнӗвӗсемшӗн панă.
Церемони Мускав Кремлӗн
че иртнӗ. Сăмах май, премин
калăпăшӗ 2,5 миллион тенкӗпе
танлашать. Ыркăмăллăх ӗçӗсен
облаçӗнчи патшалăх премин
лауреачӗн ятне ăна декабрӗн
мӗшӗнчех панă пулнă.
Владимир Путинпа тӗл пулсан
Владимир Вавилов Раççей Пре­
зидентӗнчен регионсенче хос­
писсем валли çӗр пайӗсем уйăр­
са парассипе пулăшма ыйтрӗ.
«Хосписсен строительстви
вăл – социаллă пӗлтерӗшлӗ
ӗç, патшалăх пулăшăвӗ пулсан
коммерцилле мар организаци
сем ăна хăйсем çине илме пул
тараççӗ. Пирӗн тӗслӗхпе ытти
регионсенче те халь хоспис
сем уçас тенине пӗлетӗп. Ан
чах ăна пурнăçлама Раççей
Федерацийӗн Çӗр кодексне
хоспис строительстви валли
çӗр пайне тӳлевсӗр парасси
пирки тӳрлетӳсем кӗртмелле.
Хисеплӗ Владимир Владимиро
вич, Сирӗн пулăшупа Раççейре
хосписсем аталанма пуçласса
шанатăп. Мӗншӗн тесен хоспис
– паллеативлă сипленӗвӗн тӗп
тата юлашки пайӗ», – терӗ фонд
председателӗ.
Сăмах май, Хусанти хосписра
ку вăхăтра 17 ачапа 22 çитӗннӗ
çын сипленет. Чирлисен шучӗ
йышланса пынипе, паллах, пур
не те вырăн çитмест. Кӗçех Ту
тарстанра 98 вырăнлăх тепӗр
хоспис уçăлмалла. Строитель
ствăн пӗтӗмӗшле хакӗ 250 мил
лион тенкӗпе танлашать.
Ирина ТРИФОНОВА.
Р. Гали
сăнӳкерчӗкӗ.
пӗл пирӗннисене!
Тутарстанра социаллă ипоте
ка программи 2005 çултанпа
ӗçлет. Çав хушăра 90 пин ытла
çемье хăйӗн çурт
йӗр условийӗ­
сене лайăхлатма пултарчӗ. Унăн
инвестор
застройщикӗ – ТР Пре
зиденчӗ çумӗнчи Патшалăх çурт
йӗр фончӗ. Кăçал кăна программа
шайӗнче республикăра 170 ытла
çӗнӗ çурт хута янă, пурӗ 7993
хваттер. Вӗсенчен 14 çурчӗ – Ху
санта (3321 хваттер).
Акă, ӗнер те Хусанти «Салават
Купере» микрорайон
ра социаллă
ипотека программин хутшăна
канӗсем, грант илнӗ врачсемпе
предприяти ӗçченӗсем, çамрăк
çемьесем – пурӗ 340 хваттер
хуçи – чап
лă лару
тăрура хваттер
уççине илчӗ. Саламлатпăр!
Сăмах май, социаллă ипотека
тӳлевӗн срокне 28,5 çул тара
нах тăсма пулать, вăл малтанхи
тӳлевӗн калăпăшӗнчен,ӗç стажӗн
чен килет. Кунсăр пуçне хваттер
илнӗ хыççăн ача çуралнă çемье
сене патшалăх 200 пинлӗх ком
пенсаци парать. Çап
лах амăшӗн
капиталӗпе те усă курма пулать.
Майя ИГНАТЬЕВА.
Автор сăнӳкерчӗкӗ.
Республикăра та, çӗршывра та
кунсерен мӗнле кăна конкурс
иртмест. Эпир, чăваш хаçатӗн
че ӗçлекенсем, хуть хăш меро
прияти иртесси пирки илтсенех
унта чăвашсем те хутшăнаççӗ
пуль
ха тесе шутлатпăр. Чăн та,
йăхташăмăрсем питӗ хастар
пирӗн, маттур чăвашсем пӗр
пӗр çӳллӗ шайри конкурса
хутшăнса çӗнтерӳçӗ ятне илни
çинчен «Суварăн» кашни но
мерӗнчех çырса пӗлтеретпӗр.
Аслисемпе танах ачасем те ак
тивлă пулнине палăртас килет.
Ак ку номерте те сире, хаклă
вулаканăмăрсем, черетлӗ çӗн
терӳçӗпе – Лина Пилайкинăпа
– паллаштарас килет. Аксу
районӗнчи Кивӗ Тимушкелӗн
чи пӗтӗмӗшле пӗлӳ паракан
вăтам шкулта 8
мӗш класра
вӗренекен хӗрача çак кунсен
че Мус
кавра иртнӗ «Манăн
вырăс чӗлхи» Пӗтӗм Раççейри
оратор ăсталăхӗпе конкур
сăн финалӗнчен 2
мӗш вырăн
йышăнса таврăнчӗ. Маттур, са
Паллах, финала тухич
чен Линăн малтан конкурсăн
ти, унтан республикăри
рӗсене хутшăнма тивнӗ.
– Çак конкурса хутшăнма ма­
на вырăс чӗлхипе литерату
ра вӗрентекенӗ Людмила Ар
кадьевна Тихонова сӗнчӗ. «Ырă
çын усаллинчен сывлăхлăрах»
темăпа видео ӳкертӗмӗр. Район
та 1
мӗш вырăн йышăнтăм. Рес­
публика шайӗнче те çӗнтерме
пултартăм, – каласа парать Лина.
Конкурсăн финалӗ, кала
мăр ӗнтӗ, Мускавра, Нацио
нальноçсен çуртӗнче иртнӗ.
Унта конкурсантсене шăпа ярса
темăсем суйлаттарнă, хатӗр
ленме 2 минут çеç панă. Кивӗ
Тимушкел хӗрне «Çемьесӗр
çын çимӗçсӗр йывăç пекех»
тема лекнӗ. Çухалса кайман вăл,
тивӗçлӗн хӳтӗленӗ Тутарстан
чысне. Тăрăшни сая кайман –
çӗршывăн тӗп хулинчен чăваш
хӗрачи 2
мӗш степеньлӗ дип­
ломпа тата кубокпа таврăннă.
Линăн çӗнтерӗвӗшӗн пур
те савăнаççӗ – ашшӗпе амăшӗ
Татьяна Васильевнăпа Вячес
лав Владимирович Пилайкин
сем те, вырăс чӗлхипе лите
ратура вӗрентекенӗ Людмила
Аркадьевна Тихонова та, юл
ташӗсем те, шкул коллективӗ те.
Вера АЛЕКСАНДРОВА.
архивӗнчи
сăнӳкерчӗкре: Лина хăйӗн
вӗрентекенӗпе Л.А.Тихоновăпа.
ÇӖРШЫВ ШАЙӖНЧЕ ТЕ ИККӖМӖШ
ЧĂНАХ ТА ТИВӖÇЛӖ
ТАТА 340 ХВАТТЕР
Вăхăтӗнче ялти Культура çурчӗн
пуçлăхӗ, колхоз парторгӗ тата
ытти яваплă нумай ӗçре тăрăшнă
хисеплӗ ентешӗмӗр Владимир
Стефанович Белов хăйӗн
70 çулхи юбилейне питӗ хăйне
евӗрлӗ паллă турӗ. Çамрăксемпе
пӗрле вăл Пӗкӗлме – Наратлă
маршрутпа 27 çухрăм чупса
тăван Наратлă ялӗнчи Культура
çурчӗ умӗнчи тӳреме çитрӗ.
Владимир Стефанович спортра
çӗнӗ çын мар, 1979 çулхи Пӗкӗл
ме – Петровка çурма марафон
çӗнтерӳçи. 2016 çулта Хусанти тата
Петербургри марафонсене
хутшăннă. Совет Союзӗн Геройне
Газинур Гафиятуллина халалланă
Пӗкӗлме – Сугушла чупура темиçе
хутчен те чупнă. Вăл велоспорт тата
йывăр атлетика спорт мастерӗн
дидачӗ.
Хисеплӗ ентеше, обществăлла
ӗçчене, чăн
чăн марафонеца ял
йыш вырăнти Культура çуртӗнче
чысларӗ.
Владимир Стефанович Белова
юбилей ячӗпе саламлатпăр тата
çамрăксене сывă пурнăç йӗрки
не хăнăхтарса воспитани пама
пулăшнăшăн Наратлă ял хутлăхӗн
спорт тата ӗç ветеранӗсен ятӗн
чен тав тăватпăр. Вăрăм ӗмӗр,
çирӗп сывлăх, иксӗлми вăй
хал,
пурнăçра тата спортра ăнăçу су
натпăр.
Петр МОРОЗОВ.
Пӗкӗлме районӗ.
Автор сăнӳкерчӗкӗ.
(Вӗçӗ. Пуçл. 1­мӗш стр.)
– Хальхи вăхăтра чиркӳ тă­
васси çăмăл мар, – каласа па
рать Григорий Калуков. – Кол
хозсем пӗтрӗç, агрофирмăсен
хуçисем кунта пурăнмаççӗ.
Йăлтах халăх вăйӗпе çӗклен
чӗ, пӗрчӗн
пӗрчӗн пуçтарăн
са. Пирӗн тăрăхра чиркӳ
тума пӗлекенсем те çукрах.
Çавăнпа хамăр мӗнле пӗлнӗ –
çавăн пек хăпартрăмăр. Чир
кӳ канонӗсене пăсмасăр тума
тăрăшрăмăр храма. Маншăн
пулсан – аван пек. Ăшă кӗр
трӗмӗр, вутăпа хутатпăр. Тур
ра шӗкӗр!
Алексеевкăпа Федоров
ка хушшинчи чиркӗве тума
нумай çын пулăшнă. Ялтан
тахçанах тухса кайнă çынсем
те туртăнаççӗ тăван çӗр енне.
Вӗсенчен пӗри – Григорий
Ильич Мурамисов.
мӗш çулсенче Кивӗ Ти
мушкелӗнче вӗреннисем, йӗл
тӗр ăмăртăвӗсенче кам ялан
мала тухнине, тен, астăваççӗ
те пулӗ. Ӗмӗрӗнче эрех мар,
сăра та ӗçсе курман çын хăйӗн
пурнăçне спорта халалланă.
Тутарстанри тӗрлӗ ăмăртусен
че çӗнтерсе вăл паллă спорт­
смена тухать. Унтан, çарта
чухне, вăл çарти троеборьепе
(автоматпа пересси, граната
ывăтасси, чăрмавсем витӗр
чупасси) СССР спорт мастерӗн
нормине çитерет. Çак самант­
ран Григорий Ильичăн спорт­
ри карьери çӗршыв шайне çи
тиех çӗкленет. Вăл йӗлтӗрпе
чупассипе спорт мастерӗ пул
са тăрать. «Спартак» спорт об
ществишӗн хутшăнса коман
дăллă ăмăртусенче пӗрре мар
СССР чемпионӗ пулса тăрать.
Унтан физкультура институтне
вӗçлесе çамрăксен команди
не хатӗрлет.
Каласа памалли нумай спорт
ветеранӗн. Вăл тахçанах пен
сире ӗнтӗ. Мускав çывăхӗнче
пурăнать. Ыркăмăллăх ӗçӗ те
сен вăхăтне те, вăйне те хӗр
хенсе тăмасть. Чиркӳ валли
вăл ачисемпе пӗрле чан илсе
панă. Уçнă кун храма хаклă
турăш парнелерӗ.
Чиркӳ тума хутшăннă, ку
ӗçре чунтан тăрăшнă кашни
çын çинчен ырă сăмах кала
ма пулать. Нумайăшне Тав
çырăвӗсем парса чысларӗç.
Вӗсен ӗçӗ çамрăксене тӗслӗх
кăтартса ӗмӗрлӗхе юлӗ. Çакăн
пек пархатарлă çынсем çинче
тытăнса тăрать те пирӗн çӗр.
Константин МАЛЫШЕВ.
А.Наумов сăнӳкерчӗкӗсем.
аксу районӗнче
ЮБИЛЕЕ КАМ МӖНЛЕ ПАЛЛĂ
ТĂВАТЬ ВӖТ
закон тата йӗрке
ПЫМАСАН – ВĂЙПА
РФ Уголовнăй процесс кодексӗн 113
статйипе килӗшӳллӗн, судпа айăпланакан, шар
куракан, свидетель, тавăç паракан, явап тытакан,
эксперт, специалист тата куçаруçă тӗлӗшпе чӗн
сен те шута илме тивӗçлӗ сăлтавсемсӗр суда пы
масан, вӗсене вăйпа илсе пыма ирӗк пур.
Вăйпа илсе пыни вăл, урăхла каласан, вăхăт
лăха ирӗкрен хăтарнипе тата тытса чарнипе
тан. Хăй ирӗкӗпе суда килмен çынна вăйпа илсе
пыма юрани пирки РФ Гражданла процесс ко
дексӗнче те, РФ Административлă суд производ
ствин кодексӗнче те, РФ Административлă право
нормисене пăснисен кодексӗнче те çырнă. Çак
кодекссенчех шута илме тивӗçлӗ сăлтавсемсӗр
суда пыманшăн явап тыттармалли мерăсем çин
чен те каланă.
Ак, тӗслӗхрен, РФ Гражданла процесс ко
дексӗн 168
мӗш статйинче çырнă тăрăх, енчен
те суда чӗннӗ çын унта пӗлтерӗшлӗ сăлтавсем
сӗр пымарӗ пулсан, ăна 1 пин тенкӗ таран штраф
тӳлеттерме пултараççӗ. РФ Уголовнăй процесс
кодексӗн 117
мӗш статйипе килӗшӳллӗн вара
штраф тата та пысăкрах – 2500 тенкӗ таран.
2017 çулта Аксу район сучӗ суда пыман çынсене
унта вăйпа илсе пыртарасси енӗпе 7, Аксу райо­
нӗн миравай судьисем 14 постановлени кăларнă.
Вӗсене Суд приставӗсен федераллă службин Ту
тарстан Республикинчи Управленийӗн Аксу райо­
Валентина ПЕТРОВА,
Аксу район сучӗн судья пулăшуçи.
ТУРРА ШӖКӖР!
СУВАР
СЛЕСАРЬТЕ
Хусан çывăхӗнчи Залесный посе
локӗнче пурăнакан Николай Губанов
та ватлăхне тулли пурнăçпа пурăнма
тăрăшать. Вăл 1947 çулхи, çитмӗлтисен
шутне çак уйăхра кăна кӗнӗ
ха. Апла пу
лин те журналистсене каласа памалли
мучи лаççинче çителӗклех. Çапах, тахçа
нах асатте тата кукаçей ятне илтнӗ пул
сан та, ăна ватă теме çук
ха. Тӗп хулара
пурăнма тытăнни те пайтах пулать, ӗçӗ
те çăмăллисен шутӗнчи пулман. Ватлăха
вара хăйӗнчен хăвалать те хăвалать Гу
банов юлташ.
Унăн биографийӗ 60
мӗш çулсенче
хула пурнăçӗ çинчен ӗмӗтленнӗ çамрăк
сеннинчен ытла уйрăлса тăман
тăр.
Ху
санти 2
мӗш ГПТУра автослесаре
вӗренсе тухсан çара каять. Белорус
сире хӗсметре тăрать. Строительство
батальо
нӗнче 3 çул çуртсем çӗклет.
Çартан таврăнсан çул
йӗр техникумне
пӗтерет те «Казаньстройтрансăн» авто
гаражӗнче слесарь карьерине малалла
тăсать. Хусанти стройкăсене грузовик
семпе тивӗçтерсе тăракан организацин
500 йывăр тиевлӗ машина пулнă. Пур
те тенӗ пекех карбюраторлисем: «ЗиЛ»,
«Газ». 60 çын пăхса тăнă вӗсене. Нико
лай Губанов ходовойсене тӗрӗслесе
тăнă. Руль управленийӗ, тормоз системи,
коробка, сцеплени, рессорсем тата. Ун
чух чи тупма йывăр хушма пай шкворня
пулнă. Ăна снабженецсем те тупайман.
Кушкуй çамрăкӗ çухалса кайман. Де
фицит запчаçе шырама кӳршӗллӗ авто
предприятисен гаражӗсене çӳренӗ. Ун
чухне слесарьсем пӗр
пӗрне пулăшма
тăрăшнă: «Эсӗ шестерня паратăн – сана
подшипник».
СТАЖ
5 çул слесарьте тăрăшнă хыççăн, 10
çул бригадирта ӗçленӗ, унтан механик­
ре. Участок пуçлăхӗ таран ӳснӗ. Веçех
аван пек, анчах та отпуска май уйăхӗн
че кăна янă автослесарьсене. Çӗр
машинăсем çитмен, вырма вăхăтӗнче
самосвалсем квота тăрăх районсенчи
колхозсене саланнă. Вăл ылтăн вăхăтра
грузовиксен çӗмрӗлсе ларма юрамасть,
вӗсен сехет пек ӗçлемелле. Кунта вара
пăхса тăраканран нумай килет. Сахал
мар тимӗр хайăрма тивнӗ Теччӗ райо­
нӗнчи Кушкуйра çуралса ӳснӗ çынна.
– 1978
79 çулсенчи хӗлле шартла
ма сивӗ тăчӗ, – аса илет Николай. – Çак
вăхăтра машинăсен тормоз колодкисем
сарăлаççӗ те, каялла пуçтарăнаймаççӗ.
Тормоз барабанӗсем «çунатчӗç». Нуша
ланкаланă ӗнтӗ, унсăрăн мар.
Монголие çӗкленӗ çӗрте те ӗçлесе
курнă Николай Губанов. «Медьмолиб
денстрой» предприятире хăйӗн специ
альноçӗпе тăрăшнă. Монголсене ӗçлеме
вӗрентнӗ.
Нумай çул «Хисеп хăми» çинче çакăн
са тăнă унăн сăнӗ. «Ӗç ветеранӗ» ята ăна
вăхăт çитсен тӳрех параççӗ. 1993 çулта
предприяти саланма пуçласан кăна кай
нă ӗçрен.
ПЫЛПАЛА
50 çул ытла хула çывăхӗнче пурăнсан
та, кунта йăва çавăрсан та пирӗн тӗп
сăнар чăвашла тап
таса калаçать. Кунта
«Сувар» хаçата çырăнса илсе вулани çеç
мар, арăмӗ чăваш пулни те витӗм кӳрет
пулмалла. Пулас мăшăрӗпе, кӳршӗллӗ
ял хӗрӗпе Верăпа, вăл Хусан – Пăрăнтăк
пуйăсӗнче паллашать. Вӗсен иккӗшӗн
те ашшӗсем утарçăсем пулнă, пӗр
не пӗлнӗ. Залесныйӗнче çурт лартаççӗ.
Çакăнта стройбатри опыт кирлӗ пулать.
Юрату çимӗçӗ – 3 ача – асли ывăл, ун
хыççăн икӗ хӗр. Губановсем ашшӗсен
йăлине манман, хула çывăхӗнче пулсан
та вӗлле усраççӗ. Кӳршисем кун пирки
мӗн шутланине пӗлме май килмерӗ.
ФУТБОЛ
Пуринчен те ытларах ăна мăнукӗн Дми
трий Губановăн çитӗнӗвӗсем савăнта
раççӗ. «Рубин» футбол командин çамрăк
сен йышӗнче вылякан çурма хӳтӗлевçӗ
Раççейӗн çамрăксен сборнăйӗ
шӗн те
выляса курчӗ кăçал. Ăна малтан ашшӗ
карате секцине çыртарнă пулнă ик
кен, анчах Дима футбол енне туртăннă.
Çак пысăк çитӗнӳ аслашшӗне кăна мар,
мӗнпур тăван
пӗтенне хăпартлантарать,
паллах. Залесныйӗнчи туса пӗтермен
стадион Губановсен пахчи хыçӗнчех,
унта футболла выляса ӳснӗ
çке Дмитрий,
тăк мăнукӗн спорт воспитанийӗнче
аслă Губановăн витӗмӗ те пур.
– Эпир ача чухне хамăр та футболла
выляттăмăр ялта, – аса илет Николай
Ананьевич. – Кушкуй пысăках ял мар
та, ачасем сахал марччӗ пирӗн. Çемье
сенче 6
8 шăпăрлан. Пирӗн аннен 9 ача.
Футбол командисем хăвăрт пухăнатчӗç.
Астăватăп, 15
шер пус пуçтарса пӳске
илнине. Мечӗклӗх укçа паманнисене
выляттармастăмăрччӗ. Мӗншӗн тесен
хăй вăй хумасăр илнӗ япалана этем пе
рекетлемест.
Халӗ Николай Губанов питӗ хӗрӳл
лӗ болельщик. Çамрăк «Рубинăн» пӗр
не те сиктермест. Çамрăксем асли
сенчен лайăхрах выляççӗ тет вăл.
ХАЛЯЛЬ
Гаражра ӗçлеме чарăнсан Николай
Ананьевич Ешӗлвар районӗнчи Турари
хуçалăхра подсобник пулса ӗçлет. Унта
вунă çула яхăн выльăх пусать. Ӗçе тӗп­
лӗ те чыслă туса пынăран, пурăна киле
кӳршӗре пурăнакан тутарсем те выльăх
пусма чӗнме тытăнаççӗ ăна. Çапла
ăста ячӗ ял тăрăх сарăлать, мăсăльман
уявӗсенче те мечӗте сурăх пусма чӗнме
тытăнаççӗ ăна. Алли çăмăл, выльăх час
каçать. Залесныйӗнче пурте пӗр
пӗлнӗрен, çак япаларан тӗлӗнекен çук,
хисеплеççӗ муллана пулăшакан Кушкуй
чăвашне. Тӗн улăштарма никам та хис­
темест.
Хăй çулӗнчен çамрăкрах курăнать
Куля тете. Çакăн вăрттăнлăхӗ кăткăс
мар. Кашни ир зарядкăран тытăнать
унăн. Шкулта мӗнле вӗрентнӗ – çавăн
пек. Вăрманпа туслă. Хӗлле йӗлтӗрпе
уçăлса çӳрет, çулла çуран.
– Пурнăçпа кăмăллă пулмалла, шӳт
лемелле тата кунсерен ӗçлемелле, – тет
тахçанах пенсие тухнă арçын. – Килте ӗç
тăк, вăрмана каятăп, шăнма
(кулать).
Ун пек апат аван анать. Арман авăртсан
– пурăнатпăр
Константин МАЛЫШЕВ.
Автор сăнӳкерчӗкӗ.
ÇИТЕТПӖР ÇИТМӖЛЕ
Раççейре арçынсем вăрах пурăнма тытăнни нумай та мар­ха. Ельцин вăхăтӗнче
кăна арçын пурнăçӗн вăтам виçи 58 çулпа танлашатчӗ, пайтахăшӗ пенсие
тухаймасăрах пурнăçран уйрăлатчӗ. 2015 çулта вара арçынсем вăтамран илсен 71
çултан иртме тытăнчӗç. Специалистсем çакна медицина тивӗçтерӗвӗ лайăхланнипе,
апат­çимӗç ассортименчӗ пуянланнипе, пӗтӗмӗшле илсен – пурнăç аванланнипе
çыхăнтараççӗ. Хăшне­пӗрне ӗненес те килмест, анчах та статистика тӳрккес япала.
Ун тăрăхах çын ӗмӗрӗн вăрăмлăхӗ çине экологи 15 процент таранччен витӗм кӳрет,
медицина – 20, ашшӗ­амăшӗн сывлăхӗ çирӗп пулни – 15 процент таран. Этем хăй
мӗнлерех пурăнни вара çак йӗркере 50 процент йышăнать.
Çитмӗле çитсен кам­тăр пурнăçне тӗпрен пăхса тухса мемуар çырма ларать,
кам­тăр мăнукӗсене пурнăçа вӗрентме пикенет, тепри утар тытма тытăнать,
тепре авланакансем те пур. Ӗçкӗпе иртӗнекенсем çукпа пӗрех çак çула çитнисен
хушшинче, «юна шӗветмелӗх аранçă» кăна, мӗншӗн тесен пурнăçа çитмӗлте те
тулли те илемлӗ тума пулать.
форум
ТР ЧНКА çумӗнчи чăваш
çамрăкӗсен «АТАЛАН» пӗр
лешӗвӗ (лидерӗ А.Носков)
ӗнер, декабрӗн 21
мӗшӗнче,
Атăл леш енчи районсенчи
чăваш ачисемпе Теччӗ ху
линче, паян Кама леш енчи
чăваш ачисемпе Нурлат ху
линче «Аталан» наци вӗрентӳ
форумне ирттерет. Форумăн
тӗп тӗллевӗ – чăваш чӗлхи
пе культурине сыхласа хăва
рас тӗлӗшпе муниципаллă
районсенче шкул ачисемпе
çамрăксен «Аталан» шкул
не йӗркелесси. Кунсăр пуçне
пултаруллă чăваш ачисемпе
çамрăкӗсене пурнăçра тата
профессире хăйсене тупма
пулăшасси, пултаруллисене
суйласа илсе вӗсемпе ӗçлесси,
ачасемпе çамрăксене хăйсен
проектне хатӗрлес ăсталăхне
аталантарасси тата ытти те.
«АТАЛАН» – мал ӗмӗтлӗ

лешӳ. Вăл хăйӗн ятне тӳр
ре кăларма тӗллев лартнă,
рес
ликăри, Раççей Феде
рацийӗн ытти регионӗсенчи
çамрăксен пӗрлешӗвӗсемпе
çыхăну йӗркелеме, вӗсемпе
пӗрле мероприятисем ирттер
ме, тӗрлӗ грантсемпе преми
сен конкурсӗсене хастар хут
шăнма хатӗрленет.
Аса илтеретпӗр, вăл респуб­
ликăри чăваш ачисен хуш
шинче «Манăн проект – манăн
халăха!» проектсен конкурс
не те пуçарчӗ. Ăна декабрӗн
мӗшӗнче республикăри
шкул ачисен хушшинче чăваш
чӗлхипе тата литературипе
иртекен олимпиади хыççăн
пӗтӗмлетӗç.
Ирина КУЗЬМИНА.
А.Илюхина
сăнӳкерчӗкӗ.
РЕСПУБЛИКĂРА – ЧĂВАШ АЧИСЕН ФОРУМӖ
Марина Кудряшова, вӗрентекен:
– Мӗн
ши вăл «Аталан»? Манăн пур
нăçланнă ӗмӗт. Пирӗнпе пӗрле ӳсекен,
ланакан атьсен пӗрлешӗвӗ. Вăл
хăйӗн пӗрремӗш вӗçевне пуçламалли
кайăк йă
ви. Йывăр пулсан, çумра алă
паракан, пулăшакан ялан пур. «Аталан»
пӗрлешӗве ытти халăх çамрăкӗсенни
евӗр пухăнупа танлаштараймăн. «Ата
лан» вăл – çемье. Унта кашни хăйне май
пултаруллă, маттур. Мӗншӗн ӗмӗт? Мӗн
шӗн тесен, халиччен чăвашсен ун пек
тачă çыхăннă, пӗр шухăшлă çамрăксен
йӗркеленӗвӗ пулман. Халӗ пур. Ăна хамăр
пуçтартăмăр. Аслисем пултарулăха кура
пулăшма тытăнчӗç, кӗçӗнреххисем те
пирӗн пата туртăнма пуçларӗç. Акă ăçта
вăл халăх пӗрлӗхӗ, ӗмӗт пурнăçланăвӗ.
Аслисем кăна мар, çамрăксен те тăван
чӗлхепе культурăна упраса хăварассипе
ӗçлемелле. Ун чухне тин халăхăмăр ма
лалла утӗ, наци пек упранса юлӗ.
Елена Павлова, студентка:
– «Аталан» вăл – тӗрлӗ çынсенчен
тăракан чăваш халăх мозаики. Илем
лӗ, ăслă, пултаруллă, савăнăçлă та хит­
ре çынсен пӗрлӗхӗ. «Аталанра» кашни
кирлӗ çын. Унта хăй халăхне юратакан
çынсем пуçтарăннă. Пӗрле пуçтарăнса,
лартнă ыйтусемпе проблемăсене сӳтсе
явса тăван чӗлхемӗре малалла аталан
таратпăр. «Аталан» – тӳпери çăлтăр пек
ялкăшса çунса пире çул кăтартса пы
рать.
Анастасия Илюхина, студентка:
– Ӗнер «Аталан» пӗрлешӗвӗ çакăн пек
конкурс хатӗрлерӗ, паян ачасем валли
вăйă ирттерчӗ... Çакăн пек хыпарсене
пӗрремӗш хут интернетра вуласа пӗл
тӗм. Паллах, ку мана питӗ кăсăклантар
чӗ: чăвашсен пӗрлӗхӗ Хусанта... Хам
та мӗн пӗчӗкренех тăван халăхшăн
хастар тăратăп: чăваш сăввисене ка
ланă, ташланă, юрланă, чăваш чӗлхипе
литературин олимпиадисене хутшăннă.
Шкул пӗтерсе Хусана вӗренме килсен
чăваш калаçăвӗ питӗ çитместчӗ. Тăван
чӗлхепе кил
йышра кăна калаçма пу
лать иккен тесе шутлаттăм. «Аталан»
пӗрлешӳ пирки илтсенех Туслăх çурт­
не кайса курма кăмăл çуралчӗ. Пӗрре
кайрăм та, урăх вӗсенчен хăпмарăм.
Çак пӗрлешӗве çӳрекенсен юн вӗресе
тăрать. Малашлăха ăнтăлнă шухăшсем
пе плансем нумай вӗсен.
Тӗрлӗрен мероприяти йӗркелесе ирт
теретпӗр ушкăнпа: концертсем, вăйă­
семпе конкурссем, форумсем тата ытти
те. «Аталан» – туслă çемье. Савăнăç
и,
йывăрлăх
и – кунти çынсем ăна санпа
пайлама хатӗр. Пулăшу пирки кала
мастăп та, кашнине пулăшма тăрăшаççӗ.
Пирӗн пӗрлӗх ӗмӗтсене пурнăçлама,
çӗнӗ юлташсем тупма май парать. «Ата
лан» пулман пулсан, ман пурнăç кичем
пулӗччӗ.
Валерия Чугунова, менеджер:
– «Аталан» – чăваш халăхӗн культу
рипе чӗлхине сыхлакан, аталантара
кан пӗрлӗх. Çак ушкăн çамрăкӗсемпе
пӗрремӗш хут тӗл пулсан мана вӗсем
чăвашла таса та пӗр вăтанмасăр калаç
ни тӗлӗнтерчӗ. Унччен эпӗ чăваш чӗлхи
асатте
асаннесем валли кăна, хальхи
вăхăтра чăвашла никам та калаçмасть
тесе шутланă. Мӗнлерех йăнăшнă эп!
Çак пӗрлӗхе хама илнӗшӗн хӗпӗртетӗп,
мӗншӗн тесен пирӗн пуласлăх çамрăк
сенче.
Анастасия Ильина, студентка:
— Çулталăк çурă каялла «Аталан» мӗн
иккенне пӗлмен те, илтмен те. Юпа уйă­
хӗн пӗр кунӗнче ăнсăртран аталансен
пухăвне лекрӗм, унта мана тантăш илсе
кайрӗ. Вăл чӗнни маншăн çак ушкăнпа
хутшăнассине çăмăллатрӗ. Тепӗр уйăх­
ран аталансемпе пӗрле хам та меро
прияти йӗркеленӗ çӗре хутшăнтăм. Ха
вас иртрӗ вăл. Çавăнтан вара ушкăнпа
уйрăлман. Маншăн «Аталан» иккӗмӗш
çемье пулса тăчӗ. Вӗсемпе пӗрле каш
нине йывăр чухне пулăшма хатӗр эп.
хал парса тăракан пӗрлӗх вăл. Эк
замен е вӗренӳ кунӗ хыççăн кайсан,
сана ырă кăмăлпа кӗтсе илни мӗне
тăрать. Ушкăнра атьсем тӗрлӗрен, каш
нинпе калаçма кăмăллă, интереслӗ,
кашнин хăйӗн истори. Пурин валли те
вырăн пур кунта, никам та ӗçсӗр юлмӗ.
Хам çак туслă çемьене лекнишӗн савăн
са тăратăп.
Екатерина Павлова, студентка:
– «Аталан» сăмах çавăн чухлӗ са
нăç параять
и вара тесе ыйтатăр эсир.
Параять. Мӗншӗн тесен вăл сăмах кăна
мар, пысăк та туслă çемье. Вăл çак пысăк
çӗршывра сапаланса пурăнакан пӗчӗк
çынсене пӗр çӗре пуçтарать. Пӗрлешӳре
эпир атте
анне чӗлхи пирки час
час сӳт
се яватпăр. Çак ушкăна нумай пулмасть
кăна хутшăнтăм пулин те манăн пур
нăçра вăл пысăк вырăн йышăнать. «Ата
лан» пӗрлешӳ хăвна ирӗк туйма пултар
нипе лайăх, кунта санпа пӗрле савăнма
та, макăрма та хатӗр. Унта йăлт юрăхлă:
чăваш ташшинчен пуçласа сăвă çырасси
таранах. Эпир аталанатпăр, вӗренетпӗр.
«Аталан» вăл – эпир!
Артем НОСКОВ
çырса илнӗ.
Сăнӳкерчӗксем автор архивӗнчен.
«АТАЛАН» ВĂЛ – ЭПИР!
Иртнӗ çулсенче шкулта лайăх вӗренекен чăваш ачисен
Сиктӗрмере иртекен слетӗнче сăвă каланă е юрă юрланă
пулсан, кăçал ТР ЧНКА çумӗнчи çамрăксен «Аталан»
пӗрлешӗвӗ унăн форматне улăштарнă, тесе пӗлтернӗччӗ
«Сувар» хаçатăн 20№. Апла пулин те Тутарстанра чăваш
çамрăкӗсен «Аталан» пӗрлешӗвӗ çинчен питех пӗлсе
каймаççӗ. Çавăнпа хам ума унта çӳрекенсемпе вулакансене
тӗплӗнрех паллаштарма тӗллев лартрăм. «Аталан»
хастарӗсене итлесе пăхар апла. Чи малтан Марина
Кудряшовăна сăмах парар. Шăпах вăл­çке çак пӗрлешӗве
йӗркелесе янă, хăй тавра пӗр шухăшлисене чăмăртанă. Шел
пулин те, халӗ вăл пиртен аякра пурăнать, Челябинск хулинче
вӗрентекен пулса ӗçлет.
ВЕЛОСИПЕД МАНА ЛЕКМЕРӖ
Эпӗ «Сувар» хаçата вунă çул ытла çырăнса илсе çак интереслӗ ак
цие хутшăнса пыратăп. Малтан мана «Пӗр тумлам куççуль» ятлă кӗ
неке вылянса тухрӗ. Кӗнеке çав тери кăмăла кайрӗ. Иккӗмӗш хутӗн
че Яковлев кӗнеки лекрӗ мана. Тавтапуç! Виççӗмӗш хутӗнче редакци
велосипед вылянтарнăччӗ. Ку хутӗнче мана нимӗн те лекмерӗ.
Ак çапла пулса иртрӗ ӗç
пуç. «Суварăн» апрель вӗçӗнчи пӗр но
мерӗнче редакци каллех акци ирттерни пирки вуласа пӗлтӗм.
Тӳрех почтăна çитсе хаçат çырăнтăм та квитанцине конверта чиксе
редакцие ятăм. Ун чух хам çинчен нимӗн те çырса тăмарăм, теле
фон номерне çеç палăртрăм. Эп шутланă тăрăх, манăн çыру майăн
мӗшӗсенче редакцие çитме тивӗçлӗ пулнă. Вăхăт çитсен хаçатăн
акцие пӗтӗмлетсе çӗнтерӳçӗсене палăртса çырнă номерӗ çитрӗ. Пар
не илнисен хушшинче хамăн ята тупаймарăм, шел пулин те...
Хисеплӗ редакци! Ытлашшине каçарăр, çитменнине çитерӗр.
Тавах сире!
Борис ДЮТИН.
Çарăмсан районӗ, Вăтăр Юман Киремет.
Редакцирен:
Хисеплӗ Борис Фляконтович! Тавах сире хаçата
юратса вуланăшăн, редакци ирттерекен кашни акциех хутшăн
нăшăн. Иртнинче парне лекмен пулсан, тен, хальхинче лекӗ... Ун чух
«Сувар» парнисене урăххисем выляса илнӗ, тепрехинче каллех сире
ăнӗ. Шанчăка çухатмасан, «Сувара» кашни çур çула çырăнса илсе
вуласан сирӗн ӗмӗтӗр пурнăçланатех.
ТЕН, КАЛЛЕХ ĂНӖ...
Чӳк уйăхӗн 17
мӗшӗнче тухнă хаçата илсен 2018 çулăн пӗр
ремӗш çур çулне «Сувара» çырăннă квитанцисемпе шăпа ярса
вылянтарса парне пуласси çинчен çырни тӳрех куç тӗлне пулчӗ.
Хаçат тухма пуçланăранпа пирӗн çемье пӗр çул та унран уйрăл
ман. Редакци çырăнакансен хушшинче акци ирттерме пуçласан
унран та пăрăнса юлман – хаваспах кашнинче хутшăннă. Икӗ хут
чен «Сувар» парнине те тивӗçрӗмӗр. Ак хальхинче те хутшăнас
терӗмӗр, тен, виççӗмӗш хут та ăнӗ. Паллах, парне илесси тӗп вы
рăнта мар маншăн, хутшăнмасăр юлсан редакци ӗçченӗсене хи
сеплемен пек пулать вӗт.
Çитес çул хаçат тухма пуçланăранпа 25 çул çитет, парнисем те
чаплă. Ман шутпа, хаклă парнесем парса тăкакланма кирлӗ мар.
Вӗсен вырăнне чăвашла видеодисксем, кӗнекесем, словарьсем
тата ытти чăвашла япаласем вылянтармалла. Вӗсене Хусанта туп
ма çук. Хусанта кăна
и, Шупашкарта та пур çӗрте те çук. Чăваш
чӗлхи çухалса пыни çавăн пек пӗчӗк япаласемпе çыхăнман
ха спутник урлă чăвашла телепередачăсем курма пулта
ратпăр халь. Çакă питӗ савăнтарать. Пуласлăха шанас килет.
Иван ХЛЕБНИКОВ.
Çӳлту районӗ, Чернышевка.
ПИРӖН ХАÇАТ
Хисеплӗ суварçăсем! Сирӗн çывхарса пыракан юбилей ячӗпе
саламлас килет. «Сирӗн» тени тӗрӗсех те мар пулӗ, «пирӗн» тесен
тӗрӗсрех пек. 25 çул вăл сахал мар. Хаçата эп тухма пуçласанах
çырăнма пуçларăм, паян кунччен çырăнатăп. «Суварта» чăваш
халăхӗ мӗнле пурăнни, вӗсен çитӗнӗвӗсем, тӗллевӗсем çинчен
вуласа пӗлсе тăратăп. Хурлăхлă хыпарсем вуласан хурланса
йӗретӗп, савăнăçлисемшӗн хӗпӗртетӗп.
«Сувар» редакцийӗнче ӗç
лекен хастар та пултаруллă çынсене
ăнăçу, çитӗнӳсем, юрату, телей, сывлăх сунатăп. Ӗмӗтленнӗ ӗмӗтӗр
сем пурнăçланччăр.
«Сувара» тата нумай
нумай çул çырăнса илсе вуласчӗ. Кăçал эп
пуçласа квитанци ярса парса акцие хутшăнма шутларăм.
Зинаида УКАНЕЕВА.
Аксу районӗ, Кӗçӗн Сӗнчел.
ТĂССА ЯР­ХА
КУПĂСНА...
мӗш телеканалпа «Янра,
хуткупăс» передача пăхма тӳр
килчӗ. Анастасийăпа Захар
Заволокинсем ашшӗн ятне
ямаççӗ, унăн ӗçне малалла тă
саççӗ, яланах пӗр
пӗр çӗртен
купăсçăсен уявне кăтартаççӗ.
Хальхинче передачăна чăваш
çӗрӗ çинче, Çӗрпӳ районӗнче
Тихвин ярмăрккинче ӳкерсе
илнӗ. Чуна уçса яракан чă
ваш
кӗвви
юрри янăрарӗ, Мур
каш, Етӗрне, Çӗрпӳ, Шупаш
кар
нӗсенчен килнӗ артистсем
питӗ савăнтарчӗç. Ара, 1
мӗш
канал чăваш юрри
кӗввине
çӗршывӗпех кӗрлет
терчӗ
çке.
Геннадий Заволокинăн
ывăлӗпе хӗрӗ тăвакан ӗç питӗ
пархатарлă. Купăс калама
пӗлекенсем пӗтмен
ха чăваш
хутлăхӗнче. Чăваш эстрадин
че те Петрпа Антонина Крас
новсем, Александр Васильев,
Александр Арсентьев, Ни
колай Пыркин пире хăйсен
илемлӗ кӗвви
çеммипе тыт
кăнлаççӗ. Купăспа калакан
кӗвӗ хăйне евӗрлӗ, чӗрене
çупа сӗрнӗ пекех... Салтака
и, туй
и, пысăк
и – яланах чăвашсене
хуткупăс ташлаттарнă, юрлат
тарнă. Çакна манас марччӗ...
Эдуард СЕМЕНОВ.
Хисеплӗ «Сувар» хаçат ре
дакцийӗнче ырми
канми ӗçле
се тăракансем, пире савăнтар
са пурăнакан ӗçченсем!
Вăхăт шав малалла шăвать.
«Акă каллех хаçат çырăнма
вăхăт çитрӗ», – тетпӗр эпир
кашни çырăнтару кампанийӗ
пуçлансанах. Манăн мăшăрăм
Иван Мидукович Языков 2018
çулăн пӗрремӗш çур çулӗ вал
ли август уйăхӗнчех çырăнса
хунă юратнă хаçата. «Пур ӗçе
те вăхăтра тумалла», – тет вăл
йăл кулса. Ку, паллах, хаçа
та çав тери юратни çинчен
калать. Эпӗ те «Сувара» питӗ
кăмăлласа вулатăп. Икӗ çул
каялла Чăваш Сиреньел ялне
куçса килме лекрӗ мана. Ма
ларах Самар тăрăхӗнчи вырăс
ялӗнче пурăнаттăм. Хаçата
вара унта та çырăнса илеттӗм.
2015 çулта хаçатра манăн
икӗ пӗчӗк калав пичетленсе
тухрӗ, çакă мана питӗ савăн
тарчӗ. Мана кăна мар, тăван
сем те шăнкăравласа чăнах та
санăн калавусем
и кусем тесе
ыйтса пӗлчӗç. Аппасем анне
çинчен çырнă калава анне
не вуласа парса савăнтарнă.
«Аннен савăннипе куççулӗсем
те юхса анчӗç», – тесе каласа
пачӗ кайран аппа. Шел те,
паян пирӗн анне çут тӗнчере
çук ӗнтӗ... Çав анне çинчен
çырнă калав пысăк парне пек
асăмра юлчӗ. Тавтапуç, тайма
пуç сире, «Сувар» хаçат ре
дакцийӗнче ӗçлекенсене пур
сăра та!
Кашни эрнере мăшăрпа
иксӗмӗр «Суварăн» çӗнӗ но­
мерӗ килессе кӗтетпӗр. Мă­
шăрăм та хам пекех çак хаçата
юратаканни лекрӗ. Вăл та ăна
1997 çултанпах çуллен çы
рăнса илет. Мăшăрăм, 1
мӗш
ушкăн инваличӗ (хăрах куçӗ
курмасть) пулсан та, хаçата
пӗр сиктерми вуласа пырать.
Хаçатра хамăр пӗлекен,
паллакан çынсем çинчен çыр
нине вуласан, сăнӳкерчӗкӗсе
не курсан питӗ савăнатăп.
çке çак çут тӗнчере çавăн
пек пултаруллă çынсем.
Сире, редакцинче ӗçлекен
сене, пурсăра та çирӗп сыв­
лăх, тулли телей, малашне те
пире савăнтарса çак хаçата
кăларса тăма чун
чӗререн су
натпăр. Ӗçӗрсем ăнса пыччăр!
Клавдия ЕПИФАНОВА.
Элмет районӗ,
Чăваш Сиреньел.
Декабрӗн 9
мӗшӗнче Раç
çейре çулсерен Ге
рой кунне паллă тăваççӗ. Çак уява халалласа
культура ӗçченӗсемпе пӗрле П.В.Дементьев
музейӗнче, Çӗнӗ Упири тӗп шкулта 4
мӗш
класс вӗренекенӗсем хутшăннипе «Паттăр
сем – пирӗн ентешсем» паттăрлăх урокӗ
иртрӗ. Калаçура ачасем уявăн историйӗ
пе
пӗлтерӗшӗ, ентешсем мӗнле паттăрлăхшăн
парнене тивӗç пулни çинчен пӗлчӗç, çав
хушăрах «Совет Союзӗн маршалӗсем» пре
зентаципе те паллашрӗç.
Юрий АДЪЮТАНТОВ.
Çӗпрел районӗ.
Автор сăнӳкерчӗкӗ.
ПАТТĂРСЕМ – ПИРӖН
МĂШĂРПА ИКСӖМӖР ТЕ
КĂМĂЛЛАТПĂР
ВУЛАКАНСЕМ ÇЫРАÇÇӖ
Юлашки çулсенче Тутарстанра тӗн
аталанăвӗшӗн çав тери нумай ӗç пур
нăçланса пырать. Чиркӳсен шучӗ ӳсни
те, çынсем хăйсен тымарӗсем патне
таврăнни те, кăмăл
сипетлӗх çирӗп­
ленни те – пурте савăнтараççӗ. Кун
пек лару
тăрура сященнослужитель
сен сăмахӗн пӗлтерӗшӗ те çирӗплен
се пырать. Чăн
чăн тӗн çынни ырă сă
махпа пăлханнă чӗрене лăплантарать,
этеме йывăр чухне, хуйхă
суйхăра
тӗрев парать. Пиртен нумай пул
масть кăна ӗмӗрлӗхе уйрăлса кайнă
схиигумен Моисей атте (Александр
Кайтуров) те çавăн пек çынччӗ. Унпа
калаçнă хыççăн темле суранланнă
чӗре те сипленетчӗ.
Тӗрӗссипе каласан, пирӗн тăрăхра
православие чӗртекенни те вăлах
пулчӗ. Унăн ӗçне хăй вăхăтӗнче Мус­
кавпа Пӗтӗм Руç Патриархӗ II Алек
сий те тивӗçлипе хакласа чиркӳ на
градипе палăртнăччӗ.
Чăннипех ӗненекен çыншăн тӗрлӗ
халăхсем, конфессисем хушшинчи
туслăхпа килӗшӗве упраса хăварас
синчен хаклăраххи, пӗлтерӗшлӗрех
хи, тасараххи нимӗн те çук. Кăмăл
пет идеалӗсем пирӗншӗн этем сăнне
илнӗ Турăсем – Иисус Христоспа Му
хаммед пророк пулса тăраççӗ. Вӗсен
ячӗсем пирӗн тӗнчекурăмăн çутă пайӗ
пекех. Православи те, ислам та исто
рири пӗрлехи шăпа пайӗ. Çавăнпа
районти благочиннăйпа имам
мух
тасиб – Андрей аттепе Ирек хазрат
Салахиев обществăлла пӗлтерӗшлӗ
мероприятисенче пӗрле пулни, вӗсен
туслăхӗн тӗслӗхӗ савăнтарать.
Моисей аттепе çывăх калаçма май
пулнăшăн савăнатăп, пӗрре мар Анат
Çӗньял чиркӗвӗнче службăсенче пул
нă. Моисей атте пурнăçăн чи йывăр
тапхăрӗнче те çутă пуласлăха шанма
ыйтса калатчӗ. Çапла хушать пире
тӗн, тăван ӗненӳ. Вăл вара, наставник
шучӗпе, ӗмӗрлӗх пурнăçа шанаканăн,
хăйӗн ӗçӗсемшӗн явап тытма пултара
канăн çеç пулма пултарать.
Культурăпа истори йăли
йӗркисем
юратупа ырăлăхшăн тунă паттăрлăх
çинче тӗпленнӗ. Çавăнпа та пирӗн
православи мӗнпе пуян – çавсе
не пурне те унăн еткерне тавăрма
тăрăшмалла. Астăватăп
ха, Моисей ат
тене Лука архиепископ çинчен каласа
пани питӗ тӗлӗнтернӗччӗ. Унăн «Очер
ки гнойной хирургии» калавӗсем халӗ
те медицина литературинче чи лайăх
хисен шутӗнче. Лука ăçта пулсан та
çынсене тухтăр пек сипленӗ, пастырь
пек пулăшнă.
Хамăрăн йышлă калаçусенче эпир
унпа Вырăс Православи чиркӗвӗн
патшалăхлăха упраса хăварассинчи,
1812 çулти Тăван çӗршывăн вăрçин
чи, нимӗç фашисчӗсемпе вилӗмле
кӗрешнӗ чухнехи вырăнӗ пирки те
сӳтсе яваттăмăр. Тен, çавăнпа, вете
фронтовиксем, вăрçă ачисем çине
уйрăм тимлӗхпе пăхатчӗ. Анат Çӗньял
тан тухнă, вăрçа хутшăннă ентешсене
халалласа обелиск лартас пуçарăва та
Моисей атте хăй çине илнӗччӗ.
Литература аталанăвӗнчи ВПЧ
витӗмӗ пирки те сăмах ваклаттăмăр
унпа. Лирикăлла чунлăскер, Моисей
атте хăй те сăвăсем нумай çыратчӗ.
Хусанкай сăввисене нумай пӗлетчӗ,
пăхмасăр калатчӗ. 2018 çулта Иван
Яковлев çуралнăранпа 170 çул çит
нине паллă тума ӗмӗтленсе тăратчӗ.
Сиктӗрмери Николай Чудотворецăн
чиркӗвӗ 150 çул, вăтам шкул 140 çул
тултарнине чаплăн ирттерме шутласа
тăратчӗ.
Çак паллă мероприятисем пурте
чăваш халăхӗн мăнаçлă ывăлӗн Иван
Яковлевич Яковлевăн ячӗпе çыхăннă.
Пирӗншӗн вăл вӗрентекен те, апостол
та, пророк та. Яковлев Библие, 27 кӗне
керен тăракан «Новый завета», «Вет
хий заветăн» 13 кӗнекине чăвашла
куçарнă. Унсăр пуçне кӗлӗ вуламалли
кӗнекесене те. Библие Яковлев ӗмӗр
лӗхпе çыхăнтарнă. «Хăй чӗлхипе Биб­
лие вулакан çӗр пичӗ çинчен çухал
мӗ», – тенӗ вăл хăйӗн вӗренекенӗсене.
Моисей атте тăрăшнипех, 2008 çулта
И.Яковлев 160 çул тултарнине халал
ласа чаплă кӗлӗсем йӗркеленӗччӗ.
Мӗн тесшӗн
ха эп çакăнпа? Чир
кӗве патшалăх ӗçӗсенчен уйăрни ăна
обществăран кăларса ывăтнине пӗл
термест. Ӗненекенсем те Раççей граж
данӗсемех. Нумай нациллӗ, нумай
конфессиллӗ Тутарстанра тӗн нумай
çыншăн пурнăç ориентирӗ пулса тăни
пачăшкăра шанчăк çурататчӗ.
Моисей атте тӗн ӗненӗвӗ этем чунне
çутатса шанчăк кӳрессине çирӗп шанат
чӗ. Пӗтӗм вăя пухса пӗрлешсен кăна пра
вослави культурин ӗмӗрхи хаклăхӗсене
упраса тӗн задачисене пурнăçлама пу
лать. Ун сăмахӗсемпе каласан, тӗн вăл
– этем чӗрипе, шухăшӗсемпе хуçалана
кан çирӗп ӗненӳ.
Хуть те мӗнле ырă ӗç хыçӗнче те
чăн пуçаруçă, хастарçă тăрать.
Раççей çыннисем хăçан та çветтуй
тӗн çыннисен ӗçне хаклама пӗлнӗ,
ăна вӗсем тӗрев панă. Схиигумен Мо
исей атте те çавăн пек пастырьччӗ.
Ӗмӗрлӗх астăвăм ăна.
Олег МУРЗИН.
Элкел районӗ, Сиктӗрме.
Автор сăнӳкерчӗкӗ.
Чӗлхесем çинчен
Нумаях пулмасть Чăваш халăх сайтӗн
че паллă чăваш блогерӗн Agabazarăн
Тутарстан чăвашӗсене Чӗнсе каланине
вырнаçтарнăччӗ. Чӗлхесене вӗренни
çинчен. Автор шкулта тăван чăваш тата
Тутарстанри патшалăх чӗлхисене (вы
рăспа ют çӗршыв челхисемсӗр пуçне)
вӗренме сӗнет. Эпӗ Agabazarпа килӗ
шетӗп. Кирлӗ тӗрлӗ чӗлхесене вӗрен
мелле. Манăн аттепе анне тутарла та
аван калаçнă.
«Сувар» хаçата
Хамăн тăван Чистай
Аксу тăрăхне
ырăпа аса илтӗм. Пӗлтӗр тăван тăрăха
Çимӗке кайса килтӗм. Тăвансемпе, ен
тешсемпе тӗл пултăм. Çӗнӗ Шупашкарти
юлташпа Виктор Артемьев художникпа
унăн тăван ялне – Аксу районӗнчи Фё
доровский посёлокне хăнана кайса кил
тӗмӗр. Юлташ унта хăйӗн картинисен
экспресс
куравне кăтартрӗ. Ял уявне те
хутшăнтăмăр.
Майпа усă курса эпӗ те ентешсен
умӗнче сăмах каларăм. «Сувар» хаçат
çырăнса илме сӗнтӗм. «Эпир «Сувара»
хаваспах çырăнса илетпӗр!» – терӗ пӗр
кинемей. Ку мана савăнтарчӗ.
Чăрмавсем
Кӳршӗллӗ районти ялта пӗр вӗренте
кен хӗрарăм çапла пӗлтерчӗ:
– Эпӗ пенсие тухсан шкулта çур став
кăпа ӗçлеме юлтăм. Çӳлтен хушнипе
шкул директорӗ республикăпа район
хаçачӗсене çырăнса илме хистерӗ. «Су
Шупашкар хулинче эпӗ те «Сувар»
хаçата çырăнса илеттӗмччӗ. Анчах
пирӗн подъездри почта ещӗкӗсене
çӗмӗрнӗ. Почтăна килсе илме çырăнса
илеттӗмччӗ. Анчах хӗлле унта тăвайкки
пăрланнă çулпа çӳреме хăрушă – питӗ
шуçлак. Халӗ инçе мар вырнаçнă хаçат
сутакан киоскра ман валли «Суварăн»
кашни номерне хăвараççӗ.
Кăсăклă çырнисем
«Сувар» – питӗ кирлӗ, кăсăклă хаçат.
Ăна кăмăлпа вуласа тухатăп. Мӗн
ле тăван çӗрте йăхташсем, ентешсем
пурăнаççӗ? Политика, наци культурин
лăру
тăрăвӗ мӗнле? Мӗнле хыпарсем?
пӗр чух литература произведе
нийӗсене те кӗскен пăхса илетӗп.
Николай Зиминăн «Пыл
пике» поэми
питӗ килӗшрӗ. Мӗнле хитре, тата пур
нăçăн чăнлăхне пӗлсе çырнă! Хальхи
саманана тӗрӗс çырса кăтартать! Автор
çинчен тӗплӗнрех пӗлес килет. Унпа
паллашсан аван пулӗччӗ.
Валентина Тараватăн калавӗсем те
кăсăк, вӗсене те хаваспах вулатăп.
Тимӗр АКТАШ,
журналист, публицист, историк.
ÇӖНӖ ÇУЛ УМӖНХИ ШУХĂШСЕМ
МОИСЕЙ АТТЕНЕ АСĂНСА
МАЛТАНХИ НОМЕРТЕНЕХ
Хама «Суварăн» çывăх тусӗ тесе шутлатăп,
мӗншӗн тесен унпа чи малтанхи номерӗн
чен пуçласах туслашрăм. Паян кунчченех
ялан çырăнса илсе кашни номере пӗр сик
терми вуласа пыратăп. Çитес çул «Суварăн»
юбилейӗпе пӗрле манăн та юбилей пулать
– 85 çул тултаратăп. Тивӗçлӗ канăва тухни
25 çул çитет.
Çавăн пекех район хаçатне те, респуб­
ликăра тухса тăракан журналсене те ву
латăп. Çапах та «Сувар» – чи юратнă кă
рăм.
Василий СПИРИДОНОВ.
Çӗпрел районӗ, Кивӗ Упи.
ЮРАТСА
ВУЛАТПĂР
Эпир Пăва хулинче 1963 çултанпа пу­
рăнатпăр. Эпӗ хам строитель. Малтан Теччӗ
райӗçтăвкомӗнче строительство уйрăмӗн
че тăрăшрăм, унтан Апасра ӗçлерӗм. Ка
ярах Пăвана куçарчӗç. Пăвара тӗп инже
нерта, стройматериалсен комбинатӗнче
директорта вăй хутăм. Халь тивӗçлӗ канура.
Эпир карчăкпа иксӗмӗр те Теччӗ районӗн
чи Çармăс ялӗнче çуралса ӳснӗ. «Сувар»
хаçата нумайранпа çырăнса илетпӗр, юрат
са вулатпăр.
Александр КУЗНЕЦОВ.
ÇУЛЛЕН
ÇЫРĂНАТĂП
Ырă кун пултăр, хисеплӗ «Сувар» ӗçче­
нӗсем!
Эпӗ Элмет районӗнчи Клемтел ялӗнче çу
ралса ӳснӗ. Шкул пӗтернӗ хыççăн комсомол
путевкипе Анат Кама хулине çӗклеме тухса
кайрăм. Паянхи кун эпӗ пенсионерка, хамăн
тăван ялăмра пурăнатăп. «Сувара» çуллен
çырăнса илсе вулатăп, эпӗ сирӗн яланхи çы
рăнакан.
Октябрина НИКОЛАЕВА.
Элмет районӗ, Клемтел.
ÇЫВХАРАКАН
Хисеплӗ суварçăсем!
Сире пурсăра та хаçатăмăрăн 25 çулхи
юбилейӗ çывхарса килнӗ ятпа чун
саламлатпăр! Сирӗн куллен туса пыракан
пархатарлă, хисеплӗ ӗçӗрсемшӗн тӗнчери
пур ыррине, хисеплине кăна сунатпăр. Ма
лашне те чăвашлăха, тăван халăхăн куль
турине аталантарас ӗçре сире пур çӗрте те
Турă çул уçса пытăр! Сывлăхăрсем çирӗп
пулччăр!
Хусанти Мирный поселокӗнче пурăнакан
чăвашсем – Елизавета Серафимовна, Петр
Иванович, Валентина Ивановна, Владимир
Иванович, Александр Иванович.
ВУЛАКАНСЕМ ÇЫРАÇÇӖ
Тăван чӗлхе ача пурнăçне çуралсанах
пырса кӗрет, амăшӗн калаçăвӗ, сăпка
юрри, ача сачӗ, шкул, вуласа тухнă кӗ
некесем урлă аталанса пырать. Тăван
литература ку енӗпе уйрăмах пысăк
пӗлтерӗшлӗ. Литература чăваш культу
рине, чӗлхине аталантарма пулăшать.
Литература урлă халăх ăнланулăхӗ,
тăван чӗлхене юратас туйăм, патрио
тизм ӳсет. Ку енӗпе вырăнсенче, шкул
сенче, обществăлла организацисенче
ӗçлени уйрăмах кирлӗ.
Шăпах çакна тӗпе хурса вăй хураççӗ
Нурлатри Чăвашсен наципе культура
центрӗнче, шкулсенче, «Туслăх» район
хаçатӗнче. Хаçатăн чăвашла дуб
ляжӗ
çумӗнче нумай çул ӗнтӗ «Асамат кӗ
перӗ»
литература пӗрлешӗвӗ ӗçлет. Пӗрлешӳ
пайташӗсем тăтăшах пӗрле пухăнса ка
нашлаççӗ, пӗр
пӗрин пултарулăхӗпе
паллаштараççӗ, тăрăшулăха, ăсталă
ха ӳстерсе пыраççӗ. Пӗрлешӳ йӗрке
ленсен çулталăкран «Асамат кӗперӗ»
хăйӗн пайташӗсен пултарулăх отчетне
– «Асамат кӗперӗ» коллективлă сбор
ник кăларчӗ. Унтанпа 10 çул иртрӗ ӗнтӗ.
Чылай улшăнусем пулса иртрӗç çав
вăхăтра. Пӗрлешӗве çӗнӗ пайташсем
хутшăнса пычӗç, çав шутра çамрăксем
пе шкул ачисем те. Вӗсенче малашлăх
пулнине лайăх ăнланаççӗ кунта.
Кăçал пӗрлешӳ тепӗр пысăк çитӗнӳ
турӗ. Шупашкарта «Асамат кӗперӗн»
иккӗмӗш кăларăмӗ пичетленсе тухрӗ.
Сборнике хатӗрлекенсем: пӗрлешӳ
ертӳçи Маргарита Литта тата Галина
Тро
фимова. Кӗнекене мӗнпурӗ 18 автор
хайлавӗсем кӗнӗ, çав шутра аслă ӳсӗмри
авторсен – пурнăçран уйрăлса кайнă
Хӗветӗр Савгачевпа Елизавета Илюш
кинан хайлавӗсем те. Савгачевăн 5
сăвви тата кулăшла калавӗ, Илюшкинан
«Кӗмӗл çăлкуçăн сиплӗ шывӗ» калавӗ
пичетленнӗ. Çавăн пекех кăларăмра
Нурлат тăрăхӗнче çуралса ӳснӗ чăваш
çыравçисен, ветерансен – Михаил Заха
ровăн (1925
1981), Михаил Абакшинăн
1943), Николай Васильевăн
2009), Василий Орловăн (1918
2005), Федор Сенькинăн (1926
сăввисемпе калавӗсем пур.
Кӗнеке Андриян Григорьев пултару­
хӗпе пуçланать, кунта тухтăр
поэтăн
çӗнӗ, мал шухăшлă сăввисем кӗнӗ:
«Ыратать, çунать чӗреçӗм –
Пăшăрхантарать пуласлăх;
Сӳннӗçем сӳнет чӗлхеçӗм,
Чакнăçем чакать чăвашлăх.
Вăрансам, ентеш­йăхташăм,
Юрамасть халь çывăрмашкăн;
Çăлăнас тесе чăвашăн
Халӗ вăхăт çапăçмашкăн…»
– тет хастар сăвăç.
Валентин Бурайкин сăввисенче чă­
лăх, тăванлăх яр
уççăн сисӗнет:
«…Килӗр, килӗр тăвансем – туссем…
Чун­чӗрешӗн хаклă çыннăмсем.
Хăть хăш вăхăтра та –
кăнтăрла, çӗрле…
Пулăпăр телейлӗ, пурăнсан пӗрле!»
Нина Итрина сăввинче – кӗр илемӗ
«… Паланпа пилеш анчах
Садсене илем кӳреççӗ.
Пӗр­пӗринпе ăмăртсах
Хӗрлӗ çырлине сӗнеççӗ…»
Геннадий Ендиряков сăввисенче çӗр
шыва фашизм пусмăрӗнчен сыхласа
хăварнă ветерансене чыслать, мире
кул
лен сыхлама кирлине аса илтерет:
«…Мӗн ӗлӗкрен çӗре сыхланă
Çич ют, тăшман тапăнасран,
Çак йăлана хальччен упранă –
Нихçан ан тухтăр вăл асран»,
– тет вăл.
Ирина Сафандеева, Екатерина Хво
ростьева, Маргарита Литта сăввисем,
Валентин Ефремов, Иван Актай прози
те кулленхи проблемăсене çутатаççӗ,
чăвашлăха упрама чӗнеççӗ.
«Çамрăк хунав» сыпăкра шкул ачисен
пултарулăхне çутатнă. 15 çамрăк та
лант сăвви
калавӗсене пичетленӗ кунта.
Якуркелӗнчи Кристина Мандрейкинан
«Юратнă анне», Вăтам Хăмăшлăри Кла
ра Герасимован «Манăн тăван чӗлхе
– чăваш чӗлхи», Михаил Матвеевăн
«Тăван чӗлхе», Якаелӗнчи Никита Рома
новăн «Тăван ен», Диана Шкаликован
«Ватă çын – ăслă çын», Татьяна Пайду
ганован «Тăван чӗлхем – чăваш чӗлхи»
тӗрленчӗкӗсенче тарăн шухăш, мӗн кур
нине хут çине куçарма пӗлни, ытарлă
шухăшлав палăрать.
Сыпăкри сăвăсенче те мухтамалли
чылай. Паллах, хальлӗхе хăш
пӗрисенче
тӗвек кăлтăксем тӗл пулаççӗ
ха, ан
чах та çамрăк поэтсенчен хăшӗсем сăвă
техникине çирӗп алла илнӗ:
«Илюш вылять футболла,
Мечӗк хыççăн малалла
Ыткăнать Аршавинла…»
– тет Вăтам
мăшлă ялӗнчи Дарья Бочкарева
футболист» сăввинче.
«Хӗвел хӗртсе çутатать,
Хӗртет яла ăшшипе.
Автан ирех авăтать,
Шарт сиктерет сассипе…»
– сăнласа
парать Якуркел ялне «Тăван ял» сăввин
че Екатерина Осипова.
Сыпăкра çавăн пекех Вăтам Хăмăшлă
ялӗнчи Алена Винокурова, Елена Ки
риллова, Виктор Николаев, Юлия Лысо
ва, Наталия Петрова, Василий Михеев,
Якуркелӗнчи Ольга Пичушкина сăвви
сене вырнаçтарнă.
Çӗнӗ кӗнеке нурлатсемшӗн çеç мар,
мӗнпур чăваш тӗнчишӗн пысăк пӗл
терӗшлӗ. Вăл чăваш литературине юра
такан çамрăксене çеç мар, çитӗннисене
те кăсăклантарма тивӗç. Воспитательсе
не, учительсене класс тулашӗнчи заняти
сенче усă курма та çӗнӗ кӗнеке шеп пулӗ.
Евгений ТУРХАН.
кӗнеке çӳлӗкӗ
ТАЛАНТСЕН ЛАÇÇИ
Владислав НИКОЛАЕВ
ВĂРĂМ УРАСЕМ
Пит илемлӗ,
Илӗртӳллӗ
Вăрăм Урасем.
Вӗсене пит юратаççӗ
Пысăк Хырăмсем.
Ӗçлемесӗр пурăнаççӗ,
Нушине пачах курмаççӗ
Вăрăм Урасем.
Вӗсене тăрантараççӗ,
Турцире те кантараççӗ
Пысăк Хырăмсем.
Вăхăт иртрӗ,
Лăстăр кайрӗç
Вăрăм Урасем.
Ыттине халь юратаççӗ
Пысăк Хырăмсем.
Çамрăклăх хăналăх пулчӗ
Вăрăм Урасен.
Нимсӗр
мӗнсӗр тăрса юлчӗç
Вăрăм Урасем.
Асăнмалăх, чăн та, юлчӗç
(Пысăк Хырăмăн парни ку пулчӗ)
Çӳл кӗлеллӗ атăсем...
Эх, хӗрсем, кама шанатăр –
Ӗмӗр çамрăк пулаймастăр,
Пысăк хырăм тупаймастăр.
ЧĂВАШ ТĂМАНИПЕ
ВЫРĂС ТĂМАНИ
Чăвашсен тăмани – тăманах:
Вырăссен тăмани – ăслăрах.
Чăвашсен Тăмани пӗр кунне
Ун чухнеччӗ шăпах кӗркунне):
Асăрхать вăрманта вырăса:
к каяççӗ вӗсем калаçса.
– Вӗрентеç чӗппӗме чăвашла.
Халь каятăп
ха акă шкула,
Ал пуссах пӗлтерес шухăша:
Кирлӗ мар ку чӗлхе чăваша! –
Чăвашсен Тăмани хирӗлет,
Вырăсне те пымашкăн чӗнет.
– Эп шутлатăп пачах урăхла,
Чӗппӗмсем вӗренеç чăвашла,
Ку чӗлхе вӗсене килӗшет,
Ик чӗлхе уссине çеç кӳрет, –
Тавăрать вырăссен Тăмани.
Чăвашне килӗшмест калани:
– Эс аташнă
и, вырăс кума?
Сан чӗпне ку чӗлхе мӗн тума?
Çитӗнсен ак каяççӗ кунтан –
Чăвашла пӗлнипе мӗн тăван?
– Ма тӳрех каймалла
Килӗшет пире питӗ вăрман.
Пурăнатпăр пулсассăн кунтах,
Чăвашла та пӗлесчӗ кăштах.
Эп пӗлетӗп чăваш пуçлăхне,
Кам пит хирӗç тăван чӗлхене.
Чи малтан хӳтӗлес вырăнне
Тăрăшсах пăтратать çынсене.
Эх, чӗнмесӗр тăрас пӗреххут...
Арча шкулта ӗçленӗ,
Ачасене ăса вӗрентнӗ.
Арчан – пуян тупра,
Вăл иртнине тытать асра.
Вӗрентмелли те ун нумай –
Ачасене те килӗшет –
Кашни çăвар карса итлет.
... Анчах та ырантан
Арча тек ӗçлемест шкулта.
Ăна «хăй ирӗкпе» «яраççӗ»...
мӗн сăлтавлаççӗ.
Сăлтав тени вара урăххинче,
Арча авалхине астунинче,
Вăл иртнине аван пӗлет,
Çакна ачасене те вӗрентет.
Аслисене чылай ӗçре халь хăвалаççӗ,
«Çамрăксене çул памалла!» –
тесе калаççӗ.
Анчах сăлтавӗ
çке каллех урăххинче,
Вӗсем хăйсен шухăшӗпе пурăннинче,
Çӳлтен вӗрентнипе çеç пурăнасшăн мар,
Ухмах ертӳçӗсем хушнисене
итлесшӗн мар.
ПӖВЕРНЕ ЛАРТНĂ ЛАША
Лашан сăмси пит сисӗмлӗ иккен,
Пӗр ирхине вăл лаç енчен
Туйса илет тем шăршине,
Тӳрех чухлать
ха ку мӗнне –
мӗн аншарли хăй техӗмне.
Ут
урхамах çăтать сӗлекине...
Кӗсри курман чухне
Утать вăл лаç енне,
Ӗçет, ӗçет, ӗçет аншарлине...
Кӳпет те çывăрать каçчен,
Вуçех манать вăл ӗç çинчен.
Пӗр ирхине ку ăйăр тăраймарӗ,
Аякӗ пит ыратнине вăл туйрӗ,
Тăрать кăна – чикет сулахайран,
Утма хăтланчӗ – чышрӗ сылтăмран...
Халь ку Лаша пӗр сӗлӗ шывӗ çеç ӗçет,
Çапла майпа вăл пӗверне сиплет.
Эх, тăвансем, юлташăмсем,
ши çавне –
Аншарлине, шур эрехне,
Ытти тем хаярне?
Ӗçетпӗр çав, лаша пекех лӗрккетпӗр,
Кайран сӗлӗпеле пӗверсене сиплетпӗр.
МЕДАЛЬЛӖ СЫСНА
Кӗтмен
туман çӗртен медаль тупать,
Медалӗ янкăр çутă ялтăрать,
симӗссӗн çунать...
Ытти чӗрчун тавраш асăрхиччен
Çакса ярать ăна мăн хăлхинчен.
– Ку мӗн амакӗ сан, Сысна? –
Медаль пит тӗлӗнтерчӗ Такана.
Пӗлсен татах вăл кăсăкланчӗ,
– Ăна сана кам, мӗншӗн пачӗ?
– Сысна пулнишӗн... Çӳлтисем...
– Сысна пулнишӗнех
и? Ан тӗлӗнтерсем!
тӗрӗшре нумай сысна,
Апла пулсан ма пайăррăн сана?
– Мӗнле калас... Çӳлтисене курăнарах...
Тен, эпӗ... сыснаран та сыснарах...
Сысна пекех хăш
пӗрисем
Çут «теттене» пит юратаççӗ,
симӗсне туймаç вӗсем –
Миталь çине миталь çакаççӗ.
Пӗрин, ав, кăкăрӗ çинче
Пӗр пушă вырăн та юлман тееççӗ...
Вăл çаврăннă пулать... çурăмӗпе –
Унта вара çӗр орден та вырнаçӗ.
СУВАР
Ноябрӗн 18
мӗшӗнче Алексеевски
районӗнчи Чăваш Майнинче иртнӗ
Тутарстанри чăваш çыравçисен съезд
не эп те хутшăнтăм кăçал. Унта тӗр
лӗ ыйтусене сӳтсе яврӗç. Дискусси те
хӗрӳ иртрӗ. Анчах та хама мӗн килӗш
менни пирки каласшăн эп. Паллах,
чи малтан, Шупашкартан Чăваш Ен
представителӗсем килмен. Вӗсем пат
не нумай ыйту пурччӗ. Ыйтаймарăм.
Сăмахран, чăвашла кӗнекесем тупма
пулманни пирки. Тутарстанпа Чăваш
Республикинче пурăнакан чăвашсем
пӗринпе малашне епле çыхăну
тытмалли пирки сӳтсе явнă пулсан та
аван пулатчӗ. «Эпир, Чăваш Респуб­
ликинче пурăнман чăвашсем, чăваш
халăхӗ шутне кӗретпӗр
и?» – тесе ый
тасшăнччӗ.
Хамăр республикăри министер
ствăсенчен те никам та çукчӗ. ТР ЧНКА
представителӗсене те курмарăмăр.
Вӗсен çак съездра пуринчен малтан
пулмаллаччӗ. Чăвашлăх вӗт юрласа
ланинче кăна тăмасть.
Çак съезда Тутарстанри чăваш çы
равçисем пухăнчӗç. Эпир чаплă çын
сен ретне сӗкӗнсе кӗместпӗр. Кирлӗ
и,
и, пӗрлешӳ пур
и, çук
и – çы
равçăсемшӗн çак ыйтусем иккӗмӗш
вырăнта. Вӗсем пурпӗрех çырнă, паян
та çыраççӗ, ыран та çырӗç. ЧНКА пред
ставителӗсем килменни çыравçăсене
сумламан пек туйăнчӗ. Юрӗ тейӗпӗр,
пире, çамрăкраххисене, сумламасан
та пырӗ. Пирӗн хушăра 90 çулти паллă
сăвăç, Тăван çӗршывăн Аслă вăрçин ве
теранӗ Михаил Константинов пурччӗ.
Пирӗн Тутарстанри чăвашсен ертӳçи
сем ăна юбилейпе саламласан илем
лӗрех те, кăмăллăрах та пулатчӗ.
Тата çакна калас килет. Пире, çы
равçăсемпе таврапӗлӳçӗсене, иртнӗ
съездра та, хальхинче те сирӗн кӗ
некӗрсем тусанпа витӗнсе выртаççӗ
тесе айăплаççӗ. Çыравçăсем чун турт
нипе çыраççӗ – авалхи çинчен, халь
хи пирки. Кам сăвăласа çырать, кам
архив докуменчӗсем тăрăх. Теприсем
кăшт хитрелетсе илемлӗ литература
хайлавӗсем çыраççӗ. Çыракан хăйӗн
кӗнекине вулакан пулӗ
и тесе ӗмӗтле
и? Çук, унăн пӗр ӗмӗт: çырса пӗтер
се пичетлесе кăларасчӗ, ӗçе вӗçлесчӗ.
Пӗр кӗнеке кăларайсан та хăйӗн ӗçӗ
сая кайманшăн савăнать. Вулакансем
те пулсан вара тата аванрах. Архивсе
не ярса парсан, унта упрама килӗшсен
çыравçăн пурнăçри ӗмӗчӗ тулчӗ тесен
те йăнăш мар.
Кам миçе экземпляр пичетлесе кăла
рать? Камăн мӗн чухлӗ укçи пур, çавăн
чухлӗ пичетлет. Нумай экземплярпа
тухни кӗнеке çав тери лайăх пулнине
пӗлтермест
ха. Тусан пирки вара... Ак,
тӗслӗхрен, пылак эрех складӗнчи кӗлен
чесем çинче мӗн чухлӗ тусан, эрешмен
карти нумайрах, эреххи çавăн чухлӗ па
харах, хакӗ хаклăрах. Кӗнеке те çапла:
тусан айӗнче выртнин хакӗ хаклăрах.
Вута пăрахса çунтарман
çке, упраççӗ.
Упраççӗ пулсан вулаканӗ те пулать. Ар
хивсенче тусанлансан тата аванрах. Çӗр
çул иртсен те вулакан пулӗ...
Чăваш Майнинчи съезда питӗ лайăх
йӗркеленӗшӗн йӗркелӳçӗсене тав тăвас
килет. Сăмах калакансен шухăшӗсе
не илтрӗмӗр, хамăр шухăшсене ка
ларăмăр. Нумай ыйтăва сӳтсе яврăмăр.
Çакă питӗ паха ӗç пулчӗ. Чăваш Майни
ял хутлăхӗн пуçлăхне, пире шкул сто
ловăйӗнче яшка
çăкăрпа хăналанă ӗç
ченсене те пысăк тав. Чăваш Майни –
питӗ тараватлă ял.
Евгений ИЛЮХИН.
Çарăмсан районӗ,
Кивӗ Шешкел.
съезд хыççăн
Хӗллехи шартлама сивӗ каç. Урамра
вăйлă çил вӗрет, тăман тустарать. Сӗм
тӗттӗм. Хăрушă. Куçран йӗппе чыш
сан та нимӗн курăнмасть. Тарăн çырма
тӗпӗнче ӳсекен йăмрасен хушшинче
чарăнмасăр кашкăрсем улаççӗ. Вӗсем
те шăннă, вăхăт
вăхăт çырма патӗнче
пӗччен ларакан мунча патнех пырса
тухаççӗ. Мунчара ларакансем кашкăр
сем уланине лайăх илтеççӗ. Вăйлă çилпе
хуçăлнă йывăç турачӗсем мунча пурине
çапăнса пушшех хăрушă сасă кăлараççӗ.
Шалта ларакан çынсене çак самантра
хурахсем тапăннă пекех туйăнать.
Мунча алăкне шалтан кукăр туяпа тӗре
лесе хунă вӗсем. Хăраса ӳкнӗ икӗ ватă
карчăк вӗçӗмсӗр сăхсăхаççӗ. Турăран
хăйсене усал
тӗселтен хăтарма ыйтаççӗ.
Кичем те хăрушă çакăн пек каçсен
че. Пушхирте пӗччен пулма пушшех те
хăрушăрах! Турă ан хуштăр çул çӳреке
не аташса кайма. Шăнса вилсен шăмму
сене те тупаймӗç.
Тӗттӗм мунчара та паян питӗ хăрушă.
Ыраш улăмӗ сарнă урайне çамрăк
хӗрарăм тăсăлса выртнă. Унăн ача çурат
ма вăхăт çитнӗ иккен. Унăн икӗ енне икӗ
ватă ларнă. Вӗсем ача пуçӗ курăнасса
кӗтеççӗ, темӗн пăшăлтатаççӗ, минутсе
рен тенӗ пек çуратакан хӗрарăмпа хăй
сем çине хӗрес хураççӗ. Çăмăллăн çу
раттăр теççӗ ӗнтӗ кинемейсем. Турăран
пулăшу кӗтеççӗ. Çуратаканӗ – Сухвин
Анук ятлă хӗрӗ. Анук – Сухви аппан
юратнă хӗрӗ. Çамрăк
ха вăл, вунçиччӗ те
тултарман. Вăл пӗрремӗш хут çуратать.
Тен, çавăнпа, ача сӗре йывăр килет. Вас­
камасть ача çут тӗнчене курма! Çамрăк
хӗрарăмăн çан
çурăмӗ чăтма çук ыра
тать. Хура мунчара вăл йывăррăн ахлат
ни тата йынăшни янраса тăрать. Çамрăк
хӗрарăмăн калаçма та вăйӗ юлман. Анук
пит йывăррăн сывлать, вăйсăрланнă ал
липе хăй тавра темӗскер шырать.
– Ах, аннеçӗм! Эп часах вилсе те
кайăп, – пăшăлтатаççӗ Анукăн вӗрипе
пиçнӗ, çыртса амантнипе шыçса кайнă
тутисем. Вӗсенчен хӗрлӗ юн сăрхăнать.
– Темӗн ан калаç, юратнă хӗрӗм. Вил
местӗн. Çуратакан хӗрарăмсем пурте
çапла нушаланаççӗ, пурне те хăрушă
вилӗм çитнӗ пек туйăнать. Кайран вара
ачине кăкăр çумне тытсан кулкаласа
кăна çӳреççӗ. Акă эсӗ те чиперех çуратăн
та ыратнине манса кайăн, – тăрăшать
лăплантарма хӗрне хăраса ӳкнӗ амăшӗ.
– Çук, анне. Мана чӗре улталамасть.
Туятăп часах сиртен уйрăлса каясса. Эпӗ
вилсен ачана упраса хăварма тăрăш, ют
çын çемйине ан парăр. Арçын ача пул
сан Мишук ятлă, хӗрача пулсан Çинук
ятлă хурăр. Ашшӗ пирки пӗлтерӗр. Ху
шаматне те ашшӗнне, Яккунне, çырăр, –
хушать амăшне ытлашшипех йывăрлан
са çитнӗ хӗрӗ вăйне пухса.
Чӗркуççи çине хутланса ларнă ялти
юмăç Укахви нимӗн тума аптăрать. Вăл
Анукăн типсе кайнă тутине сивӗ шывпа
йӗпетнӗ тутăрпа сӗркелет, çамки çинчи
вӗри те шултра тар пӗрчисене шăлса
типӗтет. Хăй хатӗрленӗ имçамсене те ӗç
терсе пăхать. Анчах темшӗн
çке нимӗн
усси те курăнмасть.
Укахви хăйӗн вăрăм ӗмӗрӗнче нумай
хӗрарăма ача çураттарнă. Ӗлӗкренпех
тӗттӗм чăваш ялӗсенче тухтăрсем пул
ман, пульницасем те пысăк хуласем
пе районсенче кăна пулнă. Унта чăваш
хӗрарăмӗсем çӳремен те. Килтех, хура
мунча урайӗнчех çуратнă.
Ача çураттарассипе Укахвин пӗлӗвӗ
сахал мар. Анчах паян вăл та аптăраса
ӳкрӗ. Аллă çул хушшинче те çав тара
нах йывăр çуратакана курман вăл. Ватă
юмăç чухлать, Анука васкасах пульница
на илсе каймалла. Унта ăста тухтăрсем
пурах: Анука та, ачине те çăлса хăварнă
пулӗччӗç. Анчах пульница аякра, вăтăр
çухрăмран та инçерех. Вăхăчӗ те юл
ман ӗнтӗ. Çитменнине ялта лаши те çук.
Лаша тупас тесен пилӗк çухрăмра выр­
наçнă колхоз витине çитмелле, унтан
колхоз пуçлăхӗнчен, ялан ӳсӗр çӳрекен
Петруçран ирӗк илмелле. Вăл ирӗк па
масăр конюх сана лаша та парас çук.
Хăраççӗ хуçаран! Çанталăкӗ те паян
урсах кайнă. Анука ниепле те пульни
цана чӗррӗн илсе çитереес çук. Çавăнпа
мӗнпур шанчăк Çӳлти Турăра.
Укахви темӗн пăшăлтатса Турăран
пулăшу ыйтать, ăна темӗн пек шанать.
Турра шӗкӗр, часах мунчара ача сасси
янраса кайрӗ. Савăннă карчăксем кул
сах ячӗç. Ахăртнех, Сухвипе Укахви ыйт
нисем Çӳлти Турă патне çитрӗç пулас.
Вӗсем пикенсех ачана юнран тасатма,
кăвапине майлаштарма пуçларӗç. Ан
чах темӗншӗн Анукăн сасси илтӗнмерӗ.
Нумай та вăхăт иртмерӗ, халтан кай
нă çамрăк хӗрарăм йывăррăн сывласа
илчӗ те ӗмӗрлӗхех лăпланчӗ. Телейсӗр
хӗрарăм тин çуралнă ачине кăкăр çумне
вырттарса ачашласа та кураймарӗ.
Мӗн пулнине ăнланса илнӗ Сухви хӗрӗ
çумне лаплатса ӳкрӗ, хурлăхлăн йӗрсе
ячӗ. Укахви те кăвакарса, юман юпа пек
хытса кайнă, сăмах та калаймасть. Ачана
кăкăрӗ çумне пăчăртанă та тутипе темӗн
мӗкӗлтеттерет. Сивӗне пуçланă мунча
ача макăрнă сасăпа тулчӗ. Амăшӗ кăкăр
парасса кӗтет ӗнтӗ.
Телейӗ пулмарӗ тин çуралнă ачан. Вăл
амăшӗн сӗтне тутанса та кураймарӗ,
мăйӗнчен ыталаса кăкăр çумне çып­
çăнаймарӗ. Амăшӗн кăкăр сӗчӗ вырăн
не качака сӗчӗ тата кукамăшӗ чăмласа
панă хура çăкăр пулчӗç...
Каярахпа нумай çул хушши курăкпа
мăян, крахмал пашалăвӗ çисе ӳсрӗ Анук
ачи Мишук. Пайтах хӗн курчӗ вăл хăй
Тӗнчери хăрушă вăрçă та лăплан
чӗ. Ялти нумай килте вăрçăран тав
рăннă салтаксене кӗтсе илчӗç, туйсем
турӗç, савăнчӗç. Сухви çуртӗнче пысăк
савăнăçах пулмарӗ çав. Мӗн тăвăн, шăпи
çапла тухнă пулӗ.
амăшӗсӗр тăрса юлнă Мишука
кукашшӗпе кукамăшӗ пăхса ӳстерчӗç.
Тăлăха хăйсен ачисенчен те маларах
хунă вӗсем. Анчах кукашшӗ те ир вилчӗ.
Граждан вăрçин нуши витӗр тухса аман
са таврăннă арçын тепӗр вăрçа чăтай
марӗ. 1943 çулта выçлăха пула çӗре
кӗчӗ. Мишук кукамăшне мӗн пӗчӗкрен
анне тесе чӗнет. Кукамăшӗн кӗçӗн ачи
сем те унпа пӗр тан теме пулать, ик
виç çул кăна аслă. Мишук хăйӗн тăван
амăшӗ çамрăклах вилнине те пӗлет. Ял
хушшинче ун пек япалана пытараймăн.
Мишука саккунлă çуралнă ача теме те
йывăр. Ăна амăшӗ упăшкасăр çуратнă
ха. Тӗрӗссипе, Анукăн упăшки пул
ха. Анчах туй тума, ял Советӗнче çы
рăнма ӗлкӗреймен. Кунта мӗнпур айă
вăрçăра! Туй пуласси ик кун юлсан Як
кăва финн вăрçине илсе каяççӗ. Трак
торист пулнă май, ăна фронта çитсенех
танк шанса панă. Якку хăюллă çапăçнă.
Пӗр хаяр çапăçура йывăр аманнă. Якку
танк ăшӗнчен тухаймасăрах çунса вил
нӗ. Патшалăх Мишука вăрçăра вилнӗ
ашшӗшӗн пенси памарӗ. Саккунлă çу
ралнă ача тесе йышăнмарӗ.
(Вӗçӗ пулать.)
Анатолий УФАРКИН.
Ульяновск облаçӗ.
Владислав НИКОЛАЕВ
ПУРНĂÇ ÇУЛӖ ТУМХАХЛĂ
ЧĂН ПУЛНИ
ТУСАНЛИ ХАКЛĂРАХ
СУВАР
УКÇА УСАЛА ИЛӖРТЕТ
усан хулинчи Столяров урамӗн
чи пӗр çуртăн хваттерӗнче декаб­
рӗн 19
мӗшӗнче кăнтăрла тӗлӗнче
тăванӗсем 60
ти арçын виллине туп
нă. Хальлӗхе паллă пулнă тăрăх, вăл
пуçӗнчен ПМС пăшалпа пенипе вил
нӗ. Следовательсем çак факт енӗпе
уголовнăй ӗç пуçарса çийӗнчех опе
ративлă шырав йӗркеленӗ.
Следствирен курăннă тăрăх, арçын
нумизматикăпа (авалхи укçасемпе
тата медальсемпе) кăсăкланнă
мӗн,
трагеди умӗн тата çуртне те сутнă
пулнă. Апла
тăк, преступник ун пат
не пӗр пӗлмесӗрех килмен. Çавна
кура следствин тӗп версийӗсенчен
пӗри – çарату.
КУРАССИ ПУЛСАН,
КИМӖ ÇĂЛАЙМАСТЬ
Атăл хулăн пăрпа витӗнменнине
пӗлсе тăрсах çак кунсенче Лайăш
районӗнче 57
ри арçынпа 55
ри
хӗрарăм пăр урлă каçма хăтланнă.
Вӗсем канмалли кунсене Хусантан
ятарласах Атăл çинчи утраври да
чинче канма килнӗ. Ирхине вара
киле хăвăртрах çитес тӗллевпе çула
кӗскетме шутланă. Атăл шывӗ çи
телӗклӗ шăнманнине пӗлмен мар
ха вӗсем, çавăнпа апла
капла пулас
пулсан çăлăнма вӗрсе хăпартнă кимӗ
те илнӗ. Анчах курасси пулсан, кимӗ
те çăлса хăвараймӗ. Хальхинче те,
акă, вӗсем иккӗшӗ те пăр айне кай
нă. Тепӗр кунхине упăшки телефонне
тытманнипе сисчӗвленнӗ уйрăлнă
арăмӗ çăлавçăсене шăнкăравланă...
АШШӖ, ЫВĂЛӖ ТАТА
КУШАК ÇУРИ
Чистай хулинчи Полющенков
урамӗнчи пӗр хваттерте пурăнакан
çемье кун çинчен пӗрре те шутла
манни пысăк инкек патне илсе çи
тернӗ. Декабрӗн 13
мӗшӗнче инкек
умӗн ывăлӗ амăшне шăнкăравла
са кушак çури сывлайми пулнипе
ветеринар телефонне пама ыйтнă.
Каярах вара ывăлӗ те, упăшки те
телефон тытман. Хӗрарăм ӗçрен
таврăнсан çывăх çыннисем вилни
не асăрханă. Экспертиза кăтартнă
тăрăх, вӗсем чăнах та сӗрӗм тивни
пе вилсе кайнă. Сăлтавӗ – газ котелӗ
РФ Следстви комитечӗн Тутар
станри управленийӗн материалӗсем
тăрăх
Ирина КУЗЬМИНА
хатӗрленӗ.
кун хыççăн кун
СУВАР
ЧĂВАШ НАЦИ ТЕЛЕВИДЕНИЙӖ
Эрнелӗх
25.12 – 31.12
Тунтикун, раштав уйăхӗн 25­мӗшӗ
06.00 «Время вкуса» (12+)
06.30, 15.05, 02.00 «Яш чух, çамрăк чух!» (12+)
07.00 «Капитана качча тухас». Чăвашла куçарнă фильм (12+)
08.30 «Каçхи тӗлпулу» (12+)
09.00, 14.30, 22.30, 04.00 «Кил ăшши (12+) (
09.30, 14.00 «Жемчужина» (12+)
10.00 «Кубок России по вольной борьбе среди женщин на при
зы Главы Чувашии». Телеверсия (16+)
13.00, 15.00, 18.30, 23.00 «Республика». Хыпарсен кăларăмӗ
13.05, 13.35 «Я люблю Чувашию» (6+)
13.30, 15.30, 19.30, 23.30 «Республика». Информационная про
15.40 «Вăй выляççӗ çăлтăрсем». Чăваш эстрада артисчӗсен кон
18.00, 02.30 «Республика в деталях» (12+)
19.00, 00.30 «Эх, юррăм, янăра!» (12+)
20.00, 03.00 «Экономика в деталях» (12+)
20.30, 03.30 «Учим чувашский» (12+)
21.00, 00.00, 04.30 «Кулăш кустăрми çӗнӗлле» (16+)
01.00 «Детский новогодний концерт» (0+)
Ытларикун, раштав уйăхӗн 26­мӗшӗ
06.00, 13.00, 15.00, 18.30, 23.00 «Республика». Хыпарсен кăла­
06.30, 13.30, 15.30, 19.30, 23.30 «Республика». Информацион
07.00, 13.05 «Экономика в деталях» (12+)
07.30, 13.35, 20.30, 04.00 «Учим чувашский» (12+)
08.00, 15.35 «Кил ăшши» (12+)
08.30 «И в шутку, и всерьез» (6+)
09.00, 18.00, 02.00 «Республика в деталях» (12+)
09.30 «Яш чух, çамрăк чух» (12+)
10.00, 16.30 «Кулăш кустăрми çӗнӗлле» (16+)
14.00 «Детский новогодний концерт» (0+)
15.05 «И в шутку, и всерьез» (6+)
16.00 «Это мы» (6+)
19.00, 22.30, 01.00, 03.00 «Каçхи тӗлпулу» (12+)
20.00, 03.30 «Открытый город» (12+)
21.00, 04.30 «Улька кинӗн виçӗ кинӗ». Камит (12+)
00.30 «Туслăх йывăçӗ» (12+)
01.30 «Литература тӗпелӗ» (6+)
Юнкун, раштав уйăхӗн 27­мӗшӗ
06.00, 13.00, 15.00, 18.30, 23.00 «Республика». Хыпарсен кă­
06.30, 13.30, 15.30, 19.30, 23.30 «Республика». Информацион
07.00, 13.35 «Открытый город» (12+)
07.30, 14.00, 20.30, 02.30 «Учим чувашский» (12+)
08.00, 14.30 «Зажги» (6+)
08.30 «Туслăх йывăçӗ» (12+)
09.00, 18.00, 01.00, 05.30 «Республика в деталях» (12+)
09.30, 17.30 «Каçхи тӗлпулу» (12+)
10.00, 15.35 «Улька кинӗн виçӗ кинӗ». Камит (12+)
15.05 «Туслăх йывăçӗ» (12+)
19.00, 01.30 «Литература тӗпелӗ» (12+)
20.00, 02.00 «Комфортный город» (12+)
21.00, 03.00 «Эс кӗтетӗн
и?». Валерий Клементьев концерчӗ
00.00, 05.00 «КВН за кадром» (16+)
00.30 «Один день с профессионалом» (12+)
Кӗçнерникун, раштав уйăхӗн 28­мӗшӗ
06.00, 13.00, 15.00, 18.30, 23.00 «Республика». Хыпарсен кă­
06.30, 13.30, 15.30, 19.30, 23.30 «Республика». Информационная
07.00, 13.05 «Комфортный город» (12+)
07.30, 14.00 «Учим чувашский» (12+)
08.00, 14.30 «Литература тӗпелӗ» (12+)
08.30, 13.35 «КВН за кадром» (16+)
09.00 «Республика в деталях» (12+)
09.30, 15.05 «Один день с профессионалом» (12+)
10.00, 15.35 «Эс кӗтетӗн
и?». Валерий Клементьев концерчӗ
18.00 «И в шутку и всерьез» (12+)
19.00, 01.00 «Правительственная связь» (12+)
20.00, 02.00 «Здоровая Чувашия» (12+)
20.30, 02.30 «Ротаци» (12+)
21.00, 00.00, 03.00 «Эс манăн сывлăш». Аида Великова концерчӗ
Эрнекун, раштав уйăхӗн 29­мӗшӗ
06.00, 13.00, 15.00, 18.30, 23.00 «Республика». Хыпарсен кă­
06.30, 13.30, 15.30, 19.30, 00.00 «Республика». Информационная
07.00, 13.35 «Здоровая Чувашия» (12+)
07.30, 15.35 «Ротаци» (12+)
08.00, 15.05 «Правительственная связь» (12+)
08.30, 14.00 «Отличные студенты» (12+)
09.30, 13.05 «Актуальное интервью» (12+)
10.00, 16.00 «Эс манăн сывлăш». Аида Великова концерчӗ (16+)
18.00, 02.00 «Республика в деталях» (12+)
20.00, 03.00 «Бухты барахты» (6+)
20.30 «Жемчужина» (12+)
21.00, 00.30, 04.00 «Икӗ Типшем» (16+)
01.00 «Новогодний серпантин» (6+)
02.30 «День перемен» (6+)
Шăматкун, раштав уйăхӗн 30­мӗшӗ
06.00 «Республика». Хыпарсен ятарлă кăларăмӗ (12+)
07.00 «Республика». Информационная программа (12+)
07.30, 14.00, 02.00 «Бухты барахты» (6+)
08.00 «Жемчужина» (12+)
08.30, 02.30 «День перемен» (6+)
09.00 «Республика в деталях» (12+)
09.30, 01.00 «Новогодний серпантин» (6+)
14.30 «Танцы без границ». Финал телевизионного конкурса 12+
17.00 «Открытый город» (12+)
17.30 «Здоровая Чувашия» (12+)
18.00 «Новогодние новеллы» (6+)
19.30 «Ротаци». Пӗтӗмлетӳ концерчӗ (12+)
22.00 «Виктор Петров култарать, 60 çул та тултарать!» Юбилей
концерчӗ (16+)
03.00 «Новогоднее волшебство». Концерт Раисы Казаковой (6+)
05.30 «Каçхи тӗлпулу» (12+)
Вырсарникун, раштав уйăхӗн 31­мӗшӗ
халăх чунӗ». Концерт (12+)
09.00 «Республика». Хыпарсен ятарлă кăларăмӗ (12+)
09.50 «Республика. Столичные новости» (12+)
10.30 «Новогодние новеллы» (6+)
11.30,01.00 «Ротаци». Пӗтӗмлетӳ концерчӗ (12+)
14.00 «Жемчужина» (12+)
14.30 «Жемчужина».Мюзикл (12+)
17.00 «Танцы без границ». Финал телевизионного конкурса (12+)
19.00, 03.30 «Ҫӗнӗ çул кӗреки» (12+)
23.50 «Новогоднее обращение Главы Чувашской Республики
Михаила Васильевича Игнатьева
00.00 «Новогодний серпантин» (6+)
инкек
Декабрь, 23
Хӗвел: тухать – 8.13, анать –
15.13, кун тăршшӗ – 7.00. Уйăх:
тухать – 10.56, анать – 20.34.
Раççей Сывлăш­çар Вăйӗ
сен
инçет авиацийӗн кунӗ.
Уйăх календарӗпе –
кун
. Çак кун чу
на савăнтаракан
ла.
Çак кун çуралнă:
Наталья
Декабрь, 24
Хӗвел: тухать – 8.13, анать –
15.14, кун тăршшӗ – 7.01. Уйăх:
тухать – 11.19, анать – 21.44.
Уйăх календарӗпе –
7­мӗш
кун
. Укçа
тенкӗпе çыхăннă
ыйту çине ытларах тимлӗх
малла. Парнесем пирки
шутламалла.
Çак кун çуралнă:
Дима Билан
Декабрь, 25
Хӗвел: тухать – 8.13, анать –
15.14, кун тăршшӗ – 7.01. Уйăх:
тухать – 10.39, анать – 22.56.
Уйăх календарӗпе –
кун
. Хăвăршăн пӗлтерӗшлӗ
хутшăнусене çирӗплетес, çы­
вăх çынсемпе пӗр чӗлхе тупас
шанăç пур.
Декабрь, 26
Хӗвел: тухать – 8.13, анать –
15.15, кун тăршшӗ – 7.02. Уйăх:
тухать – 11.58.
Парне кунӗ.
Уйăх календарӗпе –
кун
. Палăртнă плансен çурри
кăна пурнăçланса кăмăла
хуçма пултарать.
Çак кун çуралнă:
Давыдов­Анатри (1917­2010).
Декабрь, 27
Хӗвел: тухать – 8.14, анать –
15.16, кун тăршшӗ – 7.02. Уйăх:
тухать – 12.17, анать – 0.11.
Раççей Федерацийӗн çă
лавçин кунӗ.
Уйăх календарӗпе –
кун
. Çак кун çӗнӗ ӗç пуç
малла мар, хăвăр çине яваплăх
илмелле мар.
Çак кун çуралнă:
Николай
Сличенко (1934), Эммануил Ви
торган (1939),
ерар Депардье
Декабрь, 28
Хӗвел: тухать – 8.14, анать –
15.17, кун тăршшӗ – 7.03. Уйăх:
тухать – 12.38, анать – 1.29.
Халăхсен хушшинчи кино
кунӗ.
Уйăх календарӗпе –
кун
. Çак кун мӗнле ӗçре те
васкамалла мар.
1927 – 90 çул каялла – «Чă­
вашкино» йӗркеленнӗ.
Декабрь, 29
Хӗвел: тухать – 8.14, анать –
15.18, кун тăршшӗ – 7.04. Уйăх:
тухать – 13.03, анать – 2.50.
Уйăх календарӗпе –
кун
. Енчен те сире пӗр
чунăра çывăх компание чӗ­
неççӗ
тӗк, ан хирӗçлӗр.
ТАКА 21.III – 20.IV
Çак тапхăрта шалти сасса итлемел
ле, вăл йăнăшмасть. Укçа
тенкӗпе
çыхăннă ыйтусемпе операцисене
эрне пуçламăшӗнче татса пама тăрăшăр. Ăн
сăртран творчествăлла пултарулăх ӳссе каять,
вăл ӗçри проблемăсене татса пама пулăшӗ.
пӗри ӗлӗкхи савнине тӗл пулса çӗнӗрен
юратса пăрахӗ. Çӗнӗ çул каçӗ савăнăçлă иртӗ.
ВĂКĂР 21.IV – 20.V
Ку эрнере ларма вăхăт пулмӗ,
пӗр самантлăха та лăпкăлăх çук.
Пуçтарăнса кайнă ӗçсене вӗçне
çитерме тăрăшмалла. Лавккана пӗччен çӳрӗр,
капла парнесем те ăнăçлă пулӗç, укçăра та пе
рекетлетӗр. Хăшӗ
пӗри канма тухса кайӗ – ăшă
çӗре. Пӗчченнисен савни тупас шанчăк ӳсет.
ЙӖКӖРЕШСЕМ 21.V – 21.VI
Хӗллехи кичемлӗхрен хăтăлма
тӗрлӗ сăлтавсем тупатăр. Çапах
ӗçри тивӗçсене те манмалла мар,
унсăрăн премисӗр тăрса юлма
пултаратăр. Укçа
тенкӗ ыйтăвӗсене ытлари
кунпа кӗçнерникун, юрату хутшăнăвӗсемшӗн
юнкунпа эрнекун ăнăçлă пулаççӗ. Тăвансемпе
çывăх çынсене тимлӗх уйăрма пӗлӗр, вӗсене
парнесемсӗр ан хăварăр.
РАК 22.VI – 22.VII
Йышăну тума вӗренӗр, яваплă
ӗçсенчен ан пăрăнăр. Çак кунсен
че ӗçтешсем те пулăшасса шанса
тăраççӗ. Вăхăт ӗçри хӗвӗшӗве те, уявсене хатӗр
ленме те çитӗ. Кирлӗ
кирлӗ мартан хăтăлма,
сиенлӗ хăнăхусене пăрахăçлама тăрăшмалла.
Çынсемпе харкашасран асăрханăр, телее, кон
фликтсене татса пама ăсталăх пур сирӗн.
АРĂСЛАН 23.VII – 23.VIII
Лайăх тапхăр, çак эрнере чăкăлтăш
проблемăсене те çăмăллăнах тат­
са паратăр. Çӗнӗ çула кӗтсе илме
кăмăллă пулӗ. Плансемпе укçа
тенкӗ ӗçӗсем пирки никама та ан пӗлтерӗр,
бизнес пирки те ан манăр. Конкурентсем
«тӗлӗрнӗ» вăхăтра нумай ӗлкӗрме пултаратăр.
Юратуллă хутшăнусем çӗнӗлӗхпе савăнтарӗç,
пӗчченнисен мăшăр тупас шанчăк пур.
ХӖР 24.VIII – 23. IX
Çак тапхăрта пур енӗпе те сыхă
пулмалла, ăмсанакансем тавра
ра нумай. Витӗмлӗ юлташăрсен
пулăшăвне шанăр, хăш
пӗрне çӳллӗ вырăн
йышăнакансем хăйсен хӳттине илӗç. Кӗç
нерникунтан кӗтмен парнесем нумай пулӗç,
савăнма пӗлӗр. Япăх шухăшсенчен хăтăлма
шопинг пулăшӗ.
ТАРАСА 24.IX – 23.X
Кунсем çиçӗмле хăвăртлăхпа ирт
се
кайӗç, çавăнпа пур ӗçсене те туса
ӗлкӗрме тăрăшăр, укçа
тенкӗ ый
тăвӗсене татса пама тивет. Уяв каçне яланхил
ле мар ирттерме тăрăшăр, ӗçтешсем хушшин
че çӗнӗ юлташсем тупатăр, пуçлăх та сирӗнпе
çывăхрах калаçасшăн пулӗ. Шăматкун хăнасем
килсе çитме пултараççӗ.
СКОРПИОН 24.X – 22.XI
Ку эрне пулăмсемпе пуян та тулли
пулӗ. Çапах канма вăхăт тупăр, ун
сăрăн Çӗнӗ çул каçӗнче тӳнсе кайма
та пулӗ. Тӗрӗс апатлану пирки ан манăр. Тунти
кунпа кӗçнерникун илнӗ ӗçлӗ сӗнӳсем тупăшлă
та малашлăхлă пулаççӗ, анчах партнерсене
пурпӗрех лайăх тӗрӗслӗр, конкурентсем кӗре
ке сӗтелӗ хушшинче те улталама пăхаççӗ.
УХĂÇĂ 23.XI – 21.XII
Ăнăçăва шанăр та – хăвăр та ан
çывăрăр. Çак канаш уйрăмах укçа
тенкӗ ӗçӗсенче усăллă пулӗ. Эрне
тăршшӗпех иккӗленӳсем тарăх
тарӗç, анчах хăвăр ăнăçуллă çын пулнине аса
илӗр те, теветкелленме ан хăрăр. Çӗнӗ çулччен
йăлт пурнăçласа ӗлкӗретӗр. Çывăх çынсемсӗр
пуçне инçетри тăвансене те аса илӗр, пурне те
парне тума тăрăшăр.
ТУ КАЧ
АКИ 22.XII – 20.I
Ку эрнере урăх хуласенче пурăна
кан ӗçтешсемпе тачă çыхăну тытма
тивӗ. Проблемăсене татса парса
уява хатӗрленме пуçламалла. Ӗç укçи кӗтмен
лӗхпе тӗлӗнтерӗ, хăшӗсен преми те самаях
пулӗ. Юратуллă хутшăнусем пăртак тарăхтарса
илӗç те малашне савăнăç çеç кӳрӗç. Çӗнӗ çула
килте çемьепе кӗтсе илсен лайăхрах пулӗ.
ШЫВТĂКАН 21.I – 20.II
Çӗнӗ çул умӗнхи эрне юлташла
калаçусемпе, тӗлпулусемпе, ӗçри
мероприятисемпе тулли пулӗ. Хар
пăр пурнăçăн ырă енӗсене курма
тăрăшăр: кӗсьери миллионсăрах, витӗмлӗ
пӗлӗшсемсӗрех савăнма пулать. Юратуран
савăнăç çеç кӗтӗр. Хăшӗсем ӗлӗкхи савнийӗпе
тӗл пулӗç. Анчах кивӗ проблемăсем çитес çулта
кирлех
ПУЛĂСЕМ 21.II – 20.III
Ку эрнере таврари çынсем сире
тӗлӗнтерме шутланă пек туйăнӗ:
лайăх сӗнӳсем кашни енчен пулӗç.
Анчах ăçта ăнăçу, унта проблема
пулма пултарать. Пăшăрханма сăлтав çук, кӗç
нерникунчченех йăлт йӗркелесе çитеретӗр.
Çӗнӗ çул умӗнхи шопинг хăвăра та, юлташăр
семпе тăванăрсене те савăнтарӗ.
ТЕЛЕКАНАЛСЕН ПРОГРАММИ
26 ДЕКАБРЯ
ВТОРНИК
29 ДЕКАБРЯ
ПЯТНИЦА
30 ДЕКАБРЯ
СУББОТА
31 ДЕКАБРЯ
28 ДЕКАБРЯ
27 ДЕКАБРЯ
СРЕДА
25 ДЕКАБРЯ
1–й КАНАЛ
05.00 «Доброе утро»
09.00, 12.00, 15.00, 18.00, 01.00, 03.00
Новости
09.15, 04.15 Контрольная закупка
09.50 «Жить здорово!» (12+)
10.55, 03.15 Модный приговор
12.15, 17.00, 02.10, 03.05 «Время покажет»
(16+)
15.15 «Давай поженимся!» (16+)
16.00, 01.15 «Мужское/Женское» (16+)
18.45 «На самом деле» (16+)
19.50 «Пусть говорят» (16+)
21.00 «Время»
21.30 Т/с «СЕРЕБРЯНЫЙ БОР» (16+)
23.30 «Вечерний Ургант» (16+)
00.00 «Познер» (16+)
РОССИЯ
05.00, 09.15 Утро России
09.00,11.00, 14.00, 17.00 Вести
09.55 «О самом главном». Ток
шоу (12+)
11.40 «Парламентские вести»
12.00 «Судьба человека с Борисом Кор
никовым» (12+)
13.00 «60 Минут». Ток
шоу (12+)
14.40 «Яналыклар. Татарстан»
15.00 Т/с «ПОЛИЦЕЙСКИЙ УЧАСТОК» (12+)
17.40, 20.45 Вести
Татарстан
18.00 «Андрей Малахов. Прямой эфир» (16+)
19.00 «60 Минут». Ток
шоу (12+)
20.00 Вести
21.00 Т/с «ТАЙНЫ СЛЕДСТВИЯ
17» (16+)
23.15 «Вечер с Владимиром Соловьёвым»
(12+)
01.50 Т/с «КЛАССНЫЕ МУЖИКИ» (16+)
На канале «Россия 1»
ГТРК
05.10, 05.35
05.41, 06.07
06.10, 06.35
06.41, 11.40
12.00, 17.40
18.00 Местное вре
мя. Вести
07.07
07.10, 07.35
07.41, 08.07
08.10, 08.35
08.41 Местное время. Вести
Чувашия. Утро
09.00 Вести. Интервью
09.55 Из нашего фонда. Играет камер
ный оркестр
15.00, 20.45
21.00 Местное время.
Вести
05.00 «Жырлыйк эле!» (6+)
05.50,18.30,20.30 Татарстан хэбэрлэре (12+)
06.00 «Манзара» (6+)
08.00,14.30,19.30,21.30 Новости Татарстана
(12+)
08.10 «Здравствуйте!» (12+)
09.00, 00.25 Т/с «ЖЕЛАННАЯ» (12+)
10.00 Т/с «КИТЭМ, ДИМЭ...» (12+)
11.00 «Канун. Парламент. Жэмгыять»(12+)
11.30 «Татарлар»(12+)
12.00,23.30 Т/с «КАЗУС КУКОЦКОГО»(16+)
13.00 «Семь дней» (12+)
14.00 «Закон. Парламент. Общество» (12+)
14.45 «Если хочешь быть здоровым...» (12+)
15.00, 20.15 «Кучтэнэч» (0+)
15.15 Т/с «ТАЙНА АРМАНА
2» (6+)
16.00 Хоккей.«Авангард»
«Ак Барс» (6+)
19.00 «Таяну ноктасы» (16+)
20.00,22.00 «Вызов 112» (16+)
20.10 «Тукай урамында» (0+)
21.00, 22.10 Х/ф «СКАНДАЛЬНОЕ ПРОИС­
ШЕСТВИЕ В БРИКВИЛЛЕ» (12+)
23.00 «Видеоспорт» (12+)
ТАТАРСТАН
00.00, 01.00, 02.00, 03.00, 04.00, 05.00, 06.00,
07.00, 08.00, 09.00, 10.00, 11.00, 12.00, 13.00,
14.00, 15.00, 16.00, 17.00, 18.00, 19.00, 20.00,
21.00, 22.00, 23.00 Новости Татарстана
24
00.30, 01.30, 02.30, 03.30, 04.30, 05.30 24
минуты (16+)
06.30, 07.30, 08.30, 10.30, 10.55, 16.30, 21.30
Полезные новости (16+)
9.30, 14.30 Мастер путешествий (16+)
11.30, 22.30 Морские секреты 16+)
13.30,15.30,19.30 Главные новости (16+)
17.30,20.30, 23.30 КультПросвет (16+)
18.50, 22.30 Хроника происшествий (16+)
18.50, 22.50 Крутящий момент (16+)
1–й КАНАЛ
05.00 «Доброе утро»
09.00, 12.00,15.00, 18.00, 03.00 Новости
09.15, 04.05 Контрольная закупка
09.50 «Жить здорово!» (12+)
10.55, 03.05 Модный приговор
12.15,17.00 «Время покажет» (16+)
15.15 «Давай поженимся!» (16+)
16.00, 02.05 «Мужское/Женское» (16+)
18.45 «На самом деле» (16+)
19.50 «Пусть говорят»(16+)
21.00 «Время»
21.35 Т/с «СЕРЕБРЯНЫЙ БОР» (16+)
23.40 «Вечерний Ургант» (16+)
00.15 Х/ф «ШЕРЛОК ХОЛМС: ШЕСТЬ ТЭТ­
ЧЕР» (12+)
РОССИЯ
05.00,09.15 Утро России
09.00 «Добрый день, Татарстан!»
09.55 «О самом главном». Ток
шоу (12+)
11.00,14.00,17.00 Вести
11.40, 17.40, 20.45 Вести
Татарстан
12.00 «Судьба человека с Борисом Корчев­
никовым» (12+)
13.00 «60 Минут». Ток
шоу (12+)
14.40 «Яналыклар. Татарстан»
15.00 Т/с «ПОЛИЦЕЙСКИЙ УЧАСТОК» (12+)
18.00 «Андрей Малахов. Прямой эфир» (16+)
19.00 «60 Минут». Ток
шоу (12+)
20.00 Вести
21.00 Т/с «ТАЙНЫ СЛЕДСТВИЯ
17» (16+)
23.15 «Вечер с Владимиром Соловьёвым»
(12+)
01.50 Т/с «КЛАССНЫЕ МУЖИКИ» (16+)
На канале «Россия 1»
ГТРК
05.10, 05.35
05.41, 06.07
06.10, 06.35
06.41, 11.40
12.00, 17.40
18.00 Местное вре
мя. Вести
07.07
07.10, 07.35
07.41, 08.07
08.10, 08.35
08.41 Местное время. Вести
Чувашия. Утро
09.00 Ирхи тӗпел. Премьера
09.55 Депутат в кадре
15.00, 20.45
21.00 Местное время.
Вести
05.00 «Музыкаль каймак» (12+)
05.50,18.30, 20.30 Татарстан хэбэрлэре (12+)
06.00 «Манзара» (6+)
08.00,14.30,19.30, 21.30 Новости Татарстана
(12+)
08.10 «Здравствуйте!» (12+)
09.00, 00.25 Т/с «ЖЕЛАННАЯ» (12+)
10.00 Т/с«КИТЭМ, ДИМЭ...» (12+)
11.00 «Родная земля» (12+)
11.30,18.00 «Татарлар» (12+)
12.00,23.30 Т/с «КАЗУС КУКОЦКОГО» (16+)
13.00 «Путь» (12+)
13.15 «Рыцари вечности» (12+)
13.30 Док/фильм (12+)
14.45 «Дорога без опасности» (12+)
15.00,20.15 «Кучтэнэч» (0+)
15.15 Т/с «ТАЙНА АРМАНА
2» (6+)
16.30 Х/ф «БИЧАРАКАЙ» (12+)
19.00 «Таяну ноктасы» (16+)
20.00,22.00 «Вызов 112» (16+)
20.10 «Тукай урамында» (0+)
21.00, 22.10 Х/ф «СКАНДАЛЬНОЕ ПРОИС­
ШЕСТВИЕ В БРИКВИЛЛЕ» (12+)
23.00 «Видеоспорт» (12+)
ТАТАРСТАН
00.00, 01.00, 02.00, 03.00, 04.00, 05.00, 06.00,
07.00, 08.00, 09.00, 10.00, 11.00, 12.00, 13.00,
14.00, 15.00, 16.00, 17.00, 18.00, 19.00, 20.00,
21.00, 22.00, 23.00 Новости Татарстана
24
00.30, 01.30, 02.30, 03.30, 04.30, 05.30 24
минуты (16+)
06.30, 07.30, 08.30, 10.30, 16.30, 21.30
Полезные новости (16+)
09.30,14.30 Мастер путешествий (16+)
11.30, 12.30 Морские секреты (16+)
13.30,15.30,19.30 Главные новости (16+)
17.30, 20.30, 23.30 Актуальный разговор (16+)
18.30,22.30 Око прокурора (16+)
18.45, 22.45 Битва империй (16+)
1–й КАНАЛ
.00 «Доброе утро»
09.00, 12.00,15.00, 18.00, 03.00 Новости
09.15, 04.05 Контрольная закупка
09.50 «Жить здорово!» (12+)
10.55, 03.05 Модный приговор
12.15,17.00 «Время покажет» (16+)
15.15 «Давай поженимся!» (16+)
16.00, 02.05 «Мужское/Женское» (16+)
18.45 «На самом деле» (16+)
19.50 «Пусть говорят»(16+)
21.00 «Время»
21.35 Т/с «СЕРЕБРЯНЫЙ БОР» (16+)
23.40 «Вечерний Ургант» (16+)
00.15 Х/ф «ШЕРЛОК ХОЛМС: ШЕРЛОК ПРИ
СМЕРТИ» (12+)
РОССИЯ
05.00,09.15 Утро России
09.00,11.00,14.00,17.00 Вести
09.55 «О самом главном». Ток
шоу (12+)
11.40, 17.40, 20.45 Вести
Татарстан
12.00 «Судьба человека с Борисом Корчев­
никовым» (12+)
13.00 «60 Минут». Ток
шоу (12+)
14.40 «Яналыклар. Татарстан»
15.00 Т/с «ПОЛИЦЕЙСКИЙ УЧАСТОК» (12+)
18.00 «Андрей Малахов. Прямой эфир» (16+)
19.00 «60 Минут». Ток
шоу (12+)
20.00 Вести
21.00 Т/с «ТАЙНЫ СЛЕДСТВИЯ
17» (16+)
23.15 «Вечер с Владимиром Соловьёвым»
(12+)
01.50 Т/с «КЛАССНЫЕ МУЖИКИ (16+)
На канале «Россия 1»
ГТРК
05.10, 05.35
05.41, 06.07
06.10, 06.35
06.41, 11.40
12.00, 17.40
18.00 Местное вре
мя. Вести
07.07
07.10, 07.35
07.41, 08.07
08.10, 08.35
08.41 Местное время. Вести
Чувашия. Утро
09.00 Топ 50, рабочие профессии ХХI века.
Премьера
09.10 Вести. Интервью
09.25 Доступная среда
09.55 Специальный репортаж. Чуваш­
15.00, 20.45
21.00 Местное время.
Вести
05.50, 20.30 Татарстан хэбэрлэре (12+)
06.00 «Манзара» (6+)
08.00,14.30,21.30 Новости Татарстана (12+)
08.10 «Здравствуйте!» (12+)
09.00,01.30 Т/с «НОВОГОДНИЙ ПЕРЕПО­
ЛОХ» (16+)
10.40 Т/с«КИТЭМ, ДИМЭ...» (12+)
11.30 «Белем доньясы» (6+)
12.00,23.55 Т/с «УБИТЬ ДРОЗДА» (16+)
14.00 «Секреты татарской кухни»(12+)
14.45 «Здоровая семья: мама, папа и я» (6+)
15.00,20.15 «Кучтэнэч» (0+)
15.15 Т/с «ТАЙНА АРМАНА
2» (6+)
16.30 Хоккей. «Барыс»
«Ак Барс»(6+)
19.00 Водное поло. «Синтез»
«Динамо» (М)
(6+)
20.05,22.00 «Вызов 112» (16+)
21.00,22.10 Х/ф «ДАЙТЕ ЖАЛОБНУЮ КНИ­
ГУ!» (0+)
23.30 «Видеоспорт» (12+)
ТАТАРСТАН
00.00, 01.00, 02.00, 03.00, 04.00, 05.00, 06.00,
07.00, 08.00, 09.00, 10.00, 11.00, 12.00, 13.00,
14.00, 15.00, 16.00, 17.00, 18.00, 19.00, 20.00,
21.00, 22.00, 23.00 Новости Татарстана
24
00.30, 01.30, 02.30, 03.30, 04.30, 05.30 24
минуты (16+)
06.30, 07.30, 08.30, 10.30, 16.30,21.30
Полезные новости (16+)
09.30,14.30 Мастер путешествий (16+)
11.30, 12.30 Морские секреты (16+)
13.30,15.30,19.30 Главные новости (16+)
17.30, 20.30, 23.30 Чистый Татарстан (16+)
18.30, 22.30 Газпром. Итоги года (16+)
18.45, 22.45 Битва империй (16+)
1–й КАНАЛ
5.00 «Доброе утро»
09.00, 12.00,15.00, 18.00, 03.00 Новости
09.15, 04.05 Контрольная закупка
09.50 «Жить здорово!» (12+)
10.55, 03.05 Модный приговор
12.15,17.00 «Время покажет» (16+)
15.15 «Давай поженимся!» (16+)
16.00, 02.05 «Мужское/Женское» (16+)
18.45 «На самом деле» (16+)
19.50 «Пусть говорят» (16+)
21.00 «Время»
21.35 Т/с «СЕРЕБРЯНЫЙ БОР» (16+)
23.40 «Вечерний Ургант» (16+)
00.15 Х/ф «ШЕРЛОК ХОЛМС: ПОСЛЕДНЕЕ
ДЕЛО» (12+)
РОССИЯ
05.00,09.15 Утро России
09.00 «Музыкальная жизнь»
09.30 «Замандаш». Элфия Хэбибуллина
09.55 «О самом главном». Ток
шоу (12+)
11.00, 14.00, 17.00 Вести
11.4, 17.40, 20.45 Вести
Татарстан
12.00 «Судьба человека с Борисом Корчев­
никовым» (12+)
13.00,19.00 «60 Минут». Ток
шоу (12+)
14.40 «Яналыклар. Татарстан»
15.00 Т/с «ПОЛИЦЕЙСКИЙ УЧАСТОК» (12+)
18.00 «Андрей Малахов. Прямой эфир» (16+)
20.00 Вести
21.00 Т/с «ТАЙНЫ СЛЕДСТВИЯ
17»(16+)
23.15 «Вечер с Владимиром Соловьёвым»
(12+)
01.50 Т/с «КЛАССНЫЕ МУЖИКИ» (16+)
На канале «Россия 1»
ГТРК
05.10, 05.35
05.41, 06.07
06.10, 06.35
06.41, 11.40
12.00, 17.40
18.00 Местное вре
мя. Вести
07.07
07.10, 07.35
07.41, 08.07
08.10, 08.35
08.41 Местное время. Вести
Чувашия. Утро
09.00 Топ 50, колледжи ХХI века
09.55 Ӳнер тӗнчи. Иосиф Дмитрий ре
жиссер, актер, поэт, тӗпчевçӗ. Премьера
15.00, 20.45
21.00 Местное время.
Вести
05.00 «Башваткыч» (6+)
05.50,18.30,20.30 Татарстан хэбэрлэре (12+)
06.00 «Манзара» (6+)
08.00,14.30,19.30, 21.30 Новости Татарстана
(12+)
08.10 «Здравствуйте!» (12+)
09.00,00.40 Т/с «НОВОГОДНИЙ ПЕРЕПО­
ЛОХ» (16+)
10.00 Т/с«КИТЭМ, ДИМЭ...» (12+)
11.00 «Ватандашлар»(12+)
11.30,18.00 «Татарлар» (12+)
12.00, 23.50 Т/с «УБИТЬ ДРОЗДА» (16+)
13.00 «Каравай» (6+)
13.30 Док/фильм (12+)
14.00 «Компас здоровья» (12+)
14.45 «Я обнимаю глобус...» (12+)
15.00, 20.15 «Кучтэнэч» (0+)
15.15 Т/с «ТАЙНА АРМАНА
2» (6+)
16.00 Мультфильмы (0+)
16.30 «Зебра полосатая» (0+)
17.00 Х/ф «БИЧАРАКАИ» (12+)
19.00 «Таяну ноктасы»(16+)
20.00,22.00 «Вызов 112» (16+)
20.10 «Тукай урамында» (0+)
21.00,22.10 Х/ф «ТЫ
МНЕ, Я
ТЕБЕ» (0+)
23.20 «Автомобиль» (12+)
ТАТАРСТАН
00.00, 01.00, 02.00, 03.00, 04.00, 05.00, 06.00,
07.00, 08.00, 09.00, 10.00, 11.00, 12.00, 13.00,
14.00, 15.00, 16.00, 17.00, 18.00, 19.00, 20.00,
21.00, 22.00, 23.00 Новости Татарстана
24
00.30, 01.30, 02.30, 03.30, 04.30, 05.30 24
минуты (16+)
06.30, 07.30, 08.30, 10.30, 16.30,21.30
Полезные новости (16+)
09.30,14.30 Мастер путешествий (16+)
11.30,12.30 Газпром. Итоги года (16+)
13.30, 15.30, 19.30 Жилищно
коммунальные
Cоветы (16+)
17.30, 20.30, 23.30 Актуальный разговор (16+)
18.30, 22.30 Невидимый фронт (16+)
18.45, 22.45 Битва империй (16+)
1–й КАНАЛ
05.00 «Доброе утро»
09.00, 12.00,15.00, 18.00 Новости
09.15 Контрольная закупка
09.50 «Жить здорово!» (12+)
10.55, 04.35 Модный приговор
12.15,17.00 «Время покажет» (16+)
15.15 «Давай поженимся!? (16+)
16.00 «Мужское/Женское» (16+)
18.45 «Человек и закон» (16+)
19.50 «Поле чудес»
21.30 «Голос». Финал (12+)
23.35 «Вечерний Ургант» (16+)
00.30 Х/ф «ШЕРЛОК ХОЛМС: ПУСТОЙ КА­
ТАФАЛК» (12+)
02.20 Х/ф «ВОДЫ СЛОНАМ!» (16+)
РОССИЯ
05.00,09.15 Утро России
09.00 «Хэерле кон, Татарстан!»
09.55 «О самом главном». Ток
шоу (12+)
11.00,14.00,17.00 Вести
11.40, 20.45 Вести
Татарстан
12.00 Т/с «ЛЮБОВЬ НА МИЛЛИОН» (12+)
18.40 «Андрей Малахов. Прямой эфир». Спе­
циальный выпуск (16+)
20.00 Вести
21.00 «Юморина» (12+)
23.30 Х/ф «СКАЗКИ РУБЛЁВСКОГО ЛЕСА» (12+)
01.25 Х/ф «В ОЖИДАНИИ ЛЮБВИ» (12+)
На канале «Россия 1»
ГТРК
05.10, 05.35
05.41, 06.07
06.10, 06.35
06.41 Местное время. Вести
Чăваш ен
07.07
07.10, 07.35
07.41, 08.07
08.10, 08.35
08.41 Местное время. Вести
Чувашия. Утро
09. 35
09.55 Мастер спорта
12.00 Местное время. Вести
ПФО
21.00 Местное время. Вести
Чувашия
05.00 «Халкым минем...» (12+)
05.25,11.00«Нэсыйхэт» (6+)
05.50,18.30,20.30 Татарстан хэбэрлэре (12+)
06.00 «Манзара» (6+)
08.00,14.30,19.30,21.30 Новости Татарстана
(12+)
08.10 «Здравствуйте!» (12+)
09.00,00.20 Т/с «НОВОГОДНИЕ ПЕРЕПОЛОХ»
(16+)
10.00 Т/с «КИТЭМ, ДИМЭ...» (12+)
11.30 «Татарлар»(12+)
12.00,23.30 Т/с «УБИТЬ ДРОЗДА» (16+)
14.00 «Актуальный ислам» (6+)
14.45 «Я обнимаю глобус...» (12+)
15.00,20.15 «Кучтэнэч» (0+)
15.15 Мультфильм (0+)
15.30 Хоккей. «Сибирь»
18.00 «Туган жир»(12+)
19.00 «Таяну ноктасы» (16+)
20.00, 22.00 «Вызов 112» (16+)
20.10 «Тукай урамында» (0+)
21.00, 22.10 Х/ф «ОБЫКНОВЕННОЕ ЧУДО»
01.10 «Музыкаль каймак» (12+)
ТАТАРСТАН
00.00, 01.00, 02.00, 03.00, 04.00, 05.00, 06.00,
07.00, 08.00, 09.00, 10.00, 11.00, 12.00, 13.00,
14.00, 15.00, 16.00, 17.00, 18.00, 19.00, 20.00,
21.00, 22.00, 23.00 Новости Татарстана
24
00.30, 01.30, 02.30, 03.30, 04.30, 05.30 24 ми­
нуты (16+)
06.30, 07.30, 08.30, 10.30, 16.30, 21.30 По­
лезные новости (16+)
09.30,14.30 Мастер путешествий (16+)
11.30,12.30 Морские секреты (16+)
13.30,15.30,19.30 Главные новости (16+)
17.30, 20.30, 23.30 Актуальный разговор (16+)
18.30, 22.30 Невидимый фронт (16+)
18.45, 22.45 Битва империй (16+)
1–й КАНАЛ
06.00, 10.00,12.00, 18.00 Новости
06.10 Х/ф «КУБАНСКИЕ КАЗАКИ»
08.10 Х/ф «ВСЕ СБУДЕТСЯ!» (12+)
10.15 «Голос». На самой высокой ноте» (12+)
11.20 «Смак» (12+)
12.15 Х/ф «ЗОЛУШКА»
13.50 «Аффтар жжот под Новый год» (16+)
15.50 «Голос». Финал (12+)
18.15 «Кто хочет стать миллионером?»
19.50,21.20 «Сегодня вечером»(16+)
21.00 «Время»
23.00 «Прожектор
перисхилтон»(16+)
23.35 Х/ф «ФОРСАЖ 7» (16+)
02.15 Х/ф «ОДИН ПРЕКРАСНЫЙ ДЕНЬ»
04.15 Х/ф «ДЖЕНТЛЬМЕНЫ ПРЕДПОЧИТАЮТ
РОССИЯ
04.50 Х/ф «КТО
ТО ТЕРЯЕТ, КТО
ТО НА­
ХОДИТ» (12+)
08.10 Х/ф «ЗОЛОТАЯ НЕВЕСТА» (12+)
10.00 «Сто к одному». Телеигра
11.00 Вести
11.20 Вести
Татарстан
14.05 Х/ф «ДЕВЧАТА»
16.00 Х/ф «ОПЕРАЦИЯ «Ы» И ДРУГИЕ
ПРИКЛЮЧЕНИЯ ШУРИКА»
18.00 «Привет, Андрей!» Вечернее шоу
Андрея Малахова (12+)
20.00 Вести
21.00 Х/ф «ПЕРЕКРЁСТОК» (12+)
00.50 Х/ф «ВСЁ БУДЕТ ХОРОШО» (12+)
На канале «Россия 1»
ГТРК
11.40 Местное время. Вести
05.00 Концерт (6+)
07.00 «Sина Миннэн Sэлам» (6+)
09.00 «Здоровая семья: мама, папа и я» (6+)
09.15 «ДК»(12+) 09.30 «Автомобиль» (12+)
10.00 «Кайнар хит»(12+)
11.00 «Халкым минем...» (12+)
11.30 «Секреты татарской кухни»
12.00 Док/фильм (12+)
12.30 «Видеоспорт» (12+)
13.00 «Канун. Парламент. Жэмгыять» (12+)
13.30 «Туган жир»(12+)
14.00 «Кабатлана язлар». Марсель Вагыйзов
концерты (6+)
16.00 Х/ф «ЯНА ЕЛДА БЕРГЭ БУЛЫЙК!» (12+)
18.00 «Кэмит Жэвит» (16+)
19.05 «Мир и тепло Вашему дому». ООО
«Газпром трансгаз Казань» (12+)
19.30,21.30 Новости в субботу (12+)
20.00 «Адымнар» (12+)
20.30 «Жырлыйк эле!» (6+)
22.00 Х/ф «ИСТОРИЯ ЛЮБВИ, ИЛИ НО­
ВОГОДНИЙ РОЗЫГРЫШ» (12+)
2017». Первая лига (12+)
00.30 «Iam a singer». Шоу
конкурс (12+)
ТАТАРСТАН
00.00, 01.00, 02.00, 03.00, 04.00, 05.00, 06.00,
07.00, 08.00, 09.00, 10.00, 11.00, 12.00, 13.00,
14.00, 15.00, 16.00, 17.00, 18.00, 19.00, 20.00,
21.00, 22.00, 23.00 Новости Татарстана
24
00.30, 01.30, 02.30, 03.30, 04.30, 05.30 24
минуты (16+)
06.30, 7.30, 8.30, 9.30 Мастер путешествий
(16+)
06.30, 07.30, 8.30, 9.30, 10.30 Путешествие
по городам с исто рией (16+)
11.30, 23.30 Мобильный репортер (16+)
12.30 КультПросвет (16+)
13.30, 22.30 Главное за неделю (16+)
14.30,19.30 Суть дела. Итоги с Григорием
Тин
15.30, 21.30 iNews за неделю (16+)
16.30, 20.30 Хроника происшествий (16+)
16.50, 20.50 Крутящий момент (16+)
17.30 Суть недели с Григорием Тинским (16+)
коммунальные Советы (16+)
1–й КАНАЛ
06.00, 10.00,15.00 Новости
06.10 «Новогодний Ералаш»
06.40 Х/ф «КАРНАВАЛЬНАЯ НОЧЬ
2,ИЛИ 50
ЛЕТ СПУСТЯ» (12+)
10.15 Х/ф «ИРОНИЯ СУДЬБЫ. ПРО
ДОЛ­
ЖЕНИЕ»
12.30 «Главный новогодний концерт»
13.40 Х/ф «СЛУЖЕБНЫЙ РОМАН»
15.10 «Служебный роман»
16.50 Х/ф «КАВКАЗСКАЯ ПЛЕННИЦА, ИЛИ
НОВЫЕ ПРИКЛЮЧЕНИЯ ШУРИКА»
18.25 «Лучше всех!» Новогодний выпуск
21.15 Х/ф «ИВАН ВАСИЛЬЕВИЧ МЕНЯЕТ
ПРОФЕССИЮ»
23.00 Новогодняя ночь на Первом (16+)
23.55 Новогоднее обращение Президента
РФ В. В. Путина
00.00 Новогодняя ночь на Первом (16+)
РОССИЯ
04.20 «Новогодние сваты»
06.25 Х/ф «ДЕВЧАТА»
08.25 «Лучшие песни». Праздничный концерт
10.25 Х/ф «ОПЕРАЦИЯ «Ы» И ДРУГИЕ ПРИК­
ЛЮЧЕНИЯ ШУРИКА»
12.20 «Короли смеха» (16+)
14.00 Вести
14.20 Х/ф «ДЖЕНТЛЬМЕНЫ УДАЧИ»
16.10 Х/ф «ИРОНИЯ СУДЬБЫ, ИЛИ С ЛЁГКИМ
ПАРОМ!»
20.00 Х/ф «БРИЛЛИАНТОВАЯ РУКА»
21.55 «Новогодний парад звёзд»
23.55 Новогоднее обращение Президента
РФ В.В. Путина
00.00 Новогодний голубой огонёк
05.00 Х/ф «ИСТОРИЯ ЛЮБВИ, ИЛИ НО
ГОДНИЙ РОЗЫГРЫШ» (12+)
06.30,08.30 М/с «Лев Макс» (0+)
08.00 «Адымнар»(12+)
09.00 «Яна ел хыяллары». Балалар очен яна
ел тамашасы (0+)
10.15 «Яшьлэ тукталышы» (12+)
10.45 «Музыкаль каймак» (12+)
11.30 «Секреты татарской кухни»
12.00 «Видеоспорт» (12+)
12.30 «Закон. Парламент. Общество» (12+)
13.00 «Жэвит кэмит»(16+)
14.00 «Жырлыйк эле!»(6+)
15.00 Х/ф «СИНЕН КУЗЛЭР» (12+)
18.15 «Башваткыч» (6+)
19.10,23.45 «Итоги года» (0+)
19.15 «Профсоюз – союз сильных»(12+)
19.30 «Семь дней» (12+)
21.00 «Кунелле Яна ел» (6+)
23.50 Новогоднее обращение Президента РТ
Р.Н. Минниханова (0+)
23.55 Новогоднее обращение Президента
РФ В.В. Путина (0+)
00.05 «Кунелле Яна ел» программасынын
дэвамы (6+)
02.30 Х/ф «СОЮЛЭРЕМ СИНЕ ХАК МИНЕМ»
(12+)
04.30 Концерт «Яна ел белэн!»
ТАТАРСТАН
0.00,01.00, 02.00, 03.00, 04.00, 05.00, 06.00,
07.00, 08.00, 09.00,10.00, 11.00,12.00, 13.00,
14.00,15.00,16.00, 17.00, 18.00, 19.00, 20.00,
21.00, 22.00, 23.00 Новости Татарстана
24
00.30, 01.30, 02.30, 03.30, 04.30, 05.30, 06.30
24 минуты (16+)
06.30 Лучший в мире дайвинг (16+)
07.30,0 8.30, 09.30 Невидимый фронт (16+)
07.45,08.45, 09.45 Битва империй (16+)
10.30 Око прокурора (16+)
10.45 Включайся (16+)
11.30,17.30 iNews за неделю (16+)
12.30 Мобильный репортер (16+)
коммунальные Советы (16+)
14.30, 21.30 Главное за неделю (16+)
15.30, 20.30 Хроника происшествий (16+)
15.50, 20.50 Крутящий момент (16+)
16.30, 22.30 Суть недели с Григорием
Тинским (16+)
18.30, 23.30 Суть дела (16+)
«йăл кулă» фотоконкурс
Учредитель: АО «ТАТМЕДИА»
сӑвар – чӑвашсен сӗм авалхи ячӗ
www.suvargazeta.ru Тел. рекламной службы: 89179076881
çСУВАР»
республиканская
газета на
чувашском языке
Руководитель филиала
АО çТАТМЕДИА»
главный редактор
К.А.Малышев
Тел.: 222­09­84 (16 04)
Газета зарегистрирована 23 марта
2011 года в Поволжском управлении
Федеральной службы по надзору за
соблюдением законодательства в
сфере массовых коммуникаций и охране
культурного наследия. Свидетельство о
Номер отпечатан в типографии филиала
АО çТАТМЕДИА» ПИК çИдел­Пресс»
г.Казань, ул. Декабристов, д.2
Время сдачи в печать:
по графику
фактически
Мнение редакции не всегда
совпадает с мнением авторов.
Редакция не распологает воз
можностью выступать ходатаем
в официальных организациях.
Рукописи не рецензируются и
не возвращаются.
За достоверность рекламных
объявлений ответственность
несет рекламодатель.
Перепечатка материалов раз
решается только с письменного
согласия редакции.
Газета выходит по
пятницам.
Заказ №6685
Подписные индек
сы газеты:
в Татарстане
в Российской
Федерации
Цена свободная.
Реквизиты:
(сиктермесӗр çырмалла)
Филиал АО çТАТМЕДИА»
çРедакция газеты çСувар»
Банк: ПАО çАК БАРС» БАНК
г.Казань
р/сч 40702810200020010327
кор/сч 30101810000000000805
БИК 049205805
КПП 165802003
ОГРН 1071690057834
Стоимость поздравления
500 рублей.
Тираж
2406 экз.
Адрес редакции:
Республика Татарстан,
г.Казань, ул. Декабристов, д. 2.
Для писем:
г.Казань, а/я 64
Тел:
(843) 222­09­84
(17 98) журналисты
АО çТАТМЕДИА»
420066, г. Казань,
ул. Декабристов, 2
Создано при
поддержке
Республиканского
агентства по
печати и массовым
коммуникациям РТ
Дежурный по
номеру
Ирина Трифонова.
QR код для смартфона
ДЕКАБРЬ
– паян Иванпа Сте­
пан менелникӗ. Пӗлӗтсӗр уяр
çанталăк тăни кӗçех сивӗ
тессине
хыпарлать.
– Даниилăн ме
нел

никӗ. Хӗвел пайăркисене сă
малла. Вӗсем пӗлӗтрен çӳ
лел­
ле курăнаççӗ
тӗк – шăн
тасса,
аялалла пулсан – тăман тухасса.
– халăх календарӗпе
Спиридон. Çак кунран хӗвел
çулла еннелле, хӗл шартлама
сивӗ еннелле çаврăнать тенӗ.
– халăх календарӗпе
Евстрат. Çак кунран пуçласа
12 талăк çанталăка сăнамалла,
кашни кунӗ килес çулхи çан­
талăка кăтартать имӗш. Тӗс­
лӗхрен, декабрӗн 26
шӗнче
çанталăк мӗнле, январь уйăхӗ
çапла пулать тенӗ. Декабрӗн
мӗшӗнчи çанталăк – февраль,
декабрӗн 28
мӗшӗ – март çап­
ла тенӗ. Январӗн 6
мӗшӗнчи
çанталăк килес çулхи декабрь
уйăхӗнчи пек пулать.
27­мӗшӗ
– Филимон кунӗ. Çак
кунхи çанталăк мӗнле, февраль
çапла пулать тенӗ. Шартлама
сивӗ тăрсан вара çулла шăрăх
пуласса пӗлтерет.
– Степанпа Трифон
менелникӗ. Кăнтăрла шартлама
сивӗ, каç енне сасартăк ăшăтсан
та малалла сивӗ пулассине пӗл­
терет.
– халăх календарӗпе
Аггей. Çак кун шартлама сивӗ
пулсан, Кăшарничченех сивӗ
пулать
ха.
– Даниил кунӗ. Çак
кун йывăçсене пас тытнă пул­
сан, тепӗр эрнерен ăшăтасса
кӗтмелле.
– Михаилпа Зоя ме­
нелникӗ. Çӗнӗ çул каç. Çак кун­
хи çанталăк июнь уйăхӗнчи
çанталăка кăтартать. Паян
Иванпа Степан менелникӗ. Пӗ­
сӗр уяр çанталăк тăни кӗçех
сивӗтессине хыпарлать.
халăх календарӗ
верук тӗпелӗ
«ПӖРРЕМӖШ ЮР» САЛАТ
Чăх ашне, çăмартана турамалла, сыра теркăпа
хырмалла. Мăйăра вӗтетмелле. Кашни ингреди
ентах уйрăмшарăн майонезпа хутăштармалла
та сийӗн
сийӗн пӗр
пӗрин çине хумалла: чăх
ашӗ, мăйăр, сыр (кăштах майонезпа хутăштар
масăр илемлетме хăвармалла), çăмарта. Кирлӗ
пулсан хăш
пӗр сийсем çине тăвар кăшт сап
ма юрать. Чи çиеле çурмалла касса тухнă ви
ноград хурса тухмалла, ун çине вӗтӗ шăтăклă
теркăпа хырнă сыр сапмалла.
200 г пӗçернӗ чăх ашӗ, 3 пӗçернӗ çăмарта, 80 г
сыр, 40 г аçтăрхан мăйăрӗ (тӗшши), вăррисӗр
виноград, майонез тата тăвар кирлӗ.
«КАРУСЕЛЬ» САЛАТ
Сухана шуратса турамалла та вӗри шыва чик
се кăлармалла. Ветчинана турамалла. Ингреди
ентсене хутăштармалла та пăтратмалла. Асăр
хаттарни: сухарие салата сӗтел çине лартас
умӗн кăна салат çине хушмалла.
1 пуç сухан, çур банка консервăланă кукуруза,
200­250 г корейла кишӗр, 150­200 г ветчина,
1 пысăк мар пакет сухари кирлӗ.
Совет тапхăрӗ. Хрущев вăхă­
тӗнчи çулсем. Çӗнӗ учитель
пиллӗкмӗш класри пӗр ачана
ыттисем Иван
Айван тесе вирт
ленине асăрхать:
– Мӗншӗн апла кӳрентеретӗр
хăвăрăн юлташăра? – кăсăклан
са ыйтать вăл класс старостин
– Ухмах вăл, çавăнпа, – пулчӗ
тет хурав.
– Епле ухмах тата? Пил
лӗкмӗш класа çитнӗ
çке вăл.
Апла аванах вӗренет пулать.
– Вӗренме вӗренет пулӗ те,
укçа шутне халиччен те вӗре
неймен вӗт. Акă, пăхсамăр
хăвăр…
Староста кӗсйинчен 5 тата
10 пуслăх укçасем кăларать те
Ивана суйласа илме хушать.
Лешӗ яланхи пекех 5 пуслăххи
не суйласа илет.
– Мӗншӗн çакна суйласа ил
тӗн
ха эсӗ? – ыйтать тӗлӗннӗ
учитель.
– Мӗншӗн тесен вăл пысăк­
Уроксем хыççăн вӗрентекен
каллех Айван патне пырать:
– Пилӗк пус вунă пусран
пысăкрах пулсан та унпа япала
сахалрах туянма пулнине ни
вушлӗ ăнланмастăн вара эсӗ?
– Ăнланатăп, паллах.
– Апла мӗншӗн пиллӗклӗхне
суйлан?
– Мӗншӗн тесен 10 пус суйла
са илсен вӗсем мана малашне
укçа пама пăрахаççӗ.
40 çулти пӗр арçын ӗç шыра
са хăшкăлнă тет. Икӗ уйăх, çур
çул иртет çапла. Резюме çырать,
шăнкăравлать – никам та ху
рав памасть ăна. Юлашкинчен
вăл ӗç паракансенчен пӗрин
– Чăнкă Мирун патне килне ка
– Вăт, эсир çавах та пирӗн
ялтан тухнă çын, хурăнташлă
та пулатпăр ахăр, ăнлантарса
ха, мана мӗншӗн ӗçе ил
меççӗ? Вунпиллӗкмӗш хут мана
алăк çинелле кăтартса яраççӗ
ӗнтӗ. Мӗн те пулин апла мар
Е манăн резюме япăх? – тесе
– Çук, резюме питӗ лайăх.
Анчах та, пӗлетӗн
и? 40 çула
çитнӗскер эсӗ ăслă та опытлă.
Çавăнпа та ӗçе илекенсем сана
сахал укçапа улталаймасран
хăраççӗ, – тет Мирун.
Кукша Кӗркурипе арăмӗ
хирӗçсе каяççӗ. Арăмӗ арçынна
тустарать кăна.
– Чим
ха, чим, лăплан
ха эс,
лăплан. Атя хирӗçместпӗр, юна
шар ларăпăр та ыйтăва лăпкăн
сӳтсе явăпăр, – сӗнет Кӗркури.
– Çук! Лăпкăн сӳтсе явнă
хыççăн кашнийӗнчех эсӗ тӗрӗс
си пулса юлатăн! – тарăхать хӗ­
рарăм.
Чăнкă Мирунăн хӗрӗ çитӗнсе
çитнӗ тет. Анчах хăйне килӗше
кен каччă ниепле те тупаймасть
вăл. Аптранă енне экстрасенс
патне каять, чи лайăх упăшка
мӗнле пулмаллине ыйтать:
– Чи лайăх упăшка – космо
навт: ӗç укçи пысăк, çуршар çул
командировкăра пулать, хăçан
таврăнассине пӗтӗм çӗршыв
пӗлет, – тесе ăнлантарчӗ тет
экстрасенс.
Кукша Кӗркури бурлакра
пилӗк уйăх ӗçленӗ хыççăн киле
таврăнма тухнă. Хусана çитсен
тӗттӗм кӗтесре ун çине виççӗн
тапăнаççӗ:
– Эй, çăпата! Укçуна пар!
– Çук!
– Шыраса тупатпăр пулсан?
– Тупаймастăр эсир нимӗн те
– мӗнпур укçана наган туянса
пӗтертӗм!
Евгений ТУРХАН
хатӗрленӗ.
кăштах кулăш
Римма ЕФИМОВА, Ирина ЕФИМОВА тата Елена ИЛЮХИНА
(Çарăмсан районӗ, Кивӗ Шешкел).
Константин ИЛЮХИН тата Анатолий КОРНИЛОВ
(Çарăмсан районӗ, Кивӗ Шешкел).
Евгений Илюхин ярса панă.
СУВАР
СУВАР

Приложенные файлы

  • pdf 23828223
    Размер файла: 4 MB Загрузок: 0

Добавить комментарий