Кодекси граждани(к.2)

КОДЕКСИ ГРАЖДАНИИ
XУМ{УРИИ ТОXИКИСТОН
RИСМИ II

(Ахбори Маxлиси Олии Xум[урии Тоxикистон соли 1999, №12, мод. 323; соли 2002, № 4, rисми 1, мод. 170; соли 2006, №4, мод.194)

ФАСЛИ IV
НАМУД{ОИ АЛО{ИДАИ E{ДАДОРB

БОБИ 29. Хариду фурeш

1. Муrаррароти умумии хариду фурeш

Моддаи 488. Шартномаи хариду фурeш
1. Мутобиrи шартномаи хариду фурeш як тараф (фурeшанда) e[дадор мешавад, ки молро ба моликият ([уrуrи пешбурди хоxагидорb ё идораи оперативb)-и тарафи дигар (харидор) ди[ад ва харидор e[дадор мешавад ин молро rабул карда, бар ивазаш маблаuи муайяни пулb (арзиши он)-ро супорад.
2. Нисбат ба фурeши коuаз[ои rиматнок ва арзиш[ои асъорb, агар дар rонун rоида[ои махсуси фурeши он[о муайян нагардида бошад, муrаррароти пешбининамудаи [амин зербоб истифода бурда мешавад.
3. Муrаррароти пешбининамудаи [амин зербоб нисбат ба фурeши [уrуrи амвол, агар аз мe[таво ё хусусияти ин [уrуr тартиби дигаре барнаояд, низ истифода бурда мешавад.
4. Хусусият[ои намуд[ои шартномаи хариду фурeш (хариду фурeши чакана, ма[сулотсупорb, ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb, контрактатсия, таъмини барr, фурeши амволи uайриманrул, фурeши корхона[о)-ро, [амин Кодекс ва rонун[ои дигар муrаррар менамоянд.

Моддаи 489. Шакли шартномаи хариду фурeш
Шартномаи хариду фурeши иншооти uайриманrул, ба истиснои [олат[ое, ки дар rисми 1 моддаи 466 [амин Кодекс зикр шудааст, бояд ба таври нотариалb тасдиr карда шавад.
Шартномаи хариду фурeши иншооти uайриманrул бояд мутобиrи моддаи 189 [амин Кодекс ба rайди давлатb гирифта шавад.

Моддаи 490. Шарт[ои шартнома оид ба мол
1. Та[ти маф[уми мол дар шартномаи хариду фурeш бо риояи rоида[ои моддаи 141 [амин Кодекс [ама гуна ашё rарор гирифтанаш мумкин аст.
2. Шартномаи хариду фурeш ба моли наrд, инчунин моле ки дар оянда сохта шуданаш мумкин аст, агар дар [амин Кодекс ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, баста шуданаш мумкин аст.

Моддаи 491. E[дадории фурeшанда оид ба додани мол
1. Фурeшанда e[дадор аст моли дар шартномаи хариду фурeш пешбинишударо ба харидор ди[ад.
2. Агар дар шартномаи хариду фурeш тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, фурeшанда e[дадор аст [амзамон бо додани мол ба харидор асбобу анxоми марбути он, инчунин [уxxат[ои ба он тааллуrдошта (паспорти техникb, сертификати сифат ва uайра)- ро, ки rонун ё дигар санад[ои меъёрии [уrуrb ё шартнома пешбинb намудааст, ди[ад.

Моддаи 492. Мe[лати иxрои e[дадории супурдани мол
1. Мe[лати аз xониби фурeшанда иxро кардани e[дадории ба харидор супурдани мол тибrи шартномаи хариду фурeш ва агар шартнома имкон нади[ад, ки ин мe[лат муайян карда шавад, тибrи rоида[ои пешбининамудаи моддаи 335 [амин Кодекс муrаррар карда мешавад.
2. Шартномаи хариду фурeш бо шарти иxрои он дар мe[лати rатъиян муайянгардида, агар аз шартнома аниr чунин барояд, ки [ангоми вайрон кардани ин мe[лат харидор нисбат ба иxрои шартнома [авасмандии худро аз даст меди[ад, басташуда эътироф мегардад.
Фурeшанда [уrуr надорад бидуни розигии харидор чунин шартномаро то фарорасb ё баъди гузашти мe[лати дар он муrарраршуда ва инчунин дар [олате, ки харидор аз иxрои шартнома даст накашидааст, иxро кунад.

Моддаи 493. Ла[заи иxрои e[дадории фурeшанда оид ба супурдани мол

1. Агар дар шартномаи хариду фурeш тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, e[дадории фурeшанда оид ба супурдани мол ба харидор дар ла[заи зайл иxрошуда ба [исоб меравад:
- ба харидор ё ба шахси аз xониби e зикргардида супурдани мол, агар дар шартнома e[дадории фурeшанда вобаста ба расонидани мол пешбинb гардида бошад;
- ба ихтиёри харидор пешни[од кардани мол, агар мол бояд ба харидор ё шахси зикрнамудаи e дар ма[алли xойгиршавии мол супурда шавад.
Мол [ангоме ба ихтиёри харидор ё шахси зикрнамудаи e вогузошта ба [исоб меравад, ки агар он бо маrсади [амин шартнома бо ро[и тамuагузорb, ого[онb, ба харидор интиrол додан ё усули дигар даrиr [аммонанд (идентификатсия) карда шуда бошад.
2. Дар [олат[ое ки аз шартномаи хариду фурeш e[дадории фурeшанда дар мавриди расонидани мол ё дар ма[алли xойгиршавии мол додани он ба харидор барнаояд ва агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, e[дадории фурeшанда аз ла[заи ба боррасон xи[ати [амлу наrл ба харидор ё ташкилоти алоrа супурдани мол иxрогардида [исобида мешавад.

Моддаи 494. E[дадории фурeшанда оид ба [ифзи моли фурeхташуда
{ангоме ки [уrуrи моликият ([уrуrи пешбурди хоxагидорb ё идораи оперативb) ба харидор rабл аз супурдани амвол мегузарад, фурeшанда вазифадор аст, то супурдани он амволро [ифз намояд ва ба бесифат шудани он ро[ нади[ад.
Агар дар шартномаи байни тараф[о тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, харидор бояд хароxоти барои ин кор заруриро ба фурeшанда xуброн намояд.

Моддаи 495. Гузаштани таваккали тасодуфан нобуд шудани мол
1. Агар дар шартномаи хариду фурeш тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, таваккали тасодуфан нобуд шудан ё тасодуфан зарар дидани мол аз ла[зае ба харидор мегузарад, ки мутобиrи rонун ё шартнома фурeшанда e[дадории худро оид ба супурдани мол ба харидор иxронамуда ме[исобад.
2. Таваккали тасодуфан нобуд шудан ё тасодуфан зарар дидани моле, ки [ангоми дар ро[ будани он (интиrоли он) фурeхта шудааст, агар дар шартномаи тараф[о ё анъана[ои муомилоти корb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, аз ла[заи бастани шартномаи хариду фурeш ба харидор мегузарад.
3. Шарти шартнома дар бораи он, ки таваккали тасодуфан нобуд шудан ё тасодуфан зарар дидани мол аз ла[заи ба боррасони аввалин супурдани он ба харидор мегузарад, агар дар ла[заи бастани шартнома фурeшанда медонист ё мебоист донад, ки мол нобуд шудааст ё зарар дидааст, вале ба харидор иттилоъ надодааст, тибrи талаби харидор аз xониби суд uайриrонунb эътироф шуданаш мумкин аст.

Моддаи 496. E[дадории фурeшанда вобаста ба додани моли аз [уrуrи ашхоси сеюм озод
1. Фурeшанда вазифадор аст ба харидор моли аз [уrуrи [ама гуна ашхоси сеюм озодро, ба истиснои [олате ки харидор розb шудааст моли дорои гаронии [уrуrи ашхоси сеюмро rабул кунад, супорад.
Аз xониби фурeшанда иxро накардани чунин e[дадорb, ба истиснои [олат[ои исботи он, ки харидор дар мавриди [уrуr[ои ашхоси сеюм медонист ва ё мебоист донад, ба харидор [уrуr меди[ад, ки паст кардани арзиши хариди мол ё бекор кардани шартномаи хариду фурeш ва xуброни зарарро талаб намояд.
2. Rоида[ои пешбининамудаи rисми 1 [амин модда мутаносибан инчунин дар [олат[ое ки нисбат ба [амин мол дар ла[заи супурдани он ба харидор даъвои ашхоси сеюм вуxуд дошт ва харидор ого[ буд ва агар ин даъво[о минбаъд тибrи тартиби муrарраршуда [аrrонb эътироф гардида бошанд, истифода бурда мешаванд.

Моддаи 497. E[дадори[ои харидор ва фурeшанда дар [олат[ои пешни[оди
даъво оид ба кашида гирифтани амвол
1. Агар шахси сеюм тибrи асос[ои то иxрои шартномаи хариду фурeш бамиёномада ба харидор дар мавриди кашида гирифтани амвол даъво арз кунад, харидор e[дадор аст барои иштирок дар парванда фурeшандаро xалб намояд ва фурeшанда вазифадор аст дар ин парванда ба xонибдории харидор баромад кунад.
2. Аз xониби харидор барои иштирок дар парванда xалб накардани фурeшанда, агар фурeшанда исбот намояд, ки дар парванда иштирок намуда, e метавонист аз харидор кашида гирифтани моли фурeхташударо пешгирb намояд, eро аз масъулият дар назди харидор озод мекунад.
3. Фурeшандае, ки аз xониби харидор барои иштирок дар парванда xалб шудааст, вале дар он иштирок накардааст, аз [уrуrи исботи он, ки харидор парвандаро нодуруст пеш мебарад, ма[рум карда мешавад.

Моддаи 498. Масъулияти фурeшанда [ангоми аз харидор кашида гирифтани мол
1. {ангоми аз xониби ашхоси сеюм аз харидор кашида гирифтани мол тибrи асос[ое, ки то иxрои шартномаи хариду фурeш ба миён омадаанд, ба истиснои [олат[ое, ки харидор оид ба мавxуд будани чунин [олат[о медонист ва ё мебоист донад, фурeшанда вазифадор аст зарари ба харидор расонидашударо xуброн намояд.
2. Дар сурати аз xониби ашхоси сеюм талаб карда гирифтани амволи бадастовардаи харидор созишномаи тараф[о дар мавриди аз xавобгарb озод намудани фурeшанда ё ма[дуд кардани он эътибор надорад.

Моддаи 499. Оrибат[ои аз xониби фурeшанда рад кардани супоридани мол

1. Агар фурeшанда ба харидор додани моли фурeхтаашро рад намояд, харидор [уrуr дорад аз иxрои шартномаи хариду фурeш даст кашад ва xуброни зарарро талаб намояд.
2. {ангоми додани ашёи инфироди муайяншударо рад кардани фурeшанда харидор [уrуr дорад нисбат ба фурeшанда талаботи пешбининамудаи моддаи 429 [амин Кодексро пешни[од кунад.

Моддаи 500. Оrибат[ои иxро накардани e[дадории додани асбобу анxом ва [уxxат[ои марбути мол
Агар фурeшанда ба харидор асбобу анxом ё [уxxат[ои марбути молро нади[ад ё додани онро, ки бояд мутобиrи rонун[о ё шартнома (rисми 2 моддаи 491) анxом ди[ад рад намояд, харидор [уrуr дорад барои додани он мe[лати мувофиr муrаррар намояд.
Дар [олате ки агар асбобу анxом ё [уxxат[ои марбути мол дар мe[лати муrарраршуда аз xониби фурeшанда супурда нашавад, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, харидор [уrуr дорад аз rабули мол даст кашад ва xуброни зарарро талаб намояд.

Моддаи 501. Теъдоди мол
1. Теъдоди моли ба харидор додашаванда дар шартномаи хариду фурeш бояд бо во[ид[ои ченаки дахлдор ё дар шакли пулb инъикос гардад.
2. Агар шартномаи хариду фурeш имконият нади[ад, ки теъдоди моли додашаванда муайян гардад, шартнома басташуда [исобида намешавад.

Моддаи 502. Оrибат[ои вайрон кардани шарт[ои шартнома вобаста ба теъдод
1. Дар сурате ки фурeшанда шарт[ои шартномаро вайрон карда, ба харидор нисбат аз теъдод камтар мол ди[ад, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, харидор [уrуr дорад ё теъдоди боrимондаи камбудро талаб кунад ё аз мол[ои додашуда ё аз пардохти маблаuи он даст кашад ва агар маблаuи он пардохта шуда бошад, баргардонидани маблаuи пардохташуда ва товони зарарро талаб намояд.
2. Дар сурате ки агар фурeшанда нисбат ба теъдоди дар шартномаи хариду фурeш зикргардида ба харидор теъдоди бештарро дода бошад, харидор вазифадор аст тибrи тартиби пешбининамудаи rисми 1 моддаи 519 [амин Кодекс фурeшандаро ого[ созад. Агар теъдоди мол нисбат ба теъдоди дар шартнома нишон дода шуда зиёд бошад, харидор [уrуr дорад ин молро rабул кунад ва мувофиrи нархи шартнома маблаuи онро пардозад.

Моддаи 503. Навъ (ассортимент)-и мол[о
1. Агар тибrи шартномаи хариду фурeш додани мол бояд бо таносуби муайян вобаста ба навъ, намуна, андоза, ранг ва дигар аломат[о (ассортимент) сурат гирад, фурeшанда вазифадор аст ба харидор молро тибrи навъе, ки байни тараф[о мувофиrа шудааст, супорад.
2. Агар навъ (ассортимент) дар шартномаи хариду фурeш муайян нашуда бошад ва дар шартнома тартиби муайян кардани он муrаррар нагардида бошад, вале аз мо[ияти e[дадорb чунин барояд, ки мол бояд ба харидор тибrи навъ (ассортимент) супурда шавад, фурeшанда [уrуr дорад ба харидор, бо назардошти талаботи e, ки [ангоми бастани шартнома ба фурeшанда маълум гардида буд, мувофиrи навъ (ассортимент) мол ди[ад ё аз иxрои шартнома даст кашад.

Моддаи 504. Оrибат[ои вайрон кардани шарт[ои вобаста ба навъ (ассортимент)-и мол
1. {ангоми аз xониби фурeшанда тибrи шартномаи хариду фурeш додани мол бо навъ (ассортимент)-е, ки ба шартнома мутобиrат намекунад, харидор [уrуr дорад аз rабул ва пардохти он даст кашад ва агар арзиши он пардохта шуда бошад, баргардонидани маблаuи пардохташударо талаб намояд.
2. Агар фурeшанда дар баробари моле, ки навъ (ассортимент)-и он ба шартномаи хариду фурeш мувофиr аст, ба харидор моли хилофи шарт[ои шартнома оид ба навъ (ассортимент)-ро супорад, харидор [уrуr дорад мувофиrи сало[диди худ:
- мол[ои ба шарти шартнома оид ба навъ (ассортимент) мувофиrро rабул намояд ва аз мол[ои дигар даст кашад;
- аз [амаи мол[ои додашуда даст кашад;
- иваз намудани мол[ои ба шарти навъ (ассортимент)-и мол ва мол[ои ба навъ (ассортимент)-и пешбининамудаи шартнома мувофиr набударо талаб намояд;
- тамоми мол[ои додашударо rабул кунад.
3. {ангоми радди rабули мол[ои навъ (ассортимент)-ашон ба шарт[ои шартномаи хариду фурeш номувофиr ё пешни[оди талаб оид ба иваз намудани мол[ое, ки ба шарти навъ (ассортимент) мувофиr намебошанд, харидор [амчунин [уrуr дорад аз пардохти он[о даст кашад ва агар арзиши он[о пардохта шуда бошад, баргардонидани маблаuи пардохташударо талаб намояд.
4. Мол[ое, ки ба шарт[ои шартномаи хариду фурeш оид ба навъ (ассортимент) мувофиr нестанд, агар харидор дар мe[лати мувофиrи баъди гирифтани он ба фурeшанда дар бораи радди rабули он[о иттилоъ нади[ад, rабулгардида ба [исоб меравад.
5. Агар харидор аз мол[ои навъ (ассортимент)-ашон ба шарт[ои шартномаи хариду фурeш номувофиr даст накашад, e вазифадор аст арзиши он[оро тибrи нархи бо фурeшанда мувофиrашуда пардозад.

Моддаи 505. Сифати мол
1. Фурeшанда бояд ба харидор молеро, ки сифати он ба талаботи шартномаи хариду фурeш ё одатан барои [амин маrсад истифодаи чунин мол мувофиr аст, ди[ад.
2. {ангоми тибrи намуна ва (ё) тибrи тасвир (тавсиф) фурeхтани мол фурeшанда вазифадор аст ба харидор молеро ди[ад, ки ба намуна ва (ё) тасвир (тавсиф) мувофиr аст.
3. Агар тибrи тартиби муrаррарнамудаи rонун нисбат ба сифати моли фурeхташаванда талаботи [атмb пешни[од гардида бошад, дар ин сурат фурeшандае, ки фаъолияти со[ибкориро анxом меди[ад, вазифадор аст ба харидор моли ба ин талабот мувофиrро супорад.
Мутобиrи созишномаи байни фурeшанда ва харидор нисбат ба моле, ки ба талаботи [атмии тибrи тартиби муrаррарнамудаи rонун пешбинишуда xавобгe мебошад, моли дорои талаботи баландтар дода шуданаш мумкин аст.

Моддаи 506. Кафолати сифат
1. Моле, ки фурeшанда e[дадор аст ба харидор ди[ад, дар ла[заи супоридан ба харидор, агар дар шартномаи хариду фурeш ла[заи дигари муайян кардани мутобиrати мол[о ба ин талабот пешбинb нагардида бошад, бояд ба талаботи пешбининамудаи моддаи 505 [амин Кодекс мутобиr бошад.
2. Дар сурате ки агар дар шартномаи хариду фурeш аз xониби фурeшанда додани кафолати сифати мол пешбинb гардида бошад, фурeшанда вазифадор аст ба харидор молеро ди[ад, ки ба талаботи дар шартнома муrаррар гардида (мe[лати кафолат) мувофиrат намояд.
3. Кафолати сифат, агар дар шартномаи хариду фурeш тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, инчунин барои [амаи xузъ[ои таркиби он (асбобу анxом) дода мешавад.

Моддаи 507. Тартиби ба[исобгирии мe[лати кафолат
1. Мe[лати кафолат, агар дар шартномаи хариду фурeш тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, аз ла[заи ба харидор супурдани мол (моддаи 491) ба [исоб гирифта мешавад.
2. Агар харидор аз имконияти истифодаи моли тибrи шартнома ба он мe[лати кафолат муrарраршуда вобаста ба [олат[ои марбут ба фурeшанда ма[рум гардида бошад, мe[лати кафолат то ла[заи аз xониби фурeшанда рафъ нашудани [олат[ои дахлдор, xараён намеёбад ба шарте, ки фурeшанда оиди норасои[ои мол бо тартиби муrаррар кардаи моддаи 519 [амин Кодекс ого[ карда бошад.
3. Агар дар шартномаи хариду фурeш тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, мe[лати кафолат ба асбобу анxоми таркибb ба мe[лати кафолат ба асбобу анxоми асосb баробар дониста шуда, [амзамон аз рeзи мe[лати кафолати асбобу анxоми асосb xараён мегирад.
4. {ангоми иваз намудани мол (асбобу анxоми таркибb) xараёни мe[лати кафолат аз нав оuоз меёбад.

Моддаи 508. Мe[лати коршоямии мол
Тибrи rонун[о, дигар санад[ои меъёрb, талаботи [атмии намуна (стандарт)-[ои давлатb ё дигар rоида[ои [атмb метавонад мe[лате муrарраркарда шавад, ки бо гузашти он мол барои тибrи таъинот истифода бурда шуданаш корношоям эътироф гардад (мe[лати коршоямb).

Моддаи 509. Ба [исобгирии мe[лати коршоямии мол
Мe[лати коршоямии мол бо давраи ваrте, ки аз рeзи исте[соли он ба [исоб гирифта шуда, дар xараёни он мол барои истифода коршоям мебошад ё бо санае, ки то фаро расидани он мол барои истифода коршоям аст, муайян карда мешавад.

Моддаи 510. Тафтиши сифати мол
1. Тафтиши сифати мол мутобиrи rонун[о, дигар санад[ои [уrуrb, талабот[ои [атмии намуна (стандарт)-и давлатb ё шартнома анxом дода мешавад.
Дар [олат[ое, ки агар намуна (стандарт)-[ои давлатb, дигар санад[ои меъёрии [уrуrb оид ба намуна (стандартизатсия) вобаста ба тафтиши сифат талаботи [атмb пешбинb карда бошанд, тафтиши сифат бояд мутобиrи талаботи дар он[о зикргардида анxом дода шавад.
2. Агар тибrи тартиби муrаррарнамудаи rисми 1 [амин модда, шарти тафтиши сифат пешбинb нагардида бошад, дар он сурат тафтиши сифат бояд мутобиrи анъаноти муомилоти корb ё шарт[ои дигари тафтиши одатан истифодашаванда нисбат ба моле, ки тибrи шартнома бояд супурда шавад, сурат мегирад.
3. Агар rонун[о, талаботи [атмии намуна (стандарт)-[ои давлатb, дигар санад[ои меъёрb оид ба намуна (стандартизатсия) ё шартнома e[дадории фурeшандаро оид ба тафтиши сифати моли ба харидор фурeхташаванда (озмоиш, ташхис, азназаргузаронb (муоина)) ва uайра пешбинb намуда бошанд, фурeшанда бояд мутобиrи талаби харидор далел[ои анxом дода шудани тафтиши сифати молро пешни[од намояд.
4. Тафтиши сифати мол аз xониби фурeшанда ва харидор бояд та[ти [амон як шароит анxом дода шавад.

Моддаи 511. Оrибат[ои додани моли дорои сифати номатлуб
1. Агар норасои[ои мол аз xониби фурeшанда rайду шарт нашуда бошад, харидоре, ки ба e моли сифатан номатлуб дода шудааст, [уrуr дорад бо интихоби хеш аз фурeшанда талаб намояд, ки:
- ба андозаи муносиб нархи фурeшро паст кунад;
- ройгон, дар мe[лат[ои мувофиr норасои[ои молро бартараф намояд;
- хароxоти вобаста ба рафъи норасои[ои молро xуброн намояд.
2. Дар сурати мо[иятан вайрон кардани талабот нисбат ба сифати мол (ошкор намудани норасои[ои рафънопазир, норасои[ое, ки бидуни хароxоти беандоза ё масрафи ваrт бартараф кардани он[о uайриимкон аст, ё чандин маротиба ошкор гардидаст ё баъди бартараф намудан боз такрор меёбад ва дигар норасои[ои монанд) харидор [уrуr дорад тибrи сало[диди хеш:
- аз иxрои шартномаи хариду фурeш даст кашад ва баргардонидани маблаuи барои харидории мол масрафшударо талаб намояд;
- иваз намудани молро бо моли дорои сифати матлуби ба шартнома мувофиr талаб намояд.
3. Дар сурати сифатан номатлуб будани rисми моле, ки ба маxмeъ (комплект)-и мол (моддаи 515) шомиланд, харидор метавонад нисбат ба чунин мол [уrуr[ои пешбининамудаи rисм[ои 1 ва 2 [амин моддаро истифода барад.

Моддаи 512. Норасои[ои мол, ки барои он фурeшанда xавобгар аст
1. Фурeшанда барои норасои[ои мол xавобгар аст агар харидор исбот карда тавонад, ки норасои[ои мол то ба харидор додани он ё бо сабаб[ои то ин ла[за ба миёномада фаро расидаанд.
2. Фурeшанда нисбат ба моле, ки барои он кафолат додааст, агар исбот карда натавонад, ки норасои[ои мол баъди ба харидор додани он дар натиxаи аз xониби харидор риоя накардани rоида[ои истифодаи мол ё нига[дошт ё таъсири ашхоси сеюм ё rувваи рафънопазир ба миён омадааст, xавобгар мебошад.

Моддаи 513. Мe[лати ошкор намудани норасои[ои моли додашуда
1. Агар дар rонун[о ё шартномаи хариду фурeш тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, харидор [уrуr дорад вобаста ба норасои[ои мол, ба шарте ин норасои[о дар мe[лат[ои муайяннамудаи [амин модда ошкор карда шуда бошанд, талабот арз намояд.
2. Агар ба мол мe[лати кафолат ё мe[лати коршоямb муrаррар нагардида бошад, аз xониби харидор талаботи вобаста ба норасои[о ба шарте арз карда мешавад, ки агар норасои[ои мол дар мe[лати мувофиr, вале дар зарфи ду сол аз рeзи ба харидор додани мол ошкор гардидааст ва агар rонун ё шартномаи хариду фурeш мe[лати бештареро пешбинb накарда бошанд. Мe[лат барои ошкор кардани норасои[ои моле, ки бояд интиrол дода шавад ё та[ти ирсоли почта rарор гирад, аз рeзи дар ма[алли таъинот гирифтани мол ба [исоб гирифта мешавад.
3. Агар барои мол мe[лати кафолат муrаррар гардида бошад, харидор [уrуr дорад [ангоми ошкор намудани камбудии вобаста ба норасоии мол дар xараёни мe[лати кафолат талабот арз намояд.
Агар дар шартномаи хариду фурeш ба асбобу анxоми таркибb нисбат ба асбобу анxоми асосb мe[лати кeто[тари кафолат муrаррар гардида бошад, харидор [уrуr дорад [ангоми дар xараёни мe[лати кафолати асбобу анxоми асосb ошкор намудани норасоb вобаста ба норасои[ои маxмeи таркибb талабот арз кунад.
Агар дар шартномаи хариду фурeш ба асбобу анxоми такмилb нисбат ба асбобу анxоми асосb мe[лати бештари кафолат муrаррар гардида бошад ва норасои[ои асбобу анxоми такмилb, сарфи назар аз гузашти мe[лати кафолат ба асбобу анxоми асосb, дар xараёни мe[лати кафолат ошкор гардида бошанд, харидор [уrуr дорад оид ба норасоии мол шикоят арз кунад.
4. Нисбат ба моли барои он мe[лати коршоямb муrарраргардида харидор [уrуr дорад оид ба норасоии мол, агар он дар xараёни мe[лати коршоямb ошкор гардида бошад, талабот арз кунад.
5. Агар харидор норасоии молро баъди гузашти мe[лати кафолат ё мe[лати коршоямb ошкор намуда бошад ва агар исбот карда тавонад, ки норасоии мол то ба харидор додани он ё бо сабаб[ои то ин ла[за фарорасида ба миён омадаанд, фурeшанда xавобгариро ба зимма дорад.


Моддаи 514. Мукаммалии мол
1. Фурeшанда e[дадор аст ба харидор молеро ди[ад, ки ба шарт[ои шартномаи хариду фурeш оид ба мукаммалии мол мувофиr мебошад.
2. {ангоми дар шартномаи хариду фурeш муайян карда нашудани мукаммалии мол, фурeшанда вазифадор аст ба харидор молеро фурeшад, ки мукаммалии он тибrи анъана[ои муомилоти корb ё талаботи дигари одатан пешни[одшаванда муайян мегардад.

Моддаи 515. Маxмeъ (комплект)-и мол
1. Агар шартномаи хариду фурeш e[дадории фурeшандаро ба харидор дар маxмeъ (комплект) додани номгeи муайяни мол пешбинb карда бошад, e[дадорb аз ла[заи ба харидор додани [амаи моле, ки ба маxмeъ (комплект) дохил гардидаанд, иxрошуда ба [исоб меравад.
2. Агар дар шартномаи хариду фурeш тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ва аз мо[ияти e[дадорb барнаояд, фурeшанда вазифадор аст ба харидор [амзамон [амаи мол[ои ба маxмeъ тааллуrдоштаро супорад.

Моддаи 516. Оrибати додани мол[ои uайримаxмeъ (uайрикомплект)
1. Дар сурати додани мол[ои uайримаxмeъ (uайрикомплект) (моддаи 514) харидор [уrуr дорад тибrи интихоби худ аз фурeшанда талаб намояд, ки:
- ё мутаносибан нархро паст кунад;
ё дар мe[лат[ои мувофиr молро мукаммал намояд.
2. Агар фурeшанда дар мe[лат[ои мувофиr талаби харидорро дар мавриди мукамал намудани мол иxро накунад, харидор [уrуr дорад тибrи ихтиёри худ:
- ё моли номукаммалро ба моли мукаммал иваз намояд;
ё аз иxрои шартномаи хариду фурeш даст кашад ва баргардонидани маблаuи барои он[о пардохташуда, инчунин xуброни зарарро талаб намояд.
3. Оrибат[ои пешбининамудаи rисми 1 [амин модда, агар дар шартномаи хариду фурeш тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ва аз мо[ияти e[дадорb барнаояд, инчунин дар [олат[ои аз xониби фурeшанда вайрон кардани e[дадории ба харидор супурдани маxмeи мол (моддаи 515) истифода бурда мешавад.

Моддаи 517. Зарф ва борпеч
1. Агар дар шартномаи хариду фурeш тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ва аз мо[ияти e[дадорb барнаояд, фурeшанда e[дадор аст ба харидор молро, ба истиснои мол[ое, ки мувофиrи хосияти худ зарф ва (ё) борпечро таrозо намекунанд, дар зарф ва (ё) та[ти борпеч ди[ад.
2. Агар дар шартномаи хариду фурeш талабот нисбат ба зарф ё борпеч муайян нагардида бошад, мол бояд бо усули одатан барои чунин навъ муrарраршуда дар зарф xойгир ё борпеч карда шавад ва дар сурати набудани чунин имкон бо усуле, ки [ангоми [амлу наrл [ифзи чунин навъи молро дар шароити муrаррарии нига[дошт ва интиrол таъмин менамояд.
3. Агар тибrи тартиби муrаррарнамудаи rонун нисбат ба зарф ва (ё) борпеч талаботи [атмb пешбинb гардида бошад, дар он сурат фурeшандае, ки фаъолияти со[ибкориро анxом меди[ад, вазифадор аст ба харидор молро дар зарф ва (ё) та[ти борпече, ки ба ин талабот xавобгe мебошад, супорад.

Моддаи 518. Оrибат[ои бидуни зарф ва (ё) борпеч ё дар зарф ва (ё) та[ти борпеч номатлуб додани мол
Дар [олат[ое ки агар мол[ои дар зарф xойгиршаванда ва (ё) борпечдошта ба харидор бидуни зарф ва (ё) борпеч ё дар зарф ва ё та ти борпечи номатлуб дода мешавад, агар аз e[дадорb ё хосияти мол тартиби дигаре барнаояд, харидор [уrуr дорад аз фурeшанда дар зарф xой додан ё борпеч кардани мол ё иваз намудани зарф ва (ё) борпечи номатлуби молро талаб намояд.
Дар баробари ба фурeшанда арз намудани талаби зикргардида харидор [уrуr дорад нисбат ба e инчунин дигар талаботеро, ки аз додани мол[ои дорои сифати номатлуб (моддаи 511) бармеоянд, арз кунад.

Моддаи 519. Ого[ намудани фурeшанда дар хусуси номатлуб иxро кардани шартномаи хариду фурeш
1. Харидор вазифадор аст дар мe[лат[ои муrаррар намудаи rонун[о ё шартномаи хариду фурeш ва агар чунин мe[лат муrаррар нагардида бошад дар мe[лат[ои мувофиrи минбаъда, ки чунин вайрон кардани шарт[ои дахлдори шартнома вобаста ба хусусият ва таъиноти мол бояд ошкор гардад, фурeшандаро дар мавриди вайрон кардани шартномаи хариду фурeш вобаста ба теъдод, навъ (ассортимент), сифат, мукаммалb, зарф ва (ё) борпеч ого[ созад.
2. Дар сурати аз xониби харидор иxро накардани e[дадори[ои зикргардида фурeшанда, агар исбот карда тавонад, ки он боиси имконпазирии талаботи дахлдори харидор гардидааст ё барои фурeшанда боиси хароxоти номутаносибе мешавад, ки дар муrоиса бо хароxоти e [ангоми сари ваrт оид ба вайрон карда шудани шарт[ои шартнома ого[ буданаш масраф мегардид, [уrуr дорад пурра ё rисман rонеъ намудани талаботи дахлдори харидорро рад намояд.
3. Агар фурeшанда медонист ё мебоист донад, ки мол[ои ба харидор додашуда ба шарт[ои шартномаи хариду фурeш мувофиr нестанд, e [уrуr надорад ба иxро нашудани e[дадори[ои барои харидор пешбининамудаи rисми 1 [амин модда истинод кунад.

Моддаи 520. E[дадории харидор оид ба rабули мол
1. Харидор e[дадор аст моли ба e додашударо, ба истиснои [олат[ое, ки e [уrуr дорад иваз намудани молро талаб кунад ё аз иxрои шартномаи хариду фурeш даст кашад, rабул кунад.
2. Дар [олат[ое ки харидор бо вайрон кардани rонун[о ё шартномаи хариду фурeш молро rабул намекунад ё rабули онро рад менамояд, фурeшанда [уrуr дорад аз харидор rабули молро талаб кунад ё аз иxрои шартнома даст кашад.

Моддаи 521. E[дадории харидор оид ба пардохти нарх
1. Харидор e[дадор аст молро тибrи нархе, ки мувофиrи rоида[ои моддаи 456 [амин Кодекс муайян карда мешавад, пардозад.
2. {ангоми вобаста ба вазни мол муrаррар гардидани нарх, агар дар шартномаи хариду фурeш тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, он тибrи вазни холис муайян карда мешавад.
3. Агар шартномаи хариду фурeш пешбинb намояд, ки нархи мол бояд вобаста ба нишонди[анда[ое, ки нархи молро rайду шарт менамоянд (арзиши асли, хароxот ва uайра) таuйир ёбад, вале [амзамон тариrи аз нав арзёбb намудани нарх муайян нагардида бошад, нарх бо назардошти мутаносибии ин нишонди[анда[о дар ла[заи иxрои e[дадорb вобаста ба додани мол муайян карда мешавад.
Rоида[ои пешбининамудаи [амин rисм, агар [амин Кодекс, дигар санад[ои rонунb тартиби дигаре муrаррар накарда бошанд ё аз мо[ияти e[дадорb барнаояд, истифода бурда мешаванд.
Моддаи 522. Пардохти мол
1. Агар аз шарт[ои шартнома ва rонун[о e[дадории дар мe[лати муайян пардохтани арзиши мол барнаояд, харидор вазифадор аст арзиши онро баъди додани мол аз xониби фурeшанда ё додани [уxxат[ои ихтиёрдорb ба ин мол бидуни таъхир пардозад.
2. Агар дар шартномаи хариду фурeш тамдиди пардохти арзиши моли додашуда пешбинb нагардида бошад, харидор вазифадор аст ба фурeшанда маблаuро вобаста ба [аxми пурраи моли додашуда пардозад.
3. Агар харидор сари ваrт арзиши моли тибrи шартномаи хариду фурeш додашударо напардозад, фурeшанда [уrуr дорад бо интихоби худ пардохти арзиши мол ва пардохти фоиз[оро вобаста ба истифодаи восита[ои пулии uайр (бегона) (моддаи 426) талаб намояд.
4. Агар харидор хилофи шартномаи хариду фурeш аз rабули мол ва пардохти арзиши он даст кашад, фурeшанда [уrуr дорад бо интихоби худ пардохти арзиши молро талаб кунад ё аз иxрои шартнома даст кашад.

Моддаи 523. Пешпардохти мол
1. Дар [олат[ое ки агар дар шартномаи хариду фурeш e[дадории харидор дар мавриди то аз xониби фурeшанда додани мол пурра ё rисман пардохтани арзиши мол (пешпардохт) пешбинb гардида бошад, харидор вазифадор аст дар мe[лат[ои муrаррарнамудаи шартнома ва агар дар шартнома чунин мe[лат муrаррар нагардида бошад, дар мe[лат[ои тибrи моддаи 335 [амин Кодекс муайянгардида, пардозад.
2. Дар сурати e[дадори[ои пешбининамудаи шартномаи хариду фурeшро дар хусуси пешпардохти арзиши мол иxро накардани харидор rоида[ои пешбининамудаи моддаи 353 [амин Кодекс татбиr карда мешавад.
3. Дар [олат[ое ки агар фурeшанда маблаuи пешпардохтро гирифта, e[дадории худро вобаста ба додани мол (моддаи 492) анxом нади[ад, харидор [уrуr дорад додани мол[ои арзишашон пардохташуда ё баргардонидани пешпардохти барои мол[ои аз xониби фурeшанда доданашударо бо [исоб кардани фоиз аз рeзе, ки мебоист додани мол сурат гирад, то рeзи додани мол ба харидор ё ба e баргардонидани пешпардохт, талаб кунад.
4. Дар шартнома e[дадории фурeшанда оид ба пардохти фоиз ба маблаuи пешпардохт аз ла[заи аз харидор гирифтани ин маблаu пешбинb шуданаш мумкин аст.

Моддаи 524. Пардохти мол[ое, ки ба кредит фурeхта шудааст
1. Дар [олате ки тибrи шартномаи хариду фурeш пардохти мол пас аз муддати муайяни баъди додани он ба харидор (фурeши мол ба кредит) пешбинb шудааст, харидор бояд пардохтро дар мe[лати дар шартнома пешбинигардида ва агар чунин мe[лат дар шартнома пешбинb нагардида бошад, дар мe[лат[ои мутобиrи моддаи 335 [амин Кодекс муайяншуда пардозад.
2. Дар [олати аз xониби фурeшанда иxро нагардидани e[дадории додани мол rоида[ои пешбининамудаи моддаи 353 [амин Кодекс истифода бурда мешаванд.
3. Дар сурате ки агар харидори молро гирифта e[дадориашро вобаста ба пардохти арзиши мол иxро нанамояд, фурeшанда [уrуr дорад пардохти мол ё баргардонидани мол[ои пардохташударо талаб намояд.
Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, дар [олат[ои дар мe[лати муайянгардида аз xониби харидор иxро накардани e[дадори[о оид ба пардохти моли додашуда, аз рeзе ки мол мебоист пардохта шавад то рeзи пардохти он аз xониби харидор, ба маблаuи мe[латаш гузаронидашуда мутобиrи моддаи 426 [амин Кодекс бояд фоиз супурда шавад.
4. Дар шартнома e[дадории харидор дар мавриди аз рeзи гирифтани мол супурдани фоизе, ки ба нархи мол мутаносиб мебошад, пешбинb карда шуданаш мумкин аст.
5. Фурeши мол ба кредит тибrи нарх[ои дар рeзи фурeш амалкунанда анxом дода мешавад. Таuйирёбии минбаъдаи нарх ба мол[ои ба кредит фурeхташуда, агар дар rонун тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, боиси [исобу китоби нав намегардад.

Моддаи 525. Бастани шартномаи хариду фурeш бо кредит
Шартномаи бо кредит фурeхтани мол бо шарти пардохти давра ба давра, агар дар он [амзамон бо дигар шарт[ои му[ими шартномаи хариду фурeш нархи мол, тартиб, мe[лат ва андозаи пардохт зикр гардида бошад, басташуда эътироф мегардад.

Моддаи 526. Суuуртаи мол
1. Агар дар шартномаи хариду фурeш e[дадории фурeшанда ё харидор дар мавриди суuуртаи мол пешбинb гардида, вале дар айни замон шарт[ои суuурта ва маблаuи [адди аrале, ки ба он мол суuурта карда мешавад, зикр нагардида бошад, маблаuи xуброни суuурта, ки шартномаи суuурта пешбинb намудааст, наметавонад аз арзиши мол камтар бошад.
2. {ангоми аз xониби тарафи анxомди[андаи суuурта тибrи шарт[ои шартнома анxом надодани суuурта тарафи дигар [уrуr дорад молро суuурта намуда, аз тарафи масъул xуброни хароxоти вобаста ба суuуртаро талаб намояд ё аз иxрои e[дадорb даст кашад.

Моддаи 527. Ниго[ доштани [уrуrи моликии фурeшанда
1. {ангоми дар шартномаи хариду фурeш пешбинb гардидани он, ки [уrуrи моликb ба моли ба харидор додашуда то пардохти он ё фаро расидани дигар [олат[о ба фурeшанда ниго[ дошта мешавад, агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ё аз таъинот ва хосияти мол барнаояд, харидор [уrуr надорад то ла[заи ба e гузаштани [уrуrи моликb молро бегона намояд ё ба таври дигар онро ихтиёрдорb кунад.
2. Дар [олат[ои дар мe[лати пешбининамудаи шартнома пардохта нашудани моли додашуда ё [олат[ои дигаре, ки вобаста ба он [уrуrи моликb ба харидор мегузарад фаро намерасанд, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, фурeшанда [уrуr дорад аз харидор баргардонидани молро талаб намояд.

2. Хариду фурeши чакана

Моддаи 528. Шартномаи хариду фурeши чакана
1. Тибrи шартномаи хариду фурeши чакана фурeшандае, ки фаъолияти со[ибкориро оид ба фурeши чаканаи мол анxом меди[ад, e[дадор мешавад ба харидор мол[оеро ди[ад, ки одатан барои истифодаи шахсb, манзилb ё дигар навъи истифода таъин гардидааст.
2. Шартномаи хариду фурeши чакана оммавb (моддаи 458) мебошад.

Моддаи 529. Офертаи оммавии мол
1. Пешни[оди мол, ки тамоми шарт[ои му[ими шартномаи хариду фурeши чаканаи моли дар рекламаи мол, фе[раст (каталог) зикргардидаро дар бар гирифтааст, инчунин дигар навъи тасвири мол, ки ба доираи номуайяни ашхос нигаронида шудааст, офертаи оммавb эътироф карда мешавад (банди 2 моддаи 469).
2. Ба тамошо гузоштан, намоиши намуна[ои мол ё додани маълумот оид ба мол[ои фурeшb (тасвир, фе[раст[о, акс[о ва uайра) дар ма[алли фурeши мол, сарфи назар аз он, ки оё нарх ва дигар шарт[ои му[ими шартномаи хариду фурeш зикр гардидааст ё на, ба истиснои [олат[ое ки фурeшанда барои фурeш таъин нагардидани мол[ои дахлдорро даrиr муайян кардааст, офертаи оммавb эътироф карда мешавад.

Моддаи 530. Ба харидор пешни[од намудани маълумот оид ба мол
1. Фурeшанда вазифадор аст ба ихтиёри харидор оид ба моли барои фурeш пешни[одгардида маълумоти зарурb ва са[е[ро гузорад, ки ба талаботи дахлдори муrаррарнамудаи rонун, дигар санад[ои [уrуrb ё одатан дар савдои чакана пешни[одшавандаи вобаста ба мe[таво ва усули пешни[оди он мувофиr мебошад.
2. Харидор [уrуr дорад то бастани шартнома молро аз назар гузаронад ва агар ин вобаста ба хосияти мол истисно нагардида бошад ва хилофи rоида[ои дар савдои чакана rабулгардида набошад, дар [озирии e анxом додани санxиши хосияти мол ё намоиши истифодаи молро талаб кунад.
3. Агар ба харидор имконияти бетаъхир, дар ма[алли фурeш ба даст овардани маълумот оид ба мол, ки дар rисм[ои 1 ва 2 [амин модда зикр гардидааст, фаро[ам оварда нашуда бошад, e [уrуr дорад аз фурeшанда xуброни зарари вобаста ба саркашии беасос аз бастани шартномаи хариду фурeши чакана (rисми 4 моддаи 477) ба e расонидашударо талаб намояд ва агар шартнома баста шуда бошад, дар мe[лати мувофиr аз иxрои шартнома даст кашад, баргардонидани маблаuи барои мол пардохташуда ва xуброни дигар зарарро талаб намояд.

Моддаи 531. Фурeши мол бо истифодаи автомат[о
1. Дар [олат[ое ки фурeши мол бо истифодаи автомат[о сурат мегирад, со[иби автомат e[дадор аст ба харидорон бо усули дар автомат xойгир намудани иттилоот оид ба фурeшандаи мол ё бо усули дигар номи фурeшанда (номи фирмавb), ма[алли xойгиршавии он, низоми кор, инчунин оид ба амале, ки харидорон барои гирифтани мол [атман анxом ди[анд, маълумот пешкаш намояд.
2. Шартномаи хариду фурeши чакана бо истифодаи автомат[о аз ла[заи аз xониби харидор анxом додани амале, ки барои харидани мол зарур мебошад, басташуда [исобида мешавад.
3. Агар ба харидор моли арзишаш пардохташуда дода нашавад, фурeшанда вазифадор аст фавран ба харидор дастрас шудани молро таъмин намояд ё маблаuи пардохтаи eро баргардонад. Дар сурати иxро накардани ин e[дадорb харидор [уrуr дорад аз фурeшанда xуброни зарари расонидашударо талаб намояд.

Моддаи 532. Шартномаи бо шарти ба харидор расонидани мол
1. Дар [олат[ое ки шартномаи хариду фурeши чакана бо шарти ба харидор расонидани мол баста шудааст, фурeшанда вазифадор аст, ки дар мe[лат[ои муrаррарнамудаи шартнома молро ба ма[алли зикрнамудаи харидор ва агар ма[алли супурдани молро харидор зикр накарда бошад, ба ма[алли истиrомати ша[рванд ё ма[алли xойгиршавии шахси [уrуrb, ки харидор мебошад, расонад.
2. Шартномаи хариду фурeши чакана, агар rонун[о ё шартнома тартиби дигареро пешбинb накарда бошанд ё аз мо[ияти e[дадорb барнаояд, аз ла[заи ба харидор ва дар сурати набудани e ба [ар шахси пешни[одкардаи квитансия ё дигар санади тасдиrкунандаи бастани шартнома ё ба расмият даровардани супурдани мол аз xониби фурeшанда иxрогардида [исобида мешавад.

Моддаи 533. Шартнома бо шарти аз xониби харидор барои мe[лати муайян гирифтани мол
1. Тараф[о метавонанд бо шарти аз xониби харидор барои мe[лати муайян гирифтани мол, ки дар xараёни он ин мол ба дигар харидор фурeхта намешавад, шартномаи хариду фурeши чакана банданд.
2. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, [озир нашудани харидор ё дар мe[лати муrаррарнамудаи шартнома барои гирифтани мол анxом надодани дигар амали заруриро фурeшанда метавонад [амчун аз xониби харидор рад намудани иxрои шартнома арзёбb намояд.
3. Хароxоти иловагии фурeшанда вобаста ба таъмини додани мол ба харидор дар мe[лати муайяннамудаи шартнома, агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, ба арзиши мол зам карда мешавад.

Моддаи 534. Фурeши мол тибrи намуна[о
1. Тараф[о метавонанд оид ба фурeши мол тибrи намуна (тасвир, фе[раст ва uайра) шартномаи хариду фурeши чаканаро ба имзо расонанд.
2. Агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, чунин шартнома аз ла[заи расидани бор ба ма[алли дар шартнома зикргардида ва агар ма[алли додани мол дар шартнома зикр нагардида бошад, аз ла[заи расонидани бор ба xои истиrомати ша[рванд ё ма[алли xойгиршавии шахси [уrуrb иxрогардида [исобида мешавад.
3. Харидор, бо шарти ба фурeшанда xуброн намудани хароxоти мувофиrе, ки бо анxом додани амали дахлдор оид ба иxрои шартнома сарф намудааст, метавонад то додани мол аз иxрои шартномаи хариду фурeши чакана даст кашад.

Моддаи 535. Арзиш ва пардохти мол
1. Харидор, агар дар rонун[о тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ва аз мо[ияти e[дадорb барнаояд, e[дадор аст пардохти молро мувофиrи нархе, ки фурeшанда [ангоми бастани шартномаи хариду фурeши чакана эълон намудааст, пардозад.
2. Дар [олате ки шартномаи хариду фурeши чакана пешпардохти молро (моддаи 523) пешбинb намудааст, агар дар шартномаи байни тараф[о тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, аз xониби харидор дар мe[лати муrаррарнамудаи шартнома напардохтани арзиши мол [амчун аз xониби харидор рад намудани шартнома эътироф карда мешавад.
3. Нисбат ба шартнома[ои хариду фурeши чакана бо кредит, аз xумла бо шарти аз xониби харидор давра ба давра пардохтани арзиши мол, rоида[ои пешбининамудаи моддаи 525 [амин Кодекс бояд татбиr карда нашаванд.

Моддаи 536. Иваз кардани моли дорои сифатан матлуб
1. Харидор [уrуr дорад дар xараёни чорда[ рeз аз ла[заи ба e додани моли uайриозуrаворb, агар фурeшанда мe[лати бештареро эълон накарда бошад, моли харидаашро дар ма[алли харид ё xой[ои дигаре, ки фурeшанда эълон кардааст, ба моли якхелаи дорои андозаи дигар, навъ, [аxм, тарз, ранг, такмил (комплектатсия)-и дигар ва uайра иваз кунад ва дар сурати фарrияти нарх бо фурeшанда [исоббаробаркунии заруриро анxом ди[ад.
Агар фурeшанда барои иваз моли заруриро надошта бошад, харидор [уrуr дорад моли харидаашро баргардонад ва маблаuи пардохтаашро пас гирад.
Талаби харидор дар мавриди иваз ё баргардонидани маблаu, агар мол истифода нашуда бошад, хосияти истеъмоли худро гум накарда бошад, дорои далел[ое бошад, ки аз [амин фурeшанда харида шудааст, бояд аз xониби фурeшанда rонеъ гардонида шавад.
2. Номгeи мол[ое, ки тибrи асос[ои дар [амин модда зикргардида иваз ё баргардонида намешаванд, мувофиrи тартиби муайяннамудаи rонун[о муrаррар карда мешавад.

Моддаи 537. {уrуrи харидор дар [олат[ои ба e фурeхтани моли сифатан номатлуб
1. Харидоре, ки ба e моли сифатан номатлуб фурeхта шудааст ва агар норасои[ои он бо фурeшанда rайду шарт нагардида бошанд, [уrуr дорад бо интихоби худ талаб кунад:
- моли сифатан номатлубро бо моли хушсифат иваз намояд;
- бидуни таъхир, ройгон норасои оро бартараф созад;
- xуброни хароxоти вобаста ба бартараф намудани норасои[оро пардозад;
- мутаносибан нархи харидро паст кунад.
Харидор [уrуr дорад дар сурати мо[иятан вайрон кардани талаботи сифат нисбат ба моли аз ниго[и техникb мураккаб ва гаронарзиш (rисми 2 моддаи 511) иваз кардани онро талаб намояд.
2. Дар сурати ошкор намудани норасои[ои моле, ки хосияти он имконият намеди[ад ин норасои[о рафъ карда шаванд (мол[ои озуrаворb, ма[сулоти химиявии маишb ва uайра) харидор [уrуr дорад бо интихоби худ бо моли хушсифат иваз намудани чунин мол ё мутаносибан паст кардани нархи фурeшро талаб намояд.
3. Бар замми арзу талаботи дар rисм[ои 1 ва 2 [амин модда зикргардида харидор [уrуr дорад моли сифатан номатлубро ба фурeшанда баргардонда, инчунин додани маблаuи пардохташуда ва xуброни дигар зарарро талаб кунад.
{ангоми баргардонидани маблаuи харидор, ки барои мол пардохта шуда буд, фурeшанда [уrуr надорад аз он маблаuеро, ки дар натиxаи пурра ё rисман истифода шудани мол, аз даст додани сифати молb ва uайра боиси паст гардидани нархи он гаштааст, ниго[ дорад.

Моддаи 538. Xуброни фарrи нарх [ангоми ивази мол, паст кардани нархи харид ва баргардонидани моли сифатан номатлуб
1. {ангоми ивази моли бесифат ба моли мувофиrи шартномаи хариду фурeши чакана сифатан матлуб фурeшанда [уrуr надорад xуброни фарrияти нархи моли дар шартнома муrарраршуда ва нархи моли [ангоми ивази мол ё [ангоми баровардани rарори суд дар хусуси иваз намудани мол мавxудбударо талаб кунад.
2. {ангоми ивази моли бесифат ба моли шабе[, вале моли аз xи[ати андоза, шакл ва навъ ва uайра фарrкунанда фарrи байни арзиши моли ивазшаванда дар ла[заи ивази мол ва нархи моли бар ивази моли бесифат додашаванда бояд пардохта шавад.
Агар талаби харидор аз xониби фурeшанда rонеъ нагардида бошад, ин нарх[о вобаста ба нарх[ои аз ла[заи rабул намудани rарори суд оид ба ивази мол муайян карда мешаванд.
3. {ангоми пешни[оди талабот оид ба мутаносибан паст кардани нархи хариди мол нархи мол дар ла[заи пешни[оди талаб оид ба паст кардани арзиш ва агар талаби харидор ихтиёран rонеъ нашуда бошад, аз ла[заи аз xониби суд баровардани rарор оид ба мутаносибан кам кардани нархи мол ба [исоб гирифта мешавад.
4. {ангоми ба фурeшанда баргардонидани моли бесифат харидор [уrуr дорад пардохтани фарrияти байни нархи моли дар шартномаи хариду фурeши чакана пешбинигардида ва нархи моли дахлдор дар ла[заи ихтиёран rонеъ кардани талаботи e мавxудбударо ва агар талабот rонеъ гардонида нашуда бошад, дар ла[заи баровардани rарори суд мавxудбударо талаб намояд.

Моддаи 539. Масъулияти фурeшанда ва дар шакли асл (натура) иxро намудани e[дадорb
Дар сурати аз xониби фурeшанда иxро накардани e[дадории шартномаи хариду фурeши чакана xуброни зарар ва пардохти ноустуворона фурeшандаро аз e[дадории дар шакли асл (натура) иxро намудани он озод намекунад.

Моддаи 540. Xуброни зарари маънавb
Зарари маънавие, ки ба истеъмолкунанда дар натиxаи аз xониби фурeшанда вайрон кардани [уrуr[ои e расонида шудааст, [ангоми мавxуд будани гуно[ аз xониби шахсе, ки зарар расондааст, xуброн карда мешавад. Андозаи xуброни зарари расонидашуда, агар дар санад[ои rонунгузорb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, аз xониби суд муrаррар карда мешавад.

3. Шартномаи ма[сулотсупорb

Моддаи 541. Шартномаи ма[сулотсупорb
Мутобиrи шартномаи ма[сулотсупорb фурeшанда (ма[сулотсупор) e[дадор мешавад, ки дар мe[лати rайду шартшуда ё мe[лат[ои исте[сол ё мe[лат[ои аз xониби e харидани мол барои харидор xи[ати истифода дар фаъолияти со[ибкорb ё маrсад[ои дигар, молро ба харидор расонад.

Моддаи 542. Мe[лати амали шартномаи ма[сулотсупорb
1. Шартномаи ма[сулотсупорb ба мe[лати як сол, ба мe[лати бештар аз як сол (шартномаи дарозмуддат) ё ба мe[лати дигари дар созишномаи тараф[о пешбинигардида баста шуданаш мумкин аст.
Агар дар шартнома мe[лати он муайян нагардида бошад, шартнома ба мe[лати як сол басташуда эътироф карда мешавад.
2. Агар дар шартномаи дарозмуддат теъдоди моли супоридашаванда ё дигар шарт[ои шартнома барои як сол ё ба мe[лати камтар аз он муайян гардида бошад, дар шартнома бояд тартиби аз xониби тараф[о ба мувофиrа расонидани ин шарт[о барои мe[лат[ои минбаъда то rатъ гардидани мe[лати амали шартнома муайян карда шаванд. {ангоми дар шартнома мавxуд набудани чунин тартиб шартнома ба мe[лати як сол ё ба мe[лате, ки шарт[ои шартнома ба мувофиrа расонида шудаанд, басташуда эътироф карда мешавад.
3. {ангоми аз xониби яке аз тараф[ои шартномаи дарозмуддат рад кардан ё саркашb аз мувофиrаи теъдоди ма[сулоти супурдашаванда ё шарт[ои дигари шартнома барои давраи минбаъда, ки тибrи тартиби муайяннамудаи шартнома муrаррар гардидааст, тарафи дигар [уrуr дорад бо талаботи муайян намудани шарт[ои ма[сулотсупорb барои давра[ои дахлдор ё бекор кардани шартнома ба суд муроxиат намояд.

Моддаи 543. Бастани шартномаи ма[сулотсупорb
1. {ангоми пешни[оди як тараф дар хусуси бастани шартномаи ма[сулотсупорb, ки дар шакли лои[аи шартнома ба тарафи дигар фиристода шудааст ва тарафи дигар минбаъд розb аст тибrи шарт[ои дигар шартномаро имзо кунад, дар мe[лати на дертар аз 30 рeзи баъди гирифтани лои[а протоколи ихтилофи назар та[ия намуда, онро бо шартномаи ба имзо расонидашуда бармегардонад. Тарафе, ки протоколи ихтилофи назарро гирифтааст, вазифадор аст дар мe[лати 30 рeз xи[ати ба мувофиrа расонидани он (дар сурати имконпазир якxоя бо тарафи дигар) тадбир[о андешад.
2. Агар дар мe[лати муайянкарда тарафи лои[аи шартномаро гирифта чора[ои оиди бастани шартнома наандешида бошад, шартнома баста нашуда ба [исоб меравад.

Моддаи 544. Давра[ои ма[сулотсупорb
1. Агар тараф[о дар давоми мe[лати xараёни амали шартномаи молсупорb бо rисмат[ои ало[ида супоридани ма[сулотро пешбинb карда бошанд, мe[лати расонидани rисмат[ои ало[ида (давраи ма[сулотсупорb) дар он муайян нашуда бошад, дар он сурат мол бояд [ар мо[ бо rисмат[ои баробар расонида шаванд, зеро аз rонун[о ё анъана[ои муомилоти корb ё мо[ияти e[дадорb тартиби дигаре барнамеояд.
2. {амзамон бо муайян кардани давраи ма[сулотсупорb дар шартнома инчунин xадвали ма[сулотсупорb ([ар да[рeза, шабонарeзb, соат ба соат ва uайра) муrаррар карда шуданаш мумкин аст.
3. Ма[сулотсупории пеш аз мe[лат тан[о бо розигии харидор анxом дода шуданаш мумкин аст.
Моли пеш аз мe[лат супоридашуда ва аз xониби харидор rабулгардида ба [исоби теъдоди моле, ки бояд дар давраи минбаъда расонида шавад, ба [исоб гирифта мешавад.

Моддаи 545. {алли ихтилофи назар [ангоми бастани шартномаи ма[сулотсупорb
1. Дар сурати [ангоми бастани шартномаи ма[сулотсупорb оид ба шарт[ои ало[ида байни тараф[о ба миён омадани ихтилофи назар тарафе, ки бастани шартномаро пешни[од намуда, оид ба мувофиrаи шарт[о пешни[оди тарафи дигарро гирифтааст, бояд дар мe[лати сb рeз аз рeзи гирифтани ин пешни[од, агар дар rонун мe[лати дигаре муrаррар нагардида бошад ё бо тараф[о мувофиrа нагардида бошад, дар хусуси ба мувофиrа расонидани шарт[ои дахлдори шартнома тадбир[о андешад ё ба таври хаттb тарафи дигарро оид ба радди бастани шартнома ого[ созад.
2. Тарафе, ки оид ба шарт[ои дахлдори шартнома пешни[одот гирифта, вале барои мувофиrаи шарт[ои шартномаи ма[сулотсупорb тадбир[о наандешидааст ва тарафи дигарро дар мавриди радди бастани шартнома дар мe[лати пешбининамудаи rисми 1 [амин модда ого[ накардааст, бояд зарари вобаста ба радди ин шарт[ои шартнома расонидашударо xуброн намояд.

Моддаи 546. Тартиби ма[сулотсупорb
1. Ма[сулотсупорb аз xониби ма[сулотсупор тибrи шартнома ба харидор ё шахси дар шартнома ба сифати харидор зикргардида бо усули бор карда фиристодан (додан)-и мол анxом дода мешавад.
2. Дар [олат[ое ки агар дар шартнома [уrуrи харидор дар бобати ба ма[сулотсупор додани супориш оид ба фиристодани бор ба молгиранда (таъиноти борфиристb)-гон пешбинb гардида бошад, фиристодан (додан)-и мол аз xониби ма[сулотсупор ба молгирандагони дар таъиноти борфиристb зикргардида анxом дода мешавад.
Мe[тавои таъиноти борфиристb ва мe[лат[ои аз xониби харидор ба ма[сулотсупор фиристодани он тибrи шартнома муайян карда мешавад. Агар мe[лати фиристодани таъиноти борфиристb дар шартнома муайян нагардида бошад, он бояд ба ма[сулотсупор дар мe[лати на камтар аз сb рeзи то фаро расидани давраи ма[сулотсупорb ирсол гардад.
3. Аз xониби харидор дар мe[лати муайяншуда пешни[од накардани таъиноти борфиристb, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, ба ма[сулотсупор [уrуr меди[ад, ки аз иxрои шартнома даст кашад.

Моддаи 547. Молрасонb
1. Ма[сулотсупорb аз xониби ма[сулотсупор бо усули борфиристb ([амлу наrл) тавассути наrлиёте, ки дар шартнома пешбинb шудааст ва тибrи шарт[ои муайяннамудаи он анxом дода мешавад.
Агар дар шартнома тавассути кадом навъи наrлиёт ва тибrи кадом шарт интиrол додани мол муайян нагардида бошад, [уrуrи интихоби навъи наrлиёт ё муайян кардани шарти [амлу наrл ба ма[сулотсупор мегузарад, зеро аз rонун[о, анъана[ои муомилоти корb ё мо[ияти e[дадорb тартиби дигаре барнамеояд.
2. Тибrи шартномаи ма[сулотсупорb аз xониби харидор (боргиранда) дар ма[алли xойгиршавии ма[сулотсупор гирифтани мол (интихоби мол) пешбинb шуданаш мумкин аст.
Агар мe[лати интихоби мол дар шартнома пешбинb нагардида бошад, интихоби мол аз xониби харидор (молгиранда) бояд дар мe[лат[ои мувофиr, пас аз гирифтани ого[иномаи ма[сулотсупор дар мавриди та[ияи мол анxом дода мешавад.

Моддаи 548. Пурра намудани камбудии ма[сулотсупорb
1. Молрасоне, ки дар давраи муайяни ма[сулотсупорb ба пурра нарасонидани мол ро[ додааст, e[дадор аст ки теъдоди камбудии молро барои давра (давра[о)-и минбаъда, дар доираи мe[лати амали шартнома, нисбати шартнома[ои дарозмуддат бошад дар доираи [амон соле ба пурра нарасонидани мол ро[ додасст, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, пурра намояд.
2. Дар [олат[ое ки ма[сулотсупор [амзамон ба якчанд молгирандагони дар шартнома ё дар таъиноти борфиристии харидор зикргардида мол мефиристад, моле, ки ба як молгиранда зиёда аз теъдоди дар шартнома ё таъиноти борфиристb пешбинигардида фиристода шудааст, барои пeшонидани камбудии ма[сулотсупорb ба дигар молгиранда ба [исоб гирифта намешавад ва агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, бояд аз xониби ма[сулотсупор пурра карда шавад.
3. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, харидор [уrуr дорад, ки молрасонро ого[ намуда, аз rабули моле, ки мe[лати расонидани он гузаштааст, даст кашад. Харидор вазифадор аст молеро, ки то аз xониби ма[сулотсупор гирифтани ого[инома расидааст, rабул намояд ва арзиши он[оро пардозад.

Моддаи 549. Навъ (ассортимент)-и мол [ангоми пурра намудани камбудии ма[сулотсупорb
1. Навъ (ассортимент)-и моле, ки камбудии молрасонии он[о бояд барrарор гардад, тибrи созишномаи тараф[о муайян карда мешавад. {ангоми мавxуд набудани чунин созишнома ма[сулотсупор вазифадор аст камбудии теъдоди молро тибrи навъ (ассортимент)-и барои [амон давра муайяншуда, ки дар он давра ба камбуди ма[сулотсупорb ро[ дода шуда буд, пурра намояд.
2. Нисбат ба теъдоди пешбининамудаи шартнома расонидани теъдоди зиёди як номгeи мол барои пeшонидани камбуди дигар номгeи мол, ки ба [амон як навъ (ассортимент) дохил мешаванд, ба [исоб гирифта намешавад ва ба истиснои [олат[ое ки чунин ма[сулотсупорb бо розигии хаттии пешакии харидор анxом дода шудааст, бояд пурра карда шавад.

Моддаи 550. Rабули мол аз xониби харидор
1. Харидор (молгиранда) бояд барои таъмини rабули моли тибrи шартнома расида тамоми амалиёт[ои заруриро анxом ди[ад.
2. Моле, ки харидор (молгиранда) гирифтааст, бояд аз xониби e дар мe[лат[ои муrаррарнамудаи rонун[о, шартнома ё анъана[ои муомилоти корb аз назар гузаронида шавад.
Харидор (молгиранда) вазифадор аст дар [амин мe[лат теъдод ва сифати мол[ои rабулшударо тибrи тартиби муrаррарнамудаи rонун[о, шартнома ё анъана[ои муомилоти корb санxида, дар мавриди номутобиrати[ои ошкоргардида ва норасои[ои мол бетаъхир дар шакли хаттb молрасонро ого[ намояд.
3. Дар сурати аз ташкилоти наrлиётb гирифтани мол[ои расонидашуда харидор (молгиранда) вазифадор аст мутобиrати молро бо маълумоти дар [уxxат[ои наrлиётb ва [амро[икунанда зикргардида тафтиш намуда, инчунин бо риояи rоида[ои пешбининамудаи rонун[ое, ки фаъолияти наrлиётро танзим менамоянд , ин мол[оро аз ташкилоти наrлиётb rабул кунад.

Моддаи 551. Нига[дошти масъулиятноки моле, ки харидор rабул накардааст
1. {ангоме ки харидор (молгиранда) мутобиrи rонун[о, дигар санад[ои меъёрb ё шартномаи ма[сулотсупорb аз моли фиристодаи ма[сулотсупор даст мекашад, e вазифадор аст [ифзи ин мол (нига[дошти масъулиятнок)-ро таъмин намуда, фавран молрасонро ого[ созад.
2. Ма[сулотсупор вазифадор аст моли та[ти нига[дошти масъулиятнок гирифтаи харидор (молгиранда)-ро интиrол ди[ад ё онро дар мe[лати мувофиr ихтиёрдорb намояд.
Агар ма[сулотсупор дар [амин мe[лат молро ихтиёрдорb накунад, харидор [уrуr дорад онро фурeшад ё ба ма[сулотсупор баргардонад.
3. Хароxоти зарурии харидор вобаста ба rабули моли та[ти нига[дошти масъулиятнок, фурeш ё баргардонидани он ба ма[сулотсупор бояд аз xониби ма[сулотсупор xуброн карда шавад.
Дар айни замон маблаuи аз фурeши мол гирифташуда, бо нига[ доштани маблаuи ба харидор тааллуrдошта, ба ма[сулотсупор гузаронида мешавад.

Моддаи 552. Интихоби мол
1. Агар дар шартнома дар ма[алли xойгиршавии ма[сулотсупор ба харидор (молгиранда) додани мол (интихоби мол) пешбинb гардида бошад, харидор (молгиранда) бояд моли ба e додашавандаро аз назар гузаронад. {ангоми ошкор намудани номутобиrатии мол ба шартнома e [уrуr дорад аз rабули он даст кашад.
2. Интихоб карда нагирифтани мол аз xониби харидор (молгиранда) дар мe[лати муrаррарнамудаи шартнома ва агар мe[лат муайян нагардида бошад, дар мe[лат[ои мувофиrи баъди гирифтани ого[иномаи ма[сулотсупор дар хусуси тайёр будани мол ба ма[сулотсупор [уrуr меди[ад, ки аз иxрои шартнома даст кашад ё аз харидор пардохти арзиши молро талаб кунад.

Моддаи 553. {исобу китоб барои моли расонидашаванда
1. Харидор пардохти моли расонидашавандаро бо риояи тартиб ва шакли [исобу китобе, ки дар шартнома пешбинb гардидааст, анxом меди[ад.
2. Агар дар шартнома rисм ба rисм расонидани бор пешбинb гардида бошад, ки ба маxмeъ (комплект) дохил мешавад, аз xониби харидор пардохтани он баъди гирифтани охирин rисмати он мол (интихоби мол)-е, ки ба маxмeъ (комплект) дохил мегардад, анxом дода мешавад, зеро дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардидааст.
3. Агар дар шартнома пешбинb гардида бошад, ки пардохт аз xониби молгиранда (пардозанда) анxом дода мешавад ва охирин бидуни асос аз пардохт даст кашад ё дар мe[лати муrарраршуда пардохтро анxом нади[ад, ма[сулотсупор [уrуr дорад аз харидор пардохти моли расонидашударо талаб кунад.

Моддаи 554. Зарф ва борпеч
Зарф ва борпеч, тибrи тартиб ва мe[лат[ои муrаррарнамудаи rонун[о ё дигар санад[ои [уrуrb ё шартнома ба ма[сулотсупоранда баргардонда мешавад.

Моддаи 555. Оrибат[ои расонидани мол[ои сифатан номатлуб
1. Харидор (молгиранда)-е, ки барояш моли сифатан номатлуб фиристода шудааст, [уrуr дорад ба молсупор талаботи пешбининамудаи моддаи 511 [амин Кодексро, ба истиснои [олат[ое ки агар молсупор ого[иномаи харидорро оид ба норасои[ои мол[ои расонидашуда гирифта, бидуни таъхир мол[ои сифатан номатлубро ба мол[ои хушсифат иваз карда бошад пешни[од намояд.
2. Харидор (молгиранда)-е, ки мол[ои ба e расонидашударо чакана ба фурeш мерасонад, агар дар шартномаи ма[сулотсупорb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, [уrуr дорад дар мe[лат[ои мувофиr иваз кардани моли сифатан номатлуберо, ки истеъмолкунанда баргардонидааст, талаб намояд.

Моддаи 556. Оrибат[ои фиристодани мол[ои номукаммал
1. Харидор (молгиранда)-е, ки ба e хилофи шарт[ои шартномаи ма[сулотсупорb, талаботи rонун[о, санад[ои дигари меъёрb, талаботи маъмулии барои мукаммалии мол пешни[одшаванда мол расонида шудааст, [уrуr дорад ба ма[сулотсупор ба истиснои [олат[ое, ки агар ма[сулотсупор ого[иномаи харидорро оид ба номукаммалии мол гирифта, фавран онро мукаммал месозад ё онро ба моли мукаммал иваз намуда, талаботи пешбининамудаи моддаи 516 [амин Кодексро пешни[од кунад.
2. Харидор (молгиранда)-е, ки мол[ои ба e расонидашударо чакана ба фурeш мерасонад, агар дар шартномаи ма[сулотсупорb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, [уrуr дорад дар мe[лат[ои мувофиr иваз кардани моли номукаммалро, ки истеъмолкунанда баргардонидааст, талаб намояд.

Моддаи 557. {уrуrи харидор дар [олати камбудии ма[сулотсупорb, иxро накардани талабот дар бораи рафъи норасоии мол ё дар хусуси мукаммал сохтани мол
Агар ма[сулотсупор теъдоди дар шартнома пешбинишудаи молро нарасонида бошад ё талаби харидорро дар мавриди иваз кардани моли бесифат ё дар мавриди мукаммал сохтани мол дар мe[лат[ои муайян иxро накунад, харидор (молгиранда) [уrуr дорад аз пардохти арзиши моли сифатан номатлуб ва номукаммал даст кашад ва агар арзиши он[о пардохта шуда бошад, то замони рафъи норасоb ва ё такмил ё иваз кардани он баргардонидани маблаuи пардохтшударо талаб кунад.

Моддаи 558. Ноустуворона барои кам супоридани ма[сулот
Ноустуворонае, ки rонун ё шартнома барои кам супурдани мол ё гузаронидани мe[лати ма[сулотсупорb муrаррар намудааст, агар тартиби дигари ситонидани ноустуворона тибrи rонун ё шартнома муrаррар нагардида бошад, аз ма[сулотсупор то иxрои воrеии e[дадорb, дар доираи мe[лати амали шартнома (моддаи 548) ситонида мешавад.

Моддаи 559. Адо кардани e[дадори[ои шабе[ (якхела) оид ба якчанд шартнома[ои ма[сулотсупорb
1. Дар [олат[ое ки ба харидор расонидани бор[ои якхела аз xониби ма[сулотсупор [амзамон вобаста ба якчанд шартномаи ма[сулотсупорb анxом дода мешавад ва теъдоди моли расонидашаванда барои адои e[дадории ма[сулотсупор оид ба [амаи шартнома[о нокифоя мебошад, мол[ои расонидашуда бояд ба [исоби иxрои шартномае, ки ма[сулотсупор [ангоми ма[сулотсупорb зикр намудааст, ба [исоб гирифта мешавад.
2. Агар харидор ба ма[сулотсупор маблаuи мол[ои якхелаи оид ба якчанд шартномаи ма[сулотсупорb гирифтаашро пардохта бошад ва маблаuи супурдашуда барои адоиe[дадории харидор вобаста ба [ама шартнома[о нокифоя бошад, маблаuи пардохташуда бояд ба [исоби иxрои шартномае, ки харидор [ангоми пардохти мол ё бидуни таъхир пас аз пардохти мол зикр намудааст, ба [исоб гирифта мешавад.
3. Агар ма[сулотсупор ё харидор аз [уrуr[ои ба он[о мутаносибан фаро[амовардаи rисм[ои 1 ва 2 [амин модда истифода набурда бошад, иxрои e[дадорb ба [исоби пeшонидани он e[дадории шартномае ба [исоб гирифта мешавад, ки мe[лати иxрои он зудтар фаро расидааст.
Агар мe[лати иxрои e[дадорb оид ба якчанд шартнома [амзамон фаро расида бошад, иxрои пешни[одгардида мутаносибан барои адои e[дадорb вобаста ба [амаи шартнома[о ба [исоб гирифта мешавад.

Моддаи 560. Радди якxонибаи иxрои шартномаи ма[сулотсупорb
1. Радди якxонибаи иxрои шартномаи ма[сулотсупорb (пурра ё rисман) ё якxониба таuйир додани он дар сурати аз xониби як тараф мо[иятан вайрон кардани шартнома (сарсатри 2 rисми 2 моддаи 482) ро[ дода мешавад.
2. Вайрон кардани шартнома аз xониби ма[сулотсупор дар [олат[ои зайл мо[иятан арзёбb мегардад:
- расонидани моли сифатан номатлуб бо норасои[ое, ки наметавонад дар мe[лат[ои барои харидор муносиб рафъ гардад;
якчанд маротиба вайрон кардани мe[лати боррасонb.
3. Вайрон кардани шартнома аз xониби харидор дар [олат[ои зайл мо[иятан арзёбb мегардад:
- якчанд маротиба вайрон кардани мe[лати пардохт;
- якчанд маротиба интихоб карда нагирифтани мол.
4. Дар созишномаи тараф[о асос[ои дигари якxониба рад кардани иxрои шартномаи ма[сулотсупорb ё якxониба таuйир додани он пешбинb шуданаш мумкин аст.
5. Шартномаи ма[сулотсупорb аз ла[заи аз xониби як тараф гирифтани ого[иномаи тарафи дигар дар хусуси якxониба рад кардани иxрои шартнома, агар мe[лати дигари бекор кардан ё таuйир додани шартнома дар ого[инома пешбинb нагардида бошад ё дар созишномаи тараф[о муайян нашуда бошад, мутаносибан таuйирёфта ё бекоркардашуда ба [исоб меравад.

Моддаи 561. Ба[исобгирии зарар [ангоми бекор кардани шартнома
1. Агар дар мe[лат[ои мувофиrи баъди бекор кардани шартнома дар натиxаи аз xониби ма[сулотсупоранда вайрон кардани e[дадори[о харидор аз шахси дигар бо нархи нисбатан баландтар, вале бо нархи муносиб бар ивази моли дар шартнома пешбинишуда мол ба даст оварда бошад, харидор метавонад ба фурeшанда дар мавриди xуброни зарар дар шакли фарrи байни нархи дар шартнома муrарраргардида ва нархе, ки дар а[ди анxомдодашуда мавxуд аст, талабот пешни[од кунад.
2. Агар дар мe[лати муносиби баъди бекор кардани шартнома дар натиxаи аз xониби харидор вайрон кардани e[дадори[о ма[сулотсупоранда молро ба шахси дигар ба нархи нисбатан арзонтар нисбат ба оне, ки дар шартнома пешни[од шудааст, вале бо нархи муносиб фурeхта бошад, фурeшанда метавонад ба харидор дар мавриди xуброни зарар дар шакли фарrи байни нархи дар шартнома муrарраргардида ва нархе, ки дар а[ди анxомдодашуда мавxуд аст, талабот пешни[од кунад.
3. Rонеъгардонии талаботе, ки rисм[ои 1 ва 2 [амин модда пешбинb намудаанд, тараферо, ки e[дадориро иxро накардааст ё номатлуб иxро кардааст аз xуброни дигар зараре, ки дар асоси моддаи 15 [амин Кодекс ба тарафи дигар расонида шудааст, озод намекунад.

4. Ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлат
Моддаи 562. Асос[ои ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлат
1. Ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлат дар асоси фармоиши давлатb оид ба ма[сулотсупорb барои э[тиёxи давлат, инчунин шартнома[ои дар асоси он басташудаи ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb анxом дода мешавад. Э[тиёxоти давлат талаботест, ки бо тартиби муrаррар кардаи rонун муайян гардида, аз [исоби маблаuи буxет таъмин карда мешавад.
2. Нисбат ба ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb, агар дар [амин Кодекс rоида[ои дигаре пешбинb нашуда бошанд, rоида[о дар мавриди ма[сулотсупорb (модда[ои 541 - 561) татбиr мегарданд.
Нисбат ба ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb дар rисмате, ки [амин зербоб танзим нанамудааст, rонун[ои ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb истифода бурда мешаванд.

Моддаи 563. Э[тиёxоти давлатb оид ба бастани шартномаи ма[сулотсупорb
1. Агар дар фармоиши давлатb пешбинb шуда бошад, ки ма[сулотсупорb аз xониби ма[сулотсупор (иxрокунанда) ба харидоре сурат мегирад, ки фармоишгари давлатb тибrи шартномаи ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb муrаррар намудааст, фармоишгари давлатb дар мe[лати на дертар аз сb рeз аз рeзи имзои фармоиши давлатb ба ма[сулотсупор (иxрокунанда) ва харидор дар мавриди ба ма[сулотсупор (иxрокунанда) вобаста кардани харидор ого[инома ирсол медорад.
Ого[инома дар мавриди ба ма[сулотсупор (иxрокунанда) вобаста кардани харидор, ки аз xониби фармоишгари давлатb тибrи фармоиши давлатb дода шудааст, барои бастани шартномаи давлатии ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb асос [исоб меёбад.
2. Ма[сулотсупор (иxрокунанда) вазифадор аст лои[аи шартномаи ма[сулотсупори барои э[тиёxоти давлатb ба харидоре, ки дар ого[инома оид ба вобаста кардани e зикр гардидааст, дар мe[лати на дертар аз сb рeз аз рeзи гирифтани ого[инома аз фармоишгари давлатb, агар тартиби дигари та[ияи лои[аи шартнома дар фармоиши давлатb пешбинb нашуда бошад ё лои[аи шартнома аз xониби харидор пешни[од нагардида бошад, ирсол дорад.
3. Тарафе, ки лои[аи шартномаи ма[сулотсупориро барои э[тиёxоти давлатb гирифтааст, онро имзо намуда, як нусхаашро дар мe[лати на дертар аз сb рeз ба тарафи дигар мефиристад ва дар сурати мавxуд будани ихтилофоти назар оид ба шарт[ои фармоиши давлатb дар [амин мe[лат протоколи ихтилофи назар тартиб дода, онро якxоя бо шартномаи давлатии имзошуда ба тарафи дигар ирсол медорад.
4. Тарафе, ки лои[аи имзошудаи шартномаи ма[сулотсупориро барои э[тиёxоти давлатb бо протоколи ихтилофи назар гирифтааст, бояд дар муддати сb рeз онро баррасb намуда, xи[ати мувофиrа бо тарафи дигар тадбир[о андешад ва тарафи дигарро дар бораи rабули шартнома дар та[рири он ё дар мавриди радди протоколи ихтилофи назар ого[ созад. Ихтилофоти назари [аллу фасл нагардида дар муддати сb рeз метавонад аз xониби тарафи дигар ба баррасии суд пешни[од карда шавад.
5. Агар ма[сулотсупор (иxрокунанда) аз бастани шартномаи ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb саркашb намояд, харидор [уrуr дорад ба суд бо талаботи доир ба маxбур кардани ма[сулотсупор (иxрокунанда) барои бастани шартнома дар асоси шарт[ои лои[аи шартномаи та[иянамудаи харидор муроxиат намояд.

Моддаи 564. Радди харидор аз бастани шартномаи ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb
1. Харидор [уrуr дорад аз мол[ое, ки дар ого[инома оид ба вобаста шудан зикр гардидаанд ва аз бастани шартнома дар мавриди та[вили он[о пурра ё rисман даст кашад.
Дар ин [олат ма[сулотсупор (иxрокунанда) бояд бетаъхир фармоишгари давлатиро ого[ сохта, [уrуr дорад аз e дар бораи ба дигар харидор вобаста намудан ого[инома талаб намояд.
2. Фармоишгари давлатb дар мe[лати на дертар аз сb рeз аз рeзи гирифтани ого[иномаи ма[сулотсупор (иxрокунанда) ё дар мавриди ба e вобаста намудани дигар харидор ого[инома меди[ад ё ба ма[сулотсупор (иxрокунанда) таъиноти борфиристиро бо зикри молгиранда ирсол медорад ё дар мавриди rабул ва пардохти мол розигии худро иттилоъ меди[ад.
3. {ангоми аз xониби фармоишгари давлатb иxро накардани e[дадори[ои пешбининамудаи rисми 2 [амин модда ма[сулотсупор (иxрокунанда) [уrуr дорад аз фармоишгари давлатb rабул ва пардохти молро талаб кунад ё тибrи сало[диди худ молро фурeхта, хароxоти муносиби вобаста ба фурeши онро аз [исоби фармоишгари давлатb xуброн намояд.

Моддаи 565. Иxрои фармоиши давлатb
1. Дар [олат[ое ки тибrи шарт[ои фармоиши давлатb ма[сулотсупорb бевосита ба фармоишгари давлатb ё бо супориши e (таъиноти борфиристb) ба шахси дигар (молгиранда) анxом дода мешавад, муносибати тараф[о дар мавриди иxрои фармоиши давлатb тибrи rоида[ои пешбининамудаи модда[ои 541 - 561 [амин Кодекс танзим мегардад.
2. Дар [олат[ое ки ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb аз xониби молгирандаи дар таъиноти борфиристb зикргардида анxом дода мешавад, агар дар фармоиши давлатb тартиби дигари [исобу китоб пешбинb нагардида бошад, пардохти мол аз xониби фармоишгари давлатb сурат мегирад.

Моддаи 566. Пардохти мол тибrи шартномаи ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb
{ангоми ба харидорон тибrи шартномаи ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb та[вил додани мол пардохти он аз xониби харидорон мувофиrи нархе, ки дар асоси фармоиши давлатb муайян мегардад, агар дар фармоиши давлатb тартиби дигари муайян кардани нарх ё [исобу китоб пешбинb нагардида бошад, анxом дода мешавад.
{ангоми аз xониби харидорон пардохтани мол тибrи шартномаи ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb фармоишгари давлатb кафолатди[андаи харидор оид ба [амин e[дадорb эътироф карда мешавад ( модда[ои 390 - 396).

Моддаи 567. Xуброни зараре, ки вобаста ба иxро ё бекор кардани фармоиши давлатb расонида шудааст
1. Агар дар rонун[ои ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, зарари ба ма[сулотсупор (иxрокунанда) вобаста ба иxрои фармоиши давлатb расонидашуда бояд аз xониби фармоишгари давлатb дар мe[лати на дертар аз сb рeз аз рeзи тибrи фармоиши давлатb супурдани мол xуброн карда шавад.
2. Дар сурате ки зарари ба ма[сулотсупор (иxрокунанда) вобаста ба иxрои фармоиши давлатb расонидашуда xуброн карда нашавад, ма[сулотсупор (иxрокунанда) [уrуr дорад аз иxрои фармоиши давлатb даст кашад ва xуброни зарари вобаста ба бекор кардани фармоиши давлатb расонидашударо талаб намояд.
3. {ангоми тибrи асос[ои дар rисми 2 [амин модда зикргардида бекор кардани фармоиши давлатb ма[сулотсупор [уrуr дорад аз иxрои шартномаи ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb даст кашад.

Моддаи 568. Радди фармоишгари давлатb аз моле, ки тибrи фармоиши давлатb расонида шудааст
Дар [олат[ои пешбининамудаи rонун фармоишгари давлатb [уrуr дорад аз мол[ое, ки расонидани он[о тибrи фармоиши давлатb пешбинb шудааст, бо шарти ба ма[сулотсупор xуброн намудани зарари бо чунин раддия расонидашуда пурра ё rисман даст кашад.
Агар дасткашии фармоишгари давлатb аз мол[ое, ки расонидани он[о тибrи фармоиши давлатb пешбинb гардидааст, боиси бекор кардан ё таuйир додани шартномаи ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb гардида бошад, зарари бо чунин бекор кардан ё таuйир додани шартнома ба харидор расонидашуда аз xониби фармоишгари давлатb xуброн карда мешавад.

5. Таъмини барr

Моддаи 569. Шартномаи таъмини барr
1. Тибrи шартномаи таъмини барr ташкилоти таъминкунандаи барr e[дадор мешавад, аз тариrи хати барrи васлшуда нерeи барr ди[ад ва мизоx (абонент) бошад e[дадор мегардад, ки арзиши барrи истифодашударо пардозад, инчунин низоми истифодаи онро, ки дар шартнома пешбинb шудааст, риоя намояд, таъмини бехатарии истифодаи шабака[ои барrи та[ти ихтиёраш rарордошта, инчунин дастго[ ва таx[изоти истифода менамудаашро вобаста ба истифодаи барr дар [олати коршоямb ниго[ дорад.
2. Нисбат ба муносибат[ои шартномаи таъмини барr, ки [амин Кодекс танзим нанамудааст, rонун[о ва дигар санад[ои [уrуrb оид ба таъмини барr, инчунин rоида[ои [атмии мутобиrи он rабулгардида истифода бурда мешаванд.

Моддаи 570. Бастани шартнома
1. Шартномаи таъмини барr бо мизоx (абонент) [ангоми дар e мавxуд будани таx[изоти барrие, ки ба талаботи муrаррар гардида xавоб меди[ад ва дар шабака[ои ташкилоти таъмини барr тибrи тартиби муrаррарнамуда сабт шудаанд, инчунин мавxуд будани таx[изот ва дастго[[ои дахлдори ба[исобгирии истифодаи барr баста мешаванд.
Шартнома ба мe[лати номуайян баста шуда ба [исоб меравад ва мумкин аст тибrи асос[ои дар моддаи 577 [амин Кодекс нишон дода шуда таuйир ё бекор карда шавад.
2. Дар [олат[ое ки ба сифати мизоx (абонент) тибrи шартномаи таъмини барr ша[рванде баромад мекунад, ки нерeи барrро барои истифодаи маишb ба кор мебарад, шартнома аз ла[заи воrеии тибrи тартиби муrарраршуда васл намудани мизоx (абонент) ба шабакаи васлгардида басташуда эътироф мегардад.

Моддаи 571. Меъёри rувваи барr
1. Ташкилоти таъминкунандаи барr вазифадор аст, ба мизоx (абонент) аз тариrи шабакаи васлгардида ба [амон миrдоре, ки дар шартнома пешбинb гардидааст, бо риояи низоми додани он, ки аз xониби тараф[о мувофиrа шудааст, барr ди[ад. Меъёри барrи додашуда аз xониби ташкилоти таъмини барr ва барrи rабулнамудаи мизоx (абонент) тибrи нишондоди дастго[и ба[исобгирии барr ва дар сурати мавxуд набудани он тибrи [исобу китоб муайян карда мешавад.
2. Дар шартнома [уrуrи мизоx (абонент) дар мавриди таuйир додани миrдори барrи дар шартнома муайяншуда бо шарти xуброни хароxоти ташкилоти таъмини барr, ки вобаста ба интиrоли барr тибrи миrдори дар шартнома пешбинишуда масраф намудааст, пешбинb гардиданаш мумкин аст.
3. Дар [олат[ои ба сифати мизоx (абонент) тибrи шартномаи таъмини барr баромад кардани ша[рванде, ки rувваи барrро барои истеъмоли маишb истифода мебарад, e [уrуr дорад rувваи барrро ба миrдори барояш зарурb истифода барад. Миrдори барrе, ки аз xониби ташкилоти таъмини барr дода шудааст ва мизоx (абонент) rабул кардааст, тибrи нишондоди дастго[и ба[исобгирb муайян карда мешавад.

Моддаи 572. Оrибат[ои вайрон кардани шарт[ои шартнома оид ба миrдори барr
Агар ташкилоти таъмини барr тавассути шабакаи васлгардида нисбат ба он, ки дар шартнома пешбинb шудааст, ба мизоx (абонент) камтар барr дода бошад, агар дар rонун[о ё шартнома[о тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ва ё аз мо[ияти e[дадорb барнаояд, rоида[ои пешбининамудаи моддаи 502 [амин Кодекс истифода бурда мешаванд.

Моддаи 573. Сифати барr
1. Сифати барrе, ки ташкилоти таъмини барr таъмин менамояд, бояд ба талаботи муrаррарнамудаи намуна (стандарт)-[ои давлатb ва дигар санад[ои меъёрb оид ба намуна (стандартизатсия) ё сифати пешбининамудаи шартнома мутобиrат намояд.
2. Дар [олати аз xониби ташкилоти таъмини барr вайрон кардани талаботе, ки ба сифати барr пешни[од мегардад, агар дар rонун[о ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ё аз мо[ияти e[дадорb барнаояд, rоида[ои пешбининамудаи моддаи 511 [амин Кодекс истифода бурда мешавад.

Моддаи 574. E[дадории мизоx (абонент) оид ба таъмин ва истифодаи шабака[о, асбоб, таx[изот
1. Мизоx (абонент) вазифадор аст [олати дахлдори техникb ва бехатарии шабака[ои барrи истифодашаванда, асбобу анxом ва таx[изотро таъмин намояд, низоми муrарраршудаи истифодаи барrро риоя карда, инчунин ба ташкилоти таъмини барr дар бораи садама[о, сeхтор, норасоги[ои асбобу анxоми ба[исобгирии барr ва дигар вайронкори[ое, ки [ангоми истифодаи барr рух додаанд, фавран иттилоъ ди[ад.
2. Дар [олат[ое ки оид ба шартномаи таъмини барr ба [айси мизоx (абонент) ша[рванде баромад карда барrро барои э[тиёxоти маишb истифода мебарад, агар дар rонун[о тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, e[дадории таъмини [олати муносиби техникb ва бехатарии шабака[ои барr, инчунин асбоби ба[исобгирии истифодаи барr ба зиммаи ташкилоти таъмини барr гузошта мешавад.
3. Талабот нисбат ба [олати техникb ва истифодаи шабака[ои барr, асбоб ва таx[изот, инчунин тартиби татбиrи назорати риояи он тибrи rонун[о муайян карда мешавад.

Моддаи 575. Пардохти барr
Агар дар rонун[о, санад[ои дигари меъёрb ё созишномаи тараф[о тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, пардохти барr барои миrдори воrеии барrи истифоданамудаи мизоx (абонент), ки мутобиrи моддаи 571 [амин Кодекс муайян карда мешавад, сурат мегирад

Моддаи 576. Аз xониби мизоx (абонент) ба дигар шахс додани барr
1. Мизоx (абонент) метавонад барrеро, ки e аз ташкилоти таъмини барr гирифтааст, тавассути шабакаи пайваста тан[о бо розигии ташкилоти таъмини барr ба шахси дигар мизоx (абонент)-и фаръb интиrол ди[ад.
2. Нисбат ба шартнома дар мавриди аз xониби мизоx (абонент) ба мизоx (абонент)-и фаръb интиrол додани барr, агар дар rонун[о ё шартнома тартиби дигар пешбинb нагардида бошад, rоида[ои [амин зербоб истифода бурда мешаванд.
3. {ангоми интиrоли барr ба мизоx (абонент)-и фаръb, агар дар rонун[о тартиби дигаре муrаррар нагардида бошад, дар назди ташкилоти таъмини барr мизоx (абонент) масъул мебошад.

Моддаи 577. Таuйир додан ва бекор кардани шартномаи таъмини барr
1. Дар [олат[ое ки ба [айси мизоx (абонент) оид ба шартномаи таъмини барr ша[рванде баромад мекунад, ки барrро барои э[тиёxоти маишb истифода мебарад, он [уrуr дорад бо шарти ого[ намудани ташкилоти таъмини барr ва пурра пардохтани арзиши барrи истифодашуда якxониба шартномаро бекор кунад.
Дар [олат[ое ки ба [айси мизоx (абонент) оид ба шартномаи таъмини барr шахси [уrуrb баромад мекунад, ташкилоти таъмини барr [уrуr дорад тибrи тартиби якxониба дар асос[ои пешбининамудаи моддаи 560 [амин Кодекс ба истиснои [олат[ое, ки rонун[о ё дигар санад[ои [уrуrb муrаррар намудаанд, аз иxрои шартнома даст кашад.
2. Танаффус дар интиrоли барr, rатъ ё ма[дуд кардани интиrоли барr тибrи созишномаи тараф[о, ба истиснои [олат[ои тасдиrнамудаи маrомоти назорати давлатии энергетикb, ки вазъи uайриrаноатбахши таx[изоти мизоx (абонент) дорои та[диди садама мебошад ё ба [аёт ва амнияти ша[рвандон хатар ба миён меоварад, иxозат дода мешавад. Дар мавриди танаффуси интиrоли барr, rатъ ё ма[дуд кардани интиrоли он ташкилоти таъмини барr бояд мизоx (абонент)-ро ого[ созад.
3. Танаффус дар интиrоли барr, rатъ ё ма[дуд сохтани интиrоли он бидуни мувофиrаи мизоx (абонент) ва бидуни ого[онии дахлдор тан[о дар [олат[ои зарурати андешидани тадбир[ои таъхирнопазир xи[ати пешгирb ё рафъи садама дар системаи ташкилоти таъмини барr бо шарти фавран ого[ намудани мизоx (абонент) иxозат дода мешавад.

Моддаи 578. Масъулият оид ба шартномаи таъмини барr
1. Дар [олати иxро накардан ё иxрои номатлуби e[дадори[ои вобаста ба шартномаи таъмини барr ташкилоти таъмини барr ва мизоx (абонент) e[дадоранд зарари воrеии (rисми 2 моддаи 15) ба ин васила расонидашударо xуброн намоянд.
2. Агар танаффус дар интиrоли барr дар натиxаи аз xониби ташкилоти таъмини барr танзим намудани низоми истифодаи барr [ангоми нокифоя будани иrтидор ва нерeи барr бошад, ки дар асоси rонун[о анxом дода шудааст, ташкилоти таъмини барr тан[о дар сурати мавxуд будани гуно[и он вобаста ба иxро накардан ё иxрои номатлуби e[дадори[ои шартнома масъулият дорад.

Моддаи 579. Истифодаи rоида[ои шартномаи таъмини барr нисбат ба муносибат[ои дигари оид ба таъминот тавассути шабакаи васлгардида
1. Нисбат ба муносибат[ои оид ба таъмини rувваи гармb тавассути шабакаи пайваста, агар дар rонун[о тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, rоида[ои [амин зербоб истифода бурда мешаванд.
2. Нисбат ба муносибат[о оид ба таъмини газ, нафт ва ма[сулоти нафтb ва дигар мол[о тавассути шабакаи пайваста rоида[ои [амин зербоб истифода бурда мешаванд, агар дар rонун[о ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ё аз мо[ияти e[дадорb барнаояд.

6. Фурeши амволи uайриманrул

Моддаи 580. Шартномаи фурeши амволи uайриманrул
1. Тибrи шартномаи хариду фурeши амволи uайриманrул (шартномаи фурeши амволи uайриманrул) фурeшанда e[дадор мешавад, ки ба моликии харидор бино, иншоот, хона ё дигар амволи uайриманrулро (моддаи 142) ди[ад.
2. Rоида[ои пешбининамудаи [амин зербоб вобаста ба фурeши корхона[о истифода бурда мешаванд, зеро дар rоида[ои шартномаи фурeши корхона[о (модда[ои 589 - 596) тартиби дигаре пешбинb нагардидааст.

Моддаи 581. Шакли шартномаи фурeши амволи uайриманrул
Шартномаи фурeши амволи uайриманrул дар шакли хаттb бо ро[и тартиб додани як [уxxате, ки тараф[о имзо намудаанд, баста (rисми 2 моддаи 466) мешавад.
Риоя накардани шакли шартномаи фурeши амволи uайриманrул боиси беэътибор шудани он мегардад.

Моддаи 582. Баrайдгирии давлатии гузаштани [уrуrи моликb ба амволи uайриманrул
1. Ба харидор тибrи шартномаи фурeши амволи uайриманrул гузаштани [уrуrи моликият ба амволи uайриманrул бояд ба rайди давлатb гирифта шавад.
2. Иxрои шартномаи фурeши амволи uайриманrул аз xониби тараф[о то ла[заи ба rайди давлатb гирифтани гузаштани [уrуrи моликият барои таuйир додани муносибати он[о бо ашхоси сеюм асос буда наметавонад.
3. Дар [олате ки агар яке аз тараф[о аз баrайдгирии давлатии гузаштани [уrуrи моликият ба амволи uайриманrул саркашb намояд, суд [уrуr дорад бо талаби тарафи дигар дар мавриди баrайдгирии давлатии гузаштани [уrуrи моликият rарор барорад. Тарафе, ки аз баrайдгирии давлатии гузаштани [уrуrи моликият беасос саркашb намудааст, бояд ба тарафи дигар зарари дар натиxаи ба таъхир андохтани баrайдгирb расонидашударо xуброн намояд.

Моддаи 583. {уrуrи истифодаи rитъаи замин [ангоми фурeши бино, иншоот ё дигар амволи uайриманrули дар он xойгиршуда
1. Мувофиrи шартномаи фурeши бино, иншоот ё дигар амволи uайриманrул ба харидор [амзамон бо додани [уrуrи моликият ба чунин амволи uайриманrул инчунин [уrуrи истифодаи он rисмати rитъаи замине, ки дар он ин амволи uайриманrул xойгир аст ва барои истифодаи он зарур мебошад, дода мешавад.
2. Дар [олат[ое ки агар фурeшанда истифодабарандаи rитъаи замине бошад, ки дар он амволи uайриманrули ба фурeш баровардашуда xойгир аст, ба харидор [уrуrи истифода ё [уrуrи иxора ё дигар [уrуrи пешбининамудаи шартномаи фурeши амволи uайриманrул ё дигар [уrуr ба rисми дахлдори rитъаи замин дода мешавад.
3. Фурeши амволи uайриманrуле, ки дар rитъаи замини ба фурeшанда дар асоси [уrуrи истифода rарор надошта xойгир шудааст, агар ин хилофи шарт[ои истифодаи чунин rитъа[ои замин, ки rонун[о ё шартнома муrаррар намудаанд, набошад, бидуни розигии истифодабарандаи ин rитъаи замин иxозат дода мешавад.
{ангоми фурeши чунин амволи uайриманrул харидор [уrуrи истифодаи rисми дахлдори rитъаи заминро тибrи [амон шарте, ки фурeшандаи амволи uайриманrул доро мебошад, ба даст меорад.

Моддаи 584. Муайян намудани мавзeи шартномаи фурeши амволи uайриманrул
Дар шартномаи фурeши амволи uайриманrул бояд маълумоте зикр ёбад, ки имконият ди[ад ба таври даrиr амволи uайриманrули ба харидор тибrи шартнома додашаванда муайян гардад, аз xумла маълумоте ки тарзи xойгиршавии амволи uайриманrулро дар rитъаи замини дахлдор ё дар таркиби дигар амволи uайриманrул муrаррар менамояд.
{ангоми дар шартнома мавxуд набудани чунин маълумот[о шарт[о оид ба амволи uайриманrуле, ки бояд дода шавад, аз тарафи xониб[о ба мувофиrа расонидашуда [исобида намешавад ва шартномаи дахлдор басташуда эътироф намегардад.

Моддаи 585. Нарх дар шартномаи фурeши амволи uайриманrул
Шартномаи фурeши амволи uайриманrул бояд нархи ин амволро пешбинb намояд.
{ангоми дар шартнома мавxуд набудани нархи амволи uайриманrуле, ки аз xониби тараф[о дар шакли хаттb мувофиrа шудааст, шартномаи фурeши он басташуда [исоб намеёбад. Дар айни замон rоида[ои муайян намудани нархе, ки rисми 3 моддаи 456 [амин Кодекс пешбинb намудааст, татбиr намегардад.

Моддаи 586. Додани амволи uайриманrул
1. Додани амволи uайриманrул аз xониби фурeшанда ва rабули он аз xониби харидор тибrи [уxxати доду гирифт бо имзои тараф[о ё дигар [уxxати доду гирифт сурат мегирад.
Агар дар rонун[о ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, e[дадории фурeшанда оид ба додани амволи uайриманrул ба харидор баъди супурдани ин амвол ба харидор ва аз xониби тараф[о имзо намудани [уxxати дахлдор оид ба додани амвол иxрогардида ба [исоб меравад.
Аз имзои [уxxати додани амволи uайриманrул тибrи шарт[ои пешбининамудаи шартнома саркашb кардани яке аз тараф[о мутаносибан [амчун аз xониби фурeшанда рад кардани иxрои e[дадории додани амвол ва аз xониби харидор e[дадории rабули амвол [исобида мешавад.
2. Аз xониби харидор rабул намудани амволи uайриманrуле, ки ба шарт[ои шартномаи фурeши амволи uайриманrул мувофиr намебошанд, аз xумла дар [олат[ое ки чунин номутобиrатb дар [уxxати додани амвол rайду шарт гардидааст, барои фурeшандаро аз масъулияти иxрои номатлуби шартнома озод кардан асос буда наметавонад.

Моддаи 587. Оrибат[ои додани амволи uайриманrули сифатан номатлуб
Дар сурати аз xониби фурeшанда ба харидор додани амволи uайриманrуле, ки ба шарт[ои шартномаи фурeши амволи uайриманrул вобаста ба шакли он мутобиrат намекунад, ба истиснои муrаррарот оид ба [уrуrи харидор дар мавриди талаб кардани ивази моли сифатан номатлуб ба моле, ки ба шартнома мувофиrат мекунад, rоида[ои моддаи 511 [амин Кодекс истифода бурда мешаванд.

Моддаи 588. Хусусият[ои фурeши бино[ои истиrоматb
1. Шарти му[ими шартномаи фурeши бинои истиrоматb, хона, rисми бинои истиrоматb ё хонае, ки дар он[о ашхосе зиндагb мекунанд, ки мутобиrи rонун [уrуrи истифодаи ин биноро баъди аз xониби харидор гирифтани он ниго[ медоранд, номнависи ин ашхос бо зикри [уrуr[ои он[о барои истифодаи бинои истиrоматии бафурeшрасанда нишон дода мешавад.
2. Шартномаи фурeши бинои истиrоматb, хона, rисми хонаи истиrоматb бояд ба rайди давлатb гирифта шавад ва аз ла[заи чунин баrайдгирb басташуда ба [исоб меравад.

7. Фурeши корхона

Моддаи 589. Шартномаи фурeши корхона
1. Тибrи шартномаи фурeши корхона фурeшанда e[дадор мешавад корхонаро пурра [амчун маxмeи амвол (моддаи 144) ба моликияти харидор ди[ад, ба истиснои [уrуr ва e[дадори[ое, ки фурeшанда [аr надорад ба дигар ашхос супорад.
2. {уrуr ва e[дадори[о нисбат ба кормандони корхона тибrи тартиби пешбининамудаи rонун[о оид ба ме[нат барои гузаштани чунин [уrуr ва e[дадори[о дар [олати аз нав таъсисди[ии шахси [уrуrb аз фурeшанда ба харидори корхона мегузарад.
3. {уrуrи истифодаи номи фирмавb, нишона[ои мол, нишонаи хизматрасонb ва дигар восита[ои инфиродисозии фурeшанда ва ма[сулоти он, иxрои кор ва хизматрасонb, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, ба харидор мегузарад.
4. {уrуrи фурeшанда, ки дар натиxаи иxозати махсус (литсензия) барои машuул шудан ба фаъолияти дахлдор гирифта шудааст, агар дар rонун[о тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, ба харидори корхона дода намешавад. Ба таркиби e[дадори[ое, ки тибrи шартнома ба корхона дода мешаванд ва иxрои он[о [ангоми дар он мавxуд набудани чунин иxозати махсус (литсензия) аз xониби харидор имконнопазир аст, фурeшандаро аз e[дадори[ои дахлдор дар назди кредиторон озод намекунад.

Моддаи 590. Шакл ва баrайдгирии давлатии шартномаи фурeши корхона
1. Шартномаи фурeши корхона дар шакли хаттb бо ро[и та[ияи як [уxxате, ки тараф[о имзо намудаанд (rисми 2 моддаи 466), бо замимаи [атмии [уxxате, ки дар rисми 2 моддаи 594 [амин Кодекс зикр гардидаанд, баста мешавад.
2. Риоя накардани шакли шартномаи фурeши корхона боиси беэътибор донистани он мегардад.
3. Шартномаи фурeши корхона бояд ба rайди давлатb гирифта шуда, аз ла[заи чунин баrайдгирb басташуда ба [исоб меравад.

Моддаи 591. Муrаррар намудани таркиб ва ба[оди[ии арзиши корхонае, ки бояд фурeхта шавад
1. Таркиб ва ба[оди[ии арзиши корхонае, ки бояд фурeхта шавад, дар асоси [исобраси (инвентаризатсия)-и пурраи корхона, ки тибrи rоида[ои муrарраршудаи чунин [исобрасb (инвентаризатсия) гузаронида мешавад, муайян мегардад.
2. То ба имзо расонидани шартномаи фурeши корхона бояд аз xониби тараф[о акти [исобрасb (инвентаризатсия), баланси му[осибавb, хулосаи аудитори мустаrим оид ба таркиб ва арзиши корхона, [амчунин номгeи [амаи rарз (e[дадори)-[ои шомили таркиби корхона бо зикри кредиторон, хусусият, андоза ва мe[лати талаботи он[о та[ия ва мавриди баррасb rарор дода шавад.
Амвол, [уrуr ва e[дадори[ое, ки дар [уxxати зикршуда сабт гардидаанд, агар аз моддаи 582 [амин Кодекс тартиби дигаре барнаояд ва дар шартнома муrаррар нашуда бошад, бояд аз xониби фурeшанда ба харидор супурда шавад.

Моддаи 592. {уrуrи кредитор [ангоми фурeши корхона
1. Кредитор[о оид ба e[дадори[ое, ки ба таркиби корхонаи фурeхташаванда дохиланд, бояд аз xониби фурeшанда дар шакли хаттb оид ба фурeши корхона то ла[заи додани он ба харидор ого[ карда шаванд.
2. Кредиторе, ки дар шакли хаттb фурeшандаро дар хусуси розигии худ оид ба гузаронидани rарз ого[ накардааст, [уrуr дорад дар тeли се мо[ аз рeзи гирифтани ого[инома дар хусуси фурeхтани корхона ё rатъ ё иxрои пеш аз мe[лати e[дадорb ва аз xониби фурeшанда xуброн кардани зарарро талаб кунад ё шартномаи фурeши корхонаро пурра ё дар rисми дахлдори он беэътибор эътироф намояд.
3. Кредиторе, ки дар мавриди фурeши корхона тибrи тартиби пешбининамудаи rисми 1 [амин модда ого[ карда нашудааст, [уrуr дорад дар бораи rонеъ гардонидани талаботи пешбининамудаи rисми 2 [амин модда дар xараёни як сол аз рeзе, ки e дар мавриди аз xониби фурeшанда ба харидор додани корхона фа[мидааст ва ё мебоист фа[мад, метавонад даъво пешни[од намояд.
4. Баъди ба харидор додани корхона фурeшанда ва харидор вобаста ба rарз[ои ба таркиби корхона гузаронидашуда, ки ба харидор бидуни розигии кредитор гузаронида шудааст, масъулияти муштарак доранд.

Моддаи 593. Додани корхона
Аз xониби фурeшанда ба харидор додани корхона тибrи [уxxати доду гирифт, ки дар он маълумот оид ба таркиби корхона ва ого[ намудани кредиторон дар хусуси фурeши корхона, инчунин маълумот дар бораи норасои[ои ошкоргардидаи амволи додашуда сабт карда мешаванд ва номгeи амволе, ки иxрои вазифаи додани он[о аз сабаби гум шуданашон имконнопазир аст, сурат мегирад.
Омодасозии корхона барои додани он, аз xумла та[ия ва ба имзо пешни[од намудани [уxxати доду гирифт вазифаи фурeшанда ба [исоб меравад ва агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, аз [исоби e анxом дода мешавад.

Моддаи 594. Гузаштани [уrуrи моликият ба корхона
1. {уrуrи моликият ба корхона аз рeзи ба rайди давлатb гирифтани ин [уrуr ба харидор мегузарад. Аз [амин ла[за таваккали тасодуфан нобуд шудан ва вайрон шудани мол ба харидор мегузарад.
2. Баrайдгирии давлатии [уrуrи моликият ба корхона мустаrиман баъди ба харидор додани корхона (моддаи 593) анxом дода мешавад.

Моддаи 595. Оrибат[ои бо норасои[о додан ва rабул намудани корхона
1. Оrибат[ои тибrи [уxxати доду гирифт аз xониби фурeшанда додан ва аз xониби харидор rабул намудани корхона, ки таркиби он ба таркиби дар шартнома пешбинишуда мутобиr намебошад, аз xумла вобаста ба сифати амволи супурдашуда, агар аз шартнома тартиби дигаре барнаояд ва дар rисм[ои 2-4 [амин модда пешбинb нагардида бошад, дар асоси rоида[ои пешбининамудаи модда[ои 496-498, 502, 505, 511, 516 [амин Кодекс муайян карда мешавад.
2. Дар сурате ки корхона тибrи [уxxати доду гирифт супурда ё rабул карда шудааст, ки дар он норасои[ои ошкоршудаи корхона ва амволи гумкардашуда зикр гардидаанд (rисми 1 моддаи 595), агар дар чунин [олат[о [уrуrи пешни[оди дигар талаб[о дар шартнома пешбинb нагардида бошад, харидор [уrуr дорад мутаносибан паст кардани нархи корхонаро талаб намояд.
3. Харидор [уrуr дорад дар сурати ба e дар таркиби корхона додани rарз (e[дадори)-[ои фурeшанда, ки дар шартнома ё [уxxати доду гирифт зикр нагардидааст, кам кардани нархи харидро талаб намояд.
4. Фурeшанда [ангоми гирифтани ого[иномаи харидор дар хусуси норасои[ои амволи дар таркиби корхонаи ба он додашуда ё дар ин таркиб мавxуд будани навъ[ои ало[идаи амвол, ки бояд супурда шавад, метавонад бидуни таъхир амволи сифатан номатлубро иваз намояд ё ба харидор амволи камбудро фаро[ам орад.
5. Харидор, агар ошкор карда шавад, ки корхона аз сабаби норасои[ои барои он фурeшанда xавобгар xи[ати иxрои маrсад[ои дар шартномаи фурeш зикргардида коршоям намебошад ва ин норасои[о аз xониби фурeшанда мувофиrи шарт[о ва тартибу мe[лати шартнома бартараф карда нашудаанд ё рафъи ин норасои[о uайриимкон аст, метавонад ба суд дар хусуси бекор кардан ё иваз намудани шартномаи фурeши корхона ва баргардонидани чизе, ки тараф[о оид ба иxрои шартнома анxом додаанд, талабот пешни[од намояд.

Моддаи 596. Нисбат ба шартномаи фурeши корхона[о истифода бурдани rоида[о оид ба оrибат[ои беэътибор будани а[д[о ва оид ба бекор кардан ё таuйир додани шартнома
Rоида[ои [амин Кодекс оид ба оrибат[ои беэътибор будани а[д[о ва оид ба бекор кардан ё таuйир додани шартномаи хариду фурeш, ки баргардонидан ё дар шакли асл (натура) ситонидани [амаи оне, ки тибrи шартнома як тараф ё [арду тараф ба даст овардаанд, пешбинb менамояд, агар чунин оrибат[о мо[иятан [уrуr ва манфиат[ои rонунан [ифзшавандаи кредиторони фурeшанда ва харидор ё дигар ашхосро вайрон накунад ва ба манфиати xомеа мухолиф набошад, нисбат ба шартномаи фурeши корхона истифода бурда мешавад.

8. Контрактатсия

Моддаи 597. Шартномаи контрактатсия
1. Мутобиrи шартномаи контрактатсия исте[солкунандаи ма[сулоти кишоварзb e[дадор мешавад, ки дар мe[лат[ои rайду шартшуда ба ма[сулоттайёркунанда шахсе, ки харидории чунин ма[сулотро анxом меди[ад, барои коркард ё фурeш ма[сулоти кишоварзb ди[ад (меди[ад) ва ма[сулоттайёркунанда e[дадор мешавад, ки ин ма[сулотро rабул кунад (rабул мекунад) ва дар мe[лат[ои муrарраршуда тибrи нархи муайян [аrrи онро пардозад (мепардозад).
2. Нисбат ба шартномаи контрактатсия, агар дар [амин Кодекс тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ва аз мо[ияти e[дадорb тартиби дигаре барнаояд, rоида[ои шартномаи ма[сулотсупорb ва дар [олат[ои дахлдор rоида[о дар бораи ма[сулотсупорb барои э[тиёxоти давлатb истифода бурда мешавад.

Моддаи 598. E[дадории исте[солкунандаи ма[сулоти кишоварзb
1. Исте[солкунандаи ма[сулоти кишоварзb e[дадор аст ба ма[сулоттайёркунанда ма[сулоти парваришкарда (исте[солнамуда)-и кишоварзиро мувофиrи теъдод ва навъ (ассортимент)-е, ки дар шартномаи контрактатсия пешбинb шудааст, супорад.
2. Агар пешакb ошкор гардад, ки дар натиxаи аз xониби исте[солкунандаи ма[сулот иxрои e[дадории дар rисми 1 [амин модда зикргардида иxро намешавад ва ма[сулоти кишоварзb мувофиrи теъдод ва навъ (ассортимент)-и дар шартномаи контрактатсия пешбинишуда гирифта намешавад, ма[сулоттайёркунанда [уrуr дорад бекор кардан ё таuйир додани шартнома ё xуброни зарарро талаб кунад.

Моддаи 599. E[дадории ма[сулоттайёркунанда
1. Ма[сулоттайёркунанда e[дадор аст аз ма[алли xойгиршавии исте[солкунанда ма[сулоти кишоварзиро rабул кунад ва агар дар шартномаи контрактатсия тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад , интиrоли онро таъмин намояд.
2. Агар rабули ма[сулот дар ма[алли xойгиршавии ма[сулоттайёркунанда ё дигар ма[алли зикршуда сурат гирад, ма[сулоттайёркунанда [уrуr надорад аз rабули ма[сулоти кишоварзие, ки исте[солкунанда тибrи шартномаи контрактатсия ва дар мe[лати rайду шартшуда овардааст, саркашb намояд.
3. Дар [олате ки агар ма[сулоттайёркунанда интиrол ё rабули ма[сулоти кишоварзиро таъмин карда натавонад, e ба исте[солкунанда арзиши ма[сулоти кишоварзb ва хароxоти вобаста ба интиrоли онро мепардозад.
4. Ма[сулоттайёркунандае, ки коркарди ма[сулоти кишоварзии тибrи шартномаи контрактатсия гирифтаашро анxом меди[ад, вазифадор аст мувофиrи талаби исте[солкунанда партов (боrимонда)-и аз коркарди ма[сулоти кишоварзb боrимондаро бо пардохти арзиши он тибrи нархи аз xониби тараф[о мувофиrашуда ба e баргардонад.

Моддаи 600. Масъулияти исте[солкунандаи ма[сулоти кишоварзb
Исте[солкунандаи ма[сулоти кишоварзие, ки e[дадории худро иxро накардааст ё номатлуб ба xо овардааст, [ангоми мавxуд будани гуно[ масъулиятро ба e[да дорад.

БОБИ 30. Мубодила

Моддаи 601. Шартномаи мубодила
1. Мутобиrи шартномаи мубодила [ар яке аз тараф[о e[дадор мешавад, ки ба моликияти тарафи дигар бар ивази як мол моли дигар ди[ад.
2. Нисбат ба шартномаи мубодила мутаносибан rоида[ои хариду фурeш татбиr мегардад (боби 29), агар он хилофи rоида[ои [амин боб ва мо[ияти мубодила набошад. Дар айни замон [ар яке аз тараф[о фурeшандаи моле эътироф мегардад, ки e[дадор мешавад онро супорад ва харидори моле ба [исоб меравад, ки e[дадор мешавад бар ивази он rабул кунад.

Моддаи 602. Нарх ва хароxот вобаста ба шартномаи мубодила
1. Агар аз шартнома тартиби дигаре барнаояд, мол[ои ивазшаванда ба тарзи баробарарзиш дар назар дошта мешавад ва хароxоти вобаста ба супоридан ва rабули он дар [ар як [олат аз xониби тарафе анxом дода мешавад, ки дорои масъулияти дахлдор мебошад.
2. Дар [олат[ои нобаробарарзиш эътироф гардидани мол[ои мубодилашаванда тарафи моле, ки арзиши он нисбат ба моли барои мубодила пешни[одшуда пасттар аст, бояд бидуни таъхир, баъди супурдани мол ё [уxxат[ои танзимкунандаи мол фарrияти байни нархро, агар тарзи дигари пардохт дар шартнома пешбинb нагардида бошад, пардозад.
3. Агар мол[ои мубодилавb баробарарзиш эътироф нагарданд, вале нархи он[о дар шартнома пешбинb нашуда бошад ва бо назардошти шарти шартнома муайян кардани он имконнопазир бошад, ин нарх тибrи rоида[ои пешбининамудаи rисми 3 моддаи 456 [амин Кодекс муайян карда мешавад.

Моддаи 603. Иxрои мутаrобилаи e[дадории тибrи шартномаи мубодила супурдани мол
Дар [олат[ое ки мутобиrи шартнома мe[лати супурдани мол[ои мубодилашаванда мувофиr намеоянд, нисбат ба иxрои e[дадорb оид ба супурдани мол аз xониби тарафе, ки бояд онро баъди супурдани мол ба тарафи дигар иxро кунад, rоида[ои иxрои мутаrобилаи e[дадорb (моддаи 353) истифода бурда мешаванд.

Моддаи 604. Гузаштани [уrуrи моликият ба мол[ои мубодилашаванда
Агар rонун[о ё шартнома тартиби дигареро пешбинb накарда бошанд, [амзамон баъди аз xониби [арду тараф иxро намудани e[дадории супурдани мол[ои дахлдор, [уrуrи моликият ба мол[ои мубодилашаванда ба тараф[ое, ки тибrи шартномаи мубодила ба сифати харидор баромад мекунанд, мегузарад.

Моддаи 605. Масъулияти кашида гирифтани моле, ки тибrи шартномаи мубодила ба даст оварда шудааст
Тарафе, ки моли тибrи шартномаи мубодила бадастовардаи e аз xониби шахси сеюм кашида гирифтааст, дар сурати мавxуд будани асос[ои пешбининамудаи моддаи 498 [амин Кодекс [уrуr дорад аз тарафи дигар баргардонидани молеро, ки охирин дар натиxаи мубодила ба даст овардааст ва xуброни зарарро талаб намояд.

БОБИ 31. {адя

Моддаи 606. Шартномаи [адя
Тибrи шартномаи [адя як тараф ([адякунанда) ройгон ба тарафи дигар ([адягиранда) ашёро ба моликият ё [уrуrи молу мулк (талабот)-ро меди[ад ё онро аз e[дадории молу мулкb нисбат ба худ озод менамояд.

Моддаи 607. Шакли шартномаи [адя
1. {адя, ки бо таrдими [адя ба [адягиранда сурат мегирад, ба истиснои [олат[ои пешбининамудаи rисм[ои 2 - 3 [амин модда шифо[b анxом дода шуданаш мумкин аст.
Таrдими [адя тавассути додани он, ба таври рамзb супурдани он (супурдани калид ва uайра) ё супурдани [уxxат[ои муrарраркунандаи [уrуr, анxом дода мешавад.
2. Шартномаи [адяи амволи манrул бояд дар шакли оддии хаттb дар [олат[ои зайл баста мешавад:
1) [адякунанда шахси [уrуrb буда, арзиши ашёи дар шартнома rароргирифта аз андозаи 10 маоши [адди аrал зиёд бошад;
2) [адякунанда ша[рванд буда, арзиши ашёи шартнома аз андозаи 5 маоши [адди аrал зиёд бошад.
3. Шартномаи [адяи амволи uайриманrул бояд ба таври нотариалb тасдиr ва ба rайди давлатb гирифта шавад.

Моддаи 608. Аз xониби [адягиранда рад кардани rабули [адя
{адягиранда [уrуr дорад дар [ар ла[заи то ба e супурдани [адя аз он даст кашад. Дар ин [олат шартномаи [адя бастанашуда ба [исоб меравад.

Моддаи 609. Манъи [адя
Ба истиснои тe[фа[ои оддии дорои арзиши на он rадар баланд [адя иxозат дода намешавад:
1) аз xониби ашхоси [уrуrb – [адяи амволе, ки ба он[о та[ти [уrуrи пешбурди хоxагидорb ё идораи оперативb марбут аст;
2) аз номи атфоли хурдсол ва ша[рвандони uайри rобили амал эътирофгардида - аз xониби намояндагони rонунии он[о.

Моддаи 610. Ма[дуд сохтани [адяди[b
1. {адя намудани амволе, ки та[ти моликияти муштараки умумb rарор дорад, тан[о бо розигии [амаи иштирокчиёни моликияти муштарак бо риояи rоида[ои пешбининамудаи моддаи 301 [амин Кодекс иxозат дода мешавад.
2. {адяи [уrуrи марбут ба [адякунанда дар мавриди талабот ба шахси сеюм бо риояи rоида[ои пешбининамудаи модда[ои 411 - 415, 417 - 419 [амин Кодекс анxом дода мешавад.
3. {адяди[b тавассути бар ивази [адягиранда иxро намудани e[дадори[ои он дар назди ашхоси сеюм бо риояи rоида[ои пешбининамудаи rисми 1 моддаи 334 [амин Кодекс анxом дода мешавад.
{адяди[b тавассути аз xониби [адякунанда ба зиммаи худ гузаронидани rарзи [адягиранда дар назди ашхоси сеюм бо риояи rоида[ои пешбининамудаи модда[ои 420 ва 421 [амин Кодекс анxом дода мешавад.
4. Ваколатнома барои анxом додани [адяди[b аз xониби намоянда, ки дар он номи [адягиранда сабт нагардидааст ва мавзeи [адя зикр нагардидааст, rурб надорад.

Моддаи 611. Бекор кардани [адя
1. {адякунанда, агар [адягиранда ба [аёти e таxовуз карда бошад ё ба [аёти яке аз аъзои оилаи e ё хешу аrрабои наздики e сeиrасд карда бошад ё дидаю дониста (бадrасдона) ба [адякунанда зарари xисмонb расонида бошад, [уrуr дорад [адяди[иро бекор кунад.
Дар сурати дидаю дониста аз xониби [адягиранда аз [аёт ма[рум кардани [адякунанда [уrуrи дар суд пешни[од намудани талаби бекор кардани [адяди[b ба ворисони [адякунанда марбут мебошад.
2. {адякунанда, агар муносибати [адягиранда бо ашёи [адяшуда, ки барои [адякунанда дорои арзиши калони uайриамволb буда, боиси та[диди бебозгашт несту нобуд шудани он мегардад, [уrуr дорад тибrи тартиби судb бекор кардани [адякуниро талаб намояд.
3. Тибrи талаби шахси манфиатдор суд метавонад [адяди[иро, ки со[ибкори инфиродb ё шахси [уrуrb бо вайрон кардани муrаррароти rонун дар бораи uайри rобили пардохт (муфлисb) аз [исоби маблаu[ое, ки вобаста ба фаъолияти со[ибкории e дар xараёни шаш мо[и то ла[заи чунин шахсро uайри rобили пардохт (муфлис) эълон намудан анxом додааст, бекор кунад.
4. Дар шартномаи [адя мумкин аст шарт[ои [уrуrи [адякунанда оиди бекор кардани [адя дар сурате, агар [адякунанда аз [адягиранда дарозтар умр бинад, муrаррар карда шавад.

Моддаи 612. Оrибат[ои расонидани зарар дар натиxаи камбудии ашёи [адякардашуда
Зараре, ки дар натиxаи норасоии ашёи [адякардашуда ба [аёт, саломатb ё амволи ша[рванди [адягиранда расонида шудааст, агар исбот карда шавад, ки ин норасои[о то додани ашё ба [адягиранда ба миён омадаанд ва ба шумули норасои[ои ошкоро дохил намешаванд ва [адякунанда [арчанд дар маврид ого[ буд, вале оид ба он[о [адягирандаро ого[ насохтааст, бояд аз xониби [адякунанда мутобиrи rоида[ои пешбининамудаи боби 59 [амин Кодекс xуброн карда шавад.

Моддаи 613. Хайрия
1. Хайрия [адяе эътироф мегардад, ки бо маrсад[ои манфиати умум бахшида шудааст. Хайрияро ша[рвандон ва шахсони [уrуrb ба [амаи субъект[ои [уrуrи гражданb дар [олат[ои муrаррар кардаи rонун дода метавонанд.
2. Барои rабули хайрия иxозат ё розигии касе талаб карда намешавад.
3. Хайрияи амвол ба ша[рванд бояд ва ба дигар ашхос мумкин аст аз xониби хайркунанда оид ба истифодаи ин амвол тибrи таъиноти муайян rайду шарт карда шавад. {ангоми мавxуд набудани чунин шарт хайрияи амвол ба ша[рванд [амчун [адяи муrаррарb [исобида мешавад ва дар [олат[ои дигар хайрияи амвол аз xониби хайриягиранда тибrи таъиноти амвол истифода бурда мешавад.
4. Нисбат ба хайрия моддаи 611 [амин Кодекс истифода бурда намешавад.

БОБИ 32. Таъминоти якумрb бо саробонb
Моддаи 614. Шартномаи таъминоти якумрb бо саробонb
1. Мувофиrи шартномаи таъминоти якумрb бо саробонb ша[рванд [авлии истиrоматb, хона ё дигар амволи uайриманrулеро, ки ба e тааллуr дорад, ба моликияти пардозандаи саробон, ки e[дадор мешавад ин ша[рванд ва (ё) шахси сеюми нишондодаи eро якумрb бо саробонb таъмин мекунад, та[вил меди[ад.
2. Шартномаи таъминоти якумрb бо саробонb метавонад ба фоидаи якчанд ша[рванд, ки он[о ба гирифтани [иссаи тахминии баробар [уrуr пайдо мекунанд, баста шавад. Дар сурати фавти яке аз гирандагони таъминот [уrуrи гирифтани [иссаи таъминот ба гирандаи таъминоте, ки зинда мондааст мегузарад ва агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад дар сурати фавти охирин гирандаи таъминот e[дадории пардохти таъминот rатъ мегардад.

Моддаи 615. Шакли шартномаи таъминоти якумрb бо саробонb
1. Шартномаи таъминоти якумрb бо саробонb дар шакли хаттb баста шуда ба тариrи нотариалb тасдиr карда мешавад ва шартномае, ки бегона кардани амволи uайриманrулро бо шарти таъминоти якумрb бо саробонb пешбинb менамояд, [амчунин ба rайди давлатb гирифта мешавад.
2. Риоя накардани rоида[ои пешбиникардаи rисми якуми [амин модда боиси беэътибор шудани он мегардад. Чунин а[д эътибор надорад.

Моддаи 616. E[дадорb дар мавриди таъминот бо саробонb
1. E[дадории пардозандаи саробонb дар мавриди таъминот бо саробонb метавонад аз таъмини э[тиёxот ба манзил, хeрок ва пeшок ва агар вазъи саломатии ша[рванд талаб намояд, [амчунин аз ниго[убини e иборат бошад.
Дар шартнома [амчунин аз тарафи пардозандаи саробонb пардохта шудани хароxоти хизматрасонии маросимb пешбинb шуда метавонад.
2. Дар шартнома бояд арзиши тамоми [аxми таъминот бо саробонb муайян карда шавад. Зимнан [аxми умумии таъминот дар як мо[ наметавонад аз андозаи дукаратаи [адди аrали музди ме[нат, ки бо rонун муrаррар гардидааст, камтар бошад.
3. {ангоми [алли ба[си байни тараф[о ба вуxудомада оид ба [аxми таъминоте, ки ба ша[рванд расонида мешавад ё бояд расонида шавад, суд бояд rоида[ои шартнома ё rонунро дастури амал rарор ди[ад.

Моддаи 617. Бо пардохт[ои давра ба давра иваз намудани таъминоти якумрb
Дар шартнома имконияти бо пардохти пулии давра ба давра иваз намудани таъминоти молb бо саробонb пешбинb шуда метавонад.

Моддаи 618. Таваккали тасодуфан нобуд шуда ё зарар дидани амволи дода шуда
Тасодуфан нобуд шудан ё зарар дидани амволи ба саробон супорида, eро аз таъмини саробонb озод наменамояд.

Моддаи 619. Радди шартномаи таъминоти якумрb бо саробонb
1. Агар дар натиxаи вайрон кардани e[дадори[ои шартномавb ё тоrатнопазир гардидан ё бо сабаб[ои дигари xиддb аз [ад зиёд душвор гардидани муносибат тараф[о метавонанд аз шартномаи таъминоти якумрb бо саробонb даст кашанд.
2. Агар шартнома тартиби дигареро пешбинb нагардида бошад амволи тибrи шартнома супорида, дар сурати rатъ ёфтани шартнома ба саробон баргардонда мешавад ва хароxоти то rатъи шартнома барояш xуброн карда намешавад.

Моддаи 620. Бегона кардан ва истифода бурдани амволе, ки барои таъминоти якумрb та[вил дода шудааст
1. Пардозандаи таъминот [аr дорад амволи uайриманrулеро, ки ба e барои таъминоти якумрb та[вил дода шудааст, тан[о дар сурати мавxуд будани ризоияти гирандаи таъминот бегона кунад, ба гарав гузорад ё ба тарзи дигар истифода барад.
2. Пардозандаи таъминот вазифадор аст [амаи тадбир[ои заруриро андешад, ки дар давраи расонидани таъминоти якумрb бо саробонb истифодаи амволи зикршуда боиси кам шудани арзиши ин амвол нагардад.
3. Дар сурати ба саробон додани амвол, гирандаи таъминот нисбати таъмини e[дадорb [уrуrи ба гарав мондани ин амволро дорад.

Моддаи 621. Бе кор кардани шартномаи таъминоти якумрb бо саробонb
1. Шартномаи таъминоти якумрb бо саробонb метавонад бо талаби тараф[о бекор карда шавад.
2. Дар [олати шартномаро куллан риоя накардани саробон, гирандаи таъминот [уrуr дорад бекор кардани шартномаро талаб намояд.

Моддаи 622. Rатъи таъминоти якумрb бо саробонb
1. E[дадории таъминоти якумрb бо саробонb ба сабаби фавти гирандаи таъминот rатъ мегардад.
2. Дар сурати аз тарафи пардозандаи таъминот ба андозаи му[им вайрон карда шудани e[дадори[ои e гирандаи таъминот [уrуr дорад баргардонидани амволи uайриманrули барои таъминоти якумрb та[вил дода шударо ё ба e пардохтани нархи харида гирифтани таъминотро талаб намояд. Зимнан, пардозандаи таъминот [уrуr надорад xуброни хароxотеро, ки вобаста бо таъминоти гирандаи таъминот анxом дода шудааст, талаб намояд.

Моддаи 623. Оrибати фавти саробон
1. Дар сурати фавти саробон e[дадории саробонb ба ворисоне мегузарад, ки амволи додаро rабул кардаанд.
2. Дар сурати аз мерос даст кашидани ворис (ворисон) амвол ба гирандаи таъминот баргардонда мешавад ва дар натиxаи ин шартнома rатъ меёбад.

БОБИ 33. Кироя (иxора)-и амвол

1. Муrаррароти умумb

Моддаи 624. Шартномаи кироя (иxора)-и амвол
Мувофиrи шартномаи кироя (иxора)-и амвол кирояде[ e[дадор мешавад, ки амволро пулакb ба ихтиёрдорb ва истифодаи муваrrатb ё ба истифодаи кироягир та[вил ди[ад.

Моддаи 625. {уrуrи моликияти кироягир ба ма[сулот, меваxот ва даромад аз амволи кироягирифташуда
Ма[сулот, меваxот ва даромад[ои дигаре, ки кироягир дар натиxаи истифодаи амволи кироягирифташуда ба даст овардааст, моликияти e мебошанд, агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад.

Моддаи 626. Объект[ои кироя (иxора)-и амвол
1. Ба кироя (иxора)-и амвол метавонанд rитъа[ои замин, кандани[ои фоиданоки умумb ва дигар объект[ои ало[идаи табиb, корхона[о ва дигар маxмeъ (комлекс)-[ои амвол, бино[о, иншоот, таx[изот, восита[ои наrлиёт ва дигар ашёе, ки дар xараёни истифода (ашёи uайриистеъмолb) он[о хосияти аслии худро гум намекунанд, дода шаванд.
2. Бо rонун метавонанд навъ[о (гурe[[о)-и корхона[о ва навъ[ои амволе, ки ба кирояи амвол додани он[о мумкин нест ё ба кироя додани он[о ма[дуд карда мешавад, муrаррар карда шаванд.

Моддаи 627. Кирояде[
1. {уrуrи ба кироя (иxора) додани амвол ба молики он тааллуr дорад.
2. {амчунин ашхосе, ки аз тарафи rонун ё молик барои ба кироя (иxора) додани амвол ваколатдор карда шудаанд, метавонанд кирояде[ бошанд.

Моддаи 628. Шакли шартномаи кироя (иxора)-и амвол
1. Шартномаи кироя (иxора)-и амвол барои мe[лати зиёда аз як сол ва агар [атто яке аз тараф[ои шартнома шахси [уrуrb бошад, сарфи назар аз мe[лат, бояд дар шакли хаттb баста шавад.
2. Шартномаи кироя (иxора)-и амволи uайриманrул, бояд ба rайди давлатb гирифта шавад.
3. Шартномаи кироя (иxора)-и амволе, ки гузариши минбаъдаи [уrуrи моликияти амволро ба кироягир пешбинb мекунад, дар шакле баста мешавад, ки барои шартномаи хариду фурeши чунин амвол пешбинb гардидааст.

Моддаи 629. Мe[лати шартномаи кироя (иxора)-и амвол
1. Шартномаи кироя (иxора)-и амвол барои мe[лати муайяннамудаи шартнома баста мешавад.
2. Агар дар шартнома мe[лати кироя (иxора)-и амвол муайян нашуда бошад, шартнома барои мe[лати номуайян басташуда [исоб мегардад. Зимнан, [ар яке аз тараф[о [уrуr дорад [ар ваrт аз шартнома сарфи назар намояд ва дар ин бобат тарафи дигарро як мо[ пеш ва [ангоми кироя (иxора)-и амволи uайриманrул се мо[ пеш ого[ созад. Дар rонун ё шартнома барои ого[ кардан аз rатъи шартномаи кироя (иxора)-и амвол, ки барои мe[лати номуайян баста шудааст, мe[лати дигар муrаррар карда шуда метавонанд.
3. Дар rонун метавонанд барои навъ[ои ало[идаи кироя (иxора)-и амвол, [амчунин барои навъ[ои ало[идаи амвол мe[лат[ои [адди аксар (ни[оb)-и шартнома муrаррар карда шаванд. Дар ин [олат[о, агар дар шартнома мe[лати кироя (иxора) муайян нашуда бошад ва ягон тарафи аз шартнома то хотимаи мe[лати ни[оии шартнома, ки rонун муrаррар намудааст, сарфи назар накарда бошад, шартнома баъди хотимаи мe[лати ни[оb rатъ мегардад.
Шартномаи кироя (иxора)-и чунин амволе, ки барои мe[лати зиёда аз мe[лати ни[оии муrаррарнамудаи rонун баста шудааст, барои мe[лати баробар бо мe[лати ни[оb басташуда [исоб мешавад.

Моддаи 630. Ба кироягир додани амвол
1. Кирояде[ вазифадор аст амволро ба кироягир дар [олате, ки бо шарт[ои шартнома ва таъиноти амвол мутобиr бошад, ди[ад.
2. Амвол ба кироя якxоя бо [амаи лавозим ва [уxxат[ои марбут ба он (паспорти техникb, сертификати сифат ва uайра), агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, дода мешавад.
Агар чунин лавозим ва [уxxат[о дода нашуда бошанд ва кироягир бе он[о амволро мутобиrи таъиноти он истифода бурда натавонад ё ба дараxаи му[им аз он шароите, ки [ангоми бастани шартнома ба он[о [аr дошт, ма[рум монад, e метавонад аз кирояде[ додани чунин лавозим ва [уxxат[о ё бекор кардани шартнома, [амчунин xуброни зарарро талаб намояд.
3. Агар кирояде[ амволи ба кироя додашударо дар мe[лати дар шартнома зикршуда ба кироягир нади[ад ва агар дар шартнома чунин мe[лат зикр нашуда бошад, кироягир дар мe[лати rобили rабул [уrуr дорад аз кирояде[ ин амволро мутобиrи моддаи 429 [амин Кодекс дархост намояд ё бекор кардани шартномаро талаб кунад.

Моддаи 631. Масъулияти кирояде[ барои камбуди[ои амволи ба кироя додашуда
1. Кирояде[ барои камбуди[ои амволи ба кироя додашуда, ки монеи истифодаи пурра ё rисмии он мегарданд, [атто агар [ангоми бастани шартнома e дар бораи ин камбуди[о надониста бошад [ам, xавобгар аст.
{ангоми ошкор гардидани чунин камбуди[о кироягир [аr дорад бо интихоби худ ё бепул бартараф намудани камбуди[ои амвол ё мутаносибан кам кардани музди кироя ё xуброн намудани хароxоти вобаста ба бартараф кардани камбуди[ои амвол ё бевосита кам кардани маблаuи хароxоти анxомдодаи eро доир ба бартараф сохтани ин камбуди[о аз музди истифодаи амвол талаб намояд ва дар ин бобат кирояде[ро пешакb ого[ кунад ё пеш аз мe[лат бекор кардани шартномаро талаб намояд.
2. Кирояде[е, ки дар бораи талаби кироягир ё нияти e доир ба бартараф кардани камбуди[ои амвол аз [исоби кироягир ого[онида шудааст, метавонад бетаъхир амволи ба кироя додашударо бо дигар амволи [аммонанде, ки дар [олати дуруст rарор дорад, иваз кунад ё камбуди[ои амволро ройгон бартараф намояд.
3. Агар rонеъ сохтани талаботи кироягир ё аз тарафи e аз музди истифодаи амвол ниго[ доштани хароxот барои бартараф намудани камбуди[о зарари ба кироягир расидаро пeшонида натавонад, e [аr дорад, ки xуброни rисми пардохтанашудаи зарарро талаб намояд.
4. Кирояде[ барои он камбуди[ои амволи ба кироя додашуда, ки [ангоми бастани шартнома зикр шуда буданд ё rаблан ба кироягир маълум буданд ё мебоист аз тарафи e [ангоми муоинаи амвол ё тафтиши дурусти он [ангоми бастани шартнома ё ба кироя (иxора) додани амвол ошкор карда мешуданд, xавобгар намебошад.

Моддаи 632. {уrуrи ашхоси сеюм ба амволе, ки ба кироя (иxора) дода мешавад
Ба кироя (иxора) дода шудани амвол боиси rатъ гардидан ё таuйир ёфтани [уrуrи ашхоси сеюм ба ин амвол намегардад.
{ангоми бастани шартнома кирояде[ вазифадор аст кироягирро оид ба [амаи [уrуrи ашхоси сеюм ба амволи ба кироя (иxора) додашаванда (сервитут, [уrуrи гарав ва uайра) ого[ намояд. Иxро накардани ин rоида ба кироягир [уrуr меди[ад, ки кам кардани музди истифодаи амвол ё бекор кардани шартнома ва xуброни зарарро талаб намояд.

Моддаи 633. Музди истифодаи амвол
1. Кироягир вазифадор аст, ки музди истифодаи амволро сари ваrт пардозад.
Тартиб, шарт[о ва мe[лат[ои пардохти музд дар шартнома муайян карда мешаванд. Дар [олат[ое ки агар он[о дар шартнома муайян нашуда бошанд, чунин [исобида мешавад, ки тартиб, шарт[о ва мe[лат[ое, ки маъмулан [ангоми кирояи амволи [аммонанд ва дар [олат[ои муrоисашаванда истифода мегарданд, муrаррар карда шудаанд.
2. Музд барои тамоми амволи ба кироя гирифташуда дар маxмeъ ё аз рeи [ар як rисми таркибии он ало[ида дар шакли зерин муrаррар карда мешавад:
1) маблаuи муайяни устувор гардида, ки давра ба давра ё якбора пардохта мешавад;
2) [иссаи муrарраргардидаи ма[сулот, меваxот ё даромад[ое, ки дар натиxаи истифодаи амволи ба кироя гирифташуда ба даст омадаанд;
3) аз тарафи кироягир расонида шудани хизмат[ои муайян;
4) аз тарафи кироягир ба моликият ё кирояи кирояде[ та[вил дода шудани ашёи дар шартнома зикргардида;
5) ба зиммаи кироягир вогузор кардани хароxоти дар шартнома зикргардида оид ба бе[тар намудани амволи ба кироя гирифташуда.
Тараф[о метавонанд дар шартнома шакл[ои мувофиrи зикршудаи музди истифодаи амвол ё шакл[ои дигари пардохтро пешбинb намоянд.
3. Андоза[ои музди истифодаи амвол метавонанд бо созиши тараф[о дар мe[лат[ои дар шартнома пешбинигардида, аммо на бештар аз як бор дар сол таuйир дода шаванд. Дар rонун дигар мe[лат[ои [адди аrал xи[ати аз нав дида баромадани андозаи музд барои навъ[ои ало[идаи кирояи амвол, [амчунин барои навъ[ои ало[идаи амвол пешбинb шуда метавонанд.
4. Агар дар rонун тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, кироягир [аr дорад, ки агар бо сабаб[ои берун аз масъулияти e шароити истифодаи дар шартнома пешбинигардида ё [олати амвол ба андозаи му[им бад шуда бошад, мутобиrан кам кардани муздро талаб намояд.
5. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, дар сурати аз тарафи кироягир ба андозаи му[им вайрон карда шудани мe[лат[ои пардохти музди истифодаи амвол кирояде[ [аr дорад, ки аз e пеш аз мe[лат пардохтани муздро дар мe[лати муrаррарнамудаи кирояде[ талаб намояд. Зимнан, кирояде[ [аr надорад, ки пеш аз мe[лат пардохтани муздро барои на зиёда аз ду мe[лат паи [ам талаб намояд.

Моддаи 634. Истифодаи амволи ба кироя (иxора) гирифташуда
1. Кироягир вазифадор аст, ки амволро мутобиrи шарт[ои шартнома ва агар чунин шарт[о дар шартнома муайян нашуда бошанд, мутобиrи таъиноти амвол истифода намояд.
2. Агар дар Кодекс, дигар rонун[о ё санад[ои дигари [уrуrb тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, кироягир [аr дорад бо ризоияти кирояде[ амволи ба кироя (иxора) гирифташударо ба зеркироя (кирояи фаръb) супорад, [уrуr ва e[дадори[ои худро аз рeи шартномаи кироя (иxора) ба шахси дигар вогузор намояд (кирояи такрорb), амволи кирояро ройгон ба истифода ди[ад, [амчунин [уrуrи ба гаравмониро ва гузашткуниро ва он[оро [амчун [исса ба сармояи оинномавии ширкат[о ва xамъият[ои хоxагидорb ё [иссаи дохилшавb ба коопреативи исте[солb гузорад. Агар дар rонун ё санад[ои дигари [уrуrb тартиби дигаре муrаррар нашуда бошад, нисбати шартномаи зеркироя rоида[ои шартномаи кирояи амвол татбиr карда мешаванд. Дар [олат[ои зикршуда, ба истиснои кирояи такрорb, масъулият аз рeи шартнома ба зиммаи кироягир мебошад.
Шартномаи зеркироя набояд аз мe[лати шартномаи кироя зиёдтар баста шавад.
Нисбати шартномаи зеркироя агар дар rонун ё дигар санад[ои [уrуrи тартиби дигаре муrаррар нагардида бошад, rоида[о оид ба шартномаи кироя татбиr мегардад.
3. Агар кироягир сарфи назар аз ого[ии кирояде[ амволро мутобиrи шарт[ои шартнома ё таъиноти он истифода набарад, он го[ кирояде[ [уrуr дорад, ки бекор кардани шартнома ва xуброни зарарро талаб намояд.

Моддаи 635. Аз тарафи кироягир ихтиёрдорb кардани амвол
Агар тибrи rонунгузорb тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, кироягир [аr дорад бо ризоияти кирояде[ амволи ба кироя гирифташударо ба зеркироя (иxораи фаръb) ди[ад, [уrуr ва e[дадори[ои худро аз рeи шартномаи кироя ба шахси дигар вогузор намояд (кирояи такрорb), амволи ба кироя гирифташударо ба истифодаи ройгон ди[ад, [амчунин ин [уrуrро ба гарав гузорад ва он[оро [амчун [исса ба сармояи оинномавии ширкат[о ва xамъият[ои хоxагидорb ё [иссаи дохилшави ба кооперативи исте[солb гузорад. Дар [олат[ои зикршуда, ба истиснои кирояи такрорb, масъулият аз рeи шартнома ба зиммаи кироягир мебошад.
Шартнома дар бораи ба ашхоси дигар та[вил додани амвол наметавонад барои мe[лати зиёда аз мe[лати шартномаи кироя баста шавад.
Ба шартномаи зеркироя, агар тибrи rонунгузорb тартиби дигаре муrаррар нашуда бошад, rоида[ои шартномаи кирояи амвол истифода бурда мешаванд.

Моддаи 636. E[дадори[ои кирояде[ дар мавриди нига[дории амвол
1. Агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, кирояде[ вазифадор аст, ки таъмири асосии амволи ба кироя додашударо аз [исоби худ анxом ди[ад.
2. Кирояде[ вазифадор аст аз [исоби худ таъмиреро, ки онро зарурати ногузир таrозо мекунад ва бо сабаб[ое, ки кироягир барои он[о xавобгар нест, ба вуxуд омадааст, анxом ди[ад.
3. Таъмири асосb бояд дар мe[лати муrаррарнамудаи шартномаи кирояи амвол ва агар чунин мe[лат дар шартнома муайян нашуда бошад ё зарурати ногузир ба вуxуд омада бошад, дар мe[лати rобили rабул анxом дода шавад.
4. Аз тарафи кирояде[ вайрон карда шудани e[дадорb оид ба анxом додани таъмири асосb ба кироягир [уrуr меди[ад, ки ё таъмири асосии дар шартнома пешбинигардида ё бо сабаби зарурати ногузир бавуxудомадаро анxом дода, аз кирояде[ арзиши таъмирро рeёнад ё онро ба [исоби музди кирояи амвол дохил кунад ва ё мутобиrан кам кардани ин музд ё бекор кардани шартномаро талаб намояд.

Моддаи 637. E[дадори[ои кироягир доир ба нига[дории амволи ба кироя гирифташуда
Агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре муrаррар нашуда бошад, кироягир вазифадор аст, ки амволро дар [олати дуруст нига[ дорад, аз [исоби худ таъмири xориро анxом ди[ад ва хароxоти нига[дории амволро ба зимма дошта бошад.

Моддаи 638. Ниго[ доштани эътибори шартномаи кирояи амвол дар сурати таuйир ёфтани тараф[о
1. Ба шахси дигар гузаштани [уrуrи моликияти амволи ба кироя додашуда барои таuйир ёфтан ё бекор кардани шартномаи кирояи амвол асос намебошад.
2. Дар сурати фавти ша[рванде, ки кироягири амволи uайриманrул мебошад, агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, [уrуr ва e[дадори[ои e аз рeи шартномаи кирояи ин амвол ба меросхeр мегузаранд.
Кирояде[ ба истиснои [олат[ое, ки бастани шартнома бо сифат[ои шахсии кироягир вобаста буд, [аr надорад, ки ба шартнома дохил шудани чунин меросхeрро барои мe[лати боrимондаи амали шартнома рад намояд.

Моддаи 639. Rатъи шартномаи зеркироя [ангоми пеш аз мe[лат rатъ гардидани шартномаи кирояи амвол
1. Агар дар шартномаи кирояи амвол чизи дигаре пешбинb нашуда бошад, пеш аз мe[лат rатъ гардидани шартномаи кирояи амвол боиси rатъ гардидани шартномаи зеркирояи мутобиrи он басташуда мегардад.
2. Агар шартномаи кирояи амвол аз рeи асос[ои пешбининамудаи [амин Кодекс rурб надошта бошад, шартнома[ои мутобиrи он басташудаи зеркироя низ rурб надорад.

Моддаи 640. Пеш аз мe[лат rатъ намудани шартнома бо талаби кирояде[
1. Бо талаби кирояде[ шартномаи кирояи амвол метавонад аз тарафи суд дар [олат[ое, rатъ карда шавад, ки агар кироягир:
1) амволро бо ба андозаи му[им вайрон кардани шарт[ои шартнома ё таъиноти амвол ё худ бо вуxуди ого[ии хаттии кирояде[ бо вайрон кардани чандинкарата истифода намояд;
2) амволро ба андозаи му[им бад гардонад;
3) зиёда аз ду дафъа паи[ам баъди хатми мe[лати пардохти муrарраркардаи шартнома музди истифодаи амволро напардозад;
4) дар мe[лат[ои муrаррарнамудаи шартномаи кироя ва дар сурати мавxуд набудани он[о дар шартнома дар мe[лат[ои rобили rабул дар [олат[ое ки агар мутобиrи rонун ё шартнома e[дадории таъмири асосb ба зиммаи кироягир бошад, таъмири асосии амволро анxом нади[ад.
Дар шартномаи кирояи амвол барои пеш аз мe[лат rатъ гардонидани шартнома бо талаби кирояде[ тибrи rисми 2 моддаи 482 [амин Кодекс метавонанд асос[ои дигар низ муrаррар карда шаванд.
2. Кирояде[ [аr дорад пеш аз мe[лат rатъ намудани шартномаро тан[о баъди ба кироягир додани имконияти rобили rабули иxрои e[дадории e талаб намояд.

Моддаи 641. Пеш аз мe[лат rатъ шудани шартнома бо талаби кироягир
Бо талаби кироягир шартномаи кирояи амвол метавонад аз тарафи суд дар [олат[ое rатъ карда шавад, ки агар:
1) кирояде[ амволро ба истифодаи кироягир нади[ад ё барои истифодаи амвол мутобиrи шарт[ои шартнома ё таъиноти амвол монеа ба вуxуд орад;
2) амволи ба кироягир додашуда камбуди[ои барои истифодаи он монеъшавандае дошта бошад, ки [ангоми бастани шартнома аз тарафи кирояде[ зикр карда нашудаанд, ба кироягир rаблан маълум набуданд ва дар ваrти муоинаи амвол ё тафтиши дурустии он [ангоми бастани шартнома наметавонистанд аз тарафи кироягир ошкор карда шаванд;
3) кирояде[ дар мe[лат[ои муrаррарнамудаи шартнома ва дар сурати мавxуд набудани он[о дар шартнома - дар мe[лат[ои rобили rабул e[дадории ба зиммаи e гузошташударо доир ба таъмири асосии амвол иxро нанамояд;
4) амвол бо сабаб[ое, ки барои он[о кироягир xавобгар нест, ба [олати uайри rобили истифода расида бошад.
Дар шартномаи кирояи амвол барои пеш аз мe[лат rатъ гардонидани шартнома бо талаби кироягир тибrи rисми 2 моддаи 482 [амин Кодекс метавонанд асос[ои дигар низ муrаррар карда шаванд.

Моддаи 642. {уrуrи афзалиятнокии кироягир ба бастани шартнома барои мe[лати нав
1. Агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, кироягире, ки e[дадори[ои худро ба таври лозима иxро мекунад, баъди хотимаи мe[лати шартнома дар сурати шароити дигари баробар ба бастани шартномаи кирояи амвол барои мe[лати нав нисбат ба дигар ашхос [уrуrи афзалиятнок дорад. Кироягир вазифадор аст, ки ба кирояде[ дар бораи хо[иши бастани чунин шартнома дар мe[лати дар шартномаи кирояи амвол зикршуда ва агар дар шартнома чунин мe[лат зикр нашуда бошад, дар мe[лати rобили rабул, то хотимаи эътибори шартнома ба таври хаттb хабар ди[ад.
{ангоми бастани шартномаи кирояи амвол барои мe[лати нав шарт[ои шартнома метавонанд бо созиши тараф[о таuйир дода шаванд.
2. Агар кироягир истифодаи амволро баъди хотимаи мe[лати шартнома [ангоми мавxуд набудани эътироз аз тарафи кирояде[ идома ди[ад, шартнома бо [амон шарт[о барои мe[лати номуайян навшуда (моддаи 629) [исобида мешавад.

Моддаи 643. Баргардонидани амвол ба кирояде[
1. {ангоми rатъи шартномаи кирояи амвол кироягир вазифадор аст амволро дар [амон [олате, ки онро гирифта буд, бо назардошти фарсоиши мeътадил ё бо [олате, ки дар шартнома зикр гардидааст, ба кирояде[ баргардонад.
2. Агар кироягир амволи ба кироя гирифташударо ба кирояде[ барнагардонад ё сари ваrт барнагардонидааст, кирояде[ [уrуr дорад пардохтро барои истифодаи амвол барои тамоми давраи гузаронидашуда талаб намояд. Дар [олати зарари хароxоти кирояде[ро напeшондани маблаuи мазкур e [уrуr дорад пардохти онро талаб намояд.
Дар сурате ки агар барои сари ваrт барнагардонидани амволи ба кироя гирифташуда дар шартнома ноустуворона пешбинb шуда бошад, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, зарар метавонад дар [аxми пурраи зиёда аз ноустуворона ситонида шавад.

Моддаи 644. Бе[тарсозии ало[идаи амволи ба кироя гирифташуда
1. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, кор[ои бе тарсозии ало[идаи амволе, ки кироягир анxом додааст, моликияти шахсии e ба [исоб меравад.
2. Дар [олате ки агар кироягир аз [исоби маблаu[ои худ ва бо ризоияти кирояде[ амволи ба кироя гирифташударо бе расонидани зарар ба он бе[тар карда бошад, кироягир баъди rатъи шартнома, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, ба xуброни арзиши чунин бе[таркунb [аr дорад.
3. Арзиши бе[тарсози[ои xудонашавандаи амвол, ки аз тарафи кироягир бидуни ризоияти кирояде[ анxом дода шудаанд, агар дар rонун тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, xуброн карда намешавад.
4. Бе[тарсози[ои [ам xудошаванда ва [ам xудонашавандаи амвол, ки аз [исоби маблаuxудокуни[ои фарсоиш аз ин амвол анxом дода шудаанд, моликияти кирояде[ мебошанд.

Моддаи 645. Харида гирифтани амволи ба кироя гирифташуда
1. Дар шартномаи кирояи амвол пешбинb шуда метавонад, ки амволи ба кироя гирифташуда баъди хотимаи мe[лати кирояи амвол ё то хотимаи он ба шарти аз тарафи кироягир пардохта шудани тамоми нархи дар шартнома зикргардидаи харида гирифтан ба моликияти кироягир мегузарад.
2. Агар шарти харида гирифтани амволи ба кироя гирифташуда дар шартнома пешбинb нашуда бошад, он метавонад бо созиши иловагии тараф[о, ки зимнан [уrуr доранд дар бораи ба нархи харида гирифтани амвол [исоб кардани музди пештар пардохташудаи истифодаи амвол а[д намоянд, муrаррар карда шавад.
3. Му аррароти исм ои 1 ва 2 моддаи мазкур ба шартномаи и ораи амволи давлатї па н намегарданд.
4. Rонун метавонад [олат[ои манъи харида гирифтани амволи ба кироя гирифташударо муrаррар намояд.

Моддаи 646. Хусусият[ои навъ[ои ало[идаи кирояи амвол ва кирояи навъ[ои ало[идаи амвол
Ба навъ[ои ало[идаи шартномаи кирояи амвол ва шартнома[ои навъ[ои ало[идаи амвол (прокат, иxораи восита[ои наrлиёт, иxораи корхона[о, иxораи молиявb), агар дар rоида[ои [амин Кодекс оид ба он[о тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, муrаррароти дар [амин зербоб пешбинишуда истифода мегарданд.

2. Киро (Прокат)
Моддаи 647. Шартномаи киро (прокат)
1. Аз рeи шартномаи киро (прокат) кирояде[е, ки амволро [амчун объекти фаъолияти доимии со[ибкорb ба киро меди[ад, e[дадор мешавад, ки амволи манrулро пулакb ба кирогир барои ихтиёрдорb ва истифодаи муваrrатb та[вил ди[ад.
Амволе, ки аз рeи шартномаи киро (прокат) та[вил дода шудааст, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ё аз мо[ияти e[дадорb барнаояд, барои маrсад[ои э[тиёxоти матлуботb истифода бурда мешавад.
2. Шартномаи киро (прокат) дар шакли хаттb баста мешавад.
3. Шартномаи киро (прокат) оммавb мебошад (моддаи 458).

Моддаи 648. Мe[лати шартномаи киро (прокат)
1. Шартномаи киро (прокат) барои мe[лати то як сол баста мешавад.
2. Rоида[ои нав кардани шартномаи кирои амвол барои мe[лати номуайян ва [уrуrи афзалиятноки кирогир барои нав кардани шартномаи амвол (моддаи 642) ба шартномаи киро (прокат) татбиr намешаванд.
3. Кирогир [аr дорад, ки кироде[ро дар мe[лати на камтар аз 10 рeз пеш ба таври хаттb ого[ карда, шартномаи киро (прокат)-ро [ар ваrт рад намояд.

Моддаи 649. Ба кирогир додани амвол
Кироде[е, ки шартномаи киро (прокат)-ро мебандад, вазифадор аст дар [узури кирогир дурустии амволи ба киро додашавандаро санxад, [амчунин кирогирро бо rоида[ои истифодабарии амвол шинос намояд ё ба e дар бораи истифодабарии ин амвол дастури хаттb ди[ад.

Моддаи 650. Бартараф намудани камбуди[ои амволи ба киро додашуда
1. Дар сурати аз тарафи кирогир ошкор гардидани камбуди[ои амволи ба киро додашуда, ки истифодаи онро пурра ё rисман uайриимкон месозанд, кироде[ вазифадор аст аз рeзи арзи кирогир дар бораи камбуди[о дар мe[лати да[ рeз, агар дар шартнома мe[лати кeто[тар муrаррар нашуда бошад, камбуди[ои амволро дар xояш ройгон бартараф намояд ё амволи додашударо бо дигар амволи [аммонанде, ки дар [олати коршоямb rарор дорад, иваз кунад.
2. Агар камбуди[ои амволи ба киро додашуда дар натиxаи аз тарафи кирогир вайрон карда шудани rоида[ои истифодабарb ва нига[дории амвол ба вуxуд омада бошанд, кирогир ба кироде[ арзиши таъмир ва интиrоли амволро мепардозад.

Моддаи 651. Музди истифодаи амвол
1. Музди истифодаи амвол аз рeи шартномаи киро (прокат) дар шакли маблаuи муайяне, ки давра ба давра ё якбора пардохта мешавад, муrаррар мегардад.
2. Дар [олати аз тарафи кирогир пеш аз мe[лат баргардонида шудани амвол кироде[ ба e rисми дахлдори музди барои истифодаи амвол гирифтаашро бо ба[исобгирb аз [амон рeзе, ки баъди рeзи баргардонидани воrеии амвол фаро мерасад, бармегардонад.
3. Аз кирогир рeёнидани rарзи пардохти музди кирои амвол бо тартиби беба[с дар асоси санади иxроияи нотариус анxом дода мешавад.

Моддаи 652. Истифодаи амволи ба киро гирифташуда
1. Таъмири асосb ва xории амволи мувофиrи шартномаи киро (прокат) додашуда вазифаи кироде[ мебошад.
2. Ба зеркиро додани амволе, ки мувофиrи шартномаи киро (прокат) ба кирогир дода шудааст, аз тарафи кирогир ба шахси дигар вогузор гардидани [уrуrу e[дадори[ои e мувофиrи шартномаи киро (прокат), ба гарав гузоштани [уrуrи кирогир ва чун [иссаи амволb ба ширкат[о ва xамъият[ои хоxагидорb, ба сифати [аrrи дохилшавb ба кооператив[ои исте[солb гузоштани ин [уrуr мумкин нест.

3. Иxораи восита[ои наrлиёт
Иxораи воситаи наrлиёт бо хизматрасонb дар мавриди идоракунb ва
истифодабарии техникb

Моддаи 653. Шартномаи иxораи воситаи наrлиёт бо экипаж
1. Аз рeи шартномаи иxора воситаи наrлиёт бо экипаж иxораде[ вазифадор аст воситаи наrлиётро пулакb ба ихтиёрдорb ва истифодаи муваrrатии иxорагир ди[ад ва бо rувваи худ дар мавриди идоракунb ва истифодабарии техникии он хизмат расонад.
2. Rоида[ои [амин боб доир ба нав кардани шартномаи иxора барои мe[лати номуайян ва [уrуrи афзалиятноки иxорагир ба нав кардани шартномаи иxора (моддаи 642) ба шартномаи иxораи воситаи наrлиёт бо экипаж татбиr намегарданд.

Моддаи 654. Шакли шартномаи иxораи воситаи наrлиёт
Шартномаи иxораи воситаи наrлиёт бо экипаж сарфи назар аз мe[лати он бояд дар шакли хаттb баста шавад. Ба шартномаи иxораи воситаи наrлиёт rоида[ои rисми дуюми моддаи 628 [амин Кодекс дар бораи баrайдгирии шартнома[ои иxора татбиr намегарданд.

Моддаи 655. E[дадории иxораде[ оид ба ниго[дории воситаи наrлиёт
Иxораде[ e[дадор аст дар давоми тамоми мe[лати амали шартномаи иxораи воситаи наrлиёт бо экипаж [олати лозимии воситаи наrлиёти ба иxора додашударо ниго[ дорад, [амчунин таъмири xорb ва асосb ва расонидани лавозимоти заруриро анxом ди[ад.

Моддаи 656. E[дадори[ои иxораде[ дар мавриди идоракунb ва истифодабарии техникии воситаи наrлиёт
1. Хизмат[ое, ки ба иxорагир аз тарафи иxораде[ дар мавриди идоракунb ва истифодабарии техникии восита[ои наrлиёт расонида мешаванд, бояд истифодабарии мeътадил ва бехатари онро тибrи маrсад[ои дар шартнома зикршудаи иxора таъмин намоянд. Дар шартномаи иxораи воситаи наrлиёт бо экипаж метавонанд доираи боз [ам васеътари хизмат[ое, ки ба иxорагир расонида мешаванд, пешбинb гарданд.
2. {айати экипажи воситаи наrлиёт ва сат[и ихтисоси он бояд ба rоида[ои барои тараф[о [атмb ва шарт[ои шартнома ва агар дар rоида[о барои тараф[о чунин талаботи [атмb муrаррар нашуда бошанд, ба талаботи амалияи маълуми истифодабарии воситаи наrлиёти навъи додашуда ва шарт[ои шартнома xавобгeй бошад.
3. Аъзои экипаж муносибат[ои ме[натии худро бо иxораде[ ниго[ медоранд. Он[о ба амр[ои иxораде[ дар мавриди идоракунb ва истифодабарии техникb ва ба амр[ои иxорагир дар бобати истифодабарии тиxоратии воситаи наrлиёт итоат мекунанд.
4. Агар дар шартномаи иxора тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, хароxот доир ба пардохти хизмат[ои аъзои экипаж, [амчунин хароxоти ниго[дории он[о ба зиммаи иxораде[ мебошад.

Моддаи 657. E[дадории иxорагир доир ба пардохти хароxоте, ки бо истифодабарии тиxоратии воситаи наrлиёт вобаста мебошад
Агар дар шартномаи иxораи воситаи наrлиёт бо экипаж тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, хароxоти пардохти сeзишворb ва дигар маводи дар xараёни истифодабарb сарфшаванда, пардохти боx[о ва дигар хароxоте, ки вобаста бо истифодабарии тиxоратии воситаи наrлиёт ба вуxуд меоянд, ба зиммаи иxорагир мебошанд.

Моддаи 658. Суuуртаи воситаи наrлиёт
Агар дар шартномаи иxораи воситаи наrлиёт бо экипаж тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, e[дадории суuурта кардани воситаи наrлиёт ва (ё) суuурта кардани xавобгарb барои зараре, ки метавонад аз тарафи иxорагир дар xараёни истифодабарb расонида шавад, дар [олат[ое ба зиммаи иxорагир гузошта мешавад, ки чунин суuуртакунb мувофиrи rонун ё шартнома [атмb бошад.

Моддаи 659. Шартнома[о бо ашхоси сеюм доир ба истифодаи воситаи наrлиёт
1. Агар дар шартномаи иxораи воситаи наrлиёт бо экипаж тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, иxорагир [уrуr дорад бе ризоияти иxораде[ воситаи наrлиётро ба зериxора ди[ад.
2. Иxорагир дар доираи анxом додани истифодабарии тиxоратии воситаи наrлиёти ба иxора гирифташуда [уrуr дорад бе ризоияти иxораде[ бо ашхоси сеюм аз номи худ шартнома[ои [амлу наrл ё дигар шартнома[о бандад, агар он[о хилофи маrсад[ои истифодаи воситаи наrлиёт, ки дар шартномаи иxора зикр шудаанд ва дар сурате ки чунин маrсад[о муrаррар нашудаанд, мухолифи таъиноти воситаи наrлиёт набошанд.

Моддаи 660. Xавобгарb барои зараре, ки ба воситаи наrлиёт расонида шудааст
Дар сурати нобудшавb ё зарар дидани воситаи наrлиёт, агар иxораде[ исбот кунад, ки нобудшавb ё зарар дидани воситаи наrлиёт бо сабаб[ое ба вуxуд омадаанд, ки барои он[о иxорагир тибrи rонун ё шартнома xавобгар аст, иxорагир e[дадор аст ба иxораде[ зарари расидаро xуброн намояд.

Моддаи 661. Xавобгарb барои зараре, ки воситаи наrлиёт расонидааст
Xавобгарb барои зараре, ки ба ашхоси сеюм тавассути воситаи наrлиётb, механизм[о, таx[изот, дастго[[ои он ва uайра расонида шудааст, тибrи rоида[ои боби 55 [амин Кодекс ба зиммаи иxорагир аст.

Моддаи 662. Мушаххасоти иxораи навъ[ои ало[идаи восита[ои наrлиёт
1. Мушаххасоти иxораи навъ[ои ало[идаи восита[ои наrлиёт бо расонидани хизмат дар мавриди идоракунb ва истифодабарии техникb, uайр аз мушаххасоте, ки дар [амин зербоб пешбинb шудаанд, метавонанд тибrи rонун муrаррар карда шаванд.
2. Иxораи воситаи наrлиёт бе хизматрасонb аз тарафи иxораде[ дар мавриди идоракунb ва истифодабарии техникb.

Моддаи 663. Шартномаи иxораи воситаи наrлиёт бе экипаж
1. Аз рeи шартномаи иxораи воситаи наrлиёт бе экипаж иxораде[ ба иxорагир воситаи наrлиётро пулакb, бидуни расонидани хизмат дар мавриди идоракунb ва истифодабарии техникии он ба ихтиёрдорb ва истифодаи муваrrатb меди[ад.
2. Rоида[ои [амин боб дар бораи нав кардани шартномаи иxора барои мe[лати номуайян ва [аrrи афзалиятноки иxорагир оид ба нав кардани шартномаи иxора (моддаи 642) ба шартномаи иxораи воситаи наrлиёт бе экипаж татбиr намегарданд.

Моддаи 664. Шакли шартномаи иxораи воситаи наrлиёт
Шартномаи иxораи воситаи наrлиёт бе экипаж сарфи назар аз мe[лати он бояд дар шакли хаттb баста шавад. Ба шартномаи иxораи воситаи наrлиёт rоида[ои rисми дуюми моддаи 628 [амин Кодекс дар бораи баrайдгирии шартнома[ои иxора истифода намешаванд.

Моддаи 665. E[дадории иxорагир доир ба ниго[дории воситаи наrлиёт
Иxорагир вазифадор аст дар давоми тамоми мe[лати амали шартномаи иxораи воситаи наrлиёт бе экипаж [олати лозимии воситаи наrлиётро ниго[ дорад, аз xумла таъмири xорb, [амчунин агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, таъмири асосиро анxом ди[ад.

Моддаи 666. E[дадории иxорагир дар мавриди идоракунb ва истифодабарии техникии воситаи наrлиёт
Иxорагир бо rувваи худ идоракунии воситаи наrлиёти ба иxора гирифташуда, [амчунин истифодабарии тиxоратb ва техникии онро анxом меди[ад.

Моддаи 667. E[дадории иxорагир дар бобати пардохти хароxоти ниго[дории
воситаи наrлиёт
Агар дар шартномаи иxораи воситаи наrлиёт бе экипаж тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, хароxоти ниго[дории воситаи наrлиёти ба иxора гирифташуда, суuурта кардани он, аз xумла суuуртаи xавобгарии иxорагир, [амчунин хароxоти вобаста бо истифодабарии воситаи наrлиёт ба зиммаи иxорагир мебошад.

Моддаи 668. Шартнома[о бо ашхоси сеюм доир ба истифодабарии воситаи наrлиёт
1. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, иxорагир [уrуr дорад воситаи наrлиёти ба иxора гирифташударо бо шарт[ои шартномаи иxора бо экипаж ё бе экипаж бо ризоияти иxораде[ ба зериxора ди[ад.
2. Иxорагир [уrуr дорад, ки бидуни ризоияти иxораде[ бо ашхоси сеюм аз номи худ шартнома[ои [амлу наrл ва дигар шартнома[о бандад, агар он[о хилофи маrсад[ои истифодаи воситаи наrлиёти дар шартномаи иxора зикршуда набошанд ва дар сурате ки чунин маrсад[о муrаррар нашудаанд, мухолифи таъиноти воситаи наrлиёт набошанд.

Моддаи 669. Xавобгарb барои зараре, ки тавассути воситаи наrлиёт расонида шудааст
Xавобгарb барои зараре, ки ба ашхоси сеюм тавассути воситаи наrлиёт, механизм[о, таx[изот, дастго[[ои он ва uайра расонида шудааст, тибrи rоида[ои боби 55 [амин Кодекс ба зиммаи иxорагир аст.

Моддаи 670. Хусусият[ои иxораи навъ[ои ало[идаи восита[ои наrлиёт
Хусусият[ои иxораи навъ[ои ало[идаи восита[ои наrлиёт бидуни расонидани хизмат дар мавриди идоракунb ва истифодабарии техникb, uайр аз хусусият[ое, ки дар [амин зербоб пешбинb шудаанд, метавонад бо rонун муrаррар карда шаванд.

4. Иxораи бино[ о ва иншоот
Моддаи 671. Шартномаи иxораи бино ё иншоот
1. Аз рeи шартномаи иxораи бино ё иншоот иxораде[ e[дадор мегардад, ки бино ё иншоотро ба ихтиёрдории муваrrатb ва истифода ё истифодаи муваrrатии иxорагир ди[ад.
2. Rоида[ои [амин зербоб ба иxораи корхона[о, агар дар rоида[ои [амин Кодекс доир ба иxораи корхона тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, татбиr мегарданд.

Моддаи 672. Шакл ва баrайдгирии давлатии шартномаи иxораи бино ё иншоот
1. Шартномаи иxораи бино ё иншоот дар шакли хаттb бо ро[и тартиб додани як [уxxати аз xониби тараф[о (rисми 2 моддаи 466) имзошуда баста мешавад.
Риоя накардани шакли шартномаи иxораи бино ё иншоот боиси беэътибор дониста шудани он мегардад.
2. Шартномаи иxораи бино ё иншооте, ки барои мe[лати на камтар аз як сол баста шудааст, бояд ба rайди давлатb гирифта шавад ва аз ла[заи баrайдгирb басташуда дониста мешавад.

Моддаи 673. {уrуr ба rитъаи замине, ки бино ё иншооти иxорагирифта дар он xойгир аст
1. Аз рeи шартномаи иxораи бино ё иншоот [амзамон бо та[вили [уrуrи ихтиёрдорb ва истифодаи чунин амволи uайриманrул ба иxорагир [амчунин [уrуr ба он rисми rитъаи замине, ки та[ти он амволи uайриманrул rарор дорад ва барои истифодаи он зарур мебошад, та[вил дода мешавад.
2. Дар [олат[ое ки иxораде[ истифодабарандаи rитъаи замине мебошад, ки бино ё иншооти ба иxора додашаванда дар он rарор дорад, ба иxорагир [уrуrи иxора ё дигар [уrуrи дар шартномаи иxораи бино ё иншоот пешбинигардида ба rитъаи замини дахлдор та[вил дода мешавад.
Агар дар шартнома [уrуrи ба иxорагир додашаванда ба rитъаи дахлдори замин муайян нагардида бошад, ба e [уrуrи истифодаи [амон rитъаи замине, ки та[ти бино ё иншоот rарор дорад ва барои мутобиrи таъинот истифода бурдани ин амволи uайриманrул зарур мебошад, мегузарад.

Моддаи 674. єуrуrи истифодаи rитъаи замин [ангоми ба и ора додани бино ва иншоот
єангоми ба и ора додани бино ё иншоот [уrуrи истифодаи rитъаи замине, ки онро бино ё иншоот ишол кардааст ба иxорагир то ба ан ом расидани м лати и ораи бино ё иншоот дода мешавад.

Моддаи 675. Андозаи музди иxора
1. Дар шартномаи иxораи бино ё иншоот бояд андозаи музди иxора пешбинb карда шавад. Дар сурати мавxуд набудани шарт[ои дар шакли хаттb мувофиrанамудаи тараф[о дар бораи андозаи музди иxора, шартномаи иxораи бино ё иншоот басташуда ба [исоб намеравад. Дар ин сурат rоида[ои муайян кардани нарх, ки дар rисми 3 моддаи 456 [амин Кодекс пешбинb шудаанд, татбиr намегарданд.
2. Музди дар шартномаи бино ё иншоот барои истифодаи бино ё иншоот муrарраргардида музди истифодаи rитъаи замин, ки бино ё иншоот дар он воrеъ аст ё rисми дахлдори rитъаи заминеро, ки [амро[и бино ё иншоот дода мешавад, агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, дар бар мегирад.
3. Дар [олат[ое ки музди иxораи бино ё иншоот дар шартнома барои во[иди майдони бино (иншоот) ё дигар нишонди[андаи андозаи он муrаррар шуда бошад, музди иxора бо назардошти андозаи воrеии бино ё иншооти ба иxорагир додашуда муайян карда мешавад.

Моддаи 676. Та[вил додани бино ё иншоот
1. Аз тарафи иxораде[ та[вил додани бино ё иншоот ва аз тарафи иxорагир rабул карда шудани он бо акти та[вил ё дигар [уxxат дар бораи та[вилди[b, ки тараф[о имзо мекунанд, анxом дода мешавад.
Агар дар rонун ё шартномаи иxораи бино ё иншоот тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, e[дадории иxораде[ дар бораи ба иxорагир та[вил додани бино ё иншоот баъди ба ихтиёрдорb ё истифодаи иxорагир та[вил додани он ва аз xониби тараф[о имзо шудани [уxxати дахлдор доир ба та[вилди[b иxрошуда ба [исоб меравад.
Аз имзои [уxxати та[вилди[ии бино ё иншоот бо шарт[ои пешбининамудаи шартнома саркашb кардани яке аз тараф[о мутобиrан маънои даст кашидани иxораде[ аз иxрои e[дадорb доир ба та[вилди[ии амвол ва даст кашидани иxорагир аз rабули амволро дорад.
2. Дар сурати rатъи шартномаи иxораи бино ё иншоот бино ё иншооти ба иxора гирифташуда бояд бо риояи rоида[ои дар rисми 1 [амин модда пешбинигардида ба иxораде[ баргардонида шавад.

5. Иxораи корхона
Моддаи 677. Шартномаи иxораи корхона
1. Аз рeи шартномаи иxораи корхона (моддаи 144) иxораде[ e[дадор мешавад, ки ба ихтиёрдорb ва истифодаи муваrrатии иxорагир корхонаро [амчун маxмeи амволb, ба истиснои он [уrуrу e[дадори[ое, ки иxорагир барои ба ашхоси дигар додани он[о [уrуr надорад, пулакb та[вил ди[ад.
2. Дар бораи ба иxорагир гузаронидани rарз[о иxораде[ вазифадор аст ба rарзди[андагони худ, ки дар сурати розb набуданашон дар бобати гузаронидани rарз[о [уrуr доранд, дар давоми се мо[ аз рeзи гирифтани хабарнома аз иxораде[ rатъи e[дадори[о ё иxрои пеш аз мe[лати e[дадори[ои дахлдорро талаб намоянд. Агар дар мe[лати зикршуда ягон талаби мазкур пешни[од нашавад, rарзди[анда барои гузаронидани rарзи дахлдор ба иxорагир ризоиятдода [исобида мешавад.
Корхона тан[о баъди хотимаи [исоббаробаркунb бо rарзди[андагоне, ки аз иxораде[ rатъ кардан ё иxрои пеш аз мe[лати e[дадори[оро талаб кардаанд, ба иxора дода шуда метавонад.
Баъди ба иxора додани корхона [амчун маxмeи амволb иxораде[ ва иxорагир барои rарз[ои ба таркиби корхонаи ба иxора додашуда дохилгардидае, ки бе ризоияти rарзди[анда ба номи иxорагир гузаронида шудаанд, xавобгарии муштарак доранд.
3. {уrуr[ои иxораде[, ки аз тарафи e дар асоси иxозатнома (литсензия)-и махсус барои машuулият бо фаъолияти дахлдор гирифта шудаанд, агар дар rонун тартиби дигаре муrаррар нашуда бошад, ба иxорагир дода намешаванд. Ба таркиби корхонаи мувофиrи шартнома додашаванда дохил кардани e[дадори[ое, ки иxрои он[о аз тарафи иxорагир дар сурати мавxуд набудани иxозатнома (литсензия)-и махсус аз имкон берун аст, иxораде[ро аз e[дадори[ои дахлдор дар назди rарзди[андагон озод намекунад.
4. {уrуrу e[дадори[о нисбат ба кормандони корхона бо тартиби пешбининамудаи rонун дар бораи ме[нат дар мавриди гузариши чунин [уrуrу e[дадори[о аз иxораде[ ба иxорагир мегузаранд.

Моддаи 678. {уrуrи rарзди[андагон [ангоми иxораи корхона
1. Rарзди[андагон аз рeи e[дадори[ои ба таркиби корхона дохилкардашуда бояд то та[вил додани корхона ба иxорагир аз тарафи иxораде[ дар бораи ба иxора дода шудани корхона ба таври хаттb ого[ карда шаванд.
2. Rарзди[андае, ки ба иxораде[ дар бораи ризоияти худ доир ба гузаронидани rарз ба таври хаттb хабар надодааст, [аr дорад аз рeзи гирифтани ого[инома дар бораи ба иxора додани корхона дар давоми се мо[ rатъи e[дадори[о ё иxрои пеш аз мe[лати e[дадори[о ва xуброни зарари дар натиxаи ин расидаро талаб намояд.
3. Rарзди[андае, ки дар бораи ба иxора додани корхона бо тартиби пешбининамудаи rисми 1 [амин модда ого[ карда нашудааст, метавонад доир ба rонеъ гардонидани талаботи пешбининамудаи rисми 2 [амин модда дар давоми як сол аз рeзе, ки дар бораи ба иxора додани корхона хабардор шудааст ё бояд хабардор мешуд, даъво пешни[од кунад.
4. Баъди ба иxора додани корхона иxораде[ ва иxорагир аз рeи rарз[ои ба [айати корхона дохил кардашудае, ки бе ризоияти rарзди[анда ба номи иxорагир гузаронида шудаанд, масъулияти муштарак доранд.

Моддаи 679. Шакл ва баrайдгирии давлатии шартномаи иxораи корхона
1. Шартномаи иxораи корхона дар шакли хаттb бо ро[и тартиб додани як [уxxате, ки аз xониби тараф[о имзо карда шудааст, баста мешавад ва бояд аз тарафи нотариус тасдиr карда шавад ва ба rайди давлатb гирифта шавад.
Шартномаи иxораи корхона аз ла[заи баrайдгирии давлатии он басташуда ба [исоб меравад.
2. Риоя накардани талаботи дар rисми 1 [амин модда пешбинишуда боиси беэътибор дониста шудани шартнома мегардад. Чунин шартнома беrурб дониста шуда, иxрои он мумкин нест ва нисбат ба он rоида[ои пешбинишудаи rисми 2 моддаи 190 [амин Кодекс татбиr намегарданд.

Моддаи 680. Та[вил додани корхонаи ба иxора гирифташуда
Та[вил додани корхона ба иxорагир бо акти та[вил анxом дода мешавад.
Ба та[вилди[b омода намудани корхона, аз xумла тартиб додан ва барои имзо пешни[од кардани акти та[вил вазифаи иxораде[ мебошад ва агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, аз [исоби e анxом дода мешавад.

Моддаи 681. E[дадори[ои иxорагир дар бобати ниго[дории корхона ва пардохти хароxоти ба[рабардории он
1. Иxорагири корхона вазифадор аст, ки дар давоми тамоми мe[лати амали шартнома корхонаро дар [олати лозимаи техникb, бо [исоби таъмири xорb ва асосии он ниго[ дорад.
2. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, хароxоти вобаста бо истифодабарии корхонаи ба иxора гирифташуда, [амчунин супоридани пардохт[ои суuуртаи амволи ба иxора гирифташуда, андоз[о ва дигар пардохт[ои [атмb ба зиммаи иxорагир гузошта мешаванд.

Моддаи 682. Истифодаи амволи корхонаи ба иxора гирифташуда
1. Агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, иxорагир [аr дорад бе ризоияти иxораде[ арзиш[ои моддиеро, ки ба таркиби амволи корхонаи ба иxора гирифташуда дохил мешаванд фурeшад, иваз намояд, ба истифодаи муваrrатb ё rарз ди[ад, онро ба зериxора ди[ад ва [уrуrу e[дадори[ои худро аз рeи шартномаи иxора дар мавриди арзиш[о ба шахси дигар та[вил ди[ад, ба шарте ки ин амал боиси камшавии арзиши корхона нагардад ва дигар муrаррароти шартномаи иxораро вайрон насозад. Тартиби зикршуда нисбат ба замин ва дигар захира[ои табиb, [амчунин дар дигар [олат[ои пешбининамудаи rонун татбиr намегардад.
2. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, иxорагир [аr дорад азнавсозии амволи ба иxора гирифташуда, васеъ намудани он, азнавтаx[изонии техникии онро, ки арзиши онро зиёд мекунад, анxом ди[ад.

Моддаи 683. Аз тарафи иxорагир бе[тар карда шудани корхонаи ба иxора гирифташуда
Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, иxорагир ба xуброни арзиши бе[таркуни[ои xудонашавандаи амволи ба иxора гирифташуда сарфи назар аз иxозати иxораде[ барои чунин бе[таркуни[о [аr дорад.
Иxораде[ метавонад аз e[дадории xуброн намудани арзиши чунин бе[таркуни[о ба иxорагир аз тарафи суд озод карда шавад, агар исбот намояд, ки хароxоти иxорагир барои ин бе[таркуни[о арзиши амволи ба иxора гирифташударо бидуни бе[тар намудани хусусият[ои истифодабарии он зиёд мекунад ё [ангоми чунин бе[таркуни[о усул[ои поквиxдонb ва rобили rабул вайрон карда шудаанд.

Моддаи 684. Ба шартномаи иxораи корхона татбиr намудани rоида[о доир ба оrибат[ои беэътибории а[д[о ва rатъу таuйирди[ии шартнома
Rоида[ои [амин Кодекс доир ба оrибат[ои беэътибории а[д[о ва rатъу таuйирди[ии шартнома, ки баргардонидан ё дар шакли аслb рeёнидани амвол аз рeи шартнома аз як тараф ё аз [ар ду тараф, ба шартномаи иxораи корхона, агар чунин оrибат[о [уrуr ва манфиат[ои rонунан [имояшавандаи rарзди[андаи, иxораде[ ва иxорагир, дигар ашхосро ба андозаи му[им вайрон накунанд ва мухолифи манфиат[ои xамъият набошанд, татбиr мегарданд.

Моддаи 685. Баргардонидани корхонаи ба иxора гирифташуда
Дар сурати rатъи шартномаи иxораи корхона маxмeи амволи ба иxора гирифташуда бояд ба иxораде[ бо риояи rоида[ои дар модда[ои 678 ва 681 [амин Кодекс пешбинигардида баргардонида шавад. Омодасозии корхона барои та[вилди[b ба иxораде[, аз xумла тартиб додан ва барои имзо пешни[од намудани акти та[вил дар ин [олат вазифаи иxорагир мебошад ва агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, аз [исоби e анxом дода мешавад.

6. Иxораи замин[ои таъиноти кишоварзb ва дигар захира[ои табиb
Моддаи 686. Шартномаи иxораи замин ва дигар захира[ои табиb
1. Иxораде[ тибrи шартномаи иxораи замин ва дигар захира[ои табиb e[дадор мешавад, ки ба иxорагир барои ихтиёрдории муваrrатb ва истифодабарb замин ва дигар захира[ои табииро ба иxора ди[ад, иxорагир бошад, e[дадор мешавад, ки он[оро мувофиrи таъинот истифода бурда, маблаuи иxораро пардозад.
2. Агар rонун ё шартнома тартиби дигареро муrаррар накарда бошад, rоида[ои шартномаи иxора нисбати иxораи замини таъиноти кишоварзb ва дигар захира[ои табиb татбиr карда мешаванд.

Моддаи 687. Субъект[ои иxораи замини таъиноти кишоварзb ва дигар захира[ои табиb
1. Маrомоти дахлдори [окимияти иxроия ва маrомоти назорати кe[корb мутобиrи Кодекси замин ва Rонуни Xум[урии Тоxикистон дар бораи сарват[ои зеризаминb [аr доранд замин ва дигар захира[ои табииро ба иxора супоранд.
2. Истифодабарандагони дуюми замин [аr доранд мутобиrи Кодекси замини Xум[урии Тоxикистон rитъаи заминро мустаrилона ба иxора супоранд.
3. Шахсони воrеb ва [уrуrии Xум[урии Тоxикистон, шахсони воrеb ва [уrуrии хориxb, корхона[ои муштарак, ташкилот[ои байналхалrb ва давлат[ои хориxb иxорагир буда метавонанд.

Моддаи 688. Шакл ва мe[лати шартномаи иxораи замин ва дигар захира[ои табиb
1. Шартномаи иxораи замин ва дигар захира[ои табиb бояд хаттb баста шавад.
2. Мe[лати аrrали шартномаи иxораи замин аз як навбати майдони киштгардон камтар буда наметавонад.
3. Мe[лати шартномаи иxораи дигар захира[ои табиb дар шартнома 5 сол ва бештар аз ин муайян карда мешавад.

Моддаи 689. E[дадории иxораде[
1. Иxораде[ e[дадор аст замини таъиноти кишоварзиро ба иxорагир дар [олате супорад, ки барои таъиноти дар шартнома пешбинишуда мутобиr бошад
2. Иxораде[ e[дадор аст чорабини[оро барои фаро[ам овардани шароити зарурb ба маrсади истифодаи самарабахши замини ба иxора дода шуда (обрасонb, чора[ои [осилхез кардани хок, ро[созb ва таъмири он ва uайра) амалb гардонад.
3. Иxораде[ e[дадор аст хароxоти заруриро, ки дар замини иxоравb сарф кардааст, инчунин дигар хароxоти зарурии бо розигии иxорагир сарфшударо xуброн кунад.
4. Иxораде[ e[дадор аст ба иxорагир хароxоти заруриро, аз xумла арзиши [осили [анeз uундоштанашуда, ки ба он бо талаби иxорагир rатъ кардани шартномаи иxораи замин сабаб шудааст, xуброн намояд.

Моддаи 690. E[дадории иxорагир
Иxорагир e[дадор аст:
заминро аз рeи таъиноташ истифода барад;
заминро бе истифода нагузорад;
барои бе[тар намудани [олати замин чора[о андешад.
Музди иxораро сари ваrт пардохт намояд.
3. Баъди адо шудани мe[лати шартномаи иxора заминро дар [олати даркорb баргардонад.

Моддаи 691. {уrуrи xуброн кардани арзиши бе[созb
Иxорагири замин ва дигар захира[ои табиb барои xуброни арзиши бе[сози[ои анxом додашуда бо розигии иxораде[ ё бе[сози[ои зарурb барои истифодаи муътадили замини иxора [уrуr дорад.

Моддаи 692. {уrуrи дароз кардани мe[лати шартномаи иxора
Баъди ба охир расидани мe[лати шартнома иxорагир ба аз нав барrарор кардани мe[лати шартнома [уrуr дорад.
2. Дар сурати набудани аризаи яке аз тараф[о дар бораи rатъ кардан ё таuйир додани шартнома оиди итмоми мe[лат вай бо [амон шарт[ое, ки шартнома пешбинb карда буд, тамдид меёбад.

7. Иxораи молиявb (лизинг)
Моддаи 693. Шартномаи иxораи молиявb
1. Аз рeи шартномаи иxораи молиявb (лизинг) иxораде[ (лизингде[) e[дадор мешавад, ки амволи нишондодаи иxорагир (лизинггир)-ро аз фурeшандаи муайянкардаи e ба моликият харидорb намояд ва ин амволро пулакb ба ихтиёрдорb ва истифодаи муваrrатb барои маrсад[ои со[ибкорb пешни[од кунад.
Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, иxораде[ барои интихоби амволи ба иxора гирифташуда ва фурeшанда xавобгар нест.
2. Аз рeи шартномаи иxораи молиявb [ама гуна ашёву анxоми uайриистеъмолие, ки барои фаъолияти со[ибкорb истифода бурда мешаванд, ба истиснои rитъа[ои замин ва дигар объект[ои табиb метавонанд та[вил дода шаванд.

Моддаи 694. Ого[онидани фурeшанда дар бораи ба иxора додани амвол
Иxораде[ амволро барои иxорагир харидорb намуда, бояд фурeшандаро дар бораи он, ки амвол xи[ати ба шахси муайян ба иxора додани он таъин шудааст, ого[ созад.

Моддаи 695. Ба иxорагир та[вил додани мавзeи шартномаи иxораи молиявb
1. Агар дар шартномаи иxораи молиявb тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, фурeшанда амволеро, ки мавзeи ин шартнома мебошад, бевосита ба иxорагир дар ма[алли rарор доштани e та[вил меди[ад.
2. Агар амволе, ки мавзeи шартномаи иxораи молиявb мебошад, дар мe[лати дар ин шартнома зикршуда ва агар дар шартнома чунин мe[лат зикр нашуда бошад, дар мe[лати rобили rабул ба иxорагир та[вил нагардад, иxорагир [аr дорад, ки агар мe[лат бо сабаб[ои вобаста ба иxораде[ гузашта бошад, rатъи шартнома ва xуброни зарарро талаб намояд.

Моддаи 696. Ба иxорагир гузаштани таваккали нобудшавии тасодуфb ё вайроншавии тасодуфии амвол
Таваккали нобудшавии тасодуфb ё вайроншавии тасодуфии амволи ба иxора гирифташуда ба иxорагир, агар дар шартномаи иxораи молиявb тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, дар ла[заи ба e та[вил додани ин амвол мегузарад.

Моддаи 697. Масъулияти фурeшанда
1. Иxорагир [уrуr дорад амволеро, ки мавзeи шартномаи иxораи молиявb мебошад, талаботеро, ки аз шартномаи хариду фурeши байни фурeшанда ва иxораде[ басташуда, аз xумла дар бобати сифат ва мукаммалии амвол, мe[лат[ои та[вили он ва дар дигар [олат[ои ба таври лозима иxро нагардидани шартнома бармеоянд, бевосита ба фурeшанда пешни[од намояд. Зимнан иxорагир [уrуr ва e[дадори[ои барои фурeшанда пешбининамудаи [амин Кодексро дар мавриде, ки агар e яке аз тараф[ои шартномаи хариду фурeши амволи зикршуда бошад, дорад. Аммо иxорагир наметавонад шартномаи хариду фурeшро бо фурeшанда бидуни ризоияти иxораде[ бекор намояд.
Дар муносибат бо фурeшанда иxорагир ва иxораде[ [амчун rарзди[андагони муштарак (моддаи 349) баромад мекунанд.
2. Агар дар шартномаи иxораи молиявb тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, иxораде[ дар назди иxорагир барои аз тарафи фурeшанда иxро гардидани талаботе, ки аз шартномаи хариду фурeш бармеоянд, uайр аз [олат[ое, ки масъулият барои интихоби фурeшанда ба зиммаи иxорагир мебошад, xавобгар нест. Дар [олати мазкур (охирин) иxорагир [аr дорад бо интихоби худ талаботеро, ки аз шартномаи хариду фурeш бармеоянд, бевосита [ам ба фурeшандаи амвол ва [ам ба иxораде[, ки масъулияти муштарак доранд, пешни[од намояд.

БОБИ 34. Иxораи манзили истиrоматb
Моддаи 698. Шартномаи иxораи манзили истиrоматb
1. Аз рeи шартномаи иxораи манзили истиrоматb иxораде[ e[дадор мегардад, ки ба иxорагир ва аъзои оилаи e манзили истиrоматиро пулакb барои ихтиёрдорb ва истифода ди[ад.
2. Муносибат[о аз рeи шартномаи иxораи манзили истиrоматb тавассути Кодекси манзили Xум[урии Тоxикистон танзим мегарданд.

БОБИ 35. Истифодаи ройгон (ссуда)
Моддаи 699. Маф[уми шартномаи истифодаи ройгон
1. Аз рeи шартномаи истифодаи ройгон (шартномаи ссуда) як тараф (ссудаде[) e[дадор мешавад, ки ашёву асбобро ба тарафи дигар (ссудагир) ба истифодаи муваrrатии ройгон ди[ад ё меди[ад ва тарафи охирин e[дадор мешавад, ки худи [амон ашёву асбобро дар [амон [олате, ки онро гирифта буд, бо дарназардошти фарсоиши мeътадил ё дар [олате, ки дар шартнома зикр шудааст, бармегардонад.
2. Ба шартномаи истифодаи ройгон мутобиrан rоида[ои rисми 1 моддаи 626, rисми 1 ва rисми 2 моддаи 629, rисм[ои 1 ва 2 моддаи 630, моддаи 634, rисми 2 моддаи 642, rисм[ои 1 ва 3 моддаи 644 [амин Кодекс татбиr мегарданд.

Моддаи 700. Ссудади[анда (rарзде[)
{уrуrи та[вили ашёву асбоб барои истифодаи ройгон ба молики он ва дигар ашхосе, ки аз тарафи rонун ё молик ба ин кор ваколатдор карда шудаанд, тааллуr дорад.

Моддаи 701. Барои истифодаи ройгон додани ашёву асбоб
1. Ссудади[анд (rарзде[) вазифадор аст ашёву асбобро дар [олати мутобиr бо шарт[ои шартнома ва таъиноти он бо [амаи лавозимоташ ва [уxxат[ои ба он тааллуrдошта ди[ад.
2. Агар чунин лавозим ва [уxxат дода нашуда бошанд ва бидуни он[о ашёву асбоб мувофиrи таъинот истифода шуда натавонанд ё истифодаи он арзиши худро барои ссудагиранда ба андозаи му[им гум кунад, ссудагиранда [аr дорад, ки додани чунин лавозим ва [уxxатро ё бекор кардани шартнома ва xуброни хароxоти воrеии худро талаб намояд.

Моддаи 702. Оrибат[ои барои истифодаи ройгон надодани ашёву асбоб
Агар ссудади[анда ашёву асбобро ба ссудагир нади[ад, ссудагир [аr дорад, ки бекор кардани шартнома ва xуброни зарарро дар шакли хароxоти воrеb талаб намояд.

Моддаи 703. Масъулият барои камбуди[ои ашёву асбобе, ки ба истифодаи ройгон дода шудааст
Ссудади[анда барои камбуди[ои ашёву асбобе, ки он[оро [ангоми бастани шартнома rасдан ё аз беэ[тиётии даuалона зикр накардааст, xавобгар аст.
Дар сурати ошкор гардидани чунин камбуди[о ссудагиранда [уrуr дорад, ки бо интихоби худ аз ссудади[анда ба таври ройгон бартараф намудани камбуди[ои ашёву асбоб ё xуброни хароxоти барrарор намудани камбуди[ои ашёву асбоб ё пеш аз мe[лат бекор кардани шартнома ва xуброни зарари воrеиро талаб намояд.

Моддаи 704. {уrуrи ашхоси сеюм ба ашёву асбобе, ки барои истифодаи ройгон дода мешавад
Та[вил додани ашёву асбоб ба истифодаи ройгон барои таuйирёбb ё rатъи [уrуrи ашхоси сеюм ба ин ашёву асбоб асос намебошад.
{ангоми бастани шартнома ссудади[анда вазифадор аст, ки ссудагирандаро доир ба [уrуr[ои ашхоси сеюм ба ин ашёву асбоб (сервитут, [уrуrи гарав ва uайра) ого[ намояд. Иxро накардани ин e[дадорb ба ссудагиранда [уrуr меди[ад, ки бекор кардани шартнома ва xуброни зарари воrеиро талаб намояд.

Моддаи 705. E[дадори[ои ссудагиранда дар бобати ниго[дории ашёву асбоб
Ссудагиранда вазифадор аст, ки ашёву асбоби барои истифодаи ройгон гирифташударо дар [олати дуруст ниго[ дорад. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, ссудагиранда вазифадор аст, ки таъмири xорb ва асосии ашёву асбобро анxом ди[ад ва тамоми хароxоти ниго[дории онро ба зимма гирад.

Моддаи 706. Xавобгарии ссудагиранда
Агар ашёву асбоб аз сабаби онро мувофиrи шартнома ё таъиноташ истифода набурдан ё бе розигии ссудади[анда ба шахси сеюм додан нобуд ё вайрон шуда бошад, e барои зарари ба ашёву асбоб расондааш xавобгар мебошад.

Моддаи 707. Масъулият барои зараре, ки ба шахси сеюм бо истифодаи ашёву асбоб расидааст
Ссудади[анда барои зараре, ки бо истифодаи ашёву асбоб ба шахси сеюм расонида шудааст, агар исбот накунад, ки зарар дар натиxаи uараз ё беэ[тиётии даuалонаи ссудагиранда ё шахсе, ки ин ашёву асбоб бо ризоияти ссудади[анда дар ихтиёри e буд, расидааст, xавобгар мебошад.

Моддаи 708. Ба шахси сеюм додани ашёву асбобе, ки барои истифодаи ройгон гирифта шудааст
Ссудагиранда [уrуr дорад тан[о бо ризоияти ссудади[анда, дар назди e масъул боrb монда, ба истифодаи шахси сеюм ашёву асбоби ройгон гирифташударо ди[ад.

Моддаи 709. Бо талаби ссудади[анда пеш аз мe[лат бекор кардани шартнома
Ссудади[анда [уrуr дорад дар [олат[ои зерин пеш аз мe[лат бекоркунии шартномаро талаб намояд, агар ссудагиранда:
1) ашёву асбобро мутобиrи шартнома ё тибrи таъинот истифода набарад;
2) e[дадори[ои дар [олати дуруст ниго[ доштани ашёву асбоб ё ниго[дории онро иxро накунад;
3) [олати ашёву асбобро мо[иятан бад гардонад;
4) бе ризоияти ссудади[анда ба шахси сеюм ашёву асбобро дода бошад.

Моддаи 710. Бо талаби ссудагиранда пеш аз мe[лат бекор кардани шартнома
Ссудагиранда [уrуr дорад пеш аз мe[лат бекоркунии шартномаи истифодаи ройгонро талаб намояд:
1) [ангоми ошкор кардани камбуди[о, ки истифодаи дурусти ашёву анxомро имконнопазир ё мушкил мегардонад ва дар бораи мавxудияти он[о e дар ла[заи бастани шартнома намедонист ва дониста [ам наметавонист;
2) агар ашёву асбоб аз рeи [олате, ки ба он e xавобгe нест, дар вазъияти барои истифода корношоям бошад;
3) агар [ангоми бастани шартнома ссудади[анда eро аз [уrуr[ои ашхоси сеюм дар бораи ашёву асбобе, ки дода мешавад, ого[ накарда бошад.

Моддаи 711. Радди шартнома
Агар мe[лати истифодаи ройгони ашёву асбоб дар шартнома муайян нашуда бошад, [ар яке аз тараф[о [уrуr дорад [ар ваrт, тарафи дигарро як мо[ пеш дар маврид ого[ намуда, агар тибrи шартнома мe[лати дигари ого[кунb пешбинb нагардида бошад, аз шартнома даст кашад.

Моддаи 712. Таuйир ёфтани тараф[о дар шартнома
1. Ссудагиранда [уrуr дорад бегона кардани ашёву асбобро ба xо орад. Дар ин маврид шартномаи ройгон истифодабарии ашёву анxом rувваи [уrуrиро барои со[ибмулки нав ниго[ медорад.
2. Дар сурати вафот кардани ша[рванд – ссудади[анда ё аз нав таъсис ёфтан ё бар[ам хeрдани шахси [уrуrb – ссудади[анда [уrуr ва e[дадори[ои он[о тибrи шартнома ба ворис ё дигар вориси [уrуrb ё шахси дигар, ки ба e [уrуrи моликият ба ашёву асбоб ё [уrуrи дигар гузаштааст ва дар асоси он ашёву анxом ба истифодаи ройгон дода шудааст, мегузарад.
Дар сурати аз нав таъсис ёфтани шахси [уrуrb - ссудагиранда [уrуr[о ва e[дадори[ои e тибrи шартнома, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, ба вориси [уrуrb мегузарад.

Моддаи 713. Rатъи шартнома
Шартномаи истифодаи ройгон uайр аз асос[ои умумии rатъи e[дадори[о, инчунин дар сурати фавти ша[рванд - ссудагиранда ё бар[ам хeрдани шахси [уrуrb - ссудагиранда, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, rатъ мегардад.

БОБИ 36. Пудрат
I. Муrаррароти умумb оид ба пудрат
Моддаи 714. Шартномаи пудрат
1. Тибrи шартномаи пудрат як тараф (пудратчb) e[дадор мешавад тибrи супориши тарафи дигар (фармоишгар) кори муайянеро анxом ди[ад, онро дар мe[лати муайян ба фармоишгар супорад ва фармоишгар бошад, e[дадор мешавад корро rабул намуда, [аrrи онро пардозад ([аrrи корро пардозад). Кор агар дар rонун[о ё созишномаи тараф[о тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, бо таваккали фармоишгар анxом дода мешавад.
2. Нисбат ба шакл[ои ало[идаи шартномаи пудрат (пудрати маишb, пудрати сохтмон, пудрат доир ба кор[ои лои[акашb ва xустxeb) муrаррароти пешбининамудаи [амин зербоб истифода бурда мешавад.

Моддаи 715. Кор[ое, ки тибrи шартномаи пудрат анxом дода мешаванд
1. Шартномаи пудрат барои тайёр кардан ё коркарди ашё ё барои иxрои кор[ои дигар бо додани натиxаи он, ба фармоишгар баста мешавад.
2. Тибrи шартномаи пудрат, ки барои тайёр кардани ашё баста шудааст, пудратчb [уrуrи онро ба фармоишгар меди[ад.
3. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, пудратчb мустаrилона усули иxрои супориши фармоишгарро муайян менамояд.

Моддаи 716. Иxрои кор[о аз xониби пудратчb
1. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, кор[о аз xониби пудратчb бо мавод ва тавассути rувва ва восита[ои e анxом дода мешавад.
2. Пудратчb барои маводи сифатан номатлуб ва таx[изоти додашуда, инчунин мавод ва таx[изоти пешни[одшудае, ки гаронии [уrуr[ои шахси сеюмро доро аст, масъул мебошад.

Моддаи 717. Таваккали тасодуфан нобуд ва вайрон шудани мавод
Таваккали тасодуфан несту нобуд гардидан ё тасодуфан вайрон шудан (осеб дидан)-и маводро, агар дар rонун[о ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, то фаро расидани мe[лати аз xониби пудратчb дар шартнома пешбинишудаи кор[о, ки маводро фаро[ам овардааст ва баъди фаро расидани ин мe[лат тарафе, ки мe[латро гузаронидааст, ба зимма доранд.

Моддаи 718. Пудратчии генералb ва пудратчии uайриасосb (фаръb)
1. Агар аз rонун[о ё шартномаи пудрат e[дадори[ои пудратчb вобаста ба шахсан иxро намудани кор[ои дар шартнома пешбинишуда барнаояд, пудратчb [уrуr дорад барои иxрои як rисми e[дадори[ои худ дигар ашхос (пудратчиёни uайриасосb)-ро xалб кунад. Дар ин [олат пудратчb ба сифати пудратчии генералb баромад мекунад.
2. Пудратчии генералb дар назди пудратчии uайриасосb барои аз xониби фармоишгар иxро накардан ё иxрои номатлуби e[дадори[ои худ оид ба шартномаи пудрат ва дар назди фармоишгар барои оrибат[ои аз xониби пудратчии uайриасосb иxро накардан ё номатлуб иxро намудани e[дадори[ои худ мутобиrи моддаи 434 [амин Кодекс масъулият дорад.
Агар дар rонун[о ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, фармоишгар ва пудратчии uайриасосb [уrуr надоранд вобаста ба вайрон кардани шартнома[ое, ки [ар кадоми он[о бо пудратчии генералb бастаанд, яке ба дигаре талабот пешни[од кунанд.
3. Бо мувофиrаи пудратчии генералb фармоишгар [уrуr дорад барои иxрои кор[ои ало[ида бо дигар ашхос шартнома бандад. Дар чунин [олат ашхоси зикргардида барои иxро накардан ё иxрои номатлуби кор дар назди фармоишгар мустаrиман масъулият доранд.

Моддаи 719. Дар иxрои кор иштирок намудани якчанд шахс
1. Агар аз xониби пудратчb [амзамон ду ё якчанд шахс баромад кунанд, дар сурати таrсим нашудани мавзeи e[дадорb он[о нисбат ба фармоишгар rарздорони муштарак дониста шуда, мутаносибан кредиторони муштарак эътироф карда мешаванд.
2. {ангоми таrсимшаванда будани мавзeи e[дадорb, инчунин дар дигар [олат[ои пешбининамудаи rонун[о ё шартнома [ар яке аз ашхоси дар rисми 1 [амин модда пешбинb гардида нисбат ба фармоишгар дар доираи [иссаи худ [уrуr ба даст меоранд ва дорои масъулият (моддаи 344) мебошанд.

Моддаи 720. Мe[лати иxрои кор[о
1. Дар шартномаи пудрат мe[лати ибтидоb ва ни[оии иxрои кор зикр мегардад. Бо мувофиrаи байни тараф[о дар шартнома метавонад, инчунин мe[лати хотимаи давра[ои ало[идаи кор (мe[лат[ои мобайнb) пешбинb шуданаш мумкин аст.
Агар дар rонун[о ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, пудратчb барои вайрон кардани [ам мe[лати ибтидоb ва [ам мe[лати ни[оb, инчунин мe[лат[ои мобайнии иxрои кор масъулият дорад.
2. Мe[лат[ои ибтидоb, ни[оb ва мобайнии иxрои кор[о, ки дар шартнома зикр гардидаанд, тибrи [олат ва тартиби пешбининамудаи шартнома метавонад таuйир дода шаванд.
3. Оrибат[ои гузаронидани мe[лати иxро, ки дар моддаи 436 [амин Кодекс зикр гардидаанд, [ангоми вайрон кардани мe[лати ни[оии иxрои кор фаро мерасанд.

Моддаи 721. Арзиши кор
1. Дар шартномаи пудрат арзиши коре, ки бояд иxро шавад ё усули муайян кардани он зикр мешавад. {ангоми дар шартнома мавxуд набудани чунин нишондод нарх мутобиrи банди 3 моддаи 456 [амин Кодекс аз xониби суд муrаррар карда мешавад.
2. Нарх дар шартномаи пудрат xуброни хароxоти пудратчb ва подошпулии ба e марбутаро дар бар мегирад.
3. Нархи кор[о метавонад бо ро[и тартиб додани смета муайян карда шавад.
Дар [олат[ое ки агар кор мутобиrи сметаи тартибдодаи пудратчb анxом дода шавад, смета аз ла[заи аз xониби фармоишгар тасдиr шудани он дорои эътибор гардида, як xузъи шартнома ба [исоб меравад.
4. Нархи кор[о (смета) метавонад тахминb ё устувор бошад. {ангоми дар шартнома набудани нишондод[ои дигар нархи кор[о (смета) устувор [исобида мешавад.
5. Агар зарурати гузаронидани кор[ои иловагb ва аз ин сабаб мо[иятан баланд гардидани нархи кори тахминан муайянгардида (сметаи тахминb) ба миён ояд пудратчb вазифадор аст сари ваrт фармоишгарро ого[ созад. Фармоишгаре, ки ба баланд шудани нархи кор (смета) розb намебошад, [уrуr дорад аз шартнома даст кашад. Дар ин [олат пудратчb метавонад барои иxрои rисми кор аз фармоишгар пардохти арзиши онро талаб намояд.
Пудратчие, ки сари ваrт фармоишгарро дар мавриди зарурати баланд кардани нарх (смета)-и дар шартнома пешбинишуда ого[ накардааст, вазифадор аст, бо [ифзи [уrуrи худ оид ба пардохти кор тибrи нархе, ки дар шартнома муайян гардидааст, шартномаро иxро кунад.
6. Пудратчb [уrуr надорад зиёд кардани нархи устувор (сметаи устувор) ва фармоишгар кам кардани онро талаб намояд, аз xумла дар [олат[ое, ки [ангоми бастани шартнома имконияти пешбинb намудани [аxми умумии кор[ои иxрошаванда ё хароxоти барои ин зарурb истисно шудааст.
{ангоми баъди бастани шартнома ба таври му[им баланд шудани арзиши мавод ва таx[изоте, ки бояд пудратчb фаро[ам орад, инчунин боло рафтани арзиши хизмати ашхоси сеюм пудратчb [уrуr дорад зиёд кардани нарх (смета)-и муrарраршударо талаб кунад ва дар сурати аз xониби фармоишгар рад кардани иxрои талаботи e мутобиrи моддаи 483 [амин Кодекс бекор кардани шартномаро талаб намояд.

Моддаи 722. Сарфакории пудратчb
1. Дар [олат[ое ки агар хароxоти воrеии пудратчb нисбат ба оне, ки [ангоми муайян кардани нарх (та[ияи смета) ба [исоб гирифта шудааст, камтар бошад, агар фармоишгар исбот карда натавонад, ки сарфаи ба даст овардаи пудратчb ба сифати иxрои кор таъсир расондааст, пудратчb [уrуrи худро барои пардохти кор тибrи нарх (смета)-е, ки дар шартнома пешбинb шудааст, ниго[ медорад.
2. Дар шартномаи пудрат метавонад таrсими сарфаи ба дастовардаи пудратчb байни тараф[о пешбинb карда шавад.

Моддаи 723. Тартиби пардохти кор[о
1. Агар дар шартномаи пудрат пешпардохти иxрои кор ё давра[ои ало[идаи он пешбинb нагардида бошад, фармоишгар вазифадор аст ба пудратчb баъди хотимаи кор, ба шарте ки кор ба таври дахлдор ва дар мe[лати мувофиrашуда ва ё бо мувофиrаи фармоишгар пеш аз мe[лат анxом дода шуда бошад, маблаuи rайду шартшударо пардозад.
2. Пудратчb [уrуr дорад ба андози дар шартнома зикргардида аз фармоишгар пардохти бунак (аванс)-ро талаб кунад.

Моддаи 724. {уrуrи пудратчb барои ниго[ доштан
{ангоми аз xониби фармоишгар иxро накардани e[дадории пардохти арзиши муrарраршуда ё дигар маблаuе, ки вобаста ба иxрои кор ба пудратчb тааллуr дорад, пудратчb мутобиrи модда[ои 388, 389 [амин Кодекс натиxаи кор, инчунин таx[изоти марбути фармоишгарро, ки барои коркарди ашё дода шудааст, боrимондаи маводи истифоданашуда ва дигар амволи дар наздаш бударо то аз xониби фармоишгар пардохта шудани маблаuи дахлдор метавонад ниго[ дорад.

Моддаи 725. Иxрои кор бо истифодаи маводи фармоишгар
1. Пудратчb вазифадор аст маводи фаро[амовардаи фармоишгарро сарфакорона ва боэ[тиёт истифода бурда, баъди ба итмом расонидани кор оид ба масрафи мавод [исобот дода, баrияи онро баргардонад ё бо мувофиrаи фармоишгар бо назардошти арзиши маводи истифоданашудае, ки дар назди пудратчb боrb мондааст, арзиши корро пасттар кунад.
2. Агар бо сабаб[ои камбудии маводе, ки фармоишгар фаро[ам овардааст, натиxаи кор ба даст наомада бошад ё натиxаи бадастовардашуда дорои камбудие бошад, ки истифодаи онро тибrи таъиноти пешбининамудаи шартнома имконнопазир мегардонад ва [ангоми дар шартнома мавxуд набудани шарти дахлдор барои истифодаи оддb номумкин аст, пудратчb [уrуr дорад пардохти кори анxомдодаашро талаб намояд.
3. Пудратчb, агар исбот карда тавонад, ки камбудии мавод [ангоми ба таври дахлдор rабул кардани мавод аз xониби пудратчb ошкор карда шуданаш номумкин буд, метавонад [уrуr[ои дар rисми 2 [амин модда зикргардидаро татбиr намояд.

Моддаи 726. Масъулияти пудратчb барои нига[дошти амволи фаро[амовардаи фармоишгар
Пудратчb барои э[тиёт накардани маводу таx[изоте ки фармоишгар барои коркарди мавод фаро[ам овардааст, инчунин дигар амволе, ки вобаста ба иxрои шартномаи пудрат та[ти ихтиёри пудратчb rарор гирифтааст, масъулият дорад.

Моддаи 727. {уrуrи фармоишгар [ангоми иxрои кор
1. Фармоишгар [уrуr дорад [ар ваrте xараёни иxро ва сифати корро бидуни дахолат ба фаъолияти пудратчb тафтиш намояд.
Агар пудратчb сари ваrт ба иxрои шартномаи пудрат оuоз накунад ё корро чунон бо о[истагb иxро кунад, ки то мe[лати муrарраршуда анxом додани он баръало имконнопазир гардад, фармоишгар [уrуr дорад аз шартнома даст кашад ва xуброни зарарро талаб намояд.
3. Агар [ангоми иxрои кор аён гардад, ки кор ба таври дахлдор анxом дода намешавад, фармоишгар [уrуr дорад ба пудратчb барои рафъи камбуди[о мe[лати муносиб муайян кунад ва дар сурати аз xониби пудратчb дар мe[лати муайяншуда иxро накардани ин талабот аз шартнома даст кашад ё барои исло[и кор аз [исоби пудратчb ба дигар шахс муроxиат кунад, инчунин xуброни зарарро талаб намояд.
4. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, фармоишгар метавонад дар [ар ла[за, то ба e супурдани иxрои кор аз шартномаи пудрат даст кашад ва ба пудратчb rисми муrарраршудаи арзиши корро, ки то гирифтани ого[инома дар мавриди аз шартнома даст кашидани фармоишгар анxом дода шудааст, пардозад. Фармоишгар инчунин вазифадор аст ба пудратчb зарареро, ки вобаста ба rатъи шартнома расонида шудааст, xуброн намояд.

Моддаи 728. {олат[ое, ки пудратчb вазифадор аст дар маврид фармоишгарро ого[ намояд
1. Пудратчb вазифадор аст фавран фармоишгарро ого[ созад ва то аз e гирифтани нишондод корро [ангоми ошкор намудани [олат[ои зайл rатъ намояд:
- корношоямb ё бесифатии мавод, таx[изот, [уxxат[ои техникb ё ашёи барои коркард пешни[однамудаи фармоишгар;
- оrибат[ои имконпазири нохуши ба иxрои супориши фармоишгар оид ба усули иxрои кор вобаста;
- дигар [олат[ои ба пудратчb вобастанабудае, ки ба коршоямb ё устувории натиxа[ои иxрои кор та[дид мекунанд ё дар мe[лати муайянгардида анxом додани корро uайриимкон мегардонанд.
2. Пудратчие, ки фармоишгарро дар мавриди [олат[ои дар rисми 1 [амин модда зикргардида ого[ насохтааст ё мe[лати дахлдореро, ки барои гирифтани xавоб ба ого[онb зарур аст мунтазир нашуда, корро идома додааст ё сарфи назар аз ого[онии сариваrтии фармоишгар дар мавриди боздоштани кор[о фаъолиятро давом додааст, [уrуr надорад [ангоми нисбат ба e ё пешни[од шудани талабот ё аз xониби e пешни[од кардани талаботи дахлдор ба фармоишгар ба [олат[ои зикргардида истинод кунад.
3. Агар фармоишгар, сарфи назар аз ого[онии сариваrтb ва асосноки пудратчb оид ба [олат[ои дар rисми 1 [амин модда зикргардида, дар мe[лати муносиб маводи корношоям ё бесифатро иваз накунад, супоришро оид ба усули иxрои кор таuйир нади[ад ё барои рафъи [олат[ое, ки ба коршоямb ё устувории кор[о та[дид менамоянд, чора[ои дигар наандешад, пудратчb [уrуr дорад аз шартнома даст кашад ва xуброни зарари вобаста ба rатъи шартнома расонидашударо талаб намояд.

Моддаи 729. Аз xониби фармоишгар иxро накардани e[дадори[ои мутаrобила оид ба шартномаи пудрат
1. Пудратчb, [ангоме ки фармоишгар e[дадори[ои худро оид ба шартномаи пудрат ба xо намеорад, аз xумла мавод, таx[изот, [уxxат[ои техникb ё ашёи барои коркард заруриро та[ия намекунад, барои аз xониби пудратчb иxро намудани шартномаи пудрат монеа мешавад, инчунин [ангоми мавxуд будани [олат[ое, ки баръало дар мe[лати муrарраршуда иxро нагардидани ин e[дадори[о гуво[b меди[анд, [уrуr дорад ба кор шурeъ накунад ё кор[ои оuозгардидаро (моддаи 353) rатъ намояд.
2. Агар дар шартномаи пудрат тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, [ангоми мавxуд будани [олат[ои дар rисми 1 [амин модда зикргардида пудратчb [уrуr дорад аз иxрои шартнома даст кашад ва xуброни зарари расонидашударо талаб намояд.

Моддаи 730. Мусоидати фармоишгар
1. Фармоишгар вазифадор аст тибrи [олат[о, [аxм ва тартиби дар шартномаи пудрат пешбинигардида ба пудратчb дар иxрои кор мусоидат намояд.
{ангоми аз xониби фармоишгар иxро накардани ин e[дадори[о пудратчb [уrуr дорад xуброни зарари расонидашуда, инчунин хароxоти иловагиро вобаста ба бекористb ё гузаронидан (тамдид)-и мe[лати иxрои кор ё зиёд кардани арзиши корро талаб намояд.
2. Дар [олат[ое ки дар натиxаи амал ё камбуди[ои фармоишгар иxрои кор вобаста ба шартномаи пудрат имконнопазир гардидааст, пудратчb [уrуrи худро барои пардохтани маблаuи муrарраршуда бо назардошти rисми кори анxомдодашуда, ниго[ медорад.

Моддаи 731. Rабули иxрои кор аз xониби фармоишгар
1. Фармоишгар вазифадор аст тибrи мe[лат ва тартиби пешбининамудаи шартномаи пудрат бо иштироки пудратчb иxрои корро аз назар гузаронад ва rабул кунад ва [ангоми ошкор намудани сарфи назар кардани шартнома, ки корро бадтар мегардонад ё дигар норасои[о фавран ба пудратчb арз намояд.
2. Фармоишгаре, ки [ангоми rабул камбуди[ои корро аён сохтааст, [уrуr дорад ба он[о тан[о дар [олате истинод намояд, ки агар дар акт ё дар дигар [уxxати тасдиrкунандаи rабул ин норасои[о rайду шарт шудаанд ё имконияти минбаъд пешни[од шудани талаб дар мавриди рафъи он[о зикр гардидааст.
3. Фармоишгаре, ки корро бидуни тафтиш rабул кардааст, аз [уrуrи истинод ба камбуди[о, ки метавонист [ангоми усули оддии rабули кор (камбуди[ои ошкоро) ошкор карда шавад, ма[рум мегардад.
4. Фармоишгаре, ки баъди rабули кор риоя нашудани шартнома ё дигар камбуди[оро ошкор намудааст, ки [ангоми усули оддии rабул муайян намудани он[о (камбуди[ои ноаён) uайриимкон аст аз xумла чунин камбуди[ое, ки rасдан аз xониби пудратчb пин[он карда шудаанд, вазифадор аст пудратчиро дар мe[лати rобили rабул ого[ созад.
5. {ангоми ба миён омадани ба[с байни фармоишгар ва пудратчb вобаста ба камбуди[ои иxрои кор ё сабаб[ои он бо талаби [ар кадоме аз тараф[о экспертиза таъин карда шуданаш мумкин аст. Хароxоти вобаста ба гузаронидани экспертиза ба истиснои [олат[ое, ки агар экспертиза вайрон карда нашудани шартнома ё байни амали пудратчb ва камбудии ошкоршуда вуxуд надоштани алоrамандиро муrаррар карда бошад, ба зиммаи пудратчb мебошад. Дар чунин [олат[о хароxоти гузаронидани экспертизаро тарафе анxом меди[ад, ки гузаронидани онро талаб кардааст ва агар экспертиза тибrи созишномаи тараф[о гузаронида шуда бошад, аз xониби [ар ду тараф пардохта мешавад.
6. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, [ангоми саркашии фармоишгар аз rабули иxрои кор пудратчb бо гузашти мe[лати як мо[ аз рeзе, ки бояд мувофиrи шартнома кор ба фармоишгар супурда шавад ва баъд аз ду маротиба ого[ намудани e, [уrуr дорад натиxаи корро фурeшад ва маблаuи бадастовардаро бо аз [исоб баровардани [амаи пардохт[ои ба пудратчb тааллуrдошта ба депозити идораи нотариалb ба номи фармоишгар гузаронад.
7. Агар саркашии фармоишгар аз иxрои rабули кор боиси минбаъд гузаронидани мe[лати супурдани кор гардида бошад, [уrуrи моликият ба ашёи тайёркардашуда (коркардшуда) аз ла[зае, ки супурдани он сурат гирифтааст, ба фармоишгар гузашта эътироф карда мешавад.

Моддаи 732. Сифати кор
1. Кори анxомдодаи пудратчb бояд ба шарт[ои шартнома мутобиrат намояд ва дар сурати мавxуд набудани шарт ё комилан пурра набудани он ба талаботе, ки одатан ба чунин кори навъи дахлдор пешни[од мегардад, xавобгe бошад. Агар дар rонун[о ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, иxрои кор бояд:
- дар ла[заи супурдан ба фармоишгар дорои хосият[ои дар шартнома пешбинигардида ё ба талаботи муайяни одатан пешни[одшаванда xавоб ди[ад;
- дар давоми давраи rобили rабул барои истифода тибrи таъиноти дар шартнома пешбинишуда коршоям бошад ва агар он дар шартнома пешбинb нагардида бошад, барои истифодаи чунин навъи кор[о муносиб бошад.
2. Агар тибrи rонунpо ё тартиби муrаррарнамудаи он[о нисбат ба кори тибrи шартномаи пудрат иxрошаванда талаботи [атмb пешбинb гардида бошад, пудратчии ба сифати со[ибкор баромадкунанда бояд корро бо риояи [амон талаботи [атмb анxом ди[ад.
Пудратчb метавонад вобаста ба шартнома e[дадорb rабул намуда, иxрои корро тавре анxом ди[ад, ки нисбат ба талаботи сифати дар талаботи [атмb муrарраргардида xавобгeи талаботи сифатан баландтар бошад.

Моддаи 733. Кафолати сифати кор
1. {ангоме ки тибrи rонун[о ё шартнома ё тибrи анъана[ои муомилоти корb аз xониби пудратчb ба фармоишгар додани кафолати сифати кор пешбинb шуда бошад, пудратчb вазифадор аст ба фармоишгар дар тeли тамоми мe[лати кафолат натиxаи кореро, ки бояд ба талаботи rисми 1 моддаи 732 [амин Кодекс мутобиr бошад, супорад.
2. Кафолати сифати натиxаи кор, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, ба [амаи он чизе, ки натиxаи корро ташкил меди[ад, татбиr мегардад.

Моддаи 734. Тартиби ба[исобгирии мe[лати кафолат
1. Агар дар шартномаи пудрат тартиби дигаре, пешбинb нагардида бошад xараёни мe[лати кафолат аз ла[зае ки иxрои кор rабул гардидааст ё мебоист аз xониби фармоишгар rабул гардад, оuоз меёбад.
2. Барои ба[исобгирии мe[лати кафолат тибrи шартномаи пудрат, агар дар rонун[о ё созишномаи тараф[о тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ё аз мушахассоти шартномаи пудрат барнаояд, мутаносибан rоида[ои дар rисм[ои 2 - 4 моддаи 507 [амин Кодекс зикргардида истифода бурда мешаванд.

Моддаи 735. Масъулияти пудратчb барои сифати номатлуби кор
1. Агар кор аз xониби пудратчb бо риоя накардани шартнома анxом дода шуда бошад, ки боиси бад шудани кор гаштааст ё бо камбуди[ои дигаре анxом ёфтааст, ки истифодаи онро барои маrсади дар шартнома пешбинигардида ношоям сохтааст ё [ангоми дар шартнома мавxуд набудани чунин шарт[о барои истифодаи оддb uайриимкон аст, азбаски дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардидааст, фармоишгар [уrуr дорад тибrи интихоби худ аз пудратчb талаб кунад, ки:
- дар мe[лати муносиб камбуди[ои корро ройгон рафъ намояд;
- мутаносибан нарх[ои барои кор муrарраргардидаро паст кунад;
- хароxоташро барои рафъи камбуди[о дар сурате ки агар дар шартнома [уrуrи фармоишгар оид ба рафъи камбуди[о пешбинb гардида бошад, xуброн намояд.
2. Пудратчb [уrуr дорад бар ивази рафъи камбуди[ои коре, ки барои он[о e xавобгар мебошад, ройгон, бо xуброни зараре, ки вобаста ба гузаронидани мe[лати иxрои кор расонида шудааст, аз нав кор[оро иxро кунад. Дар ин сурат фармоишгар вазифадор аст кори rаблии анxомдодашударо, агар мувофиrи хусусияти кор чунин баргардонидан имконпазир бошад, ба пудратчb баргардонад.
3. Агар дар кор сарфи назар кардани шарти шартнома ё дигар камбуди[ои кор му[им ё рафънопазир бошанд ё дар мe[лати мувофиrи муrаррарнамудаи фармоишгар норасои[ои ошкоргардида бартараф карда нашуда бошанд, фармоишгар [уrуr дорад аз шартнома даст кашад ва xуброни зарари расонидашударо талаб намояд.
4. Шарт[ои шартномаи пудрат дар хусуси барои камбуди[ои дахлдор аз масъулият озод кардани пудратчb, агар исбот шуда бошад, ки чунин камбуди[о дар натиxаи амал ё беамалии гуна[коронаи пудратчb ба вуreъ пайвастааст, eро аз масъулият озод карда наметавонад.
5. Пудратчие, ки барои иxрои кор[о мавод та[ия намудааст, барои сифати он[о тибrи rоида[о оид ба масъулияти фурeшанда барои мол[ои сифатан номатлуб (rисм[ои 1 - 3 ва 5 моддаи 511) xавобгар аст.

Моддаи 736. Мe[лат[ои ошкор намудани сифати номатлуби натиxа[ои кор
1. Агар дар rонун[о ё шартномаи пудрат тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, фармоишгар [уrуr дорад вобаста ба сифати номатлуби кор ба шарти дар мe[лати муrаррарнамудаи [амин модда ошкор гардидани он[о талабот пешни[од кунад.
2. Дар сурате ки агар барои натиxаи кор мe[лати кафолат муrаррар нагардида бошад, талаботи вобаста ба камбуди[ои натиxаи кор аз xониби фармоишгар ба шарти дар мe[лат[ои мувофиr ошкор намудани он[о, вале дар доираи ду сол аз рeзи супурдани натиxаи кор, агар дар rонун[о, шартнома ё анъана[ои муомилоти корb мe[лати дигаре муrаррар нашуда бошад, пешни[од шуданаш мумкин аст.
3. Фармоишгар [уrуr дорад вобаста ба камбуди[ои натиxаи коре, ки дар натиxаи xараёни мe[лати кафолат ошкор гардидааст, талабот пешни[од намояд.
4. Дар [олат[ое, ки мe[лати кафолати пешбининамудаи шартнома аз ду сол камтар бошад ва норасои[ои натиxаи кор аз xониби фармоишгар пас аз гузашти мe[лати кафолат, вале дар доираи ду сол аз ла[заи пешбининамудаи rисми 5 [амин модда ошкор гардидааст, агар фармоишгар исбот карда тавонад, ки камбуди[о то супурдани натиxаи кор ба фармоишгар ё бо сабаб[ое, ки то ин ла[за рух додаанд, ба миён омадаанд, пудратчb масъулиятро ба зимма дорад.
5. Агар дар шартномаи пудрат тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, мe[лати кафолат (rисми 1 моддаи 734) аз ла[зае, ки натиxаи иxрои кор rабул гардида буд ё мебоист аз xониби фармоишгар rабул гардад, xараён меёбад.
6. Нисбат ба [исоби мe[лати кафолат тибrи шартномаи пудрат, агар дар rонун[о, санад[ои дигари [уrуrb ё созишномаи тараф[о тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ё аз мушаххасоти шартномаи пудрат барнаояд, мутаносибан rоида[ои дар rисм[ои 2 ва 4 моддаи 507 [амин Кодекс зикргардида истифода бурда мешаванд.

Моддаи 737. Мe[лати даъво оид ба даъво[о дар мавриди кори сифатан номатлуб
1. Мe[лати даъво барои талаботе, ки вобаста ба кори сифатан номатлуб тибrи шартномаи пудрат анxомдодашуда ба миён омадаанд, мувофиrи rоида[ои моддаи 221 [амин Кодекс муайян карда мешавад.
Мe[лати даъво барои талабот вобаста ба камбуди[ои бино, сохтмон, иншоот, агар ин камбуди[о [ангоми усули оддии rабули кор ошкор шуданашон uайриимкон бошад, аз ла[заи ошкор шудани камбуди[о панx солро дар бар мегирад.
2. Агар дар rонун[о ё шартномаи пудрат аз xониби пудратчb додани кафолати сифати кор пешбинb, мe[лати кафолат муrаррар гардида бошад ва ариза дар мавриди камбуди[ои кор дар доираи мe[лати кафолат дода шуда бошад, xараёни мe[лати даъво аз рeзи додани ариза дар мавриди камбуди[о оuоз меёбад.
3. Агар мутобиrи шартномаи пудрат кор аз xониби фармоишгар rисм ба rисм rабул карда шуда бошад, xараёни мe[лати даъво аз рeзи пурра rабул кардани кор оuоз меёбад.

Моддаи 738. E[дадории пудратчb дар мавриди ба фармоишгар додани маълумот
Пудратчb вазифадор аст якxоя бо натиxаи кор ба фармоишгар маълумотеро супорад, ки ба истифода ё навъи дигари истифодаи мавзeи шартнома дахл дорад, агар ин дар шартнома пешбинb гардида ё маълумот дорои хусусияте бошад, ки бидуни он истифодаи натиxа[ои кор барои маrсад[ои дар шартнома зикргардида uайриимкон аст.

Моддаи 739. Махфb ниго[ доштани маълумоти бадастовардаи тараф[о
Агар тараф[о ба туфайли иxрои e[дадори[ои хеш вобаста ба шартнома аз xониби дигар дар мавриди тасмим ва дониш[ои техникb маълумоте гирифта бошанд, аз xумла маълумоте, ки аз [уrуrи [ифз истифода намебарад, инчунин маълумоте, ки метавонад чун сирри тиxоратb арзёбb гардад, он [уrуr надорад бидуни розигии тарафи дигар ба ашхоси сеюм иттилоъ ди[ад.
Тартиб ва шарт[ои истифодаи чунин маълумот тибrи созишномаи тараф[о муайян карда мешавад.

Моддаи 740. Ба фармоишгар баргардонидани мавод ва таx[изот
Дар [олат[ое ки агар фармоишгар дар асоси rисми 4 моддаи 727 ё rисми 3 моддаи 735 [амин Кодекс аз шартномаи пудрат даст кашад, пудратчb вазифадор аст мавод ва таx[изоти фаро[амовардаи фармоишгарро, ки барои коркарди ашё дода шуда аст ё дигар амволро баргардонад ё онро ба ашхоси зикрнамудаи фармоишгар ди[ад ва агар иxрои ин кор uайриимкон гардида бошад, арзиши мавод, таx[изот ва дигар амволро xуброн намояд.

Моддаи 741. Оrибат[ои rатъи шартномаи пудрат то rабули натиxаи кор
Дар сурати rатъ гардидани шартномаи пудрат то rабули натиxаи кор аз xониби фармоишгар тибrи асос[ои пешбининамудаи rонун[о ё шартномаи пудрат, ки пудратчb анxом додааст (rисми 1 моддаи 731), фармоишгар [уrуr дорад ба e супурдани натиxаи кори ба итмом расониданашударо бо xуброни хароxоти масрафнамудаи пудратчb талаб намояд.

2. Пудрати маишb
Моддаи 742. Шартномаи пудрати маишb
1. Мувофиrи шартномаи пудрати маишb пудратчие, ки фаъолияти со[ибкориро анxом меди[ад, e[дадор мешавад тибrи фармоиши ша[рванд - фармоишгар фаъолияти муайянеро, ки барои rонеъ гардонидани талаботи маишb ё дигар талаботи шахсии фармоишгар таъин шудааст, анxом ди[ад ва фармоишгар бошад e[дадор мешавад корро rабул намуда, [аrrи онро пардозад.
2. Шартномаи пудрати маишb ба шартномаи оммавb (моддаи 458) дохил мешавад.
3. Нисбат ба шартномаи пудрати маишb, ки бо [амин Кодекс танзим нагардидааст, rонун[о оид ба [ифзи [уrуrи истеъмолкунандагон ва дигар санад[ои [уrуrие, ки дар асоси он rабул гардидаанд, истифода бурда мешаванд.

Моддаи 743. Кафолати [уrуrи фармоишгар
1. Пудратчb [уrуr надорад ба фармоишгар ба шартномаи пудрати маишb дохил намудани кор ва хизматрасонии иловагии пулакиро талаб намояд. {ангоми вайрон кардани ин талабот фармоишгар [уrуr дорад аз пардохти кор ё хизматрасони[ои дахлдор даст кашад.
2. Фармоишгар [уrуr дорад дар [ар ла[заи то ба e супурдани кор аз шартномаи пудрати маишb бо пардохти rисми нархи муrарраршуда барои кор, ки то гирифтани ого[инома дар мавриди радди фармоишгар аз шартнома аз xониби пудратчb анxом дода шудааст, даст кашад ва ба e хароxоти то ин ла[за бо маrсади иxрои кор масрафнамудаашро, агар он[о ба арзиши [амин rисмати кор дохил нашуда бошад, пардозад. Шарт[ои шартномае, ки фармоишгарро аз ин [уrуr ма[рум месозанд, rурб надоранд.

Моддаи 744. Шакли шартнома
Агар дар rонун[о ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагадида бошад, шартномаи пудрати маишb аз ла[заи аз xониби фармоишгар ба пудратчb супурдани квитансия ё дигар [уxxати тасдиrкунандаи бастани шартнома баимзорасида [исобида мешавад.
Мавxуд набудани [уxxат[ои зикргардида фармоишгарро аз [уrуrи истинод ба баёноти шо[идон xи[ати тасдиrи далели бастани шартнома ё шарт[ои он ма[рум намесозад.

Моддаи 745. Офертаи оммавии кор[о
1. Нисбат ба реклама ва дигар пешни[оди кор[ое, ки тибrи шартномаи пудрати маишb иxро карда мешавад, мутаносибан rоида[о дар мавриди офертаи оммавии мол[о, ки дар моддаи 529 [амин Кодекс зикр шудааст, истифода бурда мешавад.
2. {ангоми ба фармоишгар супурдани кор пудратчb вазифадор аст ба e оид ба талаботе, ки барои самарабахш ва бехатар истифода бурдани ашёи та[иягардида ё коркардашуда ё кор[ои дигари анxомдодашуда риоя кардани он[о зарур аст, инчунин оид ба оrибат[ои э[тимолие, ки риоя накардани талаботи дахлдор ба худи фармоишгар ё дигар ашхос та[дид карда метавонад, маълумот ди[ад.
3. Фармоишгар, агар дар натиxаи аз пудратчb гирифтани маълумоти нопурра ё нодуруст барои иxрои кор шартнома баста бошад, ки дорои хосият[ои дарназардоштаи фармоишгар намебошад, [уrуr дорад бекор кардани шартномаи пудрати маишb ва xуброни зарарро талаб намояд.

Моддаи 746. Ба фармоишгар пешни[од намудани маълумот оид ба кор
Пудратчb вазифадор аст то бастани шартномаи пудрати маишb ба фармоишгар оид ба кор[ои пешни[одшаванда, навъ ва мушаххасоти он, оид ба нарх ва шакли пардохт маълумоти зарурb ва са[е[ ди[ад, инчунин бо хо[иши фармоишгар дар мавриди маълумот[ои дигари марбут ба шартнома ва кори дахлдор иттилоъ ди[ад. Агар тибrи хусусияти кор ин дорои а[амият бошад, пудратчb бояд ба фармоишгар шахси аниrро, ки ин корро анxом меди[ад, зикр намояд.

Моддаи 747. Иxрои кор[о аз маводи пудратчb
1. Агар кор оид ба шартномаи пудрати маишb аз маводи пудратчb анxом дода шавад, арзиши мавод [ангоми бастани шартнома пурра ё rисман, чуноне ки дар шартнома зикр шудааст, бо [исоббаробаркунии ни[оb баъди аз xониби фармоишгар аз пудратчb гирифтани мол пардохта мешавад.
Мутобиrи шартномаи пудрати маишb мавод метавонад ба пудратчb ба таври кредит, аз xумла бо шарти аз xониби фармоишгар давра ба давра пардохтани он пешни[од карда шавад.
2. Таuйир ёфтани нархи маводе, ки пудратчb пешни[од кардааст, баъди бастани шартнома боиси [исобу китоби нав шуда наметавонад.

Моддаи 748. Иxрои кор аз маводи фармоишгар
Агар кор[о оид ба шартномаи пудрати маишb аз маводи фармоишгар анxом дода шавад, дар квитансия ё [уxxати дигаре, ки [ангоми бастани шартнома пудратчb ба фармоишгар меди[ад, бояд номи даrиr, тасвир ва арзиши маводи тибrи созишномаи тараф[о муrарраргардида зикр карда шавад. Нархгузории мавод дар квитансия ё дигар [уxxати шабе[ метавонад минбаъд аз xониби фармоишгар дар суд, бо ро[и пешни[оди далел[ои хаттb мавриди ба[с rарор дода шавад.

Моддаи 749. Нарх ва пардохти кор
Нархи кор дар шартномаи пудрати маишb тибrи созишномаи тараф[о муrаррар гардида, наметавонад аз нархи дар нархнома (прейскурант) эълоннамудаи пудратчb болотар бошад. Корро фармоишгар баъди аз xониби пудратчb пурра супурдани он мепардозад. Тибrи созишномаи тараф[о кор метавонад аз xониби фармоишгар [ангоми бастани шартнома пурра ё бо усули додани бунак (аванс) пардохта шавад.

Моддаи 750. Ого[ сохтани фармоишгар дар мавриди шарт[ои истифодаи кори иxрошуда
{ангоми ба фармоишгар супурдани кор пудратчb вазифадор аст ба e оид ба талаботе, ки барои кори самарабахш ва бехатари истифодаи натиxаи кор риоя намудани он[о зарур аст, инчунин аз оrибат[ои имконпазири риоя накардани талаботи дахлдор барои худи фармоишгар ва дигар ашхос иттилоъ ди[ад.

Моддаи 751. Оrибат[ои ошкор намудани камбуди[ои иxрои кор
1. Фармоишгар, дар сурати [ангоми rабули кор ё дар ваrти истифодаи ашёи пудрат ошкор намудани камбуди[о метавонад дар xараёни мe[лати дар моддаи 731 [амин Кодекс зикргардида ва [ангоми мавxуд будани мe[лати кафолат дар тeли ин муддат яке аз [уrуr[ои пешбининамудаи моддаи 736 [амин Кодексро истифода барад.
2. Талабот оид ба рафъи ройгони чунин камбуди[ои кори тибrи шартномаи пудрати маишb анxомдодашуда, ки метавонад ба [аёт ё саломатии худи фармоишгар ва дигар ашхос та[дид кунад, агар дар тартиби муайяннамудаи rонун мe[лати нисбатан бештаре муrаррар (мe[лати хизмат) нагардида бошад, аз xониби фармоишгар ё вориси [уrуrии e дар xараёни да[ сол аз ла[заи rабули кор пешни[од шуданаш мумкин аст. Чунин талаботро, сарфи назар аз он, ки кай чунин камбуди[о ошкор гардидаанд, аз xумла баъди хотимаи мe[лати кафолат ошкор шуданашон низ пешни[од намудан мумкин аст.
{ангоми аз xониби пудратчb иxро накардани талаботи зикргардида фармоишгар [уrуr дорад дар xараёни [амин мe[лат ё баргардонидани rисми арзише, ки барои кор супурда буд ё xуброни хароxотеро, ки барои рафъи камбуди[о бо rувваи худ ё бо кeмаки ашхоси сеюм масраф кардааст, талаб намояд.
Моддаи 752. Оrибат[ои барои гирифтани кор [озир нашудани фармоишгар
1. Дар сурати барои гирифтани кор [озир нашудани фармоишгар ё ба таври дигар аз rабули кор саркашb намудани e пудратчb [уrуr дорад ба таври хаттb фармоишгарро ого[ намуда, бо гузашти ду мо[ аз рeзи ого[онb ашёи пудратро бо нархи муносиб фурeшад ва маблаuи аз фурeш ба даст овардаашро, бо касри [амаи маблаuи пардохти ба e тааллуrдошта мутобиrи моддаи 352 [амин Кодекс ба номи фармоишгар ба депозити нотариус гузаронад.
2. Дар [олат[ои дар rисми 1 [амин модда зикргардида пудратчb метавонад бар ивази фурeши ашёи пудрат аз [уrуrи ниго[ доштан (боздоштан)-и ашё (моддаи 724) истифода барад ё аз фармоишгар xуброни зарари расонидашударо ситонад.

Моддаи 753. {уrуrи фармоишгар дар сурати иxрои номатлуб ё иxро накардани кор тибrи шартномаи пудрати маишb
Дар сурати иxрои номатлуб ё иxро накардани кор[о тибrи шартномаи пудрати маишb фармоишгар метавонад аз [уrуr[ои мувофиrи модда[ои 537-539 [амин Кодекс ба харидор додашуда истифода барад.

Моддаи 754. Оrибат[ои фавти яке аз тараф[о дар шартнома
{ангоми rатъи шартномаи пудрати маишb тибrи асос[ои пешбининамудаи моддаи 450 [амин Кодекс оrибат[ои rатъи шартнома мувофиrи созишномаи байни вориси [уrуrии тарафи дахлдор ва контрагенти e ва дар сурати ба мувофиrа нарасидани он[о аз xониби суд бо дарназардошти [аxми кори анxомдодашуда ва нархи он арзиши маводи масрафшуда ва боrимонда, инчунин дигар [олат[ои назаррас муайян карда мешавад.

3. Пудрати сохтмон
Моддаи 755. Шартномаи пудрати сохтмон
1. Мувофиrи шартномаи пудрати сохтмон пудратчb вазифадор мешавад дар мe[лати муrаррарнамудаи шартнома тибrи супориши фармоишгар иншооти муайян ё дигар кор[ои сохтмониро анxом ди[ад ва фармоишгар e[дадор мешавад барои пудратчb xи[ати иxрои кор шароити зарурb фаро[ам оварад, корро rабул кунад ва ба он нархи rайду шартшударо пардозад.
2. Шартномаи пудрати сохтмон барои сохтмон ё азнавсозии корхона[о, бино (аз xумла бинои истиrоматb), иншоот ё дигар объект[о, инчунин барои иxрои кор[ои васл, танзиму истифодади[b ва дигар кор[ои ба [ам алоrаманди иншооти эъморшаванда баста мешавад.
Агар ин дар шартнома пешбинb гардида бошад, пудратчb e[дадор мешавад, ки истифодаи иншоотро баъди rабули он аз xониби фармоишгар дар xараёни мe[лати дар шартнома зикргардида таъмин намояд.
3. Дар [олат[ое ки агар тибrи шартномаи пудрати сохтмон кор[о xи[ати rонеъ гардонидани талаботи маишb ё дигар талаботи шахсии ша[рванд (фармоишгар) анxом дода шавад, нисбат ба чунин шартнома мутаносибан rоида[ои зербоби 2 [амин модда оид ба [уrуr[ои фармоишгар вобаста ба шартномаи пудрати маишb истифода бурда мешавад.

Моддаи 756. Таrсими таваккал байни тараф[о
1. Таваккали тасодуфан несту нобуд гардидан ё тасодуфан осеб дидани иншооти сохтмон, ки мавзeи шартномаи пудрати сохтмонро ташкил меди[ад, то ла[заи аз xониби фармоишгар rабул гардидани ин иншоот ба зиммаи пудратчb мебошад.
2. Агар иншооти сохтмон то rабули он аз xониби фармоишгар несту нобуд гардида бошад ё дар натиxаи бесифатии маводи фаро[амовардаи фармоишгар (асбобу анxом, конструксия[о) ё таx[изот ё иxрои нодурусти супориши фармоишгар осеб дида бошад, пудратчb [уrуr дорад пардохти тамоми арзиши дар смета пешбинишудаи кор[оро бо шарти он ки e e[дадори[ои пешбининамудаи rисми 1 моддаи 728 [амин Кодексро иxро кардааст, талаб намояд.

Моддаи 757. Масъулият барои бехатарии кор[ои анxомдодашаванда
Масъулият барои бехатар анxом додани кор[о ба зиммаи пудратчb гузошта мешавад.

Моддаи 758. Суuурта кардани иншооти сохташаванда
Пудратчb e[дадор аст, аз [исоби худ суuуртаи иншоот ё маxмeи кор[оеро, ки дар шартнома пешбинb шудааст, агар дар шартнома тартиб ва шарти дигаре аз xониби тараф[о муrаррар нагардида бошад, суuурта кунад.
Тарафе, ки ба зиммаи e e[дадории суuурта вогузошта шудааст, бояд ба тарафи дигар тибrи тартиби пешбининамудаи шартнома далели аз xониби он бастани шартномаи суuуртаро мутобиrи шарт[ои шартномаи пудрати сохтмон, аз xумла маълумотро дар бораи суuуртакунанда, маблаuи суuурта ва таваккал[ои суuурташуда пешкаш намояд.

Моддаи 759. {уxxат[ои лои[авию сметавb
1. Пудратчb вазифадор аст сохтмон ва кор[ои вобаста ба онро тибrи [уxxат[ои лои[авb, ки [аxм ва мe[тавои кор[о ва дигар талаботи ба кор алоrаманд ва сметае, ки арзиши корро муайян менамояд, анxом ди[ад.
2. Пудратчие, ки дар xараёни сохтмон кор[ои дар [уxxат[ои лои[авию сметавb зикрнагардида ва вобаста ба ин зарурати кор[ои иловагb ва зиёд кардани арзиши сметавии сохтмонро ошкор менамояд, бояд дар маврид ба фармоишгар маълумот ди[ад.
Дар сурати дар тeли да[ рeз аз фармоишгар нагирифтани xавоб ба маълумоти ирсолгардида, агар дар rонун ё шартнома барои ин мe[лати дигаре пешбинb нагардида бошад, пудратчb вазифадор аст кор[ои дахлдорро боздорад ва зарари вобаста ба бекористb расонидашударо аз [исоби фармоишгар xуброн намояд. Фармоишгар, агар исбот карда тавонад, ки ба гузаронидани кор[ои иловагb зарурат нест, аз xуброни чунин зарар озод карда мешавад.
3. Пудратчие, ки e[дадори[ои муrаррарнамудаи rисми 2 [амин моддаро иxро накардааст аз [уrуrи аз фармоишгар талаб кардани пардохти кор[ои иловагии анxом додашуда ва зарари вобаста ба он расонидашуда, ма[рум мегардад.

Моддаи 760. Ворид намудани таuйирот ба [уxxат[ои лои[авию сметавb
1. Фармоишгар [уrуr дорад ба [уxxат[ои лои[авию сметавb, ки ба хароxоти иловагии пудратчb алоrаманд нестанд, ворид намудани таuйиротро талаб намояд.
2. Таuйир додани [уxxат[ои лои[авию сметавb, ки хароxоти иловагии пудратчиро талаб мекунад, аз [исоби фармоишгар дар асоси сметаи иловагии аз xониби тараф[о мувофиrашуда анxом дода мешавад.
3. Пудратчb, агар бо сабаб[ои ба e вобастанабуда арзиши кор[оро нисбат ба он, ки дар смета пешбинb шудааст на камтар аз да[ фоиз афзуда бошад, [уrуr дорад мутобиrи моддаи 446 [амин Кодекс аз нав дида баромадани сметаро талаб кунад.
4. Пудратчb [уrуr дорад xуброни хароxот[ои оrилонаеро, ки вобаста ба муrаррар намудан ва рафъи норасоги[ои [уxxат[ои лои[авию сметавb расонида шудааст, талаб намояд.

Моддаи 761. Таъмини моддии кор[о
1. E[дадории бо мавод, аз xумла xузъ[о ва конструксия[о, инчунин бо таx[изот таъмин намудани сохтмон, агар дар шартнома таъмини моддии сохтмонро дар маxмeъ ё вобаста ба як rисми он фармоишгар анxом ди[ад, ба e[даи пудратчb вогузошта мешавад.
2. Пудратчие, ки ба зиммааш таъминоти моддии сохтмон гузошта шудааст, таваккали ошкор намудани имконнопазирии истифода бурдани мавод (xузъ[о ва конструксия[о) ё таx[изоти пешни[одшударо бидуни бад гардонидани сифати иxрои кор[о ба e[да дорад.
3. Дар сурати ошкор намудани имконнопазирии истифодаи мавод (xузъ[о ва конструксия[о) ё таx[изоти фаро[амовардаи фармоишгар бидуни бад гардонидани сифати иxрои кор[о пудратчb e[дадор аст аз фармоишгар дар мe[лат[ои мувофиr бартараф кардани он[оро талаб намояд ва агар ин талаб иxро нагардад пудратчb [уrуr дорад аз шартнома даст кашида, аз фармоишгар талаб намояд, ки арзиши шартномаро мутаносибан ба иxрои rисми кор, инчунин зарареро, ки бо ин маблаu пeшонида нашудааст, xуброн намояд.

Моддаи 762. Пардохти кор[о
1. Пардохти кор[ои анxомдодашуда аз xониби фармоишгар тибrи андозаи дар смета пешбинишуда дар мe[лат ва мувофиrи тартибе, ки rонун ё шартнома пешбинb намудаанд, анxом дода мешавад. {ангоми дар rонун ё шартнома мавxуд набудани супориши дахлдор пардохти кор[ои анxомдодаи пудратчb мутобиrи моддаи 723 [амин Кодекс сурат мегирад.
2. {ангоми иxрои кор[ои сохтмон та[ти шарти “супурдани калид” (хотимаи пурра), баъди rабули иншоот аз xониби фармоишгар, нархи дар шартнома зикргардида дар [аxми пурра, якдафъаина пардохта мешавад.

Моддаи 763. Фаро[ам овардани rитъаи замин барои сохтмон
Фармоишгар вазифадор аст барои сохтмон сари ваrт чунин rитъаи заминеро xудо намояд, ки аз xи[ати майдон ва [олат дар шартнома зикр гардидааст. {ангоми дар шартнома набудани чунин нишондод - майдон ва [олати rитъаи замин бояд оuози сари ваrти кор, пешбурди мeътадил ва дар мe[лати муайянгардида анxом додани корро таъмин намояд.

Моддаи 764. E[дадори[ои иловагии фармоишгар дар шартномаи пудрати сохтмон
Фармоишгар e[дадор аст, тибrи [олат ва тартиби пешбининамудаи шартномаи пудрати сохтмон ба пудратчb xи[ати анxом додани кор барои истифода бино ва иншооти заруриро дода, ба унвонии e [амлу наrли бор, гузаронидани хат[ои муваrrатии шабакаи барr, об, нал[ои буuгузаронb ва uайраро таъмин намояд.

Моддаи 765. Аз xониби фармоишгар тибrи шартнома назорат кардан ва санxидани иxрои кор
1. Фармоишгари шартномаи пудрати сохтмон [уrуr дорад назорат ва санxиши xараёни кор ва сифати он, риояи мe[лати иxро (наrша), сифати ма[сулоти фаро[амовардаи пудратчb, инчунин дурустии аз xониби пудратчb истифода бурдани маводи фармоишгарро анxом дода, вале дар айни замон ба фаъолияти оперативию хоxагидории пудратчb дахолат накунад.
2. Фармоишгаре, ки [ангоми анxом додани назорат ва санxиши xараёни иxрои кор риоя накардани шарти шартномаро, ки метавонад боиси паст шудани сифати кор гардад ё дигар камбуди[оро ошкор намудааст, вазифадор аст фавран пудратчиро ого[ созад. Фармоишгаре, ки чунин арзро пешни[од накардааст, минбаъд [уrуrи худро ба истисно ба камбуди[ои ошкоргардида аз даст меди[ад.
3. Пудратчb вазифадор аст супориш[ои дар xараёни сохтмон аз фармоишгар гирифтаашро, агар ин супориш[о хилофи шарт[ои шартнома набошанд, иxро кунад.

Моддаи 766. {амкории тараф[о дар шартномаи пудрати сохтмон
1. Агар [ангоми иxрои сохтмон ва кор[ои вобаста ба он барои иxрои матлуби шартномаи пудрати сохтмон монеъа[о ошкор гарданд, [ар кадоме аз тараф[о e[дадоранд барои рафъи чунин монеъа[о тадбир[ои муносиби ба он[о вобастаро андешанд. Тарафе, ки ин e[дадориро иxро накардааст, аз [уrуrи худ барои ситонидани xуброни зарари вобаста ба рафъ накардани камбуди[ои дахлдор расонидашуда ма[рум мегардад.
2. Хароxоти ба иxрои e[дадори[о вобастаи тараф[о, ки дар rисми 1 [амин модда нишон дода шудааст, дар [олат[ои пешбиникардаи шартномаи пудрати сохтмон аз xониби тарафи дигар xуброн карда мешавад.

Моддаи 767. E[дадории пудратчb оид ба [ифзи му[ити атроф ва бехатарии пешбурди кор[ои сохтмон
1. Пудратчb вазифадор аст [ангоми анxом додани сохтмон ва кор[ои вобаста ба он талаботи rонун ва дигар санад[ои [уrуrиро оид ба [ифзи му[ити атроф ва бехатарии пешбурди сохтмон риоя намояд ва дар назди ашхоси сеюм барои вайрон кардани ин талабот xавобгар аст.
2. Пудратчb, агар ин боиси вайрон кардани талаботи [атмb барои тараф[о оид ба [ифзи му[ити атроф ва пешбурди бехатари кор[ои сохтмонb гардад, [уrуr надорад дар xараёни кор мавод (xузъ[о ва конструксия[о) ва таx[изоти фаро[амовардаи фармоишгарро истифода барад ё супориш[ои eро иxро кунад.

Моддаи 768. E[дадории тараф[о [ангоми муваrrатан хобондани (консерватсияи) сохтмон
Агар бо сабаб[ои ба тараф[о алоrаманд набуда кор[ои вобаста ба шартномаи пудрати сохтмон боздошта шуда бошанд ва иншооти сохтмон муваrrатан хобонда шуда (консерватсия) бошад, фармоишгар e[дадор аст, кор[ои то ла[заи муваrrатан хобонда шудан (консерватсия) иxрошударо ба пудратчb дар [аxми пурра пардозад, инчунин хароxоти бо зарурати rатъи кор ва муваrrатан хобонда шудан (консерватсия)-и сохтмон масрафшударо бо дарназардошти фоидае, ки пудратчb мегирифт ё метавонист дар натиxаи rатъи кор[о ба даст орад, xуброн намояд.

Моддаи 769. Супурдан ва rабули кор
1. Фармоишгаре, ки иттилооти пудратчиро дар мавриди омодагb барои супурдани кори тибrи шартномаи пудрати сохтмон анxомдодашуда ё давраи кори дар шартнома пешбинигардида гирифтааст, вазифадор аст фавран ба rабули он шурeъ намояд.
2. Фармоишгар, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, rабули корро аз [исоби худ ташкил ва анxом меди[ад. Дар [олат[ои дар rонун ё санад[ои дигари [уrуrb муrарраргардида дар rабули кор бояд намояндагони маrомоти давлатb ва маrомоти [окимияти ма[аллb иштирок намоянд.
3. Фармоишгаре, ки давра[ои ало[идаи корро пешакb rабул намудааст, таваккали несту нобуд гардидан ё зарар дидани сохтмонро, ки бо айби пудратчb сурат нагирифтааст, аз xумла дар [олат[ое, ки дар шартнома иxрои кор[о тибrи таваккали пудратчb пешбинb гардидааст, ба зимма дорад.
4. Аз xониби пудратчb супурдани кор ва rабули он аз xониби фармоишгар бо акте, ки [ар ду тараф имзо намудаанд, ба расмият дароварда мешавад. Дар сурати аз имзои акт саркашb намудани яке аз тараф[о дар акт сабт гардида, он аз xониби тарафи дигар имзо карда мешавад.
Акти яктарафа супурдан ва ё rабул кардани кор метавонад аз xониби суд uайриrонунb эътироф гардад.
5. Дар [олат[ое ки агар ин дар rонун ё дар шартнома пешбинb гардида бошад ё аз хусусияти коре, ки тибrи шартномаи пудрати сохтмон анxом дода мешавад ба миён ояд, пеш аз rабули кор бояд санxиши пешакии он сурат гирад. Дар ин [олат rабули кор тан[о баъди натиxаи мусбии санxиши пешакb анxом дода шуданаш мумкин аст.
6. Фармоишгар дар [олати ошкор намудани камбуди[ое, ки имконияти истифодаи онро барои тибrи маrсад[ои дар шартнома зикргардида uайриимкон мегардонад [уrуr дорад, аз rабули кор даст кашад.

Моддаи 770. Масъулияти пудратчb барои сифати кор
1. Пудратчb барои риоя накардани талаботи пешбининамудаи шартнома, лои[аи техникb, меъёр ва rоида[ои сохтмони барои [ар ду тараф [атмb, инчунин барои ноил нагардидан ба нишонди[анда[ои дар [уxxат[ои лои[авию сохтмонb пешбинигардидаи [аxми сохтмон, аз xумла ба монанди иrтидори исте[солии корхона, дар назди фармоишгар xавобгар мебошад.
{ангоми азнавсозb (навсозb, бозсозb, таxдид ва uайра)-и бино ё иншоот барои кам кардан ё аз даст додани пойдорb, (устуворb) ва эътимоднокии бино, иншоот ё як rисми он пудратчb масъулиятро ба зимма дорад.
2. Пудратчb барои бидуни розигии фармоишгар xузъан дур рафтан аз [уxxат[ои лои[авb, ки манфиат[ои му[ими фармоишгарро дахолат намекунад, масъулият надорад.

Моддаи 771. Кафолати сифат дар шартномаи пудрати сохтмон
1. Агар дар шартномаи пудрати сохтмон тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, пудратчb ба даст овардани нишонди[анда[ои дар [уxxат[ои лои[авию сметавb зикргардидаро аз xониби иншооти сохтмон ва барои тамоми мe[лати кафолат имконияти истифода бурдани иншоотро тибrи шартнома кафолат меди[ад. Агар дар rонун ё шартнома мe[лати дигари кафолат муrаррар нагардида бошад, мe[лати кафолат аз рeзи rабули иншоот аз xониби фармоишгар да[ солро дар бар мегирад.
2. Пудратчb агар исбот карда натавонад, ки камбуди[о дар натиxаи мeътадил фарсуда шудани иншоот ё як rисми он, истифодаи нодуруст ё нишондод[ои нодурусти вобаста ба истифодаи он, ки худи фармоишгар ё ашхоси сеюми xалбкардаи он та[ия намудаанд, таъмири номатлуби иншоот, ки худи фармоишгар анxом додааст ё бо xалби ашхоси сеюм иxро кардааст, барои камбуди[ои дар давраи мe[лати кафолат ошкоргардида xавобгар мебошад.
3. Xараёни мe[лати кафолат барои тамоми мe[лате, ки дар давоми он иншоот дар натиxаи камбуди[о (норасои[о ва номукаммалb) истифода бурда нашуд ва барои он пудратчb xавобгар аст, ба таъхир андохта мешавад.
4. Дар [олати дар xараёни мe[лати кафолат ошкор намудани камбуди[ои дар rисми 1 моддаи 809 [амин Кодекс зикргардида фармоишгар вазифадор аст дар мe[лат[ои мувофиrи баъди ошкор кардани он ба пудратчb арз кунад.

Моддаи 772. Мe[лат[ои ошкор намудани сифати номатлуби кор[ои сохтмон
{ангоми пешни[оди талаботи вобаста ба сифати номатлуби иxрои кор rоида[ои пешбининамудаи rисм[ои 1 - 5 моддаи 735 [амин Кодекс истифода бурда мешаванд.
Дар айни замон мe[лати ни[оии ошкор сохтани камбуди[о мутобиrи rисм[ои 2 ва 4 моддаи 735 [амин Кодекс панx солро дар бар мегирад.

Моддаи 773. Бартараф намудани камбуди[ои содиршуда аз тарафи пудратчb
1. Пудратчb e[дадор аст камбуди[ои содиркарда (норасои[о ва камукост[о)-ро дар давоми мe[лати муайянкардаи акти rабул ва супоридани кор бартараф намояд.
2. Пудратчb барои сари ваrт бартараф накардани камбуди[о тибrи тартиби муrарраркардаи шартнома ё rонун xавобгар аст.

Моддаи 774. Xуброни зарари маънавb
Зарари маънавие, ки ба фармоишгар дар натиxаи аз xониби иxрокунанда вайрон кардани [уrуr[ои e расонида шудааст, дар сурати мавxуд будани гуно[ аз xониби расонандаи зарар xуброн карда мешавад. Андозаи xуброни зарари маънавb, агар дар санад[ои rонунb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, аз xониби суд муrаррар карда мешавад.

4. Пудрат барои кор[ои лои[акашb ва xустуxeb
Моддаи 775. Шартномаи пудрат ба кор[ои лои[акашb ва xустуxeb
Тибrи шартнома барои кор[ои лои[акашb ва xустуxeb пудратчb (лои[акаш, xустуxeкунанда) e[дадор мешавад, ки бо супориши фармоишгар санад[ои лои[авию сметавb ва (ё) кор[ои xустуxeиро анxом ди[ад ва фармоишгар бошад, e[дадор мешавад, ки онро rабул намуда, [аrrи корро пардозад.

Моддаи 776. Маълумоти ибтидоb барои кор[ои лои[акашb ва xустуxeb
1. Тибrи шартномаи пудрат барои кор[ои лои[акашию xустуxeb фармоишгар вазифадор аст ба пудратчb дар мавриди лои[акашb супориш ди[ад, инчунин дигар маълумоти ибтидоии барои та[ияи [уxxат[ои лои[акашию xустуxeb заруриро пешни[од намояд. Вазифаи лои[акаширо бо супориши фармоишгар метавонад пудратчb низ анxом ди[ад. Дар ин [олат чунин вазифа аз ла[заи аз xониби фармоишгар тасдиr шуданаш барои тараф[о [атмb мебошад.
2. Пудратчb вазифадор аст талаботи дар супориш ва дигар маълумоти ибтидоии барои лои[акашb ва иxрои кор[ои xустуxeb мавxударо риоя намуда, тан[о бо розигии фармоишгар метавонад аз талаботи он сарфи назар намояд.

Моддаи 777. E[дадори[ои фармоишгар
Тибrи шартномаи пудрат барои кор[ои лои[акашb ва xустуxeb, агар дар шартномаи тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, фармоишгар вазифадор аст:
- ба пудратчb баъди анxом додани [амаи кор[о ё rисман, баъди анxом додани давра[ои ало[идаи кор, нархи муrарраршударо пардозад;
- [уxxат[ои лои[авию сметавиро, ки аз пудратчb гирифтааст, тан[о барои маrсад[ои дар шартнома пешбинигардида истифода барад, [уxxат[ои лои[авию сметавиро ба ашхоси сеюм нади[ад ва бидуни розигии пудратчb маълумоти дар он[о зикргардидаро ошкор нанамояд;
- ба пудратчb дар иxрои кор[ои лои[акашb ва xустуxeb тибrи андоза ва шарт[ои пешбининамудаи шартнома хизмат расонад;
- якxоя бо пудратчb дар кор[ои бо маrомоти сало[иятноки давлатb ва маrомоти [окимияти ма[аллb ба мувофиrа расонидани [уxxат[ои лои[акашию xустуxeb иштирок намояд;
- ба пудратчb хароxоти иловагиро вобаста ба таuйир ёфтани маълумоти ибтидоb барои лои[акашb ва кор[ои xустуxeb, ки дар натиxаи [олат[ои ба пудратчb марбутнабуда ба миён омадаанд, xуброн намояд;
- пудратчиро ба парванда оид ба даъвое, ки шахси сеюм нисбат ба фармоишгар вобаста ба камбуди[ои [уxxат[ои лои[авb ё иxрои кор[ои xустуxeb пешни[од намудааст, xалб кунад.

Моддаи 778. E[дадори[ои пудратчb
1. Тибrи шартномаи пудрат барои иxрои кор[ои лои[акашию xустуxeb пудратчb вазифадор аст:
- тибrи супориш ё дигар [уxxат[ои ибтидоb оид ба лои[акашb ва шартнома кор[оро анxом ди[ад;
- [уxxат[ои та[иягардидаи техникиро бо фармоишгар ва дар сурати зарурат якxоя бо фармоишгар бо маrомоти сало[иятдори давлатb ва маrомоти [окимияти ма[аллb ба мувофиrа расонад;
- ба фармоишгар [уxxат[ои тайёри техникb ва натиxаи кор[ои xустуxeиро супорад.
Пудратчb [уrуr надорад [уxxат[ои техникиро бидуни мувофиrаи фармоишгар ба ашхоси сеюм ди[ад.
2. Пудратчb оид ба шартномаи пудрат дар мавриди иxрои кор[ои лои[акашb ва xустуxeb ба фармоишгар мавxуд набудани [уrуrи ашхоси сеюмро барои монеъ шудан ба иxрои кор[о ё ма[дуд сохтани иxрои он[оро дар асоси [уxxат[ои техникии та[иянамудаи пудратчb кафолат меди[ад.

Моддаи 779. Масъулияти пудратчb барои камбуди[ои [уxxат[о ва кор[о
1. Пудратчb оид ба шартномаи пудрат ба кор[ои лои[акашb ва xустуxeb барои камбуди[ои [уxxат[ои лои[авию сметавb ва xустуxeb, аз xумла камбуди[ое, ки дар натиxаи xараёни сохтмон, инчунин дар xараёни истифодаи объекти дар асоси [уxxат[ои лои[авию сметавb ва маълумоти кор[ои xустуxeb та[иягардида ошкор шудаанд, масъулият дорад.
2. {ангоми ошкор намудани камбуди[о дар [уxxат[ои лои[авию сметавb ё кор[ои xустуxeb, агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, пудратчb бо талаби фармоишгар вазифадор аст ройгон [уxxат[ои лои[авию сметавиро аз нав та[ия намояд ва мутаносибан ба таври иловагb кор[ои зарурии xустуxeиро анxом ди[ад, инчунин ба фармоишгар зарари расонидашударо xуброн намояд.

5. Кор[ои пудратb барои э[тиёxоти давлатb
Моддаи 780. Фармоиши давлатb xи[ати иxрои кор[ои пудратb барои э[тиёxоти давлатb
1. Кор[ои пудрати сохтмон (моддаи 755), кор[ои лои[акашию xустуxeb (моддаи 775), ки барои rонеъ гардонидани э[тиёxоти Xум[урии Тоxикистон ё во[ид[ои марзию маъмурии Xум[урии Тоxикистон нигаронида шудааст ва аз [исоби буxет[ои дахлдор маблаuгузорb мегардад, дар асоси фармоиши давлатb xи[ати иxрои кор[ои пудратb барои э[тиёxоти давлатb анxом дода мешавад.
2. Тибrи фармоиши давлатb xи[ати иxрои кор[ои пудратb барои э[тиёxоти давлатb пудратчb вазифадор мешавад, ки кор[ои сохтмон, лои[акашb ва дигар кор[ои вобаста ба сохтмон ва таъмири иншооти дорои хусусияти исте[солb ва uайриисте[солиро анxом ди[ад ва онро ба фармоишгари давлатb супорад ва фармоишгари давлатb e[дадор мешавад, ки кор[ои иxрошударо rабул намуда, арзиши он[оро пардозад ё пардохти онро таъмин кунад.

Моддаи 781. Тараф[о дар фармоиши давлатb
Ба сифати фармоишгари давлатb маrомоти давлатие, ки дорои захира[ои инвеститсионии зарурb мебошанд ё ташкилоте, ки аз xониби маrоми дахлдори давлатb ба он [уrуrи ихтиёрдории чунин захира[о дода шудааст ва ба сифати пудратчb бошад шахси [уrуrb ё ша[рванд баромад мекунанд.

Моддаи 782. Асос[о ва тартиби бастани шартномаи пудрат барои э[тиёxоти давлатb
1. Асос барои бастани шартномаи пудрат барои э[тиёxоти давлатb фармоиши давлатb ба [исоб меравад.
2. Тартиби бастани шартномаи пудрат барои э[тиёxоти давлатb мутобиrи rоидаи моддаи 563 [амин Кодекс муrаррар карда мешавад.

Моддаи 783. Мe[тавои фармоиши давлатb
Фармоиши давлатb бояд шарт[оро оид ба [аxм ва арзиши кор[ои иxрошаванда, мe[лати оuоз ва хотимаи он, андоза ва тартиби маблаuгузорb ва пардохти кор[о, усули таъмини иxрои e[дадори[ои тараф[оро дар бар гирад.

Моддаи 784. Таuйир додани фармоиши давлатb
1. {ангоми аз xониби маrоми дахлдори давлатb тибrи тартиби муrарраршуда кам кардани маблаuи буxети дахлдори барои маблаuгузории кор[ои пудрат xудокардашуда тараф[о бояд мe[лат[ои нав ва агар зарур бошад шарт[ои дигари иxрои корро ба мувофиrа расонанд. Пудратчb [уrуr дорад аз фармоишгари давлатb xуброни зарари вобаста ба таuйир додани мe[лати ирои кор[о расонидашударо талаб намояд.
2. Агар дар rонун тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, таuйир додани фармоиши давлатb, ки ба [олат[ои дар rисми 1 [амин модда зикргардида алоrаманд намебошанд, тибrи созишномаи тараф[о анxом дода мешаванд.

Моддаи 785. Танзими [уrуrии фармоиши давлатb
Нисбат ба фармоиши давлатb xи[ати иxрои кор[ои пудратb барои э[тиёxоти давлатb дар rисмате, ки бо [амин Кодекс танзим нагардидааст, rонуни пудрат барои э[тиёxоти давлатb татбиr мегардад.

Пудрат барои кор[ои илмию тадrиrотb, таxрибавb (озмоишb)-ю
конструкторb ва кор[ои технологb
Моддаи 786. Шартнома[о барои кор[ои илмию тадrиrотb, таxрибавию (озмоишb) конструкторb ва кор[ои технологb
1. Тибrи шартнома барои кор[ои илмию тадrиrотb пудратчb (иxрокунанда) e[дадор мешавад, ки тадrиrоти илмии бо фармоишгар rайду шартшударо анxом ди[ад ва тибrи шартномаи таxрибавию конструкторb ва кор[ои технологb бошад намунаи ма[сулоти нав, [уxxат[ои конструктории он, технологияи навро та[ия намояд ва ё намунаи нав созад; фармоишгар e[дадор мешавад, ки ба пудратчb (иxрокунанда) супориши техникb ди[ад, корро rабул кунад ва арзиши онро пардозад.
2. Шартнома бо пудратчb (иxрокунанда) метавонад [ам тамоми силсилаи (сикли) гузаронидани тадrиr, та[ия ва тайёр кардани намуна[о, [амчунин xузъ[ои ало[идаи онро дар бар гирад.

Моддаи 787. Иxрои кор
1. Пудратчb e[дадор аст тан[о дар сурате шахсан корро иxро намояд, ки он аз e[дадории мушаххас ё хусусияти кор бармеояд. Дар [олат[ои дигар вай [аr дорад ба иxрои шартномаи кор[ои илмию тадrиrотb шахсони сеюмро xалб намояд.
2. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, [ангоми иxрои кор[ои таxрибавию конструкторb ва технологb пудратчb [уrуr дорад xи[ати иxрои ин кор[о ашхоси сеюмро ба сифати пудратчиёни uайриасосb xалб намояд.

Моддаи 788. Супоридан, rабул ва пардохти кор
Пудратчb (иxрокунанда) вазифадор аст кор[ои иxрошудаи илмию тадrиrотb, таxрибавию конструкторb ва технологиро супорад ва фармоишгар онро rабул намояд ва арзиши онро пардозад. Дар шартнома rабул ва пардохти давра[ои ало[идаи кор ё усули дигари пардохт пешбинb гардиданаш мумкин аст.

Моддаи 789. Махфb будани маълумот оид ба шартнома
Агар дар шартномаи оид ба кор[ои илмию тадrиrотb ё барои кор[ои таxрибавию конструкторb ва технологb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад:
- [ам пудратчb (иxрокунанда) ва [ам фармоишгар вазифадоранд махфb ниго[ доштани малъумоти вобаста ба мавзeи шартнома, xараёни иxрои он ва натиxа[ои ба даст овардашударо таъмин намоянд. {аxми маълумоте, ки махфb эътироф мешавад, тибrи шартнома муrаррар мегардад;
- пудратчb [уrуr дорад тан[о бо розигии фармоишгар патенткунонии натиxа[ои корро, ки тибrи шартномаи зикргардида ба даст оварда шудааст, анxом ди[ад.

Моддаи 790. {уrуrи тараф[о барои натиxа[ои кор
1. Фармоишгар оид ба шартномаи кор[ои илмию тадrиrотb ё барои кор[ои таxрибавию конструкторb ва кор[ои технологb [уrуr дорад натиxа[ои кори ба e супурдашударо тибrи [аxм ва шарт[ои пешбининамудаи шартнома истифода барад.
2. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, пудратчb (иxрокунанда) [уrуr дорад натиxа[ои кори иxрокардаашро барои худ истифода барад.
3. Дар шартнома [уrуrи пудратчb (иxрокунанда) дар хусуси ба ашхоси сеюм фурeхтани натиxаи кор пешбинb шуданаш мумкин аст.

Моддаи 791. E[дадории фармоишгар
Фармоишгар оид ба шартномаи илмию тадrиrотb ё оид ба кор[ои таxрибавию конструкторb ё технологb e[дадор аст:
ба пудратчb (иxрокунанда) вазифаи техникb ди[ад ва бо e барнома (параметр[ои техникию иrтисодb) ё мавзeи корро ба мувофиrа расонад;
ба пудратчb (иxрокунанда) иттилооти барои иxрои кор заруриро супорад;
кор[ои иxрошударо rабул намуда, арзиши онро (моддаи 788) пардозад.

Моддаи 792. E[дадории пудратчb (иxрокунанда)
1. Пудратчb (иxрокунанда) оид ба шартномаи илмию тадrиrотb ё кор[ои таxрибавию конструкторb ва технологb e[дадор аст:
1) кор[оро мутобиrи барнома (параметр[ои техникию иrтисодb) ё мавзeъ иxро намуда, дар мe[лати дар шартнома муrарраргардида натиxаи онро ба фармоишгар супорад;
2) талаботи вобаста ба [ифзи [уrуrи моликияти зе[ниро (моддаи 152) риоя намояд;
3) бо rувва ва аз [исоби худ камбуди[ои бо гуно[аш ро[додашударо дар [уxxат[ои техникие, ки боиси дур гардидан аз параметр[ои техникию иrтисодии дар супориши фармоишгар ё дар шартнома пешбинигардида шуда метавонад, рафъ намояд;
4) бетаъхир ба фармоишгар дар хусуси имконнопазирии ба даст овардани натиxа[ои дарназардошташуда ё мувофиrи маrсад набудани идомаи кор маълумот ди[ад;
5) ба фармоишгар кафолат ди[ад, ки ашхоси сеюм ба натиxа[ои дар асоси чунин шартнома додашуда дорои [уrуrи мустасно намебошанд;
6) барои истифодаи натиxа[ои кор иxозатнома (литсензия)-и дахлдор ди[ад.
2. Агар дар шартнома оид ба кор[ои илмию тадrиrотb ё барои кор[ои таxрибавию конструкторb ва технологb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, пудратчb (иxрокунанда) вазифадор аст:
1) бидуни розигии фармоишгар аз нашри натиxа[ои кор[ои илмию техникие, ки [ангоми иxрои кор ба даст оварда шудаанд, худдорb намояд;
2) барои [ифзи натиxа[ое, ки [ангоми иxрои кор[о ба даст оварда шудаанд ва rобили [имояи [уrуrb мебошанд, тадбир[о андешад ва фармоишгарро ого[ созад.
3. Ба фармоишгар, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, барои истифодаи натиxа[ои илмию техникии дорои [имояи [уrуrи дар кор[ои иxрошуда истифодагардида иxозатнома (литсензия)-и мустасно фаро[ам орад.

Моддаи 793. Оrибат[ои имконнопазирии ба дастовардани натиxа[о дар шартнома оид ба кор[ои илмию тадrиrотb ва технологb
Агар дар xараёни кор[ои илмию тадrиrотb ва технологb ошкор гардад, ки истифодаи натиxа[ои кор вобаста ба [олат[ои ба пудратчb (иxрокунанда) марбутнабуда имконнопазир аст, фармоишгар вазифадор аст арзиши кор[ои то ошкор гардидани имконнопазирии ба даст овардани натиxа[ои дар шартнома пешбинигардида анxомдодашударо, вале на бештар аз он rисми дахлдори нархе, ки дар шартнома зикр гардидааст, пардозад.

Моддаи 794. Оrибати имконнопазирии ба даст овардани натиxа[о дар шартнома оид ба кор[ои таxрибавию конструкторb ва технологb
Агар дар xараёни кор[ои таxрибавию конструкторb ва технологb uайриимкон ё мувофиrи маrсад набудани идомаи кор ошкор гардад, ки дар он пудратчb гуно[ надорад, фармоишгар вазифадор аст хароxоти иxрокунандаро xуброн намояд.

Моддаи 795. Масъулияти пудратчb (иxрокунанда) барои вайрон кардани шартнома
1. Пудратчb (иxрокунанда) барои иxро накардан ё иxрои номатлуби шартнома барои кор[ои илмию тадrиrотb ё кор[ои таxрибавию конструкторb ва технологb, агар исбот карда натавонад, ки вайрон кардани шартнома на бо гуно[и пудратчb (иxрокунанда) рух додааст, дар назди фармоишгар xавобгар мебошад.
2. Пудратчb (иxрокунанда), агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, вазифадор аст ба фармоишгар зарарро дар шакли зарари воrеb, дар доираи арзиши кор xуброн намояд.

Моддаи 796. Танзими [уrуrии шартнома о барои иxрои кор[ои илмию тадrиrотb, таxрибавию конструкторb ва технологb
Нисбат ба мe[лати иxро ва арзиши кор[о, инчунин оrибат[ои [озир нашудани фармоишгар барои rабули кор мутаносибан rоида[ои модда[ои 720-723 ва 752 [амин Кодекс татбиr карда мешаванд.
Нисбат ба фармоиш[ои давлатb xи[ати иxрои кор[ои илмию тадrиrотb, таxрибавию конструкторb ва технологb барои э[тиёxоти давлатb rоида[ои пешбининамудаи модда[ои 781 - 785 [амин Кодекс татбиr карда мешаванд.

БОБИ 37. Хизматрасонии пулакb
Моддаи 797. Шартномаи хизматрасонии пулакb
Тибrи шартномаи хизматрасонии пулакb бо супориши фармоишгар иxрокунанда вазифадор аст хизмате расонад (амали муайяне ё фаъолияти муайянеро анxом ди[ад), ки дорои шакли ашёb набошад ва фармоишгар e[дадор аст арзиши онро пардозад.

Моддаи 798. Мавзeи шартномаи хизматрасонии пулакb
Мавзeи шартнома аз хизматрасонии алоrа, тиббb, байторb (ветеринарb), аудиторb, машваратb, иттилоотb, оид ба таълим, хизматрасонии фар[ангb, туристb ва uайра иборат аст.

Моддаи 799. Иxрои шартнома
{ангоми дар шартнома мавxуд набудани нишондоди дигар иxрокунанда e[дадор аст хизматрасонb (хизматрасони[о)-и дар шартнома пешбинишударо шахсан анxом ди[ад.

Моддаи 800. Нархи хизматрасонb
1. Фармоишгар e[дадор аст хизмат (хизмат[о)-и ба e расонидашударо тибrи мe[лат ва тартиби дар шартнома зикргардида пардозад.
2. Дар сурати имконнопазирии иxро, ки бо гуно[и иxрокунанда ба миён наомадааст, фармоишгар вазифадор аст бо ниго[ доштани фоидае, ки иxрокунанда ба даст овардааст ё метавонист дар натиxаи озод намудани e аз иxрои хизматрасонb (хизматрасони[о) ба даст орад, подошпулии муносиб ди[ад.
Дар сурати бо гуно[и фармоишгар ба миён омадани имконнопазирии иxро, агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, арзиши хизматрасонb дар [аxми пурра пардохта мешавад.

Моддаи 801. Масъулияти иxрокунанда барои вайрон кардани шартнома
1. Дар сурати иxро накардан ё иxрои номатлуби шартномаи хизматрасонии пулакb иxрокунанда вазифадор аст ба фармоишгар зарари расонидашударо дар [аxми пурра, xуброн намояд.
2. Дар [олате ки агар иxрокунанда e[дадориро [ангоми анxом додани фаъолияти со[ибкорb иxро накардааст ё номатлуб анxом додааст, дар шартнома нисбат ба масъулияти дар rисми 1 [амин модда зикргардида масъулияти баландтаре пешбинb шуданаш мумкин аст.

Моддаи 802. Даст кашидан аз шартнома
1. Фармоишгар [уrуr дорад дар [олати аз тарафи иxрокунанда пардохтани арзиши [аrиrии хизматрасонb аз шартномаи хизматрасонии пулакb даст кашад.
2. Иxрокунанда [уrуr дорад тан[о баъди пурра xуброн кардани зарари вобаста ба бекор кардани шартнома ба фармоишгар расонидашударо, ба истиснои [олат[ое, ки он бо гуно[и фармоишгар рух додааст ва аз иxрои шартнома хизматрасонии пулакb талаб намояд.

Моддаи 803. Танзими [уrуrии шартномаи хизматрасонии пулакb
Муrаррароти умумb оид ба пудрат (модда[ои 714 - 741) ва муrаррарот оид ба пудрати маишb (модда[ои 742 - 754), агар он[о хилофи rоида[ои [амин боб, инчунин мушаххасоти мавзeи шартномаи хизматрасонии пулакb набошанд, нисбат ба шартномаи хизматрасонии пулакb татбиr карда мешаванд.

БОБИ 38. {амлу наrл
Моддаи 804. Муrаррароти умумb
1. {амлу наrли бор, баuоx ва мусофиркашонb дар асоси шартномаи [амлу наrл анxом дода мешавад.
2. Хусусияти шарт[ои [амлу наrли бор, баuоx ва мусофиркашонb тавассути наrлиёти ало[ида, инчунин масъулияти тараф[о оид ба чунин [амлу наrл, агар дар [амин Кодекс, оиннома[о ва кодекс[ои наrлиёт, дигар rонун[о ё rоида[ои дар асоси он[о баровардашуда тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, мувофиrи созишномаи тараф[о муайян карда мешавад.

Моддаи 805. Шартномаи боркашонb
1. Тибrи шартномаи боркашонb боркашон вазифадор аст бори аз xониби борфиристанда ба e боваркардашударо ба ма[алли таъинот расонад ва онро ба шахси барои гирифтани бор ваколатдор (боргиранда) супорад ва борфиристанда бошад, e[дадор мешавад, ки барои [амлу наrли бор музди муайяншударо пардозад.
2. Бастани шартномаи боркашонb бо та[ияи борномаи наrлиёт, коносамент ё дигар [уxxат[ое, ки дар оиннома[ои наrлиёт ё кодекс[о муrаррар шудаанд, тасдиr карда мешавад.

Моддаи 806. Шартномаи мусофиркашонb
1. Тибrи шартномаи мусофиркашонb мусофиркашон e[дадор мешавад, ки мусофирро ба ма[алли таъинот расонад ва дар сурате ки мусофир баuоx супурда бошад, инчунин баuоxро ба ма[алли таъинот интиrол дода, онро ба шахси барои гирифтани баuоx ваколатдор супорад, мусофир бошад e[дадор аст барои сафар маблаuи муrарраршуда ва [ангоми супоридани баuоx инчунин маблаuи интиrоли онро пардозад.
2. Бастани шартномаи мусофиркашонb ва интиrоли баuоx мутаносибан бо ро[хат (билет) ва квитансияи баuоx тасдиr карда мешавад.
3. Мусофир тибrи тартиби муrаррарнамудаи оиннома[о ва кодекс[ои наrлиётb [уrуr дорад, ки ройгон:
- [амро[и худ атфол ё дигар шарт[ои имтиёзнок интиrол ди[ад;
- дар доираи меъёри муrарраргардида баuоxро бо худ дошта бошад;
- барои [амлу наrл дар доираи меъёри муrарраргардида бор супорад ва дар сурати аз меъёр зиёд будани он тибrи тариф арзиши онро пардозад.

Моддаи 807. Шартномаи чартер
Тибrи шартномаи чартер яке аз тараф[о (кирогиранда) e[дадор мешавад, ки ба тарафи дигар (кирокунанда) ба таври пулакb пурра ё як rисми боркашонb як ё якчанд васоити наrлиётро барои як ё якчанд рейс xи[ати [амлу наrли мусофир, бор ва баuоx xудо кунад.
Тартиби бастани шартномаи чартер, инчунин шакли шартномаи зикргардида ва навъи он тибrи оиннома[о ва кодекс[ои наrлиёт муrаррар карда мешаванд.

Моддаи 808. {амлу наrли мустаrими омехта
{амкори[ои мутаrобилаи ташкилот[ои наrлиётb [ангоми [амлу наrли бор, баuоx ва мусофиркашонb тавассути навъ[ои мухталифи наrлиёт оид ба [уxxати ягонаи наrлиётb ([амлу наrли мустаrими омехта), инчунин тартиби ташкили чунин [амлу наrл тибrи созишномаи ташкилот[ои дахлдори навъ[ои наrлиёт, ки мутобиrи rонун[о дар бораи [амлу наrли мустаrими омехта (мураккаб) ба имзо мерасонад, муайян карда мешаванд.

Моддаи 809. {амлу наrл тавассути наrлиёти истифодаи умум
{амлу наrле, ки ташкилоти тиxоратb анxом меди[ад, агар аз rонун, санад[ои дигари rонунb ё иxозатнома (литсензия)-и ба ин ташкилот додашуда чунин хулоса барояд, ки ин ташкилот вазифадор аст [амлу наrли мусофирон, бор ва баuоxро тибrи муроxиати [ар як ша[рванд ё шахси [уrуrb иxро мекунад, [амчун [амлу наrл тавассути наrлиёти истифодаи умум (моддаи 458) эътироф карда мешавад.

Моддаи 810. Музди [амлу наrл
1. Барои [амлу наrли бор, баuоx ва мусофиркашонb, агар дар rонун[о тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, музд тибrи созишномаи тараф[о муrаррар карда мешавад.
2. Пардохт барои [амлу наrли бор, баuоx ва мусофиркашонb тавассути наrлиёти истифодаи умум дар асоси тарифе, ки тибrи тартиби муrаррарнамудаи оиннома[о ва кодекс[ои наrлиёт тасдиr гардидаанд, муайян карда мешавад.
3. Кор ва хизматрасони[ои тибrи талаби моликони бор анxомдодашуда, ки дар тариф пешбинb нагардидаанд, мувофиrи созишномаи тараф[о пардохта мешаванд.
4. Агар дар rонун тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, боркашон [уrуr дорад бори xи[ати [амлу наrл ба e супурдашударо барои таъмини пардохти [амлу наrл ва дигар пардохт[ои боркашонb (модда[ои 388 - 389) ниго[ дорад.
5. Дар [олат[ое ки агар тибrи rонун ё дигар санад[ои [уrуrb оид ба маблаuи пардохт вобаста ба [амлу наrли бор, баuоx ва мусофиркашонb имтиёз ё афзалият муrаррар гардида бошад, хароxоти вобаста ба он аз xониби ташкилоти наrлиёт аз [исоби буxети дахлдор xуброн карда мешавад.

Моддаи 811. Додани восита[ои наrлиёт, борбардорb (борфарорb)
1. Боркашон вазифадор аст ба борфиристанда та[ти борбардорb дар мe[лате, ки дар дархост (фармоиш)-и rабулнамуда, шартномаи ташкили [амлу наrл ё дигар шартнома зикр шудааст, восита[ои наrлиёти коршоями барои интиrоли бори дахлдор муносибро фаро[ам орад.
Борфиристанда [уrуr дорад аз восита[ои наrлиёти пешни[одшуда, ки барои интиrоли бори дахлдор муносиб нестанд, даст кашад.
2. Борбардорb (борфарорb) аз xониби ташкилоти наrлиётb ё борфиристанда (боргиранда) тибrи тартиби пешбининамудаи шартнома, бо риояи rоида[ои муrаррарнамудаи оиннома[о, кодекс[ои наrлиёт ё дигар rоида[ои дар асоси он[о rабулгардида анxом дода мешавад.
3. Борбардорb (борфарорb) тавассути rувва ва восита[ои борфиристанда (боргиранда) бояд дар мe[лат[ои дар шартнома пешбинигардида ва агар чунин мe[лат[о муайян карда нашуда бошанд тибrи оиннома[о, кодекс[ои наrлиёт ё дигар rоида[ои дар асоси он[о баровардашуда анxом дода шаванд.

Моддаи 812. Мe[лати расонидани бор, мусофир ва баuоx
Боркашон вазифадор аст [амлу наrли бор, баuоx ва мусофирро дар мe[лати муrарраргардида, ки тибrи тартиби пешбининамудаи оиннома[о ва кодекс[ои наrлиёт муайян карда шудаанд ва дар сурати мавxуд набудани чунин мe[лат[о дар мe[лати муносиб ба ма[алли таъинот расонад.

Моддаи 813. Масъулият оид ба e[дадори[ое, ки аз [амлу наrл бармеояд
1. Дар [олат[ои иxро накардан ё иxрои номатлуби e[дадори[о вобаста ба [амлу наrл тараф[о дорои масъулияти муrаррарнамудаи [амин Кодекс, оиннома[о ва кодекс[ои наrлиёт, инчунин созишномаи тараф[о мебошанд.
2. Созишнома[ои ташкилот[ои наrлиётb бо мусофирон ва со[ибони бор дар бораи ма[дуд кардан ё бар[ам додани масъулияти муrаррарнамудаи rонун, ба истиснои [олат[ое, ки имконпазирии чунин созишнома[о [ангоми интиrоли бор дар оиннома[о ва кодекс[ои наrлиёт пешбинb гардидаанд, эътибор надоранд.

Моддаи 814. Масъулияти боркашон барои фаро[ам наовардани восита[ои наrлиёт ва борфиристанда барои истифода набурдани воситаи наrлиёти пешкашшуда
1. Боркашон барои тибrи дархост (фармоиш) ё дигар шартнома фаро[ам наовардани восита[ои наrлиёт xи[ати интиrоли бор ва борфиристанда барои пешни[од накардани бор ё бо сабаб[ои дигар истифода набурдани восита[ои наrлиёти додашуда дорои масъулияти муrаррарнамудаи оиннома[о ва кодекс[ои наrлиёт, инчунин созишномаи тараф[о мебошанд.
2. Боркашон ва борфиристанда барои фаро[ам наовардани восита[ои наrлиёт ё сари ваrт надодани восита[ои наrлиёт ё истифода набурдани восита[ои наrлиёт дар сурате аз xавобгарb озод карда мешаванд, ки агар он бо сабаб[ои зайл рух дода бошад:
дар натиxаи rувваи рафънопазир ё дигар рeйдод[ои дорои хусусияти табиb, инчунин амалиёти xангb;
rатъ ё ма[дуд сохтани [амлу наrли бор дар самт[ои муайян ё ба самт[ои муайян тибrи тартиби муrаррарнамудаи оиннома[о ё кодекс[ои наrлиёт;
дигар [олат[ои пешбининамудаи оиннома[о ва кодекс[ои наrлиёт.

Моддаи 815. Масъулияти боркашон барои ба таъхир андохтани мусофиркашонb
1. Боркашон барои ба таъхир андохтани фиристодани восита[ои наrлиёт xи[ати мусофиркашонb ё сари ваrт ба ма[алли таъинот нарасидани восита[ои наrлиёт ба истиснои [амлу наrл дар хат[ои ша[рb ва байниша[рb, агар исбот карда натавонад, ки ба таъхир андохтан ва ё дер мондан дар натиxаи rувваи рафънопазир, бартараф намудани норасои[ои воситаи наrлиёт, ки ба [аёт ва саломатии мусофирон та[дид менамуд ё дигар [олат[ои ба боркашон марбутнабуда ба миён омадааст, ба мусофир ба андозаи пешбининамудаи оиннома[о ва кодекс[ои наrлиёт xарима мепардозад.
2. Дар сурати бо сабаби ба таъхир андохтани [аракати восита[ои наrлиёт аз сафар даст кашидани мусофир боркашон вазифадор аст ба e [аrrи сафар ва дигар хароxоташро пардозад.

Моддаи 816. Масъулияти боркашон барои гум кардан, камомад ва зарар дидани бор ё баuоx
1. Боркашон, агар исбот карда натавонад, ки гум кардан, камомад ва зарар дидани бор ва баuоx бо гуно[и e рух надодааст, барои гум кардан, камомад ва зарар дидани бор ё баuоxи барои [амлу наrл rабулкардааш xавобгар аст.
Дар оиннома[о ва кодекс[ои наrлиёт метавонад [олат[ое пешбинb гардад, ки исботи гуно[и боркашон дар гум кардан, камомад ва зарар дидани бор ё баuоx ба зиммаи боргиранда ё борфиристанда гузошта мешавад.
2. Зарари [ангоми [амлу наrли бор ё баuоx расонидашуда аз xониби боркашон ба андозаи зайл пардохта мешавад:
- [ангоми гум кардан ё камомади бор ё баuоx - ба андозаи арзиши бор ё баuоxи гумкардашуда ё камбуд;
- [ангоми зарар дидани бор ё баuоx - ба андозаи маблаuе, ки арзиши он поин рафтааст ва [ангоми имконнопазирии барrарор сохтани бор ё баuоxи зарардида - ба андозаи арзиши он;
- [ангоми гум кардани бор ё баuоxе, ки барои интиrол бо эълони арзиши он супурда шудааст - ба андозаи арзиши эълоншудаи бор ё баuоx.
Арзиши бор ё баuоx, бо назардошти нархи он, ки дар нархномаи фурeшанда зикр шудааст ё дар шартнома пешбинb гардидааст ва агар нархнома мавxуд набошад ва дар шартнома нарх зикр нагардида бошад, бо назардошти нархе, ки дар [олат[ои rиёсb одатан барои чунин мол[ои шабе[ гирифта мешавад, муайян карда мешавад.
3. Ташкилоти наrлиёт [амзамон бо xуброни зарари воrеb ба борфиристанда (боргиранда) инчунин маблаuи [амлу наrлеро, ки барои интиrоли мол ва баuоxи гумшуда, камбуд, вайроншуда ё зарардида пардохтааст, агар ин пардохт ба арзиши мол дохил нашуда бошад, xуброн менамояд.
4. Барои гум кардан, вайрон кардан, зарар дидан ё камомади мол ё баuоx боркашон[ои самти [амлу наrли мустаrими омехта дар назди борфиристанда (боргиранда) масъулияти муштарак доранд.
Масъулияти ба таъхир андохтан (гузаронидан)-и мe[лат ба зиммаи боркашони ни[оb гузошта мешавад, агар исбот карда натавонад, ки гузаронидани мe[лат бо гуно[и e рух надодааст.

Моддаи 817. Шартнома оид ба ташкили [амлу наrл
Боркашон ва молики бор [ангоми зарурати анxом додани [амлу наrли мунтазам метавонанд оид ба ташкили [амлу наrл шартнома[ои дарозмуддат ба имзо расонанд.
Тибrи шартнома оид ба ташкили [амлу наrл боркашон вазифадор мешавад дар мe[лати муайян молро rабул кунад ва молики бор бошад, xи[ати интиrол борро дар [аxми rайду шартшуда пешни[од намояд. Дар шартномаи ташкили [амлу наrли бор [аxм, мe[лат ва дигар шарт[ои фаро[ам овардани восита[ои наrлиётb ва пешни[оди бор xи[ати интиrол, тартиби [исобу китоб, инчунин шарт[ои дигари ташкили [амлу наrл муайян карда мешаванд.

Моддаи 818. Шартнома[о байни ташкилот[ои наrлиётb
Байни ташкилот[ои навъ[ои гуногуни наrлиёт оид ба ташкили кор, xи[ати таъмини [амлу наrли бор созишнома (созишнома[ои узелb, шартнома[о оид ба воридот (содирот)-и мутамаркази бор[о ва uайра) мутобики rоида[ои наrлиётb баста шуданаш мумкин аст.

Моддаи 819. Эътироз ва даъво оид ба боркашонb
1. То ба боркашон пешни[од намудани даъво, ки аз интиrоли бор бармеояд, тибrи тартиби пешбининамудаи оиннома[о ё кодекс[ои наrлиёт пешни[оди эътироз [атмb мебошад.
2. Даъво ба боркашон аз xониби борфиристанда ё боргиранда [ангоми пурра ё rисман аз xониби боркашон рад намудани rонеъгардонии эътироз ё аз xониби боркашон дар мe[лати сb рeз нагирифтани xавоб пешни[од шуданаш мумкин аст.
3. Мe[лати даъво тибrи талаботе, ки аз боркашонb бармеояд, аз ла[зае ки тибrи оиннома[о ё кодекс[ои наrлиёт муайян мегардад, ба мe[лати як сол муrаррар карда мешавад.

Моддаи 820. Масъулияти боркашон [ангоми фавт ё зарар дидани саломатии мусофир
Масъулияти боркашон [ангоми фавт ё расонидани зарар ба саломатии мусофир, агар дар rонун ё шартнома масъулияти баландтари боркашон пешбинb нагардида бошад, тибrи rоида[ои боби 55 [амин Кодекс муайян карда мешавад.

БОБИ 39. Экспедитсияи наrлиётb
Моддаи 821. Шартномаи экспедитсияи наrлиётb
1. Тибrи шартномаи экспедитсияи наrлиётb экспедитор e[дадор мешавад бо пардохти подошпулb ва аз [исоби муштарb (борфиристанда ё боргиранда) хизматрасонии вобаста ба боркашониро, ки дар шартномаи экспедитсия муайян гардидааст, иxро ё ташкил намояд.
Дар шартномаи экспедитсия метавонад e[дадории экспедитор дар мавриди боркашонb тавассути наrлиёт ва ба самти [аракате, ки экспедитор ё муштарb интихоб намудаанд, e[дадории экспедитор дар мавриди аз номи муштарb ё аз номи худ бастани шартнома (шартнома[о)-и боркашонb, таъмини фиристодан ва гирифтани бор, инчунин дигар e[дадори[ои вобаста ба [амлу наrл пешбинb карда шавад.
Дар шартномаи экспедитсия ба сифати хизматрасонии иловагb анxом додани чунин амалиёт[ои барои боркашонb му[им ба монанди гирифтани [уxxат[ои барои воридот ва содирот зарурb, иxрои расмиёти гумрукb ва дигар расмиёт, санxиши теъдод ва [олати бор, борбардорb ва борфарорb, пардохти боxу хироx ва дигар хароxот[ое, ки ба зиммаи борфиристанда (боргиранда) гузошта мешавад, нига[дошти бор, гирифтани он дар ма[алли таъинот, инчунин дигар амалиёт ва хизматрасонb пешбинb карда шуданаш мумкин аст.
2. Rоида[ои [амин боб нисбат ба [олат[ое, ки тибrи шартнома e[дадории экспедиторро боркашон анxом меди[ад, татбиr мегардад.
3. Шарт[ои иxрои шартномаи экспедитсияи наrлиётb, агар дар rонун[о оид ба фаъолияти наrлиётию экспедитсионb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, тибrи созишномаи тараф[о муайян карда мешаванд.

Моддаи 822. Шакли шартнома
1. Шартномаи экспедитсияи наrлиётb дар шакли хаттb баста мешавад.
2. Борфиристанда (боргиранда) бояд ба экспедитор ваколатнома ди[ад, агар он барои иxрои e[дадори[ои e зарур бошад.

Моддаи 823. Масъулияти экспедитор оид ба шартномаи экспедитсияи наrлиётb
Барои иxро накардан ё иxрои номатлуби e[дадори[о оид ба экспедитсияи наrлиётb экспедитор тибrи асос[о ва андозае, ки мутобиrи rоида[ои боби 24 [амин Кодекс муайян мегарданд, дорои масъулият мебошад.
Агар экспедитор исбот карда тавонад, ки вайрон кардани e[дадори[о бо сабаби иxрои номатлуби шартномаи боркашонb рух додааст, масъулияти экспедитор дар назди борфиристанда (боргиранда) тибrи [амон rоида[ое, ки мутобиrи он[о экспедитор дар назди боркашони дахлдор xавобгар аст, муrаррар карда мешавад.

Моддаи 824. {уxxат[о ва дигар маълумоте, ки ба экспедитор дода мешавад
1. Муштарb вазифадор аст ба экспедитор [уxxат[о ва дигар маълумотро оид ба хосияти бор, шарт[ои [амлу наrли он, инчунин дигар маълумотеро, ки ба экспедитор барои иxрои e[дадори[ои дар шартнома пешбинишуда зарур аст, пешни[од намояд.
2. Экспедитор вазифадор аст ба муштарb дар бораи камбуди[ои ошкоршудаи маълумоти гирифташуда ва дар сурати номукаммал будани маълумот аз муштарb маълумот[ои иловагии заруриро талаб намояд.
3. Дар сурати аз xониби муштарb фаро[ам наовардани маълумоти зарурb экспедитор [уrуr дорад, то пешни[оди чунин маълумот ба иxрои e[дадори[ои дахлдор шурeъ накунад.
4. Муштарb барои зарари ба экспедитор расондашуда вобаста ба вайрон кардани иxрои e[дадории пешни[оди маълумоте, ки дар rисми 1 [амин модда зикр гардидааст, xавобгар мебошад.

Моддаи 825. Иxрои e[дадории экспедитор аз xониби шахси сеюм
Агар аз шартномаи экспедитсия e[дадории экспедитор оид ба шахсан иxро намудани e[дадорb барнаояд, экспедитор [уrуr дорад барои иxрои e[дадори[ояш ашхоси дигарро xалб намояд.
Вогузоштани иxрои e[дадори[о ба зиммаи шахси сеюм экспедиторро аз масъулияти иxрои шартнома дар назди муштарb озод намекунад.

Моддаи 826. Даст кашидан аз шартномаи экспедитсия
Муштарb ё экспедитор [уrуr доранд бо ого[ кардани [амдигар аз иxрои шартномаи экспедитсия дар давоми ду [афта даст кашанд.
Тарафе, ки раддия пешни[од намудааст, бояд ба тарафи дигар зарари вобаста ба rатъи шартнома расонидашударо xуброн намояд.

БОБИ 40. Rарз ва кредит
1. Rарз
Моддаи 827. Шартномаи rарз
1. Тибrи шартномаи rарз як тараф (rарзди[анда) ба тарафи дигар (rарзгиранда) ба моликият пул ё ашёи дорои аломати навъи муайянро месупорад ва rарзгиранда e[дадор мешавад, ки ба rарзди[анда ба таври якдафъаина ё давра ба давра ба [амин андоза маблаu ё баробар ба теъдоди ашёи ба rарз гирифташудаи дорои [амон навъ ва сифат (маблаuи rарз)-ро баргардонад.
2. Шартномаи rарз аз ла[заи супурдани пул ё ашё басташуда ба [исоб меравад.
3. Асъори хориxb ва арзиш[ои асъорb дар [удуди Xум[урии Тоxикистон метавонад бо риояи rоида[ои модда[ои 155, 156 ва 340 [амин Кодекс мавзeи шартнома rарор гирад.

Моддаи 828. Шакли шартномаи rарз
1. Шартномаи rарз, агар маблаuи он на камтар аз да[ маротиба аз андозаи маоши [адди аrали муrаррарнамудаи санад[ои rонунгузорb баландтар бошад, инчунин дар [олате ки як тарафи шартнома, сарфи назар аз маблаu, шахси [уrуrb мебошад, бояд дар шакли хаттb баста шавад.
2. Риоя накардани шакли хаттии шартномаи rарз боиси оrибат[ои пешбининамудаи моддаи 187 [амин Кодекс мегардад.
3. Шартномаи rарз дар сурати мавxуд будани забонхати rарзгиранда ё дигар [уxxате, ки ба e аз xониби rарзди[анда додани маблаuи муайян ё теъдоди муайяни ашёро тасдиr мекунад, дар шакли хаттb басташуда эътироф мегардад.
4. Шакли хаттии шартномаи rарз, агар e[дадории rарз бо вексел, вомбарг ё дигар коuази rиматноки додаи rарзгиранда, ки маблаuи rарз ва [уrуrи rарзди[андаро барои ситондани он муrаррар менамояд, риояшуда ба [исоб меравад.

Моддаи 829. Фоиз[о оид ба шартномаи rарз
1. Агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, rарзди[анда барои аз rарзгиранда аз маблаuи rарз тибrи андоза ва тартиби муайяннамудаи шартнома гирифтани фоиз [уrуr дорад. {ангоми дар шартнома мавxуд набудани шарт[о оид ба фоиз андозаи он тибrи ставкаи ба таври дахлдор муайяннамудаи фоизи бонк дар рeзи аз xониби rарзгиранда баргардонидани rарзи худ ё як rисми дахлдори он муайян карда мешавад.
2. Шартномаи rарзе, ки байни ша[рвандон ба маблаu на бештар аз андозаи панxо[каратаи маоши [адди аrали тибrи rонун пешбинигардида баста шудааст ва ба анxом додани фаъолияти со[ибкорb аз xониби [атто яке аз тараф[о алоrаманд намебошад, агар дар он мустаrиман тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, бидуни фоиз тахмин шуданаш мумкин аст.
3. Агар тибrи шартномаи rарз ба rарзгиранда ашёи дорои аломат[ои навъи муайян супурда шавад, фоиз дар [олате бояд пардохта шавад, ки агар андоза ва шакли он (пулb ё дар шакли асл) дар шартнома пешбинb шудааст.
4. Тартиб ва мe[лати пардохти фоиз[о тибrи шартномаи rарз муrаррар карда мешавад. Дар сурати мавxуд набудани чунин нишондод фоиз[о тибrи тартиб ва мe[лати пешбининамудаи шартнома оид ба баргардондани rарзи асосb пардохта мешаванд.

Моддаи 830. E[дадории rарзгиранда оиди баргардонидани маблаuи rарз
1. Rарзгиранда вазифадор аст ба rарзди[анда маблаuи гирифтаашро тибrи мe[лат ва тартиби пешбининамудаи шартнома баргардонад.
Агар мe[лати баргардонидани rарз дар шартнома пешбинb нагардида бошад, он бояд аз xониби rарзгиранда дар мe[лати сb рeз аз рeзи пешни[од намудани талабот аз xониби rарзди[анда баргардонида шавад.
2. Маблаuи пешни[од кардаи rарз пеш аз мe[лат баргардонида шуданаш мумкин аст.
Фоиз[о оид ба rарз дар [ар ла[за пеш аз мe[лат пардохта шуданашон мумкин аст.
3. Агар дар шартномаи rарз тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, маблаuи rарз аз ла[заи ба rарзди[анда додани rарз ё гузаронидани маблаuи пулии дахлдор ба сурат[исоби бонкии e баргардонидашуда ба [исоб меравад.

Моддаи 831. Оrибат[ои вайрон кардани шартнома аз xониби rарзгиранда
1. Агар дар rонун[о ё дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, дар [олат[ое ки rарзгиранда маблаuи rарзро дар мe[лати муайяншуда барнамегардонад, ба [амин маблаu бояд дар [аxми муайяннамудаи rисми 1 моддаи 426 [амин Кодекс аз [амон рeзе, ки rарз бояд баргардонида шавад ва то рeзи баргардонидани он ба rарзди[анда фоиз пардозад.
2. Агар дар шартнома rисман баргардонидани rарз (давра ба давра) пешбинb гардида бошад, дар ин сурат [ангоми аз xониби rарзгиранда вайрон кардани мe[лати барои баргардонидани rисми навбатии rарзи муrарраргардида rарзди[анда [уrуr дорад пеш аз мe[лат баргардонидани [амин маблаu[ои rарзи боrимондаро якxоя бо фоиз[ои марбута талаб кунад. Агар rарзгиранда беш аз нисфи маблаuи rарзро баргардонида бошад, rоидаи мазкур татбиr намегардад.
3. Агар дар шартнома пардохти фоизи rарз дар мe[лате, ки аз мe[лати баргардонидани худи rарз пештар аст пешбинb гардида бошад, дар ин сурат [ангоми вайрон кардани чунин e[дадорb rарзди[анда [уrуr дорад аз rарзгиранда пеш аз мe[лат баргардонидани маблаuи rарзро якxоя бо фоиз[ои марбута талаб кунад.

Моддаи 832. Ба[с вобаста ба шартномаи rарз
1. Rарзгиранда [уrуr дорад вобаста ба бепулb ва бо исботи он, ки пул ё ашё воrеан аз rарзди[анда гирифта нашудааст ё нисбат ба он чи дар шартнома зикр гардидааст андозаи камтарро ташкил меди[ад, шартномаи rарзро та[ти ба[с rарор ди[ад.
2. Шартномаи rарзе, ки бояд дар шакли хаттb баста шавад (моддаи 828) наметавонад вобаста ба бепулии он, ба истиснои [олате, ки агар шартнома та[ти таъсири фиреб, зeроварb, та[дид, созишномаи бада[донаи намояндаи rарзди[анда бо rарзгиранда ё ба миён омадани [олат[ои вазнин (моддаи 204) баста шудааст, тавассути баёноти шо[идb мавриди ба[с rарор дода шавад.
3. Агар дар xараёни ба[си rарзгиранда оид ба бепулии шартномаи rарз муrаррар карда шавад, ки пул ё дигар ашё дар [аrиrат аз rарзди[анда гирифта нашудааст, шартномаи rарз бастанашуда ба [исоб меравад. Дар сурате ки агар пул ё ашё дар [аrиrат аз xониби rарзгиранда нисбат ба оне, ки дар шартнома зикр гардидааст, камтар гирифта шуда бошад, шартнома ба андозаи [амин маблаu ё теъдоди ашё басташуда ба [исоб меравад.

Моддаи 833. Таъмини иxрои e[дадори[ои rарзгиранда
{ангоми аз xониби rарзгиранда иxро накардани e[дадори[ои шартномаи rарз xи[ати баргардонидани маблаuи rарз, инчунин [ангоми аз даст додани таъмин ё бад гардидани шарт[ои он вобаста ба [олате, ки барои он rарзди[анда xавобгар намебошад, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, rарзди[анда [уrуr дорад аз rарзгиранда пеш аз мe[лат пардохтани rарзро талаб намояд.

Моддаи 834. Rарзи маrсаднок
1. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, rарзгиранда маблаu[ои rарзи тибrи шартнома гирифтаашро мувофиrи сало[диди худ истифода мебарад.
2. Агар шартномаи rарз бо шарти аз xониби rарзгиранда барои маrсад[ои муайян (rарзи маrсаднок) истифода бурдани маблаu[ои гирифташуда баста шуда бошад, rарзгиранда вазифадор аст ба rарзди[анда имконияти назорати тибrи маrсад истифода гардидани маблаuи rарзро фаро[ам орад.
3. Дар сурати аз xониби rарзгиранда иxро накардани шарти шартнома оид ба истифодаи маrсадноки маблаuи rарз rарзди[анда [уrуr дорад аз rарзгиранда пеш аз мe[лат пардохтани rарзро талаб намояд.

Моддаи 835. Нав шудан (новатсия)-и rарз бо e[дадории rарз
1. Тибrи созишномаи тараф[о [ама гуна rарзе, ки аз хариду фурeш, кирояи амвол ё дар асос[ои дигар ба миён омадааст, метавонад бо e[дадории rарз иваз карда шавад.
2. Иваз намудани rарз бо e[дадории rарз бо риояи rоида[ои [амин Кодекс дар мавриди нав шудани e[дадорb (моддаи 446) ва дар шакли барои шартномаи rарз муrарраргардида (моддаи 828) анxом дода мешавад.

Моддаи 836. Шартномаи rарзи давлатb
1. Тибrи шартномаи rарзи давлатb ба сифати rарзгиранда давлат ва ба сифати rарзди[анда ша[рванд ё шахси [уrуrb ё шахсони [уrуrии хориxb баромад мекунанд.
2. Rарз[ои давлатb ихтиёрb мебошанд.
3. Шартномаи rарзи давлатb бо усули аз xониби rарзди[анда ба даст овардани вомбарг[о ва дигар коuаз[ои rиматноки баровардашудаи давлатb, ки [уrуrи rарзди[андаро барои аз rарзгиранда гирифтани маблаu[ои пулии rарзи додашуда ё вобаста ба шарти rарз додани дигар амвол, фоиз[ои муrарраршуда ё дигар [уrуrи амволиро дар мe[лат[ои пешбининамудаи шарт[ои ба муомилот баровардани вомбарг[о тасдиr менамояд, баста мешавад.
4. Таuйир додани шарт[ои вомбарг[ои ба муомилот баровардашуда (конверсияи вомбарг), аз xумла тибrи асос[ои пешбининамудаи моддаи 483 [амин Кодекс ба истиснои [олат[ои пешбининамудаи rонун иxозат дода намешавад.
5. Давлат оид ба шартномаи rарзи давлатb мутобиrи rоида[ои моддаи 138 [амин Кодекс масъулият дорад.

Моддаи 837. Вексел
Дар [олат[ое ки тибrи созишномаи тараф[о аз xониби rарзгиранда векселе дода шудааст, ки e[дадории бидуни [еx гуна шарти векселди[анда (вексели оддb) ё дигар пардозандаи дар вексел зикргардидаро (вексели интиrолb) дар мавриди бо фарорасии мe[лати пешбининамудаи вексел пардохтани маблаu[ои rарзи гирифташударо тасдиr мекунад, муносибати тараф[о вобаста ба вексел мувофиrи rонун дар бораи вексели интиrолb ва оддb танзим карда мешавад.
Аз ла[заи додани вексел rоида[ои [амин зербоб нисбат ба чунин муносибат[о истифода бурда шуданашон мумкин аст, зеро он[о хилофи rонун дар бораи вексели интиrолb ва оддb намебошанд.

Моддаи 838. Вомбарг (облигатсия)
1. Дар [олат[ои пешбининамудаи rонун ё дигар санад[ои [уrуrb шартномаи rарз метавонад бо усули барориш ва фурeши вомбарг[о баста шавад.
2. Вомбарг коuази арзишноке эътироф мегардад, ки [уrуrи дорандаи онро барои аз шахси вомбаргро бароварда дар мe[лати пешбининамудаи он гирифтани арзиши собит (номиналb)-и вомбарг ё дигар амволи баробарарзишро тасдиr менамояд. Вомбарг ба дорандаи он инчунин [уrуrи гирифтани фоизи дар он муайяншударо меди[ад.
3. Нисбат ба муносибат[ои байни шахсе, ки вомбаргро баровардааст ва дорандаи он rоидаи [амин зербоб татбиr мегардад, зеро дар rонун чизи дигари пешбинb нагардидааст.

2. Кредит
Моддаи 839. Шартномаи кредит
1. Тибrи шартномаи кредит як тараф - бонк ё ташкилоти дигари кредитb (кредитор) e[дадор мешавад ба тарафи дигар (rарзгиранда) тибrи андоза ва шарт[ои пешбининамудаи шартнома маблаu[ои пулb (кредит) ди[ад ва rарзгиранда бошад, e[дадор мешавад маблаuи пулии гирифтаашро баргардонад ва барои он фоиз супорад.
2. Дар [олат[ое ки мувофиrи rонун[о аз xониби ташкилот[ои тиxоратие, ки ташкилот[ои кредитb ба [исоб намераванд, анxом додани кредитонb иxозат дода шудааст, нисбат ба муносибат[ои кредитоние, ки аз xониби чунин ташкилоти тиxоратb анxом дода шудааст, rоида[ои шартномаи кредитb татбиr мегардад.
3. Нисбат ба муносибат[о оид ба шартномаи кредит, агар тибrи rоида[ои [амин зербоб тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ва аз мо[ияти шартномаи кредит барнаояд, rоида[ои [амин Кодекс дар бораи шартномаи rарз татбиr мегарданд.

Моддаи 840. Шакли шартномаи кредит
Шартномаи кредит бояд дар шакли хаттb баста шавад.
Риоя накардани шарти хаттb боиси беэътибор донистани шартномаи кредитb мегардад. Чунин шартнома rурб надорад.

Моддаи 841. Радди додан ё гирифтани кредит
1. Кредитор [уrуr дорад ба rарзгиранда додани кредити дар шартнома пешбинигардидаро пурра ё rисман дар сурати uайри rобили пардохт эътироф гардидани rарзгиранда, аз xониби e иxро накардани e[дадори[о оид ба таъмини кредит, вайрон кардани e[дадории дар шартнома пешбинигардидаи маrсадноки истифодаи кредит, инчунин дар дигар [олат[ои пешбининамудаи шартнома рад намояд.
2. Rарзгиранда [уrуr дорад аз гирифтани кредит пурра ё rисман даст кашида дар маврид кредиторро то мe[лати дар шартнома муrарраргардидаи фаро[ам овардани кредит ого[ созад.

Моддаи 842. Кредити молb
Тараф[о метавонанд шартномаеро ба имзо расонанд, ки e[дадории як тарафро барои ба тарафи дигар тибrи шарт[ои шартномаи кредит додани ашёи дорои аломат[ои навъи муайян пешбинb менамояд.
Агар дар чунин шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, шарти он дар мавриди теъдод, навъ (ассортимент), мукаммалb, сифат, зарф ва (ё) басту банди ашёи пешни[одшуда бояд тибrи rоида[о оид ба шартномаи хариду фурeши мол (модда[ои 488 - 527) иxро карда шавад.

Моддаи 843. Кредити тиxоратb
1. Шартнома[ое, ки иxрои он[о барои ба моликияти дигар тараф додани маблаuи пулb ё амволи дорои аломат[ои навъи муайян тафриrашаванда алоrаманд мебошанд, агар дар rонун тартиби дигаре муrаррар нагардида бошад, метавонанд ба ин тараф ё аз xониби ин тараф додани кредитро, аз xумла дар шакли бунак (аванс), пешпардохт, тамдиди мe[лат ё давра ба давра пардохти мол, кор ё хизматрасонb (кредити молb) пешбинb намояд.
2. Нисбат ба кредити молb мутаносибан rоида[ои модда[ои 839 - 841 [амин Кодекс татбиr мегардад.

БОБИ 41. Маблаuгузорb та[ти гузашт кардани талаботи пулb
Моддаи 844. Шартномаи маблаuгузорb та[ти гузашт кардани талаботи пулb
Тибrи шартномаи маблаuгузорb та[ти гузашт кардани талаботи пулb як тараф – бонк ё дигар ташкилоти тиxоратb (миёнарав) e[дадор мешавад ба муштарb барои маблаuи моли пешни[од карда, иxрои кор ё хизматрасонии шахси сеюмро пардозад ва муштарb бошад, талаботи пулии шахси сеюмро ба миёнарав гузашт кунад ва подоши муайянро пардозад.
Талаботи пулb нисбат ба rарздор матавонад аз xониби муштарb ба миёнарав инчунин бо маrсади иxрои e[дадори[ои муштарb дар назди миёнарав гузашт карда шавад.
2. E[дадории миёнарав оид ба шартномаи маблаuгузорb та[ти гузашт кардани талаботи пулb метавонад барои муштарb пешбурди ба[исобгирии му[осибавb, инчунин ба мизоx фаро[ам овардани дигар хизматрасони[ои молиявии вобаста ба талаботи пулиро, ки мавзeи гузаштро ташкил меди[анд, дар бар гирад.

Моддаи 845. Миёнарав
Ба сифати миёнарави шартномаи маблаuгузорb бо гузашт кардани талаботи пулb метавонанд бонк[о ва дигар ташкилот[ои кредитb, инчунин дигар ташкилот[ои тиxоратие, ки барои анxом додани чунин навъи фаъолият иxозат (литсензия) доранд, баста метавонанд.

Моддаи 846. Талаботи пулие, ки бо маrсади ба даст овардани маблаuгузорb гузашт карда мешавад
1. Мавзeи гузашт, ки та[ти он маблаuгузорb пешни[од карда мешавад, [ам талаботи пулие, ки мe[лати пардохти он фаро расидааст (талаботи мавxуда) ва [ам [уrуrи гирифтани маблаuи пулие, ки дар оянда ба миён меояд (талаботи минбаъда) буда метавонад.
Талаботи пулие, ки мавзeи гузашт мебошад бояд дар шартномаи муштарb бо миёнарав чунон муайян карда шавад, ки имконият ди[ад талаботи мавxуда дар ла[заи бастани шартнома ва талаботи минбаъда бошад на дертар аз ла[заи ба миён омадани он [аммонанд ( идентификатсия) карда шавад.
2. {ангоми гузашт кардани талаботи пулии минбаъда он баъди ба миён омадани худи [уrуrи аз rарздор гирифтани маблаu[ои пулb, ки мавзeи гузашти талаби пешбининамудаи шартнома мебошад, ба миёнарав гузашта ба [исоб меравад.

Моддаи 847. Масъулияти муштарb дар назди миёнарав
1. Агар дар шартномаи маблаuгузорb та[ти гузашт кардани талаботи пулb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, муштарb барои [аrrонb будани талаботи пулие, ки мавзeи гузашт мебошад, дар назди миёнарав масъулият дорад.
2. Талаботи пулии мавзeи гузашт rарордошта дар сурате rобили эътибор эътироф мегардад, ки агар муштарb барои додани талаботи пулb [уrуr дошта бошад ва дар ла[заи гузашт кардани ин талабот ба e [олат[ое, ки дар натиxаи он rарздор [уrуr дорад онро иxро накунад, маълум набошанд.
3. Муштарb барои аз xониби rарздор иxро накардан ё иxрои номатлуби талаботе, ки мавзeи гузашт rарор дорад, агар дар шартномаи байни муштарb ва миёнарав тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, дар сурати аз xониби миёнарав xи[ати иxро пешни[од гардидидани он xавобгар намебошад.

Моддаи 848. Беэътибор будани манъи гузашт кардани талаботи пулb
1. Ба миёнарав гузашт кардани талаботи пулb, [атто агар байни муштарb ва rарздори e оид ба манъ ё ма[дуд кардани он созишнома мавxуд бошад [ам, rобили эътибор аст.
2. Муrаррароти муайяннамудаи rисми 1 [амин модда муштариро дар назди rарздор аз e[дадорb ё масъулияти вобаста ба гузашт кардани талабот хилофи созишномаи байни он[о дар мавриди манъ ё ма[дуд кардани он озод намекунад.

Моддаи 849. Минбаъд гузашт кардани талаботи пулb
Агар дар шартномаи маблаuгузорb та[ти гузашт кардани талаботи пулb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, минбаъд гузашт кардани талаботи пулb аз xониби миёнарав иxозат дода намешавад.
Дар [олат[ое ки агар минбаъд гузашт кардани талаботи пулb дар шартнома пешбинb гардида бошад, нисбат ба он мутаносибан муrаррароти [амин боб татбиr мегардад.

Моддаи 850. Аз xониби rарздор ба миёнарав иxро намудани талаботи пулb
1. Rарздор вазифадор аст ба миёнарав ба шарте, ки он аз муштарb ё аз миёнарав дар мавриди ба [амин миёнарав гузашт кардани талабот ого[иномаи хаттb гирифта бошад ва дар ого[инома иxрои дахлдори талаботи пулb муайян, инчунин миёнараве, ки ба e пардохт бояд анxом дода шавад зикр гардида бошад, пардохтро анxом ди[ад.
2. Бо хо[иши rарздор миёнарав вазифадор аст дар мe[лати мувофиr ба rарздор далели онро, ки гузашт кардани талаботи пулb дар [аrиrат ба миёнарав xой дошт, пешни[од намояд. Агар миёнарав ин e[дадориро иxро накунад, rарздор [уrуr дорад оид ба талаботи мазкур ба муштарb xи[ати иxрои e[дадори[ои худ дар назди охирин пардохтро анxом ди[ад.
3. Аз xониби rарздор ба миёнарав иxро намудани талаботи пулb мутобиrи rоида[ои [амин модда rарздорро аз e[дадори[ои дахлдор дар назди муштарb озод месозад.

Моддаи 851. {уrуrи миёнарав ба маблаu[ое, ки аз rарздор гирифта шудааст
1. Агар тибrи шарти шартномаи маблаuгузорb та[ти гузашт кардани талаботи пулb маблаuгузории муштарb бо ро[и аз e аз xониби миёнарав харидани ин талабот сурат гирад, охирин [уrуrро ба [амаи маблаu[о аз rарздор барои иxрои талаботи мегирифтааш ба даст меорад ва муштарb бошад дар назди миёнарав барои он, ки маблаu[ои гирифтаи e нисбат ба нархи талаботро бадастовардаи миёнарав камтар мебошад, масъулият надорад.
2. Агар гузашт кардани талаботи пулb ба миёнарав бо маrсади ба вай таъмин намудани иxрои e[дадории муштарb анxом дода шуда бошад ва дар шартномаи маблаuгузорb та[ти гузашт кардани талабот тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, миёнарав вазифадор аст ба муштарb [исобот ди[ад ва маблаuи аз маблаuи rарзи муштарb зиёдатиро, ки бо гузашт кардани талабот таъмин гардидааст, супорад. Агар маблаuи пулие, ки миёнарав аз rарздор гирифтааст, аз маблаuи rарзи муштарb ба миёнарав, ки бо гузашт кардани талабот таъмин гардидааст, камтар бошад, муштарb дар назди миёнарав барои баrияи rарз масъул боrb мемонад.

Моддаи 852. Талаботи мутаrобилаи rарздор
1. Дар сурати ба rарздор бо талаби пардохти маблаu муроxиат кардани миёнарав rарздор [уrуr дорад мутобиrи модда[ои 442 - 444 [амин Кодекс ба[исобгирии талаботи пулии худро, ки ба шартнома бо муштарb асос ёфтааст ва он то ваrти гирифтани ого[инома дар мавриди гузашт кардани талаботи e ба миёнарав, ки аллакай дар назди rарздор вуxуд дошт, пешни[од намояд.
2. Талаботе, ки rарздор метавонист нисбат ба муштарb вобаста ба он, ки охирин созишномаро дар мавриди манъ ё ма[дуд кардани гузашти талабот вайрон кардааст пешни[од намояд, нисбат ба миёнарав эътибор надорад.

Моддаи 853. Ба rарздор баргардонидани маблаuе, ки миёнарав гирифтааст
1. Дар сурати аз xониби муштарb вайрон кардани e[дадори[ои вобаста ба шартнома, ки бо rарздор баста шудааст охирин [уrуr надорад аз миёнарав баргардондани маблаuи аллакай ба e тибrи талаботи ба миёнарав гузашта пардохташударо талаб намояд, агар rарздор [уrуr дошта бошад, ки чунин маблаuро мустаrиман аз муштарb гирад.
2. Rарздоре, ки [уrуr дорад мустаrиман аз муштарb маблаuи ба миёнарав дар натиxаи гузашт кардани талабот додашударо ба даст орад, бо вуxуди ин, агар исбот карда шавад, ки охирин e[дадории худро дар мавриди ба муштарb анxом додани пардохти ваъдашуда вобаста ба гузашт кардани талаботро иxро накардааст ё аз xониби муштарb вайрон кардани [амон e[дадориеро, ки нисбат ба он пардохти вобаста ба гузашт кардани талабот алоrамандро дониста, чунин пардохтро анxом додааст, [уrуr дорад аз xониби миёнарав баргардонидани ин маблаuро талаб кунад.

БОБИ 42. Пасандози бонкb
Моддаи 854. Шартнома пасандози бонкb
1. Тибrи шартномаи пасандози бонкb (депозити бонк) як тараф (бонк), ки маблаu (пасандоз)-и ба [исоби тарафи дигар (амонатгузор) воридшударо rабул кардааст, e[дадор мешавад, ки ба амонатгузор ин маблаuро баргардонад ва барои он фоиз ё дар шакли дигар тибrи шарт ва тартиби пешбининамудаи шартнома фоида пардозад.
Шартномаи пасандози бонкb аз рeзи ворид шудани пасандоз ба бонк басташуда ба [исоб меравад.
2. Шартномаи пасандози бонкие, ки дар он амонатгузор ша[рванд мебошад, шартномаи оммавb (моддаи 458) ба [исоб меравад.
3. Нисбат ба муносибат[ои бонк ва амонатгузор оид ба сурат[исобе, ки ба он пасандоз гузошта шудааст, rоида[о дар бораи шартномаи сурат[исоби бонк (боби 43), агар дар rоида[ои [амин боб тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ва аз мо[ияти шартномаи пасандози бонкb тартиби дигаре барнаояд, татбиr мегардад.
Ашхоси [уrуrb [уrуr надоранд маблаu[ои пулии дар пасандоз (депозит[о) мавxудбударо ба ашхоси дигар гузаронанд.
4. Rоида[ои [амин боб, ки марбут ба бонк[о мебошанд, инчунин нисбат ба дигар ташкилот[ои кредитb, [ангоми аз xониби он[о бастани шартномаи пасандози бонкb татбиr мегарданд.

Моддаи 855. {уrуrи ба пасандоз[о xалб кардани маблаu[ои пулb
{уrуrи xалби маблаu[ои пулиро ба пасандоз[о бонк[ое доро мебошанд, ки ба он[о ин [уrуr тибrи иxозатнома (литсензия)-и мувофиrи тартиби муrаррарнамудаи rонун гирифташуда дода шудааст.

Моддаи 856. Кафолати пасандоз
Бонки амонатгузор ё шeъба[ои он [ифз ва баргардондани пули пасандози амонатгузорро дар [ар ла[за кафолат меди[ад.

Моддаи 857. Шакли шартномаи пасандози бонкb
1. Шартномаи пасандози бонкb бояд дар шакли хаттb баста шавад.
Шакли хаттии шартномаи пасандози бонкb ба шарте риоягардида ба [исоб меравад, ки агар гузаронидани пасандоз бо дафтарчаи амонат, сертификат (амонат)-и бонкb ё дигар [уxxати ба амонатгузор додаи бонк, ки ба талаботи барои чунин [уxxат[о муайяннамудаи rонун, rоида[ои мутобиrи он муrаррарнамудаи бонкb ва дар амалияи анъана[ои муомилоти кории бонкb истифодашаванда xавобгe бошад, тасдиr карда шудааст.
2. Риоя накардани шакли хаттии шартномаи пасандози бонкb боиси беэътибор гардидани ин шартнома шуда метавонад.

Моддаи 858. Навъ[ои пасандоз[о
1. Шартномаи пасандози бонкb бо шарти тибrи талаби аввалини амонатгузор додани пасандоз (пасандози талаб карда гирифташаванда) ё тибrи шарти баргардонидани пасандоз бо гузашти мe[лати дар шартнома муrарраргардида (пасандози мe[латнок) баста мешавад.
Дар шартнома гузоштани пасандоз та[ти шарти бо тартиби дигар баргардонидани он, ки хилофи rонун[о намебошад, пешбинb гардиданаш мумкин аст.
2. Тибrи шартномаи пасандози бонкии навъи мухталиф бонк e[дадор аст маблаuи пасандоз ё як rисми онро бо талаботи аввалини амонатгузор, ба истиснои пасандоз[ои та[ти шарт[ои дигари баргардонидани он[о гузоштаи ашхоси [уrуrb, ки дар шартнома пешбинb гардидааст, ди[ад.
Шарт[ои шартнома дар бораи рад кардани [уrуr барои бо талаби аввалин гирифтани пасандоз эътибор надорад.
3. Дар [олат[ое ки пасандози мe[латнок ё дигар пасандоз, ки аз пасандози тибrи талаб гирифташаванда фарr мекунад, ба амонатгузор мувофиrи талаби e то гузаштани мe[лат ё то фаро расидани мe[лат[ои дар шартнома зикргардида баргардонида мешавад, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, фоиз[ои пасандоз ба андозаи баробар ба андозаи фоизе, ки бонк тибrи пасандози мувофиrи талаб гирифташаванда мепардозад, пардохта мешавад.
4. Дар [олат[ое ки амонатгузор баргардонидани маблаuи пасандози мe[латнокро бо гузашти мe[лат ё маблаuи пасандозеро, ки бо дигар шарти баргардонидан бо фарорасии [олат[ои дар шартнома пешбинигардида талаб намекунад, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, шартнома тибrи шарт[ои пасандози талаб карда гирифташаванда тамдидгардида [исобида мешавад.

Моддаи 859. Фоиз[о ба пасандоз
1. Бонк ба маблаu[ои пулии амонатгузор ба андозаи муайяннамудани шартнома фоиз мепардозад.
{ангоми дар шартнома мавxуд набудани шарт оид ба андозаи фоиз[ои пардохтшаванда, бонк вазифадор аст фоиз[оро дар [аxми мутобиrи rисми 1 моддаи 829 [амин Кодекс муайянгардида пардозад.
2. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, бонк [уrуr дорад андозаи фоизи тибrи пасандози талаб карда гирифтан пардохташавандаро таuйир ди[ад.
Дар сурати аз xониби бонк кам кардани андозаи фоиз, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, андозаи нави фоиз[о нисбат ба пасандоз[ое истифода бурда мешавад, ки то ла[заи иттилоъ додани амонатгузор дар мавриди кам кардани фоиз бо гузашти як мо[ аз ла[заи додани чунин иттилоот, гузаронида шудаанд.
3. Андозаи фоизи дар шартнома муrарраршуда ба пасандозе, ки тибrи шарт[ои баргардонидани он бо гузашти мe[лати муайян ё фарорасии [олат[ои дар шартнома пешбинигардида гузаронида шудааст, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, наметавонад аз xониби бонк якxониба кам карда шавад.

Моддаи 860. Тартиби [исоб кардан ва пардохти фоиз[о ба пасандоз
1. Фоиз[о ба маблаuи пасандози бонкb аз рeзи баъди рeзи ба бонк ворид шудани он фарорасанда то рeзи ба амонатгузор баргардонидани он ё аз [исоби амонатгузор тибrи дигар асос[о баровардани пасандоз [исоб карда мешавад.
2. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, фоиз[о ба маблаuи пасандози бонкb ба амонатгузор тибrи талаби e бо гузашти [ар як семо[а, ало[ида аз маблаuи пасандоз пардохта шуда, фоиз[ои дар ин мe[лат талаб карда гирифтанашуда бошад маблаu[ои пасандози ба он фоиз[о замшавандаро афзун менамоянд. {ангоми баргардонидани пасандоз [амаи фоиз[ои то ин ла[за замгардида пардохта мешаванд.

Моддаи 861. Таъмини баргардонидани пасандоз
1. Восита ва усул[ое, ки бонк вазифадор аст барои таъмини баргардонидани пасандоз[ои rабулкардааш истифода барад, тибrи rонун ё шартнома муайян карда мешавад.
2. Бонк e[дадор аст бо талаби амонатгузор дар мавриди таъмини баргардонидани пасандоз маълумот ди[ад.
3. {ангоми аз xониби бонк иxро накардани e[дадории таъмини баргардондани пасандоз, инчунин [ангоми гум кардани таъмин ё бадтар кардани шарт[ои он амонатгузор [уrуr дорад аз бонк фавран баргардонидани маблаuи пасандоз, пардохти фоиз[о ва xуброни зарари расонидашударо мутобиrи моддаи 829 [амин Кодекс талаб намояд.

Моддаи 862. Масъулият барои иxро накардани талаботи баргардонидани пасандоз
Дар сурати аз xониби бонк иxро накардани талаботи амонатгузор дар мавриди баргардонидани пасандоз ё як rисми он дар мe[лат[ое, ки моддаи 861 [амин Кодекс пешбинb намудааст, сарфи назар аз пардохти фоиз[о ба пасандоз, бонк вазифадор аст мутобиrи моддаи 426 [амин Кодекс зарари расонидашударо xуброн намояд.

Моддаи 863. Аз xониби ашхоси сеюм ба сурат[исоби амонатгузор гузаронидани маблаu[ои пулb
Агар дар шартномаи пасандози бонкb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, ба пасандоз маблаu[ое, ки ба бонк ба номи амонатгузор аз ашхоси сеюм бо зикри маълумот[ои зарурb дар мавриди сурат[исоби e вобаста ба пасандоз ворид гардидаанд, гузаронида мешавад. Дар айни замон чунин э[тимол меравад, ки амонатгузор барои аз шахси сеюм гирифтани маблаuи пулb розигb из[ор кардааст ва ба e оид ба пасандози худ дар сурат[исоб маълумоти зарурb додааст.

Моддаи 864. Пасандоз[о ба манфиати ашхоси сеюм
1. Пасандоз метавонад ба бонк ба номи шахси сеюми муайян гузаронида шавад.
Зикри номи ша[рванд (моддаи 20) ё номи шахси [уrуrb (моддаи 55), ки ба манфиати он пасандоз гузаронида шудааст, шарти му[ими шартномаи дахлдори бонкb мебошад.
2. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, ашхоси сеюме, ки ба номаш пасандоз гузошта шудааст, аз ла[заи ба номаш ворид шудани маблаu [уrуrи амонатгузорро пайдо мекунад.
3. Шартномаи пасандози бонкb ба манфиати ша[рванде, ки то ла[заи бастани шартнома фавтидааст ё шахси [уrуrии то [амин ла[за вуxуднадошта rурб надорад.
4. То ла[заи аз xониби шахси сеюм из[ор кардани нияти истифодаи [уrуrи амонатгузор шахсе, ки шартномаи пасандози бонкиро бастааст, метавонад аз [уrуrи амонатгузор вобаста ба восита[ои пулие, ки ба сурат[исоб тибrи пасандоз гузаронидааст, истифода барад.
5. Агар ашхоси сеюме, ки ба номаш пасандоз ворид гаштааст, аз пасандоз даст кашад, шахси ба номи шахси сеюм шартномаи пасандози бонкb баста, [уrуr дорад пасандозро пас талаб карда гирад ё ки онро ба номи худ ё ба номи шахси дигар гузаронад.
6. Rоида[о оид ба шартнома ба манфиати шахси сеюм (моддаи 462) нисбат ба шарномаи пасандози бонкb ба манфиати шахси сеюм, агар он хилофи rоида[ои [амин модда ва мо[ияти пасандози бонкb набошад, татбиr мегардад.

Моддаи 865. Дафтарчаи амонат
1. Агар дар созишномаи тараф[о тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, бастани шартномаи пасандози бонкb бо ша[рванд ва ба сурат[исоби e гузаронидани маблаu тибrи пасандоз бо дафтарчаи амонат тасдиr карда мешавад.
Дар дафтарчаи амонат бояд аз xониби бонк ном ва ма[алли xойгиршавии бонк (моддаи 55) ё филиали дахлдори он, инчунин раrами сурат[исоб тибrи пасандоз, [амаи маблаu[ои пулие, ки дар сурат[исоб дохил шудаанд, [амаи маблаu[ои пулие, ки аз сурат[исоб хориx карда шудаанд ва баrияи маблаu[ои пулb дар сурат[исоб дар ла[заи ба бонк пешни[од кардани дафтарчаи амонатb сабт ва тасдиr карда шавад.
Бо сабаби исбот нашудани [олати дигари пасандоз, маълумот оид ба пасандози дар дафтарчаи амонат сабтгардида барои [исобу китоби вобаста ба пасандоз байни бонк ва амонатгузор асос буда метавонад.
2. Шартномаи пасандози бонк метавонад додани дафтарчаи амонатии номb ё дафтарчаи амонатии манзуркунандаро пешбинb намояд. Дафтарчаи амонатии манзуркунанда коuази rиматнок мебошад.
3. Додани пасандоз, пардохти фоиз[о ва иxрои супориши амонатгузор дар мавриди гузаронидани маблаu[ои пулb аз сурат[исоби пасандоз ба дигар шахс аз xониби бонк ангоми пешни[оди дафтарчаи амонат анxом дода мешавад.
Агар дафтарчаи амонати номb гум шуда бошад ё ба [олате расонида шуда бошад, ки шоистаи пешни[од нест, бонк тибrи аризаи амонатгузор ба e дафтарчаи амонати нав меди[ад.
Барrарор кардани [уrуr ба дафтарчаи амонатии манзуркунанда тибrи тартиби барои коuаз[ои rиматнок ба манзуркунанда пешбинигардида анxом дода мешавад.

БОБИ 43. Сурат[исоби бонк
Моддаи 866. Шартномаи сурат[исоби бонк
Тибrи шартномаи сурат[исоби бонк як тараф (бонк) ё дигар муассисаи кредитb (минбаъд – «бонк») e[дадор мешавад, ки маблаuи пулии ба сурат[исоби тарафи дигар (молики сурат[исоб) воридшударо rабул кунад ва гузаронад, супориши молики сурат[исобро дар мавриди аз сурат[исоб гузаронидан ва пардохти маблаu[ои дахлдор ва вобаста ба сурат[исоб иxро намудани дигар амалиётро анxом ди[ад.

Моддаи 867. Аз xониби бонк истифода бурдани маблаu[ои молики сурат[исоб
Бонк метавонад маблаu[ои пулии дар сурат[исоби бонк мавxудбудаи молики сурат[исобро бо кафолати вуxуд доштани он [ангоми пешни[оди талабот ба сурат[исоб ва [уrуrи молики онро бидуни мамоният ихтиёрдорb кардани ин маблаu[о дар доираи маблаu[ои дар сурат[исоб буда истифода барад.

Моддаи 868. Аз xониби молики сурат[исоб ихтиёрдорb кардани маблаu[ои пулb
Молики сурат[исоб маблаu[ои пулии худро, ки дар сурат[исоби бонк мавxуд аст, мустаrилона ихтиёрдорb мекунад.
Бонк [уrуr надорад самти истифодаи восита[ои пулии молики сурат[исобро таъин ва назорат кунад ва ё дигар ма[дудият[ои [уrуrи eро дар мавриди тибrи сало[диди худ ихтиёрдорb намудани маблаu[ои пулb, ки дар rонун ё дар шартнома пешбинb нашудаанд, муrаррар намояд.

Моддаи 869. Шакли шартномаи сурат[исоби бонкb
1. Шартномаи сурат[исоби бонкb бояд дар шакли хаттb баста шавад.
2. Риоя накардани шакли хаттии шартномаи сурат[исоби бонкb боиси беэътибор донистани ин шартнома мегардад. Чунин шартнома rурб надорад.

Моддаи 870. Бастани шартномаи сурат[исоби бонкb
1. Шартномаи сурат[исоби бонкb бо ро[и аз xониби бонк тибrи шарт[ои аз xониби тараф[о мувофиrашуда ба муштарb ё шахси зикрнамудаи e кушодани сурат[исоб дар бонк баста мешавад.
2. Ашхоси [уrуrb ва ша[рвандон барои сурат[исоби xории худ ва таъмини кассавb мустаrилона бонкро интихоб менамоянд ва метавонанд бо як ё якчанд бонк[о шартномаи сурат[исоби бонкb банданд.
3. Бонк вазифадор аст бо муштарие, ки тибrи шарт[ои барои кушодани чунин навъи сурат[исоб эълонкардаи бонк бо пешни[оди кушодани сурат[исоби ба талаботи пешбининамудаи rонун ва rоида[ои мутобиrи он[о rабулнамудаи бонк мувофиr муроxиат намудааст, сурат[исоб кушояд.
Бонк [уrуr надорад кушодани сурат[исоб, анxом додани амалиёти дахлдорро, ки rонун, [уxxат[ои муассисии бонк ва иxозатнома (литсензия)-и ба e додашуда пешбинb намудааст, ба истиснои [олат[ое, ки чунин саркашb бо сабаби дар бонк мавxуд набудани имконияти фаро[ам овардани хизматрасонии бонкb ба миён омадааст, рад намояд.
{ангоми беасос аз бастани шартномаи сурат[исоби бонкb саркашb намудани бонк муштарb [уrуr дорад ба e талаботи пешбининамудаи rисми 4 моддаи 477 [амин Кодексро пешни[од намояд.

Моддаи 871. Тасдиrи [уrуrи ихтиёрдории маблаu[ои пулие, ки дар сурат[исоб мавxуданд
1. {уrуrи ихтиёрдории ашхосе, ки аз номи молики сурат[исоб дар мавриди гузаронидан ё додани маблаu[о аз сурат[исоб анxом меди[анд, аз xониби молики он бо ро[и ба бонк пешни[од намудани [уxxат[ое, ки rонун, rоида[ои мутобиrи он муrаррарнамудаи бонк ва шартнома пешбинb намудаанд, тасдиr карда мешаванд.
2. Молики сурат[исоб метавонад ба бонк дар мавриди аз [исоб баровардани маблаu[ои пулb тибrи талаботи ашхоси сеюм, аз xумла вобаста ба иxрои e[дадори[ои худ аз xониби муштарb дар назди ин ашхос супориш ди[ад. Бонк ин супоришро бо шарти дар он дар шакли хаттb зикр намудани маълумоти зарурие, ки имкон меди[ад [ангоми пешни[оди талаботи дахлдор шахси барои чунин пешни[од [уrуrдоштаро [аммонанд созад ва хусусият ва асос[ои чунин талабро муrаррар намояд, rабул мекунад.
3. Дар шартномаи сурат[исоби бонкb метавонад тасдиrи [уrуr оид ба ихтиёрдории маблаu[ои пулии дар сурат[исоб[о мавxудбуда бо усули электронии пардохт ва дигар [уxxат[о бо истифодаи имзои шабе[и шахсb дар он[о (rисми 2 моддаи 185) код, рамз ва дигар восита[о, ки аз xониби шахси барои ин кор ваколатдор дода шудани онро тасдиr менамояд, пешбинb карда шавад.

Моддаи 872. Амалиёте, ки бонк вобаста ба сурат[исоб анxом меди[ад
Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, бонк вазифадор аст маблаu[ои пулии воридшударо rабул кунад ва ба сурат[исоб дохил намуда, супориши молики онро дар бораи гузаронидан ва додани маблаu[ои пулb бо усули анxом додани амалиёти барои чунин навъи сурат[исоб[о пешбининамудаи rонун[о, rоида[ои тибrи он[о rабулнамудаи бонк[о ва анъана[ои муомилоти кории дар амалияи бонкb истифодашавандаро анxом ди[ад.

Моддаи 873. Мe[лат[ои амалиёт оид ба сурат[исоб
Бонк вазифадор аст тибrи супориши молики он на дертар аз як рeзи баъд аз рeзи ба бонк ворид гардидани [уxxат[ои дахлдори пардохт фарорасида, агар дар шартнома мe[лати дигаре пешбинb нагардида бошад, маблаu[ои пулии воридшударо ба сурат[исоб гузаронад, онро ди[ад ё онро аз сурат[исоб барорад.

Моддаи 874. Кредитонии сурат[исоб
1. Дар [олат[ое ки агар тибrи шартнома бонк пардохт[оро мувофиrи талабот ба молики сурат[исоб анxом меди[ад, [арчанд дар сурат[исоби e маблаu[ои пулb мавxуд набошанд, бонк аз рeзи анxом додани пардохт ба муштарb ба маблаuи дахлдор кредитдода (кредитонии сурат[исоб) ба шумор меравад.
2. {уrуr ва e[дадори[ои тараф[о вобаста ба кредитонии сурат[исоб, агар дар шартномаи сурат[исоби бонкb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, тибrи rоида[о дар бораи rарз (модда[ои 827-830, 833) муайян карда мешавад.

Моддаи 875. Пардохти хароxоти бонк барои анxом додани амалиёти вобаста ба сурат[исоб
1. Молики сурат[исоб хизматрасонии бонкро xи[ати анxом додани амалиёт бо маблаu[ои пулии дар сурат[исоб мавxудбуда тибrи шарт[ои пешбининамудаи шартнома мепардозад.
Дар [олат[ое ки агар нархи хизматрасонии бонк оид ба анxом додани амалиёт[ои зикргардида дар шартнома муайян нашудаанд, пардохти хизматрасонb тибrи моддаи 456 [амин Кодекс муайян карда мешавад.
2. Пардохти хизматрасонии бонк, ки rисми 1 [амин модда пешбинb намудааст, аз xониби бонк аз маблаu[ои пулии молики сурат[исоб, ки дар сурат[исоби e мавxуд аст, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, бо гузашти [ар семо[а ситонида мешавад.

Моддаи 876. Фоиз[о барои аз xониби бонк истифода бурдани маблаu[ои пулии сурат[исоб
1. Агар дар шартномаи сурат[исоби бонкb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, барои истифодаи маблаu[ои пулии дар сурат[исоб мавxудбуда бонк ба молики он фоиз мепардозад, ки маблаuи он ба сурат[исоб гузаронида мешавад.
2. Фоиз[ои дар rисми 1 [амин модда зикргардида аз xониби бонк тибrи андозае, ки дар шартнома муайян гардидааст ва [ангоми дар шартнома мавxуд набудани шарт[ои дахлдор ба андозае, ки маъмулан бонк ба пасандоз[ои талаб карда гирифташаванда (моддаи 859) мепардозад, пардохта мешавад.
3. Маблаuи фоиз[о тибrи мe[лат[ои пешбининамудаи шартнома ва дар [олат[ои дар шартнома пешбинb нагардидани чунин мe[лат[о бо гузашти [ар семо[а ба сурат[исоб гузаронида мешавад.

Моддаи 877. Ба[исобгирии талаботи мутаrобилаи бонк ва молики сурат[исоб
1. Талаботи пулии бонк ба молики сурат[исоб вобаста ба кредитонии сурат[исоб (моддаи 874) ва пардохти хизматрасонии бонк (моддаи 875), инчунин талаботи молики сурат[исоб ба бонк дар мавриди пардохти фоиз барои истифодаи маблаu[ои пулb (моддаи 876), агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, бо ба[исобгирb (моддаи 442) rатъ мегардад.
2. Ба[исобгирии талаботи дар rисми 1 [амин модда зикргардида аз xониби бонке, ки вазифадор аст молики сурат[исобро дар бораи ба[исобгирии анxомдодашуда тибrи тартиб ва мe[лати дар шартнома пешбинигардида ого[ созад ва агар шарт[ои дахлдор аз xониби тараф[о мувофиrа нашуда бошад, тибrи тартиб ва мe[лати барои амалияи бонкb маъмулии додани иттилоот оид ба вазъи восита[ои пулb дар сурат[исоби дахлдор анxом дода мешавад.

Моддаи 878. Асос[ои аз [исоб баровардани маблаu[ои пулb аз сурат[исоб
1. Аз [исоб баровардани маблаu[ои пулb аз сурат[исоб дар асоси супориши молики он анxом дода мешавад.
2. Бидуни супориши муштарb аз [исоб баровардани маблаu[ои пулии дар сурат[исоб мавxудбуда тан[о бо rарори суд, инчунин [олат[ои дигари муrаррарнамудаи [амин Кодекс, rонун[ои дигар ё шартномаи байни бонк ва муштарb шартномаи байни бонк ё муштарb иxозат дода мешавад (ј №Т аз 3.05.02с №5).

Моддаи 879. Тибrи навбат аз [исоб баровардани маблаu[ои пулии сурат[исоб
1. {ангоми дар сурат[исоб мавxуд будани маблаu[ои пулие, ки он барои rонеъ гардонидани тамоми талаботи ба молики сурат[исоб пешни[одшуда кофb мебошад, агар дар rонун тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, аз [исоб баровардани ин маблаu[о аз сурат[исоби e бо тартиби ворид гардидани супориши молики сурат[исоб ва дигар [уxxат[ои аз[исоббарорb (аз рeи навбати таrвимb) сурат мегирад.
2. {ангоми барои rонеъгардонии [амаи талаботи нисбат ба молики сурат[исоб пешбинишуда нокифоя будани маблаu[ои пулии сурат[исоб аз [исоб баровардани маблаu[ои пулb тибrи тартиби зайл анxом дода мешавад:
- дар навбати аввал аз [исоб баровардан аз рeи [уxxат[ои иxро xи[ати маблаuгузаронb ё додани маблаuи пулро аз сурат[исоб оиди rонеъгардонии талаботи xуброни зарар, ки ба [аёт ва саломатb расонида шудааст пешбинb менамояд, инчунин талабот оид ба ситонидани алимент ва [ифзи манфиат[ои гаравгир;
- дар навбати дуюм аз [исоб баровардан аз рeи [уxxат[ои иxро барои [исобу китоб оид ба пардохти маблаuи барои аз кор рафтан ва пардохти музди ме[нат ба ашхоси тибrи шартномаи ме[натb, аз xумла тибrи rарордод коркунандаро, ки маблаuгузаронb ё додани маблаuи пулиро, инчунин оид ба пардохти подошпулb тибrи шартномаи муаллифиро пешбинb менамояд;
- дар навбати сеюм аз [исоб баровардан аз рeи [уxxат[ои пардохт, ки пардохт ба фонд[ои буxетро пешбинb менамояд;
- дар навбати чорум аз [исоб баровардан аз рeи [уxxат[ои иxро, ки rонеъ гардонидани дигар талаботи пулиро пешбинb менамояд;
- дар навбати панxум аз [исоб баровардан аз рeи дигар [уxxат[ои пардохт тибrи тартиби навбати таrвимb.
Аз [исоб баровардани маблаu[о аз сурат[исоб тибrи талаботи марбут ба як навбат мувофиrи тартиби навбати таrвимb ворид гардидани [уxxат[о анxом дода мешавад.


Моддаи 880. Масъулияти бонк барои сари ваrт анxом надодани амалиёт оид ба сурат[исоб ва беасос аз [исоб баровардани маблаu[ои пулb
Дар [олат[ои сари ваrт анxом надодани амалиёти гузаронидани маблаu[ои пулии воридшуда ба сурат[исоби молик ё беасос аз [исоби сурат[исоб баровардани маблаu[о бонк вазифадор аст, тибrи талаби молики сурат[исоб маблаuи дахлдорро ба сурат[исоб гузаронад.
Бонк инчунин барои сари ваrт нагузаронидан ё беасос аз [исоб баровардани маблаu e[дадор аст фоиз супорад ва мутобиrи моддаи 426 [амин Кодекс зарари расонидашударо xуброн намояд. Бонк инчунин барои сари ваrт аз сурат[исоб надодани маблаu ва сари ваrт иxро накардан фармоиши молики сурат[исоб дар мавриди аз сурат[исоб гузаронидани маблаu масъулият дорад.

Моддаи 881. Махфb будани сурат[исоб[ои бонкb
1. Бонк махфb будани сурат[исоби бонкb, амалиёт[о вобаста ба он ва маълумот оид ба молики сурат[исобро кафолат меди[ад.
2. Маълумот оид ба амалиёт ва сурат[исоб[о метавонанд тан[о ба со[ибони сурат[исоб ё намояндагони он[о, инчунин суд[о, маrомоти тафтиш ва маrомоти та[rиr оид ба парванда[ои та[ти пешбурдашон rарордошта, дар сурате ки агар маблаu[ои пулии дар сурат[исоб мавxудбуда тавrиф карда шавад, аз он xарима ситонида шавад ё ин маблаu[о бояд мусодира гардад, пешни[од шуданашон мумкин аст.
Чунин маълумот метавонад, инчунин аз xониби нотариус вобаста ба парванда[ои меросb дар мавриди амволи моликони фавтидаи сурат[исоб[о, ки та[ти пешбурдашон rарор доранд, инчунин ба ашхосе, ки нисбат ба он[о фавтида ба бонк фармоиши васиятb гузоштааст, пешни[од шуданашон мумкин аст.
3. Дар сурати аз xониби бонк ошкор намудани маълумоте, ки асоси махфb будани сурат[исобро ташкил меди[ад, муштарие, ки [уrуrи e вайрон шудааст, [аr дорад аз бонк xуброни зарари расонидашударо талаб кунад.

Моддаи 882. Тавrифи маблаu[ои сурат[исоб
1. Маблаu[ои пулии дар сурат[исоб мавxудбуда тан[о бо rарори суд ё бо rарори маrомоти тафтиш тавrиф карда шуданашон мумкин аст.
2. Мe[лати тавrифи маблаu[ои пулb, ки дар сурат[исоби бонк мавxуд аст, наметавонад аз мe[лати барои пешбурди парванда[ои дахлдор муrаррарнамудаи rонун[ои мурофиавb бештар бошад.

Моддаи 883. Ситонидан аз маблаu[ои сурат[исоб
Ситонидани маxбурb аз маблаu[ои пулии ашхоси [уrуrb ва ша[рвандон, ки дар сурат[исоби бонк[о мавxуд аст, аз xумла ситонидани маxбурb ва мусодира метавонад тан[о дар асоси [укм ё rарори эътибори rонунb пайдокардаи суд анxом дода шавад.

Моддаи 884. Бастани сурат[исоб
1. Шартномаи сурат[исоби бонкb метавонад тибrи аризаи молики он дар [ар ла[за бекор карда шавад.
2. Бонк дар сурате ки агар маблаuи воситаuои пулии дар суратuисоб мавxуда аз андозаи [адди аrали пешбининамудаи rонун ва rида[ои мувофиrи он муrаррарнамудаи бонк[о ё шартнома камтар бошад, [уrуr дорад бекор кардани шартномаи сурат[исоби бонкиро талаб намояд.
3. Бекор кардани шартнома барои бастани сурат[исоб асос мебошад.
4. Баrияи маблаu[ои пулии сурат[исоб ба молики он баргардонида мешавад ё тибrи дастури e ба дигар сурат[исоб гузаронида мешавад.

Моддаи 885. Сурат[исоб[ои бонк[о
Агар дар rонун, санад[ои дигари [уrуrb ё rоида[ои мутобиrи он[о муrаррарнамудаи бонк[о тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, rоида[ои [амин боб ба сурат[исоб[ои корреспондентb, сурат[исоб[ои фаръии (uайриасосии) корреспондентb ва дигар сурат[исоб[ои бонк татбиr мегардад.

БОБИ 44. {исоббаробаркунb
1. Муrаррароти умумb
Моддаи 886. {исоббаробаркунии наrдb ва uайринаrдb
1. {исоббаробаркунb байни ша[рвандон ва [исоббаробаркунb бо иштироки ша[рвандон, ки бо иxрои фаъолияти со[ибкории он[о вобаста намебошад, бо пули наrд (моддаи 155) бидуни ма[дудияти маблаu анxом дода мешавад.
2. {исоббаробаркунb байни ашхоси [уrуrb, инчунин [исоббаробаркунb бо иштироки ша[рвандон, ки бо иxрои фаъолияти со[ибкории (моддаи 24) он[о вобаста аст ба таври uайринаrдb анxом дода мешавад. {исоббаробаркунb байни ашхоси зикргардида, агар дар rонун тартиби дигаре муrаррар нагардида бошад, инчунин бо пули наrд анxом дода шуданаш мумкин аст.
3. {исоббаробаркунии uайринаrдb тавассути бонк[о, дигар ташкилот[ои кредитb (минбаъд – «бонк[о»), ки дар он[о сурат[исоб[ои ашхоси иштирокчии [исоббаробаркуни[о кушода шудаанд, агар аз rонун тартиби дигари [исоббаробаркунb барнаояд ва дар шакли [исоббаробаркуни[ои истифодашаванда rайду шарти дигаре набошад, анxом дода мешавад.
4. Тибrи шартнома бо муштарb бонк метавонад e[дадории rабул ва хизматрасонии rарзи муштариро (шартномаи факторинг) ба зиммаи худ гирад. Баъди пeшонидани rарз бонк маблаuи бадастомадаро ба муштарb меди[ад ва аз e [аrrи хизмат, ки [аrrи комиссиониро барои хизматрасонии rарз дар бар мегирад, дар [аxми муайяннамудаи шартнома меситонад.

Моддаи 887. Шакли uайринаrдии [исоббаробаркуни[о
1. {ангоми анxом додани [исоббаробаркунии uайринаrдb [исоббаробаркунb бо супоришномаи пардохт, тибrи аккредитив, чек[о, [исобу китоб тибrи инкассо, инчунин [исоббаробаркунb бо дигар шакл[о, ки rонун[о, rоида[ои бонкии мутобиrи он[о та[иягардида ва анъана[ои муомилоти кории дар амалияи бонкb истифодашаванда пешбинb намудаанд, иxозат дода мешавад.
2. Тараф[ои шартнома [уrуr доранд дар шартнома [ама гуна шакл[ои [исоббаробаркуниро, ки дар rисми 1 [амин модда зикр гардидааст, интихоб ва пешбинb намоянд.

2. {исоббаробаркунb бо супоришномаи пардохт
Моддаи 888. Муrаррароти умумb
1. {ангоми [исоббаробаркуни[о бо супоришнома[ои пардохт бонк e[дадор мегардад бо супориши муштарb аз [исоби маблаu[ое, ки дар сурат[исоби e мавxуданд, маблаuи муайяни пулиро ба сурат[исоби шахси зикркардаи муштарb дар мe[лати муrарраршуда (моддаи 873) ба ин ё он бонк гузаронад.
2. Шахси дар супоришномаи пардохт зикргардида ба [айси маблаuгиранда [уrуrи аз бонк талаб кардани иxрои пардохтро, ба истиснои [олат[ое, ки чунин [уrуrро rонун ё шартномаи муштарb бо бонк пешбинb намудааст, ба даст намеорад.

Моддаи 889. Шарти rабули супоришномаи пардохт аз xониби бонк
1. Мe[тавои супоришномаи пардохт ва [уxxат[ои [исоббаробаркунии якxоя бо он пешни[одшаванда ва шакли он[о бояд ба талаботи муrарраркардаи rонун ва rоида[ои бонкb мутобиrат намоянд.
2. Дар сурати номутобиrатии супоришномаи пардохт ба талаботи дар rисми 1 [амин модда зикргардида бонк метавонад мe[тавои супоришномаро аниr кунад. Чунин дархост баъди гирифтани супоришнома ба пардозанда бояд фавран пешни[од карда шавад. Дар сурати нагирифтани xавоб дар мe[лати пешбиникардаи rонун ё rоида[ои мутобиrи он муrарраркардаи бонк ва [ангоми вуxуд надоштани он[о, агар дар rонун ва rоида[ои бонкии дар асоси он муrарраргардида ё шартномаи байни бонк ва пардозанда тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, дар мe[лати rобили rабул бонк метавонад супоришномаро бидуни иxро монад ва онро ба пардозанда баргардонад.
3. Агар тибrи шартномаи байни муштарb ва бонк тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, супоришномаи муштарb аз xониби бонк xи[ати иxро тан[о дар мавриди дар сурат[исоби муштарb вуxуд доштани маблаu rабул карда мешавад.

Моддаи 890. Иxрои супоришнома
1. Бонке, ки супоришномаи пардохти муштариро rабул мекунад, вазифадор аст маблаuи пулии дахлдорро xи[ати ворид намудани он ба сурат[исоби шахси дар супоришнома зикргардида ба бонки маблаuгиранда дар мe[лати дар шартномаи сурат[исоб[ои бонкb муrарраршуда ва агар дар шартнома мe[лат муrаррар нагардида бошад, дар мe[лати муrаррарнамудаи rоида[ои бонкb ё анъана[ои муомилоти кории дар амалияи бонкb истифодашаванда гузаронад.
2. Бонк [уrуr дорад дигар бонк[оро барои иxрои амалиёти интиrоли маблаuи пулb ба сурат[исоби дар супоришномаи муштарb зикргардида xалб намояд.
3. Агар тибrи шартнома тартиби дигаре муrаррар нашуда бошад, бонк вазифадор аст ба муштарb дар хусуси иxрои супоришнома фавран хабар ди[ад.

Моддаи 891. Xавобгарb барои иxро накардан ё иxрои номатлуби супоришнома
1. Дар [олати иxро накардан ё иxрои номатлуби супоришномаи муштарb бонк барои ин вайронкунb мутобиrи моддаи 426 [амин Кодекс xавобгар аст.
2. Дар [олат[ое ки агар иxро накардан ё иxрои номатлуби супоришнома бинобар вайронкунии rоида[ои анxом додани амалиёти [исоббаробаркунb аз xониби бонки барои иxрои супоришномаи пардозанда xалбгардида рух дода бошад, мутобиrи rисми 1 [амин модда суд метавонад масъулиятро ба зиммаи [амин бонк гузорад.
3. Агар вайронкунии rоида[ои анxом додани амалиёти [исоббаробаркунb аз xониби бонк боиси ниго[дории uайриrонунии маблаuи пулb гардад, бонк вазифадор аст тибrи тартиб ва андозаи пешбининамудаи моддаи 426 [амин Кодекс фоизи онро пардозад.

3. {исоббаробаркунb тибrи аккредитив
Моддаи 892. Муrаррароти умумb оид ба [исоббаробаркунии аккредитив
1. Дар сурати [исоббаробаркунии аккредитив бонке, ки бо супориши пардозанда дар бораи кушодани аккредитив ва мутобиrи дастури e (бонк - эмитент) амал мекунад, e[дадор мешавад пардохт[оро ба маблаuгиранда гузаронад ё пардохт намояд, актсепт кунад ё вексели интиrолиро ба инобат гирад ё ваколати гузаронидани пардохт[оро ба маблаuгиранда ё пардохт намудан, актсепт кардан ё ба инобат гирифтани вексели интиrолиро ба зиммаи бонки дигар (бонки иxрокунанда) гузорад.
Нисбат ба бонки эмитент, ки пардохт[оро ба маблаuгиранда мегузаронад ё худ пардохт мекунад, аксепт менамояд ё вексели интиrолиро ба инобат мегирад, rоида[о оид ба бонки иxрокунанда истифода бурда мешавад.
2. Дар [олати кушодани аккредитиви пeшонидашуда (ба депозит гузошташуда) бонки эмитент дар мавриди кушодани он вазифадор аст маблаuи аккредитив (пeшонидани он)-ро аз [исоби пардозанда ё кредити ба e пешни[одшуда барои тамоми мe[лати амали e[дадории бонки эмитент ба ихтиёри бонки иxрокунанда гузаронад.
Дар [олати кушодани аккредитиви пeшониданашуда (кафолатнок) ба бонки иxрокунанда [уrуr дода мешавад, аз сурат[исоби бонки эмитент, ки пешбурди онро анxом меди[ад, [амаи маблаuи аккредитивро соrит гардонад.
3. Тартиби анxом додани [исоббаробаркунb оид ба аккредитив тибrи rонун, инчунин rоида[ои бонкии дар асоси он муrарраргардида ва анъана[ои муомилоти кории дар амалияи бонкb истифодашаванда танзим карда мешавад.

Моддаи 893. Аккредитиви бозхостшаванда
1. Аккредитиве бозхостшаванда эътироф мешавад, ки онро бонки эмитент бидуни ого[ониии пешакии маблаuгиранда метавонад таuйир ди[ад ё бекор кунад. Бозхости аккредитив [еx кадом e[дадории бонки эмитентро дар назди маблаuгиранда ба вуxуд намеорад.
2. Бонки иxрокунанда вазифадор аст пардохт[о ва дигар амалиётро оид ба аккредитиви бозхостшаванда анxом ди[ад, агар дар ла[заи анxом додани он[о дар хусуси таuйир додани шарт[о ё бекор кардани аккредитив ого[инома нагирифта бошад.

Моддаи 894. Аккредитиви бозхостнашаванда
1. Аккредитиве бозхостнашаванда дониста мешавад, ки бидуни ризоияти маблаuгиранда онро бекор кардан мумкин нест.
2. Тибrи хо[иши бонки эмитент бонки иxрокунанда, ки дар гузаронидани амалиёти аккредитиви иштирок дорад, метавонад аккредитиви бозхостнашаванда (аккредитиви кафолатнок)-ро тасдиr намояд. Ин кафолат чунин маъно дорад, ки бонки иxрокунанда иловатан ба e[дадории бонки эмитент оид ба анxом додани пардохт тибrи шарт[ои аккредитив e[дадорb rабул кардааст.
Аккредитиви кафолатнокро бидуни розигии бонки иxрокунанда таuйир додан ё бекор кардан мумкин нест.

Моддаи 895. Иxрои аккредитив
1. Xи[ати иxрои аккредитив маблаuгиранда ба бонки иxрокунанда [уxxат[ои тасдиrкунандаи иxрои [амаи шарт[ои аккредитивро пешни[од менамояд. Дар сурати вайрон кардани [атто яке аз ин шарт[о пардохт аз [исоби аккредитив анxом дода намешавад.
2. Агар бонки иxрокунанда мутобиrи шарт[ои аккредитив пардохтро ба xо орад ё дигар амалиётро анxом ди[ад, бонки эмитент вазифадор аст ба e товони хароxоти масрафгардидаро тибrи rоида[ои муrарраршудаи бонкb ди[ад. Ин хароxот, инчунин [амаи дигар хароxоти бонки эмитент, ки бо иxрои аккредитив вобаста аст, аз xониби пардозанда пeшонида мешавад.

Моддаи 896. Радди rабули [уxxат[о
1. Агар бонки иxрокунанда rабули [уxxат[оеро, ки он бо аломат[ои зо[ирb ба шарт[ои аккредитив мутобиrат намекунад, рад намояд, e вазифадор аст дар ин хусус фавран, бо зикри сабаб[ои рад ба маблаuгиранда ва бонки эмитент хабар ди[ад.
2. Агар бонки эмитент, [уxxат[ои rабулнамудаи бонки иxрокунандаро гирифта чунин [исоб кунад, ки он тибrи аломат[ои зо[ирb бо шарт[ои аккредитив мутобиrат намекунад, [уrуr дорад rабули он[оро рад намояд ва аз бонки иxрокунанда маблаuи ба маблаuгиранда бо вайрон кардани шарт[ои аккредитив пардохташударо талаб намояд ва вобаста ба аккредитиви пeшониданашуда бошад, метавонад xуброни маблаuи пардохташударо рад кунад.

Моддаи 897. Xавобгарии бонки иxрокунандаи аккредитив
{ангоми пардохти нодуруст ё радди беасоси пардохти маблаu тибrи аккредитив, ки дар натиxаи e[дадори[ои пешбининамудаи rоида[ои бонкиро вайрон кардани бонки иxрокунанда рух додааст, бонки иxрокунанда дар назди бонки эмитент ва дар [олат[ое ки иxрои аккредитивро бонки эмитент амалb мегардонад, дар назди пардозанда xавобгар мебошад.

Моддаи 898. Ма[кам кардани аккредитив
1. Аккредитив дар бонки иxрокунанда дар [олат[ои зайл ма[кам карда мешавад:
бо гузашти мe[лати аккредитив;
тибrи аризаи маблаuгиранда дар хусуси радди истифодаи аккредитив то гузаштани мe[лати амали он, агар имконияти чунин рад бо шарт[ои аккредитив пешбинb шуда бошад;
тибrи талаби пардозанда дар бораи пурра ё rисман бозхости аккредитив, агар чунин бозхост тибrи шарт[ои аккредитив мумкин бошад.
Дар бораи ма[кам кардани аккредитив бонки иxрокунанда бояд бонки эмитентро ого[ намояд.
2. Маблаuи истифоданашудаи аккредитиви депозитгардида бояд [амзамон бо ма[кам кардани аккредитив ба бонки эмитент баргардонида шавад. Бонки эмитент вазифадор аст маблаuи баргардонидашударо ба сурат[исоби пардозанда, ки маблаuи e ба депозит гузошта шудааст, ворид намояд.
4. {исоббаробаркунb тибrи инкассо
Моддаи 899. Муrаррароти асосb
1. {ангоми [исоббаробаркуни[ои супоришномаи инкассавb муштарb ба бонки худ (бонки эмитент) супоришнома мефиристад, ки аз [исоби муштарb аз пардозанда гирифтани пардохт анxом дода шавад.
2. Бонки эмитенте, ки супоришномаи инкассавb гирифтааст, [уrуr дорад барои иxрои он бонки дигар (бонки иxрокунанда)-ро xалб намояд.
Тартиби анxом додани [исоббаробаркунии супоришномаи инкассавb тибrи rонун[о, rоида[ои бонкии мутобиrи он та[иягардида ва анъана[ои муомилоти кории дар амалияи бонкb истифодашаванда танзим карда мешавад.
3. Дар сурати иxро накардан ё иxрои номатлуби супоришномаи муштарb бонки эмитент дар назди он тибrи асос[о ва андозаи пешбиникардаи боби 24 [амин Кодекс xавобгар мебошад.
Агар иxро накардан ё иxрои номатлуби супоришномаи муштарb бинобар вайронкунии rоида[ои анxом додани амалиёти [исоббаробаркунb аз xониби бонки иxрокунанда ба миён омада бошад, xавобгарb дар назди муштарb ба зиммаи [амин бонк гузошта шуданаш мумкин аст.

Моддаи 900. Иxрои супоришномаи инкассавb
1. {ангоми вуxуд надоштани ягон [уxxат ё аз рeи аломат[ои зо[ирb номутобиrатии [уxxат[о ба супоришномаи инкассавb бонки иxрокунанда вазифадор аст аз ин хусус шахсеро, ки аз номи e супоришномаи инкассавb гирифтааст, фавран ого[ созад. Дар [олати бартараф нагардидани камбуди[ои зикршуда бонк [уrуr дорад [уxxат[оро бидуни иxро баргардонад.
2. {уxxат[о ба пардозанда дар [амон шакле, ки гирифта шудааст, ба истиснои rайд[о ва навиштаxоти бонк[о, ки барои расмиёти амалиёти инкассавb заруранд, баргардонида мешаванд.
3. Агар [уxxат[о бо манзур доштани он[о мавриди пардохт rарор гирифта бошад, бонки иxрокунанда бо гирифтани супоришномаи инкассавb бояд фавран онро барои пардохт пешни[од намояд.
Агар [уxxат[о дар дигар мe[лат пардохта шавад, бонки иxрокунанда бояд xи[ати гирифтани актсепти пардозанда фавран бо гирифтани супоришномаи инкассавb ба актсепт [уxxат[о пешни[од намояд ва талаботи пардохт на дертар аз рeзи фаро расидани мe[лати пардохти дар [уxxат[о зикргардида бояд rонеъ гардонида шавад.
4. Пардохт[о rисман дар [олат[ои муrаррарнамудаи rоида[ои бонкb ё [ангоми мавxудияти иxозати махсус дар супоришнома[ои инкассавb rабул карда шуданашон мумкин аст.
5. Бонки иxрокунанда маблаuи гирифта (инкассатсияшуда)-ро бояд фавран ба ихтиёри бонки эмитент, ки вазифадор аст ин маблаuро ба сурат[исоби муштарb ворид кунад, интиrол ди[ад. Бонки иxрокунанда [уrуr дорад аз маблаu[ои инкассатсияшуда подоши ба e тааллуrдошта ва пардохти хароxотро ниго[ дорад.

Моддаи 901. Ого[инома дар хусуси радди пардохт
1. Агар пардохт ва (ё) аксепт дастрас нагардида бошад, бонки иxрокунанда вазифадор аст бонки эмитентро дар хусуси радди пардохт ё сабаб[ои рад фавран ого[ созад.
Бонки эмитент вазифадор аст фавран ба муштарb хабар ди[ад ва вобаста ба амалиёти минбаъда дастур талаб намояд.
2. {ангоми дар мe[лати муrаррарнамудаи rоида[ои бонкb нагирифтани дастур оид ба амалиёти минбаъда ва дар сурати зикр нашудани чунин мe[лат - дар мe[лати rобили rабул бонки иxрокунанда [уrуr дорад [уxxат[оро ба бонке, ки аз он супоришномаи инкассавb гирифта шуда буд, баргардонад.

5. {исоббаробаркунb бо чек
Моддаи 902. Муrаррароти умумb
1. Чек коuази rиматнокест, ки дастури бидуни ягон rайду шарти чекди[анда ба бонк xи[ати ба дорандаи чек анxом додани пардохти маблаuи зикргардидаро дар бар мегирад.
2. Ба [айси пардозандаи чек тан[о бонке метавонад зикр гардад, ки дар он чекди[анда маблаu дошта, метавонад онро бо ро[и пешни[оди чек ихтиёрдорb намояд.
3. Бозхости чек то гузаштани мe[лати манзур кардани он мумкин нест.
4. Додани чек e[дадории пулиеро, ки xи[ати иxрои он дода шудааст, намепeшонад.
5. Тартиб ва шарти истифодаи чек[о дар муомилоти пардохт тибrи [амин Кодекс танзим мешавад ва дар rисмати танзимнакардаи он, тибrи дигар rонун[ои ба масъала[ои [уrуrии муносибат[ои чекb бахшидашаванда танзим мегардад.

Моддаи 903. Реквизит[ои чек
1. Чек бояд ин[оро дар бар гирад:
1) номи "чек", ки дар матни [уxxат ворид гардидааст;
2) супоришнома ба пардозанда оид ба пардохти маблаuи муайяни пулb;
3) номи пардозанда ва зикри сурат[исобе, ки аз он бояд пардохт анxом дода шавад.
4) зикри асъори пардохт;
5) зикри сана ва ма[алли мураттаб сохтани чек;
6) имзои шахсе, ки чекро чекди[анда навишта додааст.
Дар [уxxат мавxуд набудани яке аз реквизит[ои зикршуда чекро беэътибор мегардонад.
Чеке, ки дар он ма[алли мураттаб сохтани он зикр нагардидааст, [амчун имзогардида дар xое, ки маълумот оид ба чекди[анда нишон дода шудааст, ба [исоб гирифта мешавад.
2. Шакли чек ва тартиби пур кардани он тибrи rонун[о ва rоида[ои бонкии мутобиrи он[о та[иягардида муайян карда мешавад.

Моддаи 904. Пардохти чек
1. Чек аз [исоби маблаu[ои чекди[анда пардохта мешавад. Дар [олати ба депозит гузоштани маблаu тартиб ва шарти ба депозитгузории маблаu барои пeшонидани чек тибrи rоида[ои бонкb муrаррар карда мешаванд.
2. Чекро бояд пардозанда бо шарти дар мe[лати муrарраркардаи rонун барои пардохт пешни[од кардани он пардозад.
3. Пардозандаи чек вазифадор аст бо [ама гуна усули ба e дастрас ба [аrrонb будани чек, инчунин ба он ки пешни[одкунанда нисбат ба он шахси ваколатдор мебошад, боварb [осил намояд.
{ангоми пардохти чеки индосатсияшуда пардозанда бояд на имзои индоссант[о, балки дурустии индоссамент[оро тафтиш кунад.
4. Зарари аз xониби пардозанда вобаста ба пардохти чеки rалбакb, дуздидашуда ё гумшуда расонидашуда, вобаста ба он ки зарар бо гуно[и кb расонида шудааст, ба зиммаи пардозанда ё чекди[анда гузошта мешавад.
5. Шахси пардозандаи чек [уrуr дорад ба e додани чекро бо забонхат оид ба гирифтани пардохт талаб намояд.

Моддаи 905. Додани [уrуr оид ба чек
1. Додани [уrуr оид ба чек тибrи тартиби муrаррарнамудаи моддаи 160 [амин Кодекс бо риояи rоида[ои пешбининамудаи [амин модда сурат мегирад.
2. Чеки номb ба шахси дигар дода намешавад.
3. Дар чеки интиrолb индоссамент ба пардозанда барои гирифтани пардохт эътибори забонхатро дорад.
Индоссаменте, ки аз xониби пардозанда анxом дода шудааст, эътибор надорад.
Шахси со[иби чеки интиrолb, ки онро тибrи индоссамент гирифтааст, агар e [уrуrи худро дар rатори индоссамент[ои бефосила (мусалсал) асоснок кунад, со[иби rонунии чек ба [исоб меравад.

Моддаи 906. Кафолати пардохт (авал)
1. Пардохт оид ба чек тавассути кафолат (авал) пурра ё rисман кафолатнок шуда метавонад.
Авалро [ар шахс, ба истиснои пардозанда дода метавонад.
2. Авал дар тарафи рости чек ё дар вараrи иловагb бо ро[и сабти "авал [исобида шавад" ва зикри он, ки аз xониби кb, бар ивази кb дода шудааст, сабт мешавад. Агар бар ивази кb додани он зикр нашуда бошад, дар он [олат авал аз номи чекди[анда додашуда ба [исоб меравад.
Авалро со[иби авал бо зикри суроuаи худ (ма[алли xойгиршавb) ва санаи ба xо овардани навиштаxот ва агар со[иби авал шахси [уrуrb бошад, бо зикри ма[алли xойгиршавии он ва санаи ба xо овардани навиштаxот имзо мекунад.
3. Со[иби авал ба мисли шахсе, ки бар ивази он авалро додааст, дорои масъулият мебошад. E[дадории e, [атто агар e[дадории кафолатдодаи он нисбат ба [ама гуна асос[ои дигар, ба xуз нуrсони вобаста ба шакл беэътибор бошад [ам, дорои эътибор аст.
4. Со[иби авали чекро пардохта муrобили оне, ки e ба вай кафолат додааст ва зидди он[ое, ки дар назди шахси охирин e[дадор мебошанд, [уrуrеро, ки аз чек бармеояд, пайдо мекунад.

Моддаи 907. Инкассакунонии чек
1. Пешни[оди чек ба бонки ба со[иби чек хизматрасон барои инкасса xи[ати гирифтани пардохт барои пардохт манзуршуда ба [исоб меравад.
Чек тибrи тартиби муrарраркардаи моддаи 900 [амин Кодекс пардохта мешавад.
2. Ворид кардани маблаu тибrи чеки инкассашуда ба сурат[исоби со[иби чек, агар дар шартномаи байни со[иби чек ва бонк тартиби дигаре пешбинb нашуда бошад, баъди гирифтани пардохт аз пардозанда анxом дода мешавад.

Моддаи 908. Вазифа[ои пардозанда
Пардозандаи чек вазифадор аст бо [ама гуна усули барояш дастрас [аrrонb будани чек, инчунин ба он ки пешни[одкунанда шахси ваколатдори вобаста ба чек мебошад, боварb [осил намояд.
{ангоми пардохти чеки инкассашуда пардозанда вазифадор аст на имзои индоссант[о, балки дурустии индоссамент[оро тафтиш намояд.

Моддаи 909. Тасдиrи рад аз пардохти чек
1. Рад аз пардохти чек бояд бо яке аз усул[ои зайл тасдиr карда шавад:
1) аз xониби нотариус тибrи тартиби муrаррарнамудаи rонун пешни[од кардани эътироз;
2) бо усули дар чек дар хусуси радди пардохт ва санаи пешни[оди чек ба пардохт сабт гузоштани пардозанда;
3) rайди бонки инкассакунанда бо зикри санае, ки чек сари ваrт пешни[од гардида, вале пардохта нашудааст.
2. Эътироз ё [уxxати ба он баробар бояд то гузаштани мe[лати пешни[оди чек барои пардохт анxом дода шавад.
Агар пешни[оди чек дар рeзи охирини мe[лат сурат гирифта бошад, эътироз ё [уxxати ба он баробарро дар рeзи дигари корb анxом додан мумкин аст.

Моддаи 910. Ого[инома аз напардохтани чек
Дорандаи чек вазифадор аст индоссанти худ ва чекди[андаро дар бораи анxом дода нашудани пардохт дар тeли ду рeзи кории баъди рeзи эътироз ё санади ба он баробар фарорасанда ого[ намояд.
{ар як индоссант дар тeли ду рeзи кории баъди рeзи гирифтани ого[инома фарорасанда бояд ба индоссанти худ (rаблb) дар бораи ого[иномаи гирифтааш хабар ди[ад. Дар [амин мe[лат ого[инома ба шахсе фиристода мешавад, ки бар ивази ин шахс авал додааст.
Шахсе, ки дар мe[лати зикргардида ого[инома нафиристодааст, [уrуrи худро ба чек гум намекунад. E вазифадор аст зарареро, ки вобаста ба ого[ накардан аз напардохтани чек расонида шудааст, дар доираи маблаuи чек xуброн намояд.

Моддаи 911. Оrибати напардохтани чек
1. Дар сурати пардохти чекро рад намудани пардозанда, дорандаи чек [уrуr дорад тибrи интихоби худ нисбат ба як, якчанд ё ба [амаи ашхоси оид ба чек e[дадор (ба чекди[анда, со[иби авал[о, индоссант[о), ки дар назди вай масъулияти муштарак доранд, даъво арз кунад.
2. Дорандаи чек [уrуr дорад аз ашхоси зикргардида пардохти маблаuи чек, хароxоти худро барои гирифтани пардохт, инчунин фоиз[оро тибrи [аxм ва тартиби дар rисми 1 моддаи 426 [амин Кодекс пешбинишуда талаб намояд.
3. Даъвои дорандаи чек нисбат ба ашхоси дар rисми 1 [амин модда зикргардида дар тeли шаш мо[ аз рeзи ба анxом расидани мe[лати барои пардохт пешни[од намудани чек манзур шуданаш мумкин аст.
Талаботи регрессивb оид ба даъвои ашхоси нисбат ба [амдигар e[дадор бо гузашти шаш мо[, аз рeзе, ки шахси e[дадори дахлдор талаботро rонеъ гардонидааст ё аз рeзи ба e пешни[од шудани даъво rатъ карда мешавад.

БОБИ 45. Супориш
Моддаи 912. Шартномаи супориш
1. Тибrи шартномаи супориш як тараф (вакил) аз ном ва аз [исоби тарафи дигар (ваколатди[анда) иxро кардан ё ба xо овардани амали муайяни [уrуrиро e[дадор мешавад. Вобаста ба муомилае, ки вакил анxом меди[ад, [уrуr ва вазифа[оро бевосита ваколатди[анда пайдо мекунад.
2. Супориш аз xониби вакил анxом додани як ё якчанд амалиёти муайяни [уrуrb ё пешбурди кор[ои ваколатди[андаро мутобиrи нишондод[ои e дар бар гирифта метавонад.
3. Шартномаи супориш дар шакли хаттb баста мешавад.

Моддаи 913. Подошпулb дар шартномаи супориш
1. Ваколатди[анда, агар дар rонун ё шартнома пешбинb шуда бошад, вазифадор аст ба вакил подошпулb пардозад.
Агар шартномаи супориш бо анxом додани фаъолияти со[ибкорb аз xониби [ар ду тараф ё яке аз он[о вобаста бошад, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, ваколатди[анда вазифадор аст ба вакил подошпулb пардозад.
2. {ангоми дар шартномаи супориши пулакb мавxуд набудани шарт[о оид ба [аxми подошпулb ва тартиби пардохт он мувофиrи rисми 3 моддаи 456 [амин Кодекс тибrи нархномаи маъмулан ба чунин шакли хизматрасонb rабулшуда муайян гардида, баъди иxрои супориш пардохта мешавад.

Моддаи 914. Иxрои супориш мутобиrи дастур[ои ваколатди[анда
1. Вакил вазифадор аст супориши ба e мутобиrи дастур[ои ваколатди[анда додашударо иxро намояд. Дастури ваколатди[анда бояд мушаххас, xоиз ва имконпазир бошад.
2. Вакил, агар аз рeи вазъи кор ин ба манфиати ваколатди[анда зарур бошад ва вакил пешакb аз ваколатди[анда дархост карда натавонад ё ба дархости худ сари ваrт xавоб нагирад, [уrуr дорад аз дастур[ои ваколатди[анда даст кашад. Дар ин [олат вакил вазифадор аст ваколатди[андаро бо фарорасии шароити имконпазири ого[созb дар мавриди сарфи назар ого[ намояд.
3. Бо созишномаи тараф[о намояндаи тиxоратиро аз иxрои вазифа[ои дар rисми 2 [амин модда зикргардида озод кардан мумкин аст.

Моддаи 915. Вазифа[ои вакил
1. Вакил вазифадор аст супориши ба e додашударо шахсан иxро намояд.
2. Вакил вазифадор аст ба ваколатди[анда тибrи талаботи e оид ба xараёни иxрои супориш [амаи маълумотро хабар ди[ад.
3. Вакил вазифадор аст ба e бетаъхир тамоми маблаuи вобаста ба анxом додани муомилот ба даст овардаашро ди[ад.
4. Вакил вазифадор аст баъди иxрои супориш ба ваколатди[анда бетаъхир ваколатномаи мe[лати эътибораш нагузаштаро баргардонад ва агар ин аз рeи хусусияти супориш таrозо гардад, [исоботро бо замимаи [уxxат[ои тасдиrкунанда пешни[од намояд.

Моддаи 916. Вазифа[ои ваколатди[анда
Ваколатди[анда, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, вазифадор аст:
1) вакилро бо васоити барои иxрои супориш зарурb таъмин намояд;
2) бетаъхир аз xониби вакил иxрои мутобиrи шартнома анxомдодашударо rабул кунад;
3) ба вакил хароxотеро, ки барои иxрои супориш зарур буд, пардозад;
4) баъди иxрои супориш, агар он тибrи шартнома ё rонун[о пешбинb шуда бошад, ба вакил подошпулb пардозад.

Моддаи 917. Вогузоштани ваколат
1. Вакил, агар ин дар шартнома пешбинb гардида бошад ё агар вобаста ба [олат[о вакил маxбур шуда бошад, ки бо маrсади [ифзи манфиат[ои ваколатди[анда ин корро анxом ди[ад, [уrуr дорад иxрои супоришро ба дигар шахс (муовин) вогузорад.
2. Вакиле, ки иxрои супоришро ба дигар шахс вогузоштааст, бояд фавран ваколатди[андаро ого[ созад.
Ваколатди[анда [уrуr дорад муовинашро, ки вакил интихоб кардааст, ба истиснои [олат[ое, ки чунин муовин дар шартнома номбар шудааст, рад намояд.
3. Агар муовини вакил дар шартнома номбар шуда бошад барои пешбурди кор[о аз xониби муовинаш вакил xавобгар намебошад.
4. Агар дар шартнома пешбурди кор[о аз xониби муовин пешбинb шуда, вале муовин дар он номбар нагардида бошад вакил барои кирдор[ои гуна[коронаи муовини худ xавобгар намебошад.
5. Агар дар шартнома пешбурди кор[о аз xониби муовини вакил пешбинb нагардида бошад, вакил барои [ама гуна амали мувоини худ xавобгар аст.

Моддаи 918. Rатъи шартномаи супориш
1. Шартномаи супориш [амзамон бо асос[ои умумии rатъи e[дадорb дар [олат[ои зайл rатъ мегардад:
1) аз xониби ваколатди[анда бекор кардани он;
2) рад кардани вакил;
3) марги ваколатди[анда ё вакил, uайри rобили амал, rобили ма[дуди амал ё бедарак uоиб шуда эътироф намудани яке аз он[о.
2. Агар вакил аз шартнома та[ти чунин шарт[ое даст кашида бошад, ки ваколатди[анда имкон надорад eро иваз намояд ё ба таври дигар манфиат[ои худро таъмин кунад, вакил вазифадор аст, зарари вобаста бо rатъи шартнома расонидашударо xуброн намояд.
3. Агар вакил дар бораи rатъи шартномаи супориш намедонист ва дониста [ам наметавонист, дар ин сурат амали e, ки rонунан тибrи супориши ваколатди[анда анxом дода шудааст, ваколатди[анда (вориси [уrуrии e)-ро нисбат ба ашхоси сеюм ва вакил e[дадор месозад.
4. Тарафе, ки аз шартнома бо вакили ба сифати со[ибкор баромадкунанда даст кашидааст, агар дар шартнома мe[лати нисбатан бештар пешбинb нагардида бошад, бояд тарафи дигарро дар мe[лати як мо[ пештар аз rатъи шартнома ого[ созад.
{ангоми азнавтаъсисди[ии шахси [уrуrb, ки намояндаи тиxоратb мебошад, ваколатди[анда [уrуr дорад супоришро бидуни чунин ого[онии пешакb бекор кунад.

Моддаи 919. Оrибат[ои rатъи шартномаи супориш
1. Агар шартномаи супориш то ла[заи аз xониби вакил пурра иxро гардидани он rатъ карда шуда бошад, ваколатди[анда e[дадор аст ба вакил хароxоти вобаста ба иxрои супоришро xуброн намояд ва агар вакил ба подошпулb [аr дошта бошад, инчунин мутаносибан ба кори иxронамудааш бояд ба e подошпулb пардохта шавад. Ин rоида нисбат ба супорише, ки вакил баъди фа[мидани rатъ гардидани супориш иxро кардааст ё мебоист донад, татбиr намегардад.
2. Аз xониби ваколатди[анда бекор кардани супориш барои xуброни зараре, ки бо rатъи шартнома ба вакил расонида шудааст, ба истиснои [олат[ои rатъи шартнома бо вакиле, ки ба сифати со[ибкор фаъолият мекунад, асос буда наметавонад.
3. Радди вакил аз иxрои супориши ваколатди[анда, ба истиснои [олат[ои саркашии вакил вобаста ба шароите, ки ваколатди[анда аз имконияти ба таври дигар таъмин намудани манфиат[ои худ ма[рум шудааст, инчунин [олат[ои rатъи шартнома аз xониби вакиле, ки ба сифати со[ибкор баромад мекунад, барои xуброни зарари вобаста бо rатъи шартнома ба ваколатди[анда расонидашуда асос буда наметавонад.

Моддаи 920. Ворисии [уrуrb дар шартномаи супориш
1. Дар сурати фавти вакил ворисони он ё дигар ашхосе, ки ба зиммаашон таъмини [ифзи амволи меросb гузошта шудааст, вазифадоранд ваколатди[андаро дар мавриди rатъи шартномаи супориш ого[ созанд ва xи[ати [ифзи амволи ваколатди[анда тадбир[ои зарурb андешанд, аз xумла ашё, инчунин [уxxат[ои вакилро [ифз кунанд ва сипас он[оро ба e супоранд.
Чунин e[дадорb инчунин ба зиммаи бар[амди[андаи шахси [уrуrb, ки вакил мебошад, низ гузошта мешавад.
2. {ангоми азнавтаъсисди[ии шахси [уrуrие, ки ба сифати намоянда амал мекунад, ваколатди[анда бояд бетаъхир тибrи моддаи 61 [амин Кодекс ого[ карда шавад. Дар [олати зикргардида, агар ваколатди[анда дар мe[лат[ои мувофиr дар мавриди аз xониби e рад кардани шартнома иттилоъ нади[ад, [уrуr ва e[дадори[ои чунин шахси [уrуrb ба вориси [уrуrии e мегузарад .

БОБИ 46. Фаъолият ба манфиати uайр бидуни супориш
Моддаи 921. Фаъолият ба манфиати uайр бидуни супориш
1. Шахсе, ки ба манфиати uайр бидуни супориши e амал мекунад, бояд бо аввалин имконият шахси манфиатдорро ого[ созад. Агар шахси манфиатдор ин амалро маъrул шуморад, минбаъд нисбат ба муносибати тараф[о rоида[о оид ба шартномаи супориш татбиr мегардад. {ангоми маъrул надонистани амал[ои зикргардида масъулият ба зиммаи шахсе гузошта мешавад, ки бидуни супориш амал кардааст.
2. {ангоми имконнопазирии ого[ сохтани шахси манфиатдор шахсе, ки амалро бидуни супориш оuоз кардааст, бояд онро то ба охир расонад ва xи[ати пешгирии оrибат[ои манфии чунин амал барои ин шахс тамоми тадбир[ои ба e вобастаро андешад. Дар айни замон шахсе, ки бидуни супориш амал мекунад, бояд [амаи он чизеро, ки вобаста ба пешбурди кор алоrаманд аст, аз xумла e[дадории бастани а[д[оро ба зиммаи худ гирад.
3. Агар шахсе, ки ба манфиати шахси дигар бидуни супориши e амал мекунад, бо аввалин имкон шахси манфиатдорро ого[ насозад, e [уrуr надорад xуброни хароxоташро талаб кунад.
4. Шахсе, ки бидуни супориш ба манфиати uайр амал мекунад, бояд амали оuознамудаашро инчунин дар [олати фавти ша[рванд ё rатъ гардидани шахси [уrуrие, ки ба манфиати e фаъолияти дахлдор иxро мегардид, то ла[зае, ки ворисон (ворисони [уrуrb)-и шахси манфиатдор наметавонанд eро иваз намоянд, идома ди[ад.

Моддаи 922. Бастани а[д ба манфиати uайр
1. E[дадорb оид ба а[ди ба манфиати uайр басташуда ба шахсе, ки ба манфиати e а[д анxом дода шудааст, агар тарафи дигар [ангоми бастани а[д медонист ё бояд медонист, ки а[д ба манфиати uайр баста шудааст, аз ла[заи аз xониби e маъrул донистани ин а[д ба вай мегузарад.
{ангоми тибrи чунин а[д гузаштани e[дадорb ба шахсе, ки ба манфиати он баста шуда буд, ба охирин бояд [уrуr ба ин а[д низ дода шавад.
2. Шахсе, ки а[д бастааст, метавонад то ла[заи ба e xуброн намудани хароxоти вобаста ба фаъолияташ ба манфиати uайр додани [уrуrро боздорад.

Моддаи 923. E[дадории шахсе, ки ба манфиаташ бидуни супориш фаъолият анxом дода шудааст
1. Шахсе, ки ба манфиаташ бидуни супориш фаъолият анxом дода шудааст, e[дадор аст ба шахси ба манфиати e амалкарда хароxоти зарурb ва зарари воrеии расонидашударо xуброн намояд. E[дадории зикргардида инчунин дар [олате ки амал ба манфиати uайр мувофиr бошад [ам, вале натиxаи дарназардошташуда ба даст наомадааст, ниго[ дошта мешавад.
2. Агар фаъолияти шахс мустаrиман ба таъмини манфиат[ои шахси дигар равона нашуда бошад, аз xумла [атто агар шахс са[ван дар назар дошта бошад, ки ба манфиати худ амал мекунад, суд [ангоми [алли масъалаи ситонидани хароxот ва андозаи он бояд он фоидаеро, ки амали шахси фаъолияти дахлдорро анxомдода фаро[ам овардаааст, ба инобат гирад.
3. Дар [олат[ое ки агар амал ба манфиати uайр ба доираи фаъолияти со[ибкории e марбут аст, он метавонад [амзамон бо xуброни зарари воrеb, инчунин подошпулии мутаносибро пардозад.

Моддаи 924. Xуброни зараре, ки вобаста ба фаъолият ба манфиати uайр расонида шудааст
Муносибат вобаста ба xуброни зараре, ки дар натиxаи фаъолият ба манфиати uайр расонида шудааст, мутобиrи боби 55 [амин Кодекс (деликт[о) танзим карда мешаванд.

Моддаи 925. Xуброни хароxоти вобаста ба пешгирии зарар ба амволи ашхоси дигар
Агар шахс бидуни ваколат[ои дахлдор та[диди воrеии вобаста ба расонидани зарар ба амволи ашхоси дигарро дар шароите, ки имконнопазирии ого[онии он[оро оид ба чунин та[дид истисно менамуд, пешгирb карда бошад, [уrуr дорад аз ин ашхос xуброни хароxоти зарурb, инчунин дигар зарари воrеии вобаста ба онро талаб намояд.

Моддаи 926. {исоботди[ии шахсе, ки ба манфиати uайр амал кардааст
Шахси ба манфиати uайр амалнамуда вазифадор аст ба шахсе, ки ба манфиати e фаъолиятро анxом додааст, бо зикри даромади бадастоварда, хароxот ва зарари расонидашуда [исобот ди[ад.

БОБИ 47. Комиссия
Моддаи 927. Шартномаи комиссия
1. Тибrи шартномаи комиссия як тараф (комиссионер) e[дадор мешавад бо супориши тарафи дигар (комитент) бо подошпулb як ё якчанд а[дро бо номи худ, вале аз [исоби комитент анxом ди[ад.
Мутобиrи а[ди бо шахси сеюм бастаи комиссионер, [арчанд агар комитент дар а[д ном бурда шуда ё бо шахси сеюм мустаrиман xи[ати иxрои а[д муносибат барrарор карда бошад [ам, комиссионер [уrуr ба даст меорад ва e[дадор мегардад.
2. Шартномаи комиссия ба мe[лати муайян ё бидуни муайян кардани мe[лати он бо зикри ма[алли иxро ё бидуни зикри ма[алли иxро баста шуданаш мумкин аст.
3. Тибrи rонун ё дигар санад[ои [уrуrb пешбинb шудани мушаххасоти навъ[ои ало[идаи шартномаи комиссия мумкин аст.
4. Шартномаи комиссия бояд дар шакли хаттb баста шавад.

Моддаи 928. Подошпулии комиссионb
Комитент вазифадор аст ба комиссионер подошпулb ди[ад ва дар [олати пешбининамудаи моддаи 939 [амин боб инчунин ба андозаи муrаррарнамудаи шартнома подошпулии иловагb пардозад. Агар дар шартнома ин андоза пешбинb нагардида бошад ва вобаста ба шарти он муайян карда шуданаш [ам имконнопазир бошад, андозаи подошпулb тибrи rисми 3 моддаи 456 [амин Кодекс муrаррар карда мешавад.
Агар шартномаи комиссия бо сабаб[ои вобаста ба комитент иxро нагардида бошад, комиссионер [уrуrи худро ба подошпулии комиссионb, инчунин xуброни хароxоти масрафшуда ниго[ медорад.

Моддаи 929. {уrуr ва e[дадори[ои комиссионер вобаста ба а[д бо ашхоси сеюм
1. Вобаста ба а[ди бо шахси сеюм анxомдодаи комиссионер, [арчанд комитент дар а[днома номбар шуда буд ё бо шахси сеюм мустаrиман оид ба а[д муносибат дошт, комиссионер [уrуr ва e[дадорb ба даст меорад.
2. Тибrи талаби комитент комиссионер вазифадор аст ба e [уrуrи чунин а[дро супорад ва eро аз додани [уrуrи шахси сеюме, ки бо e а[д анxом дода шудааст, ого[ созад. Охирин [уrуr надорад ба муrобили талаботи комитент, ки ба талаботаш нисбат ба комиссионер асос ёфтааст ва аз [амин а[д барнамеояд, эътироз пешни[од кунад.

Моддаи 930. Иxрои супориши комиссионb
1. Комиссионер бояд тамоми e[дадори[оро анxом ди[ад ва тамоми [уrуr[ои худро, ки аз а[ди бо ашхоси сеюм басташуда бармеояд, татбиr намояд.
2. Комиссионер бояд супориши rабулкардаашро мутобиrи дастури комитент ва [ангоми дар шартнома мавxуд набудани чунин супориш тибrи анъана[ои муомилоти корb ё талаботи маъмулан пешни[одшаванда бо шарт[ои барои комитент нисбатан муфид анxом ди[ад. Агар комиссионер а[деро нисбат ба он, ки комитент супориш дода буд, бо шарт[ои нисбатан муфид анxом дода бошад, дар ин сурат фоида байни он[о баробар таrсим карда мешавад, зеро дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардидааст.
3. Комиссионер дар назди комитент ба истиснои [олате, ки комиссионер ангоми интихоби e дурандешии зарурb зо[ир накардааст ё кафолати иxрои а[дро ба зиммаи худ гирифтааст, барои аз xониби шахси сеюм иxро нашудани а[д (делкредер) xавобгар намебошад.
4. Дар сурати аз xониби шахси сеюм вайрон кардани а[де, ки комиссионер бо e бастааст, комиссионер вазифадор аст фавран комитентро ого[ намуда, далел[ои заруриро xамъоварb ва таъмин намояд.
5. Комитенте, ки дар мавриди аз xониби шахси сеюм вайрон кардани а[ди бо e бастаи комиссионер ого[ шудааст, [уrуr дорад дар асоси [амин а[д ба e додани талаботи комиссионерро нисбат ба шахси сеюм талаб намояд.

Моддаи 931. Субкомиссия
1. Комиссионер [уrуr дорад бо дигар шахс шартномаи субкомиссия (комиссияи фаръb) ба имзо расонад ва агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, дар айни замон барои амали субкомиссионер дар назди комитент масъул монад.
Тибrи шартномаи субкомиссия комиссионер, ба истиснои [олат[ои пешбининамудаи rисми 2 моддаи 929 [амин Кодекс [уrуr ва e[дадори[ои комитентро нисбат ба субкомиссионер ба даст меорад.
Дар [олат[ое ки rонун анxом додани ин ё он а[дро тан[о барои ашхоси махсус ваколатдоршуда иxозат меди[ад, шартномаи субкомиссия тан[о бо чунин шахс баста шуданаш мумкин аст.
2. То rатъ гардидани шартномаи субкомиссия, агар дар шартномаи байни комитент бо комиссионер тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, комитент [уrуr надорад мустаrилона бо субкомиссионер муносибат барrарор намояд.

Моддаи 932. Нархи амволе, ки комиссионер мефурeшад
Нархи амволе, ки комиссионер мефурeшад, агар дар rонун, санад[ои дигари меъёрb ё шартномаи комиссия тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, тибrи созишнома бо комитент муайян карда мешавад.

Моддаи 933. Сарфи назар кардан аз супориши комитент
1. Комиссионер [уrуr дорад дар [олат[ои пешбининамудаи моддаи 930 [амин Кодекс аз супориши комитент сарфи назар кунад.
2. Комиссионере, ки амволро нисбат ба нархи бо комитент мувофиrашуда арзонтар фурeхтааст, агар исбот карда натавонад, ки e имконияти бо нархи мувофиrашуда фурeхтани молро надошт ва бо нархи арзон фурeхтани мол eро аз зарари бештаре эмин дошт, инчунин исбот намояд, ки имконият надошт розигии пешакии комитентро дар мавриди риоя кардани супориши e гирад e[дадор аст ба охирин фарrияти байни нархро пардозад.
3. Агар комиссионер молро аз нархи бо комитент мувофиrашуда бо нархи баландтар харидорb намояд, комитенте, ки намехо[ад чунин молро rабул кунад вазифадор аст бетаъхир, бо гирифтани ого[инома дар хусуси бастани а[д бо шахси сеюм ба комиссионер дар маврид арз кунад. Дар акси [ол моли харидашуда аз xониби комитент rабулгардида эътироф карда мешавад.
Агар комиссионер хабар ди[ад, ки фарrияти байни нархро ба [исоби худ rабул мекунад, комитент [уrуr надорад аз а[ди ба манфиати e басташуда даст кашад.

Моддаи 934. {уrуr ба амволе, ки мавзeи комиссия мебошад
1. Амволе, ки аз комиссионер ба комитент расидаст ё комиссионер онро аз [исоби комитент харидааст, моликияти комитент мебошад.
2. Комиссионер [уrуr дорад то пардохти маблаuи тибrи шартномаи комиссия ба e тааллуrдошта ашёеро, ки мувофиrи а[ди имзонамудаи комиссионер бояд ба комитент ё шахси сеюм дода шавад, ниго[ дорад.
3. Дар сурати uайри rобили пардохт (муфлис) эълон кардани комитент [уrуrи зикршудаи комиссионер rатъ гардида, талаботи e нисбат ба комитент дар доираи арзиши ашёе, ки e ниго[ доштааст, мутобиrи модда[ои 388-389 [амин Кодекс баробар бо талаботи бо замонат таъмингардида rонеъ гардонида мешавад.

Моддаи 935. Аз xониби комиссионер ниго[ доштани маблаu[ои ба комитент тааллуrдошта
Комиссионер [уrуr дорад маблаu[ои тибrи шартномаи комиссия ба вай тааллуrдоштаро аз [амаи маблаu[ое, ки ба e аз [исоби комитент ворид гардидаанд, ниго[ дорад.

Моддаи 936. Масъулияти комиссионер барои гум кардан, камомад ё зарар дидани амволи комитент
1. Комиссионер дар назди комитент барои [ар як камбудие, ки боиси гум кардан, камомад ё зарар дидани амволи дар назди e будаи комитент шудааст, масъулият дорад.
2. Агар [ангоми аз xониби комиссионер rабул кардани моли фиристодаи комитент ё ба комиссионер расидани мол барои комитент дар ин амвол ба мушо[ида расидани норасоги[ое, ки [ангоми аз назаргузаронии зо[ирb ошкор карда шуданаш мумкин аст, инчунин [ангоми аз xониби ин ё он шахс расонидани зарар ба амволи комитент, ки дар назди комиссионер мебошад, комиссионер бояд xи[ати [ифзи [уrуrи комитент тадбир[о андешад, далел[ои зарурb xамъ оварад ва бетаъхир комитентро ого[ созад.
3. Комиссионере, ки моли дар наздаш мавxудбудаи комитентро суuурта накардааст, барои ин тан[о дар [олат[ое xавобгар аст, ки агар комитент суuурта кардани амволро супориш додааст ва ё суuуртаи чунин амвол бо [укми rонун [атмb мебошад.

Моддаи 937. {исоботи комиссионер
Бо иxро намудани супориш комиссионер вазифадор аст ба комитент [исобот ди[ад ва [амаи он чизи тибrи шартномаи комиссия гирифтаашро супорад. Комитенте, ки вобаста ба [исобот эътироз дорад, бояд дар xараёни сb рeз аз рeзи гирифтани [исобот, агар дар созишномаи тараф[о тартиби дигаре набошад, ба комиссионер онро арз намояд. Дар акси [ол, дар сурати набудани созишномаи дигар [исобот rабулгардида ба шумор меравад.

Моддаи 938. Rабули иxро аз xониби комитент
Комитент e[дадор аст:
- аз комиссионер [амаи иxрои вобаста ба супоришро rабул намояд;
- амволи барои e бадастовардаи комиссионерро аз назар гузаронад ва охиринро бетаъхир оид ба норасои[ои дар ин амвол ошкоргардида ого[ созад;
- комиссионерро xи[ати иxрои e[дадори[ои комиссионb, ки дар назди шахси сеюм оид ба иxрои супориш ба зиммаи худ гирифта буд, бо [амаи чиз[ои зарурb (ма[сулотсупорb, гузаронидани маблаuи пулb ва uайра) таъмин намояд.

Моддаи 939. Xуброни хароxот вобаста ба иxрои супориши комиссионb
Комитент вазифадор аст ба uайр аз пардохти маблаuи комиссионb ва дар [олат[ои дахлдор инчунин подошпулии иловагb барои делкредере ба комиссионер маблаu[ои вобаста ба иxрои супоришро xуброн намояд.
Комиссионер, агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, [уrуr надорад хароxоти вобаста ба [ифзи амволи комитентро, ки дар наздаш мавxуд аст, xуброн намояд.

Моддаи 940. Бекор кардани супориш аз xониби комитент
1. Комитент [уrуr дорад дар [ар ла[за супориши ба комиссионер додаашро бекор кунад. Дар айни замон зарари ба комиссионер вобаста бо бекор кардани супориш расонидашуда xуброн карда мешавад.
2. Дар сурати бекор кардани супориш комитент вазифадор аст амволи дар назди комиссионер мавxударо дар xараёни як мо[ аз ла[заи бекор кардани супориш, агар дар шартнома мe[лати дигаре пешбинb нагардида бошад, ихтиёрдорb намояд. Агар комитент ин e[дадориро анxом нади[ад, комиссионер [уrуr дорад амволро барои нига[бонb супорад ё онро бо нархи [аддалимкон барои комитент муфидтар ба фурeш расонад.

Моддаи 941. Радди иxрои супориш аз xониби комиссионер
1. Комиссионер ба истиснои [олат[ое, ки аз xониби комитент вайрон кардани иxрои e[дадори[ои худ боиси имконнопазирии иxрои супориши мутобиrи дастури комитент пешни[одгардида мегардад ё имконнопазирии иxро дар натиxаи [олат[ои дигаре ба миён меояд, ки барои он[о комиссионер xавобгар намебошад, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, [уrуr надорад иxрои супориши rабулкардаашро рад намояд.
Комиссионер вазифадор аст комитентро дар мавриди радди худ ба таври хаттb ого[ созад ва барои амволи дар назди e rарордоштаи комитент тадбир[о андешад.
Комитенте, ки дар мавриди аз xониби комиссионер рад карда шудани иxрои супориш ого[ карда шудааст, агар дар шартнома мe[лати дигаре пешбинb нагардида бошад, бояд амволи дар назди комиссионер мавxудбударо дар xараёни як мо[ аз рeзи гирифтани ого[инома ихтиёрдорb намояд. Агар e ин e[дадориро иxро накунад комиссионер [уrуr дорад амволро барои нига[бонb супорад ё онро бо нархи [аддалимкон барои комитент муфидтар ба фурeш расонад.
2. Комиссионере, ки дар натиxаи аз xониби комитент иxро накардани e[дадорb аз иxрои супориш даст кашидааст, барои подошпулии комиссионb, инчунин xуброни [амаи хароxот[о [уrуrи худро ниго[ медорад.
3. Агар дар шартномаи комиссия тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, комиссионере, ки аз иxрои супориш даст кашидааст, [уrуrи худро ба подошпулии комиссионb барои а[д[ои то rатъ гардидани шартнома бастааш, инчунин ба xуброни хароxоти то ин ла[за масрафнамудааш ниго[ медорад.

Моддаи 942. Rатъи шартномаи комиссия
Шартномаи комиссия ба uайр аз тибrи асос[ои умумb инчунин дар [олат[ои зайл rатъ мегардад:
1) аз xониби комитент рад кардани иxрои шартнома;
2) аз xониби комиссионер рад кардани иxрои шартнома;
3) фавти комиссионер, uайри rобили амал, rобили амали ма[дуд, бедарак uоиб шудан ё uайри rобили пардохт (муфлис) эътироф намудани он.

БОБИ 48. Идораи ба боварb асосёфтаи амвол
Моддаи 943. Шартномаи идораи ба боварb асосёфтаи амвол
1. Тибrи шартномаи ба боварb асосёфтаи амвол як тараф (муассиси идора) ба тарафи дигар (сардори ваколатдор) барои мe[лати муайян барои идораи ба боварb асосёфта амвол меди[ад ва тарафи дигар e[дадор мешавад, ки идораи ин амволро ба манфиати муассиси идора ё шахси зикрнамудаи он (бадастоварандаи фоида) анxом ди[ад.
Додани амвол ба идораи ба боварb асосёфта боиси ба сардори ваколатдор гузаштани [уrуrи моликият ба ин амвол намегардад.
2. Идораи ба боварb асосёфтаи амволро ба ро[ монда истода, сардори ваколатдор [уrуr дорад вобаста ба ин амвол тибrи шартнома [ама гуна амали [уrуrb ва амалиро вобаста ба идораи ба боварb асосёфтаи амвол ба манфиати бадастоварандаи фоида анxом ди[ад.
Тибrи rонун ё шартнома нисбат ба амал[ои ало[идаи вобаста ба идораи ба боварb асосёфтаи амвол ма[дудият[о пешбинb гардиданаш мумкин аст.
3. А[д[ои вобаста ба амволи та[ти идораи ба боварb асосёфта супурдашударо сардори ваколатдор аз номи худ ва дар айни замон бо зикри он, ки он ба сифати чунин сардор баромад мекунад, анxом меди[ад. Чунин шарт[о, агар [ангоми иxрои амале, ки ба таври хаттb ба расмият даровардани онро талаб намекунад, тарафи дигар дар мавриди анxом дода шудани он аз xониби сардори ваколатдор ба [амин сифат ого[ карда шуда бошад ва дар [уxxат[ои хаттb бошад, баъди зикри ном ё сардори ваколатдор гузошта шудани сабти “С.В.” риоягардида [исобида мешаванд.
{ангоми набудани сабт оид ба амали сардори ваколатдор ба [амин сифат сардори ваколатдор дар назди ашхоси сеюм шахсан масъул буда, дар назди он[о тан[о ба амволи ба e тааллуrдошта xавобгар аст.

Моддаи 944. Объекти идораи ба боварb асосёфта
1. Объекти идораи ба боварb асосёфта корхона ва дигар комплекс[ои амволb, иншооти ало[ида, ки ба амволи uайриманrул марбутанд, коuаз[ои rиматнок, [уrуr[ое, ки бо коuаз[ои rиматноки бидуни санад тасдиr карда шудаанд, [уrуr[ои мустасно ва дигар амвол буда метавонанд.
2. Амволе, ки та[ти пешбурди хоxагидорb ё идораи оперативb rарор дорад, наметавонад барои идораи ба боварb асосёфта дода шавад.

Моддаи 945. Асос[ои ба миён омадан (таъсис додан)-и идораи ба боварb асосёфтаи амвол
Идораи ба боварb асосёфтаи амвол дар асос[ои зайл ба миён меояд (таъсис дода мешавад):
1) дар асоси шартномаи идораи ба боварb асосёфтаи амвол, ки байни муассис ва сардори ваколатдор баста шудааст;
2) васиятномае, ки дар он иxрокунандаи васият таъин гардидааст (сардори ваколатдор);
3) rарори суд;
4) rарори маrоми васоят ва парасторb дар мавриди муrаррар намудани васояти амволи шахси та[ти васоят;
5) дар асоси дигар далел[ои [уrуrии пешбининамудаи rонун[о.

Моддаи 946. Субъект[ои идораи ба боварb асосёфтаи амвол
Муассиси идора аз ин[о иборат аст:
1) молики амвол;
2) шахси дорои [уrуrи умрбод со[ибb кардани rитъаи замини меросb;
3) маrоми ваколатдори давлатb - нисбат ба амволе, ки та[ти моликияти давлат rарор дорад;
4) дар [олат[ои пешбининамудаи rонун - нотариус, маrоми васоят ва парасторb, суд ё дигар маrоми ба он ваколатдор.
2. Сардори ваколатдор метавонанд чунин ашхос бошанд:
1) ша[рванд;
2) шахси [уrуrb.
Таъини сардори ваколатдор метавонад тан[о бо ризоияти e сурат гирад.
3. Бадастоварандаи фоида ба истиснои со[иби ваколатдор [ар гуна шахси дигаре буда метавонад.

Моддаи 947. Шарт[ои му[ими шартномаи идораи ба боварb асосёфтаи амвол
1. Шартномаи идораи ба боварb асосёфтаи амвол бояд ин[оро пешбинb намояд:
- номгeи амволе, ки барои идора дода мешавад;
- зикри бадастоварандаи фоида;
- мe[лат[ои [исобот додани сардори ваколатдор;
- шахсе, ки дар [олати rатъи идора амволро мегирад;
- андоза ва шакли мукофотонии сардор.
{ангоми мавxуд набудани шарт[ои зикргардида шартнома бастанашуда ба [исоб меравад.
2. Шартнома ба мe[лати на бештар аз 5 сол баста мешавад. {ангоми мавxуд набудани аризаи як тараф оид ба rатъ ё таuйир додани шартнома баъди хатми мe[лати амал, он ба [амон мe[лат ва бо [амон шарт[ое, ки дар шартнома пешбинb гардида буд, тамдидшуда ба [исоб меравад.
Барои навъ[ои ало[идаи амволе, ки барои идора дода мешавад, дар rонун[о мe[лат[ои дигари ни[оии амали шартнома муrаррар шуданашон мумкин аст.

Моддаи 948. Шакли шартнома
1. Шартномаи идораи ба боварb асосёфтаи амвол дар шакли хаттb баста мешавад.
2. Шартномаи идораи ба боварb асосёфтаи амволи uайриманrул тибrи шакл ва тартиби пешбининамудаи шартнома дар бораи бегона кардани амволи uайриманrул баста мешавад.
3. Риоя накардани шакли шартнома ё мавxуд набудани баrайдгирии он ба амволи uайриманrул боиси беэътибории он мегардад.

Моддаи 949. Амволи махсусе, ки та[ти идораи ба боварb асосёфта rарор дорад
1. Амволи барои идораи ба боварb асосёфта додашуда аз дигар амвол муассиси идора, инчунин аз амволи сардори ваколатдор махсус xудо карда мешавад. Ин амвол дар баланси ало[идаи сардори ваколатдор инъикос гардида, нисбат ба он ба[исобгирии мустаrим пеш бурда мешавад. Барои [исобу китоб оид ба фаъолияти вобаста ба идораи ба боварb асосёфта сурат[исоби махсуси бонкb кушода мешавад.
2. Ситонидани маблаu оид ба rарз[ои муассиси идора ба амволе, ки та[ти идораи ба боварb асосёфта интиrол дода шудааст, ба истиснои [олат[ои uайри rобили пардохт (муфлис) будани он шахс, иxозат дода намешавад.

Моддаи 950. Идораи ба боварb асосёфтаи амволе, ки бо гаронии [уrуrи ашхоси сеюм фаро гирифта шудааст
1. Сардори ваколатдор бояд то баста шудани шартнома ого[ карда шавад, ки амволи ба e та[ти идора интиrолдодашуда дорои гаронии [уrуrи ашхоси сеюм мебошад.
{ангоми вайрон кардани ин шарт сардори ваколатдор [уrуr дорад, беэътибор донистани шартномаро бо xуброни зарари воrеb ва пардохти мутаносиби подошпулb талаб намояд.
2. Агар амволи барои идораи ба боварb асосёфта додашуда баъди бастани шартнома дорои гаронии [уrуrи ашхоси сеюм гардида бошад ва сардори ваколатдор дар мe[лати мувофиr ого[ карда нашуда бошад, он [уrуr дорад бекор кардани шартномаи идораи ба боварb асосёфтаро бо xуброни зарари воrеии расонидашуда ва пардохти подошпулии мутаносиб талаб намояд.

Моддаи 951. {уrуr ва e[дадори[ои сардори ваколатдор
1. А[д[оро вобаста бо амволи та[ти идора додашуда сардори ваколатдор аз номи худ бо зикри [атмии он, ки e ба сифати чунин сардор баромад мекунад, анxом меди[ад. {ангоми мавxуд набудани чунин зикр сардори ваколатдор дар назди ашхоси сеюм шахсан e[дадор гардида, дар назди он[о тан[о бо амволи ба e тааллуrдошта xавобгар аст.
2. {уrуrе, ки сардори ваколатдор дар натиxаи анxом додани амали вобаста ба идораи амвол ба даст овардааст, ба таркиби чунин амвол шомил мешавад. E[дадорие, ки дар натиxаи аз xониби сардори ваколатдор анxом додани чунин амал ба миён омадааст, аз [исоби амволи e иxро карда мешавад.
3. Бегона кардан ё ба гарав гузоштании амволи uайриманrули барои идора додашударо сардори ваколатдор [уrуr дорад тан[о дар он [олате, ки агар он дар шартномаи идораи ба боварb асосёфтаи амвол пешбинb гардидааст, анxом ди[ад.
4. Сардори ваколатдор ба муассис ва бадастоварандаи фоида оид ба фаъолияти хеш тибrи мe[лат ва тартиби муrаррарнамудаи шартномаи ба боварb асосёфтаи амвол [исобот меди[ад.

Моддаи 952. Ба дигар кас додани идораи ба боварb асосёфтаи амвол
1. Сардори ваколатдор идораи ба боварb асосёфтаи амволро ба uайри аз [олат[ои пешбининамудаи rисми 2 [амин модда, шахсан анxом меди[ад.
2. Сардори ваколатдор, агар вай барои ин тибrи шартномаи идораи ба боварb асосёфтаи амвол ваколатдор шуда бошад ё розигии муассисро дар шакли хаттb гирифта бошад ё вобаста ба [олат[о xи[ати таъмини манфиат[ои муассиси идора ё бадастоварандаи фоида ба ин кор маxбур аст ва [амзамон имкон надорад дастури муассиси идораро дар мe[лати мувофиr гирад, метавонад ба шахси дигар супориш ди[ад, ки аз номи сардори ваколатдор амали барои e[дадории амвол заруриро анxом ди[ад.
Сардори ваколатдор барои амали шахси эътимодноки интихобнамудааш [амчун ба амали хеш xавобгар аст.

Моддаи 953. Масъулияти сардори ваколатдор
1. Сардори ваколатдоре, ки [ангоми идораи амвол дар мавриди манфиат[ои бадастоварандаи фоида, шахсе, ки ба он амвол та[ти [уrуrи моликият, [уrуrи со[ибии умрбоди ворисb, [уrуrи пешбурди хоxагидорb таваxxe[и зарурb зо[ир накардааст, барои ба даст овардани фоидаи аздастдодаашро дар давраи идораи амвол xуброн менамояд ва ба шахсе, ки амвол та[ти моликияти [уrуrи со[ибии умрбоди ворисb ё [уrуrи пешбурди хоxагидорb карор дорад, зарари вобаста бо сабаби гум кардан, зарар расонидан ё нокифоя афзудани амволро, ки баъд аз rатъи идора бояд баргардонида шавад, бояд бо назардошти фарсудашавии мeътадили он xуброн намояд.
2. Дар сурати номатлуб анxом додани идораи амвол шахсе, ки ба вай амвол тибrи [уrуrи моликият, [уrуrи пешбурди хоxагидорb ё [уrуrи со[ибии умрбоди ворисb тааллуr дорад, метавонад ба суд оид ба rатъи идора ва xуброни зарар талабот пешни[од кунад.
3. А[де, ки сардори ваколатдор бо вайрон кардани ма[дудият[ои ба e муrарраргардида анxом додааст, агар ашхоси сеюми дар чунин а[д иштирокдошта дар бораи ин ма[дудият[о намедонистанд ва дониста [ам наметавонистанд, дорои эътибор эътироф карда мешавад. Сардори ваколатдор дар чунин [олат[о масъулияти пешбининамудаи rисми 1 [амин моддаро ба e[да дорад.
4. Сардори ваколатдор дар назди ашхоси сеюм бо амволи шахсии худ барои зарари вобаста бо амали номатлбуи худ дар идораи амвол расонидааш масъулияти субсидиарb дорад.

Моддаи 954. Подошпулb ба сардори ваколатдор
Сардори ваколатдор ба подошпулии дар шартномаи идораи ба боварb асосёфтаи амвол пешбинигардида, инчунин ба xуброни хароxоти зарурии [ангоми идораи амвол масрафнамудааш аз [исоби амволи барои идора додашуда ё даромади аз истифодаи ин амвол ба даст оварда [уrуr дорад.

Моддаи 955. Rатъи шартномаи идораи ба боварb асосёфта
1. Шартномаи идораи ба боварb асосёфта [амзамон бо асос[ои умумии rатъи e[дадорb, инчунин дар асос[ои зайл rатъ мегардад:
1) аризаи як тараф дар мавриди rатъи шартнома вобаста ба гузаштани мe[лати он;
2) фавти ша[рванде, ки бадастоварандаи фоида мебошад, бар[ам додани шахси [уrуrb - бадастовардани фоида, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад;
3) аз xониби бадастоварандаи фоида радди гирифтани фоида тибrи шартнома, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад;
4) фавти ша[рванде, ки сардори ваколатдор мебошад, uайри rобили амал ё rобили ма[дуди амал, uайри rобили пардохт, бедарак uоиб эътироф шудани он, бар[ам хeрдани шахси [уrуrb - сардори ваколатдор, uайри rобили пардохт эътироф кардани он;
5) аз xониби сардори ваколатдор ё муассис рад кардани иxрои идора вобаста ба он, ки сардори ваколатдор имконият надорад шахсан идораи амволро анxом ди[ад;
6) аз xониби муассис рад кардани шартнома бо шарти ба сардори ваколатдор пардохт намудани подошпулии дар шартнома rайду шартшуда;
7) uайри rобили пардохт будани молики амвол;
8) бо rарори суд бекор кардани шартнома дар [олат[ои номатлуб анxом додани e[дадори[о аз xониби сардори ваколатдор;
9) тибrи дигар асос[ои пешбининамудаи rонун ё шартнома.
2. {ангоми rатъи идора амволе, ки та[ти идора мавxуд аст, ба шахсе, ки ин амвол тибrи [уrуrи моликият, [уrуrи пешбурди хоxагидорb ё [уrуrи идораи оперативb тааллуr дорад, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, интиrол дода мешавад.
3. {ангоми rатъи шартнома бо ташаббуси яке аз тараф[о тарафи дигар бояд дар мe[лати на камтар аз се мо[, агар дар шартнома мe[лати дигаре пешбинb нагардида бошад, ого[ карда шавад.

Моддаи 956. Барои идораи ба боварb асосёфта додани коuаз[ои rиматнок
{ангоми барои идораи ба боварb асосёфта додани коuаз[ои rиматнок метавонад мутта[ид сохтани коuаз[ои rиматноке, ки аз xониби ашхоси мухталиф барои идораи ба боварb асосёфта дода шудааст, пешбинb карда шавад.
Сало[ияти сардори ваколатдор оид ба ихтиёрдории коuаз[ои rиматнок дар шартномаи идораи ба боварb асосёфта муайян карда мешавад.
Мушаххасоти идораи ба боварb асосёфтаи коuаз[ои rиматнок тибrи rонун муайян карда мешавад.
Rоида[ои [амин модда мутаносибан ба [уrуr[ои ба коuаз[ои rиматноки бидуни санад тасдиrгардида (моддаи 163) татбиr карда мешаванд .

Моддаи 957. Идораи ба боварb асосёфтаи амвол тибrи асос[ои пешбининамудаи rонун
1. Идораи ба боварb асосёфтаи амвол метавонад инчунин дар [олат[ои зайл таъсис дода шавад:
- дар натиxаи зарурати идораи доимии амволи та[ти васоят rарордошта, дар [олат[ои пешбининамудаи моддаи 39 [амин Кодекс;
- дар асоси васиятномае, ки дар он иxрокунандаи васият таъин гардидааст;
- тибrи дигар асос[ои пешбининамудаи rонун.
2. Rоида[ои пешбининамудаи [амин боб мутаносибан нисбат ба идораи ба боварb асосёфтаи амвол, ки тибrи асос[ои дар rисми 1 [амин моддаи зикргардида таъсис ёфтаанд, агар дар rонун тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ва аз мо[ияти чунин муносибат[о барнаояд, татбиr мегардад.
Дар [олат[ое ки идораи ба боварb асосёфтаи амвол мувофиrи асос[ои дар rисми 1 [амин модда зикргардида таъсис меёбад, [уrуr[ои муассиси идора, ки тибrи rоида[ои [амин боб пешбинb гардидаанд, мутаносибан ба маrомоти васоят ва парасторb, иxрокунандаи васият ё ба дигар шахсе, ки дар rонун зикр гардидааст, мегузарад.

БОБИ 49. Консессия (имтиёз)-и тиxоратb
Моддаи 958. Шартномаи консессияи тиxоратb
1. Тибrи шартномаи консессияи ти оратb як тараф (дорандаи [уrуr) e[дадор мешавад, ки ба тарафи дигар (истифодабаранда) бо пардохти подошпулb барои мe[лати муайян ё бидуни зикри мe[лат барои фаъолияти тиxоратии истифодабаранда маxмeи [уrуr[ои мустаснои барои истифода тааллуrдошта, аз xумла [уrуrи номи фирмавb ва (ё) аломати тиxоратии дорандаи [уrуr, ба иттилооти [ифзшавандаи тиxоратb, инчунин ба дигар объект[ои [уrуrи мустаснои дар шартнома пешбинишуда - тамuаи мол, тамuаи хизматрасонb ва uайраро ди[ад.
2. Шартномаи консессияи тиxоратb истифодаи маxмeи [уrуrи мустасно, эътибори корb ва таxрибаи тиxоратии дорандаи [уrуrро дар [аxми пурра (аз xумла бо муrаррар намудани [аxми [адди аrал ё [адди аксари истифода), бо зикр ё зикр накардани минтаrаи истифода вобаста ба со[аи муайяни фаъолияти тиxоратb (фурeши моле, ки аз дорандаи [уrуr гирифта шудааст ё истифодабаранда исте[сол намудааст, анxом додани дигар фаъолияти вобаста ба фурeш, иxрои кор, хизматрасонb) пешбинb менамояд.
3. Тараф[ои консессияи тиxоратb ташкилот[ои тиxоратb ва ша[рвандоне, ки ба сифати со[ибкорони инфиродb ба rайд гирифта шудаанд, буда метавонанд.

Моддаи 959. Шакл ва баrайдгирии шартномаи консессияи тиxоратb
1. Шартномаи консессияи тиxоратb бояд дар шакли хаттb баста шавад.
Риоя накардани шакли хаттии шартнома боиси беэътибор донистани он мегардад. Чунин шартнома rурб надорад.
2. Шартномаи консессияи тиxоратb аз xониби маrоми давлатии баrайдгиранда, ки баrайдгирии шахси [уrуrb ё со[ибкори инфиродии дар шартнома ба сифати дорандаи [уrуr баромадкунандаро анxом меди[ад, ба rайд гирифта мешавад.
Агар дорандаи [уrуr ба сифати шахси [уrуrb ё со[ибкори инфиродb дар кишвари хориxb ба rайд гирифта шуда бошад, баrайдгирии шартномаи консессияи тиxоратро маrоме анxом меди[ад, ки баrайдгирии шахси [уrуrb ё со[ибкори инфиродиро, ки истифодабаранда мебошад, ба rайд гирифтааст.
Шартномаи консессияи тиxоратb барои истифодаи объекте, ки тибrи rонун[ои патент [ифз карда мешаванд, инчунин бояд дар муассисаи баrайдгирии патент ва аломати мол ба rайд гирифта шаванд. {ангоми риоя накардани ин талабот шартнома rурб надорад.

Моддаи 960. Субконсессияи тиxоратb
1. Дар шартномаи консессияи тиxоратb [уrуrи истифодабаранда барои ба дигар ашхос иxозат додани истифодаи маxмeи [уrуr[ои мустасно ё як rисми ин маxмeъ дар асоси субконсессия, ки бо дорандаи [уrуr мувофиrа шудааст ё дар шартномаи консессияи тиxоратb муайян гардидааст, пешбинb шуданаш мумкин аст. Дар шартнома e[дадории истифодабаранда барои ба мe[лати муайян, ба теъдоди муайяни ашхос додани [уrуrи истифодаи [уrуr[ои зикргардида тибrи шарт[ои субконсессия пешбинb шуданаш мумкин аст.
Шартномаи субконсессияи тиxоратb наметавонад аз мe[лати шартномаи консессияи тиxоратb, ки дар асоси он баста шудаааст, ба мe[лати бештаре баста шавад.
2. Агар шартномаи консессияи тиxоратb беэътибор бошад, дар ин сурат [амаи шартномаи субконсессияи тиxоратии дар асоси он баимзорасида низ беэътибор мебошанд.
3. Агар дар шартномаи консессияи тиxоратb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, шартномае, ки барои мe[лати муайян баста шудааст, дар сурати пеш аз мe[лат rатъ кардани он [уrуr ва e[дадори[ои дорандаи [уrуrи дуюм оид ба шартномаи субконсессияи тиxоратb (истифодабаранда тибrи шартномаи консессияи тиxоратb) ба дорандаи [уrуr мегузарад, агар e rабули [уrуr ва e[дадори[ои вобаста ба [амин шартномаро рад накунад. Ин rоида мутаносибан [ангоми бекор кардани шартномаи консессияи тиxоратb, ки бидуни зикри мe[лат баста шудааст, татбиr мегардад.
4. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, истифодабаранда барои зарари ба дорандаи [уrуr вобаста ба амали истифодабарандагони дуюм расонидашуда масъулияти субсидиарb дорад.
5. Агар аз мушаххасоти субконсессия тартиби дигаре барнаояд, нисбат ба шартномаи субконсессияи тиxоратb rоида[ои шартномаи консессияи тиxоратb пешбининамудаи [амин боб татбиr карда мешавад.

Моддаи 961. Подошпулb тибrи шартномаи консессияи тиxоратb
Подошпулb тибrи шартномаи консессияи тиxоратb аз xониби истифодабаранда ба дорандаи [уrуr дар шакли пардохт[ои собитшудаи якдафъаина ё давра ба давра, маблаuгузаронb аз даромад, илова кардани нарх ба нархи яклухти моле, ки дорандаи [уrуr барои харида фурeхтан меди[ад ё дар шакли дигари пешбининамудаи шартнома пардохта шуданаш мумкин аст.

Моддаи 962. E[дадории дорандаи [уrуr
1. Дорандаи [уrуr e[дадор аст:
- ба истифодабаранда [уxxат[ои техникию тиxоратb ва дигар иттилооти ба e xи[ати анxом додани [уrуrи тибrи шартномаи консессияи тиxоратb додашуда заруриро ди[ад, инчунин ба истифодабаранда ва кормандони он оид ба масъала[ои вобаста ба татбиrи ин [уrуr[о дастур ди[ад;
- ба истифодабаранда иxозатнома (литсензия)-[ои дар шартнома пешбинишударо ди[ад ва тибrи тартиби муrарраргардида ба расмият даровардани онро таъмин намояд.
2. Агар дар шартномаи консессияи тиxоратb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, дорандаи [уrуr вазифадор аст:
- баrайдгирии шартномаи консессияи тиxоратиро (rисми 2 моддаи 959) таъмин намояд;
- ба истифодабаранда ба таври доимb мусоидати техникb ва машваратb, аз xумла дар таълим ва такмили тахассусии кормандон мусоидат намояд;
- сифати мол (кор, хизматрасонb)-ро, ки дар асоси шартномаи консессияи тиxоратb аз xониби истифодабаранда исте[сол мешавад (иxро карда мешавад, хизмат расонида мешавад), назорат кунад.

Моддаи 963. E[дадори[ои истифодабаранда
Бо дарназардошти хосият ва мушаххасоти фаъолияте, ки истифодабаранда тибrи шартномаи консессияи тиxоратb анxом меди[ад, истифодабаранда e[дадор аст:
- [ангоми анxом додани фаъолияти пешбининамудаи шартнома номи фирмавb ва ё нишонаи тиxоратии дорандаи [уrуrро ба тарзи дар шартнома зикргардида истифода барад;
- сифати дахлдори ма[сулоти дар асоси шартнома баровардашаванда, иxрои кор, сифати хизматрасонии мол[ои шабе[, кор ё хизматрасониеро, ки мустаrиман аз xониби дорандаи [уrуr исте[сол, иxро ё хизмат расонида мешавад, таъмин намояд;
- дастур ва нишондоди дорандаи [уrуrро, ки барои таъмини мутобиrати хусусият, усул ва шарти истифодаи маxмeи [уrуr[ои мустасно вобаста ба он, ки чb тавр онро дорандаи [уrуr истифода мебарад, аз xумла супориш[оро вобаста ба ороиши намуди зо[ирb ва дохилии бино[ои тиxоратb, ки аз xониби истифодабаранда [ангоми татбиrи [уrуrи тибrи шартнома ба e додашуда истифода мешавад, риоя намояд;
- ба харидор (фармоишгар)-он [амаи он хизматрасони[ои иловагиеро, ки он[о [ангоми ба даст овардан (фармоиш додан)-и мол (кор, хизматрасонb) мустаrиман аз дорандаи [уrуr чашмдошт буданд, фаро[ам орад;
- сирри исте[солии дорандаи [уrуr ва дигар иттилооти тиxоратии махфии аз e гирифташударо ошкор насозад;
- агар чунин e[дадорb дар шартнома пешбинb гардида бошад, теъдоди rайду шартшудаи субконсессияро пешни[од намояд;
- харидорон (фармоишгарон)-ро бо усули ба он[о нисбатан маълумтар дар мавриди он, ки e номи фирмавb, аломати тиxоратb, тамuаи мол, тамuаи хизматрасонb ё дигар восита[ои инфиродиро бо [укми шартномаи консессияи тиxоратb анxом меди[ад, ого[ созад.

Моддаи 964. Ма[дуд сохтани [уrуrи тараф[о тибrи шартномаи консессияи тиxоратb
1. Дар шартномаи консессияи тиxоратb метавонад ма[дудият[ои [уrуrи тараф[о оид ба [амин шартнома, аз xумла ма[дудият[ои зайл пешбинb карда шаванд:
- e[дадории дорандаи [уrуr дар мавриди ба дигар ашхос надодани маxмeи [уrуr[ои шабе[и мустасно барои истифода дар [удуди ба истифодабаранда вобасташуда ё худдорb аз фаъолияти шабе[и худb дар ин [удуд;
- e[дадории истифодабаранда оид ба раrобат накардан бо дорандаи [уrуr дар минтаrае, ки амали шартномаи консессияи тиxорат нисбат ба фаъолияти со[ибкории аз xониби истифодабаранда бо истифодаи [уrуrи мустаснои марбути дорандаи [уrуr татбиr мегардад;
- аз xониби истифодабаранда тибrи шартномаи консессияи тиxоратb рад кардани rабули [уrуr[ои шабе[ аз раrибон (раrибони э[тимолb);
- e[дадории истифодабаранда дар мавриди бо дорандаи [уrуr ба мувофиrа расонидани ма[алли xойгиронии иншооти тиxоратb, ки [ангоми анxом додани [уrуr[ои мустаснои тибrи шартнома пешбинигардида истифода мегардад, инчунин ороиши намуди зо[ирb ва дохилии бино.
2. Шарт[ои ма[дудкунанда бо талаби маrоми зиддиин[исорb ё шахси дигари манфиатдор, агар ин шарт[о бо назардошти бозори дахлдор ва вазъи иrтисодии тараф[о хилофи rонун[ои зиддиин[исорb бошанд, беэътибор эътироф шуданашон мумкин аст.

Моддаи 965. Масъулияти дорандаи [уrуr вобаста ба талаботе, ки нисбат ба истифодабаранда пешни[од мегардад
Дорандаи [уrуr вобаста ба талаботи нисбат ба истифодабаранда пешни[одшуда дар мавриди номутобиrатии сифати мол (кор, хизматрасонb), ки аз xониби истифодабаранда тибrи шартномаи консессияи тиxоратb фурeхта мешавад (иxро карда мешавад, хизмат расонида мешавад), масъулияти субсидиарb дорад.
Оид ба талаботе, ки ба истифодабаранда [амчун ба тайёркунандаи ма[сулоти (мол) дорандаи [уrуr пешни[од мегардад, дорандаи [уrуr бо истифодабаранда муштарак xавобгар мебошад.

Моддаи 966. {уrуrи истифодабаранда оид ба бастани шартномаи консессияи тиxоратb ба мe[лати нав
1. Истифодабарандае, ки ба таври матлуб e[дадори[ои худро анxом додааст, бо гузашти мe[лати шартномаи консессияи тиxоратb [уrуr дорад тибrи [амон шарт ба мe[лати нав шартнома бандад.
2. Дорандаи [уrуr [аr дорад бастани шартномаи консессияи тиxоратиро ба мe[лати нав, ба шарте ки дар xараёни гузашти се сол аз рeзи бастани [амин шартнома он бо дигар ашхос чунин шартнома[ои консессияи тиxоратии шабе[ро ба имзо нарасонад ва ба бастани чунин шартнома[ои субконсессияи тиxоратb, ки амали он[о дар минтаrа[ои амали шартномаи rатъгардида па[н мегардад розигb нади[ад, рад намояд. Дар сурате ки агар то гузашти мe[лати сесола дорандаи [уrуr хо[иш дошта бошад, ки ба ягон шахс [амон [уrуr[ои барои истифодабаранда вобаста ба шартномаи rатъшуда додашударо пешкаш намояд, e вазифадор аст ба истифодбаранда пешни[од намояд, ки шартномаи нав бандад.

Моддаи 967. Таuйир додани шартномаи консессияи тиxоратb
Шартномаи консессияи тиxоратb метавонад тибrи rоида[ои пешбининамудаи боби 28 [амин Кодекс таuйир дода шавад.

Моддаи 968. Rатъи шартномаи консессияи тиxоратb
1. {ар яке аз тараф[ои консессияи тиxоратии бидуни зикри мe[лат басташуда [уrуr доранд дар [ар ла[за бо ого[онии тарафи дигар дар мe[лати то шаш мо[, агар дар шартнома мe[лати бештаре пешбинb нагардида бошад, шартномаро рад намоянд.
2. Пеш аз мe[лат rатъ намудани шартномаи консессияи тиxоратb, ки бо зикри мe[лат баста шудааст, инчунин бекор кардани шартномае, ки бидуни зикри мe[лат баста шудааст, бояд тибrи тартиби муrаррарнамудаи rисми 2 моддаи 959 [амин Кодекс ба rайд гирифта шавад.
3. Дар сурати rатъи [уrуrи ба дорандаи [уrуr тааллуrдошта ба номи фирмавb ва нишонаи тиxоратb бидуни ивази он[о бо [уrуr[ои нави мушобе[ шартномаи консессияи тиxоратb rатъ мегардад.
4. {ангоми uайри rобили пардохт (муфлис) эълон гардидани дорандаи [уrуr ё истифодабаранда шартномаи консессияи тиxоратb rатъ мегардад.

Моддаи 969. Дорои эътибор ниго[ доштани шартномаи консессияи тиxоратb [ангоми таuйир ёфтани тараф[о
1. Ба дигар шахс гузаштани кадом яке аз [уrуr[ои мустасное, ки ба маxмeи [уrуr[ои мустаснои ба истифодабаранда додашуда шомиланд, барои таuйир ё бекор кардани шартномаи консессияи тиxоратb асос буда наметавонад. Дорандаи нави [уrуr дар rисмати [уrуr ва e[дадори[ои ба [уrуrи мустаснои ба e гузашта марбутанд, тарафи ин шартнома мегардад.
2. Дар сурати фавти дорандаи [уrуr [уrуr ва e[дадори[ои e оид ба шартномаи консессияи тиxоратb, ба шарти ба rайд гирифта шудани он ё дар xараёни шаш мо[ аз рeзи оuози мерос ба сифати со[ибкори инфиродb ба rайд гирифта шудани ворис, ба вориси e мегузарад. Дар акси [ол шартнома rатъ мегардад.
Татбиrи [уrуr ва иxрои e[дадори[ои дорандаи [уrуrи фавтида то аз xониби меросхeр rабул кардани ин [уrуr ва e[дадори[о ё то ла[заи баrайдгирии меросхeр ба сифати со[ибкори инфиродb аз xониби сардоре, ки нотариус таъин менамояд, анxом дода мешавад.

Моддаи 970. Оrибат[ои таuйир додани номи фирмавb ё нишонаи тиxоратии дорандаи [уrуr
Дар сурати аз xониби дорандаи [уrуr таuйир додани номи фирмавb ё нишонаи тиxоратb, ки [уrуrи истифодаи он ба маxмeи [уrуr[ои мустасно шомил аст, агар истифодабаранда бекор кардани шартномаро талаб накунад, шартномаи консессияи тиxоратb дар муносибат ба номи фирмавb ё нишонаи тиxоратии дорандаи [уrуr амал мекунад.

Моддаи 971. Оrибат[ои rатъи [уrуrи мустасно, ки истифодаи он тибrи шартномаи консессияи тиxоратb дода шудааст
Агар дар давраи амали шартномаи консессияи тиxоратb мe[лати амали [уrуrи мустасно, ки истифодаи он тибrи [амин шартнома дода шудааст ё чунин [уrуr вобаста ба дигар асос rатъ гардида бошад, ба истиснои муrаррароте, ки ба [уrуrи rатъшуда марбут аст, шартномаи консессияи тиxоратb амали худро давом меди[ад ва истифодабаранда, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, [уrуr дорад мутаносибан кам кардани подошпулии ба дорандаи [уrуr тааллуrдоштаро талаб намояд.
Дар сурати ба номи фирмавb ё нишонаи тиxоратb rатъ гардидани [уrуr[ои дорандаи [уrуr оrибат[ои пешбининамудаи rисми 2 моддаи 968 ва моддаи 970 [амин боб фаро мерасанд.

БОБИ 50. Нига[дошт
1. Муrаррароти умумии нига[дошт
Моддаи 972. Шартномаи нига[дошт
1. Тибrи шартномаи нига[дошт як тараф (нига[бон) e[дадор мешавад, ки ашёи додаи тарафи дигар (молгузор)-ро нига[бонb мекунад ва ин ашёро беосеб бармегардонад.
2. Шартномаи нига[дошт аз ла[заи барои нига[дошт супурдани ашё басташуда эътироф мегардад.

Моддаи 973. Шартнома дар бораи xи[ати нига[дошт rабул кардани ашё
1. Нига[боне, ки нига[дошти ашёро ба сифати со[ибкор ё шакли дигари фаъолияти касбb анxом меди[ад, метавонад тибrи шартнома e[дадорb rабул кунад, ки ашёи молгузорро барои нига[дошт мегирад ва ашёи супурдаи молгузорро тибrи rоида[ои пешбининамудаи [амин боб нига[ медорад.
2. Молгузоре, ки ашёро дар мe[лати тибrи шартнома пешбинигардида барои нига[дошт намесупорад, дар назди нига[бон барои зарари вобаста ба баргузор нашудани нига[дошт расонидашуда, агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, xавобгар аст.
Молгузор, агар e дар мe[лати мувофиr оид ба радди хизмат нига[бонро ого[ созад, барои ба нига[бонb надодани ашё аз xавобгарb озод карда мешавад.
3. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, дар сурате ки агар ашё дар мe[лати дар шартнома rайду шартшуда барои нига[дошт супурда нашавад ва агар ин мe[лат муайян нагардида бошад, бо гузашти шаш мо[ аз рeзи бастани шартнома нига[бон аз e[дадории барои нига[дошт rабул кардани ашё озод карда мешавад.

Моддаи 974. Шакли шартномаи нига[дошт
1. Дар [олат[ое ки шартномаи нига[дошт бояд дар шакли хаттb баста шавад (моддаи 186), шакли хаттии шартнома [ангоме риоягардида эътироф мегардад, ки агар ашёи барои нига[дошт rабулгардида аз xониби нига[бон бо ро[и ба молгузор додани забонхат, квитансия, ша[одатнома ё дигар [уxxати имзонамудаи нига[бон тасдиr карда шавад.
2. Риояи шакли хаттии шартнома, агар ашё барои нига[дошт дар [олат[ои фавrулодда (сeхтор, офати табиb, бемории нога[онb, та[диди [уxум ва uайра) супурда шуда бошад, талаб карда намешавад.
3. Шартномаи нига[дошт бо ро[и аз xониби нига[бон ба молгузор додани жетони раrамдор (раrам), дигар аломате, ки барои нига[дошт додани молро тасдиr мекунад, агар чунин тарзро rонун ё анъанаи барои чунин навъи нига[дошт маъмул иxозат ди[ад, баста шуданаш мумкин аст.
4. Дар [олат[ои ба с оид ба айният (шабе[b)-и ашёи барои нига[дошт rабулшуда ва ашёе, ки аз xониби нига[бон баргардонида мешавад, баёноти шо[идb иxозат дода мешавад.

Моддаи 975. E[дадории rабули ашё барои нига[дошт
Шахсе, ки ба сифати фаъолияти со[ибкорb ё дигар шакли фаъолияти касбb нига[доштро дар анбор[о (баuоxхона[о, бино[о)-и истифодаи умумb анxом меди[ад, [уrуr надорад бастани шартномаи нига[доштро рад намояд. Шартнома[ое, ки дар чунин [олат[о бояд баста мешаванд, шартномаи оммавb (моддаи 458) эътироф мегарданд.

Моддаи 976. Мe[лати нига[дошт
Нига[бон e[дадор аст ашёро дар xараёни мe[лати дар шартнома rайду шартшуда нига[ дорад ва агар дар шартнома мe[лати нига[дошт пешбинb нагардида бошад ва вобаста ба шарт[ои он пешбинb шуданаш [ам мумкин набошад, нига[дошт то талаб кардани ашё аз xониби молгузор ба пардохти хароxот[ои иловагии содирнашудааш анxом дода мешавад.

Моддаи 977. Нига[дошти амвол бидуни зикри мушаххасот
{ангоми нига[дошт бидуни зикри мушаххасот ашёи барои нига[дошт rабулкарда бо ашёи [амшабе[ ва ашёи дорои чунин сифати дигари молгузорон омехта шуданаш мумкин аст. Ба молгиранда миrдори баробар ё сифат ва навъи ашёи дар шартнома rайду шартнамудаи тараф[о баргардонида мешавад.

Моддаи 978. E[дадории нига[бон оид ба таъмини [ифзи ашё
1. Нига[бон e[дадор аст [амаи тадбир[ои дар шартнома пешбинишуда, инчунин дигар тадбир[ои зарурии барои таъмини [ифзи ашёи барои нига[дошт супурдашударо андешад.
Агар нига[дошт ройгон анxом дода шавад, нига[бон бояд нисбат ба ашёи барои нига[дошт супурдашуда [амчун нисбат ба амволи худ uамхорb зо[ир намояд.
2. Нига[бон бояд ба молгузор ё шахси дигари аз xониби вай ба сифати боргиранда таъингардида, агар дар шартномаи нига[дошт бидуни зикри мушаххасот (моддаи 977) пешбинb нагардида бошад, [амон моли барои нига[дошт додаи eро баргардонад.
3. Ашё бояд дар [амон [олате, ки барои нига[дошт супурда шуда буд, бо назардошти фарсудашавии табиb ё ба таври табиb кам гардидани вазни он баргардонида шавад.
4. {амзамон бо баргардонидани ашё, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, нига[бон e[дадор аст самара ва даромади [ангоми нига[дошт бадастовардаашро баргардонад.

Моддаи 979. Истифодаи ашёи барои нига[дошт супурдашуда
Бидуни ризоияти молгузор нига[бон [уrуr надорад ашёи барои нига[дошт додашударо истифода барад ва [амчунин ба истиснои [олат[ое, ки истифодаи ашёи нига[бонишаванда барои таъмини э[тиёти он зарур аст, имконият нади[ад, ки онро ашхоси сеюм истифода баранд.

Моддаи 980. Таuйир додани шароити нига[дошт
1. Нига[бон бояд фавран молгузорро дар мавриди зарурати таuйир додани шароити нига[дошти ашё ого[ созад ва xавоби eро мунтазир шавад.
2. Дар сурате ки агар хатари гум кардан ва ё зарар дидани ашё ба миён ояд, нига[бон e[дадор аст усул ва xои нига[дошти дар шартнома пешбинигардидаро бидуни мунтазир шудани xавоби молгузор (rисми 1 [амин модда) иваз намояд.
3. Агар ашё [ангоми нига[дошт вайрон шуда бошад ё дигар [олат[ое ба миён омада бошад, ки имкон намеди[ад нига[дошти он таъмин гардад ва андешидани тадбир[оро аз xониби молгузор мунтазир шудан бефоида бошад, нига[бон [уrуr дорад ашё ё як rисми ашёро фурeшад ва хароxоташро вобаста ба фурeш аз [исоби арзиши бадастоварда xуброн намояд.

Моддаи 981. Барои нига[дошт ба шахси сеюм додани ашё
1. Агар rонун[о ё шартнома тартиби дигареро пешбинb накарда бошанд, ба шарте ки агар инро зарурати [ифзи манфиати молгузор таrозо карда бошад ва нига[бон имкон надошта бошад, ки розигии eро ба даст орад, нига[бон [уrуr надорад бидуни розигии молгузор ашёро барои нига[дошт ба шахси сеюм ди[ад. Дар мавриди барои нига[дошт ба шахси сеюм додани ашё нига[бон вазифадор аст фавран молгузорро ого[ созад.
2. Нига[бон барои амали шахси сеюме, ки ашёро барои нига[дошт ба e додааст, xавобгар мебошад.

Моддаи 982. Подошпулb барои нига[дошт
1. Подошпулb барои нига[дошт ба нига[бон бояд бо rатъи нига[дошти ашё пардохта шавад ва агар пардохти нига[дошт давра ба давра пешбинb гардида бошад, он бояд бо rисмат[ои дахлдор, бо гузашти [ар давра пардохта шавад.
2. {ангоми бештар аз нисфи мe[лати давра гузаронидаи мe[лати пардохти подошпулии нига[дошти ашё, ки барои [амин бояд пардохта мешуд, нига[бон [уrуr дорад аз иxрои шартнома даст кашад ва аз молгузор фавран гашта гирифтани ашёи барои нига[дошт супурдашударо талаб намояд.
3. Агар нига[дошт то гузашти мe[лати вобаста ба [олат[о rайду шартшуда rатъ гардад ва барои он нига[бон xавобгар набошад e ба rисми мутаносиби подошпулb ва дар сурати пешбининамудаи rисми 1 моддаи 984 [амин Кодекс ба тамоми маблаuи подошпулb [уrуr дорад.
Агар нига[дошт вобаста ба [олат[ое rатъ гардад, ки барои он нига[бон xавобгар мебошад, e [уrу надорад барои нига[дошти мол подош талаб кунад ва маблаu[ои ба [исоби подошпулb гирифтаашро бояд ба молгузор баргардонад.
4. Агар бо гузашти мe[лати нига[дошт ашё аз xониби молгузор гирифта нашуда бошад, e бояд ба нига[бон барои минбаъд ниго[ доштани ашё подошпулии мутаносиб ди[ад. Ин rоида инчунин дар [олате ки молгузор вазифадор аст, то гузашти мe[лати нига[дошт ашёро пас гирад, истифода бурда мешавад.
5. Агар дар шартномаи нига[дошт тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, rоида[ои [амин модда истифода бурда мешаванд.

Моддаи 983. Нига[дошти ашёи дорои хусусияти хатарнок
Ашёи зудоташгиранда, тарканда ё умуман ашёи вобаста ба табиати худ хатарнок, агар молгузор [ангоми барои нига[дошт супурдани он нига[бонро доир ба ин хусусият[о ого[ накарда бошад, дар [ар ла[за аз xониби нига[бон бидуни xуброни зарар ба молгузор, безарар ё несту нобуд карда шуданаш мумкин аст. Молгузор барои зарари вобаста ба нига[дошти чунин ашё ба нига[бон ва ашхоси сеюм расонидашуда xавобгар мебошад.

Моддаи 984. Xуброни хароxоти нига[дошт
1. Агар дар шартномаи нига[дошт тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, хароxоти нига[дошт ба маблаuи подошпулb зам карда мешавад. Тахмин мегардад, ки хароxот[ои фавrулодда ба маблаuи подошпулb ё ба таркиби хароxоти пешбининамудаи шартнома зам карда намешавад.
2. {ангоми ройгон [ифз кардани ашё молгузор вазифадор аст хароxоти зарурии воrеан масрафшударо xуброн намояд.


Моддаи 985. Пас гирифтани ашё аз xониби молгузор
1. Молгузор вазифадор аст ашёи барои нига[дошт супурдаашро бо гузашти мe[лати нига[дошти дар шартнома пешбинишуда пас гирад.
2. {ангоми аз гирифтани ашё саркашb намудани молгузор, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, нига[бон [уrуr дорад мустаrилона ашёро фурeшад ва дар [олате ки агар арзиши он аз музди ме[нати [адди аrали пешбининамудаи rонун 50 маротиба баландтар бошад, тибrи тартиби пешбининамудаи моддаи 480 [амин Кодекс амал кунад.
Маблаuи аз фурeши ашё бадастомада бо кам кардани маблаuи ба нига[бон тааллуrдошта ба молгузор интиrол дода мешавад.

Моддаи 986. Хароxот[ои фавrулодда барои нига[дошт
1. Хароxот барои нига[дошти ашёе, ки аз чунин навъи хароxоти одат баландтаранд ва тараф[о [ангоми бастани шартномаи нига[дошт онро пешбинb карда наметавонистанд (хароxоти фавrулодда), агар молгузор ба ин хароxот розb шуда бошад ё онро минбаъд маъrул дониста бошад, инчунин дар дигар [олат[ои пешбининамудаи rонун, санад[ои дигари меъёрb ё шартнома ба нига[бон xуброн карда мешавад.
2. Дар сурати зарурати анxом додани масрафи фавrулодда нига[бон вазифадор аст аз дорандаи [уrуr розигии eро пурсон шавад. Агар дорандаи [уrуr норозигии худро дар мe[лати зикрнамудаи нига[бон ё дар xараёни мe[лати барои додани xавоб муносиб из[ор накарда бошад, чунин [исобида мешавад, ки e ба хароxоти фавrулодда розb мебошад.
Дар сурате ки агар нига[бон бидуни rаблан гирифтани розигии дорандаи [уrуr хароxоти фавrулодда карда бошад, [арчанд вобаста ба [олат[о чунин амал имконпазир буд ва молгузор оrибат он[оро напазируфтааст, нига[бон [уrуr дорад xуброни хароpxоти фавrулоддаро тан[о дар доираи зараре, ки дар сурати анxом надодани чунин хароxот метавонист ба ашё расонида шавад, талаб намояд.
3. Агар дар шартномаи нига[дошт тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, хароxоти фавrулодда бар замми подошпулb барои нига[дошт xуброн карда мешавад.

Моддаи 987. E[дадории нига[бон барои баргардонидани ашё
1. Нига[бон e[дадор аст ба молгузор ё шахси ба сифати молгиранда зикрнамудаи он [амон молеро, ки барои нига[дошт супурда шудааст, агар дар шартномаи нига[дошт бидуни зикри мушаххасот (моддаи 977) пешбинb нагардида бошад, баргардонад.
2. Ашё бояд аз xониби нига[бон дар [амон [олате, ки он барои нига[дошт rабул карда шуда буд, бо дарназардошти фарсудашавии табиb ва кам шудани вазни табиb ё дигар таuйирот[ои вобаста ба хосияти он ба молгузор супурда шавад.
3. {амзамон бо баргардонидани ашё нига[бон e[дадор аст самара ва даромадеро, ки дар давраи нига[дошт гирифтааст, агар дар шартномаи нига[дошт тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, баргардонад.

Моддаи 988. Масъулияти нига[бон барои гум кардан, камомад ё зарар дидани ашё
1. Нига[бон барои гум кардан, камомад ё зарар дидани ашёи барои нига[дошт rабулкарда тибrи асос[ои пешбининамудаи боби 24 [амин Кодекс xавобгар мебошад.
2. Нига[боне, ки нига[дошти ашёро ба сифати фаъолияти со[ибкорb ё шакли дигари фаъолияти касбb анxом меди[ад (нига[бони касбb) барои гум кардан, камомад ё зарар дидани ашё xавобгар аст, агар исбот карда натавонад, ки гум шудан, камомад ва ё зарар дидани ашё бо сабаб[ои зайл рух додааст:
1) дар натиxаи rувваи рафънопазир;
2) вобаста бо хосият[ои ни[онии ашё, ки нига[бон [ангоми барои нига[бонb raбул кардани он намедонист ва дониста [ам наметавонист;
3) дар натиxаи rасд ё беэ[тиётии даuалонаи молгузор.
3. Агар ашёи нига[дошташаванда бо гузашти мe[лати дар шартнома пешбинигардида ё мe[лате, ки дар xараёни он молгузор бо талаби нига[бон вазифадор буд ашёро гирад ( rисми 3 моддаи 987) пас гирифта нашавад, дар ин сурат нига[бон минбаъд тан[о дар сурати дарrасдона ва ё аз беэ[тиётии даuалона гум шудан, камомад ё зарар дидани ин ашё xавобгар аст.

Моддаи 989. Андозаи масъулияти нига[бон
1. Зарари ба молгузор вобаста ба гум шудан, камомад ё зарари ба ашё расонидашуда, агар дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, аз xониби нига[бон тибrи моддаи 423 [амин Кодекс xуброн карда мешавад.
2. {ангоми ройгон ниго[ доштани мол зарари ба молгузор дар натиxаи гум кардан, камомад ё зарари ба ашё расонидашуда чунин xуброн карда мешавад:
1) барои гум кардан ё камомади ашё - ба андозаи арзиши ашёи гумшуда ё камомад;
2) барои зарар дидани мол - ба андозаи маблаuе, ки арзиши ашё паст гардидааст.
3. Агар дар натиxаи зараре, ки барои он нига[бон xавобгар аст, сифати мол чунон таuйир ёфта бошад, ки тибrи таъиноти ибтидоb истифода бурдани он uайриимкон аст, молгузор [уrуr дорад аз он даст кашад ва аз нига[бон арзиши ин ашёро талаб кунад ва агар ин дар rонун ё шартнома пешбинb гардида бошад, инчунин xуброни дигар зарари расонидашударо низ талаб намояд.

Моддаи 990. Xуброни зараре, ки ба нига[бон расонида шудааст
Молгузор вазифадор аст ба нига[бон зарари вобаста ба хосияти ашё барои нига[дошт супурдашуда расонидаро, агар нига[бон [ангоми rабули ашё ин хосият[оро намедонист ва донистан [ам наметавонист, xуброн намояд.

Моддаи 991. Rатъи e[дадории нига[дошт тибrи талаби молгузор
Нига[бон, [арчанд дар шартнома мe[лати дигари баргардонидани ашё муайян гардида бошад [ам, вазифадор аст тибrи талаби молгузор фавран ашёи барои нига[дошт супурдаашро баргардонад.
Аммо дар чунин [олат молгузор вазифадор аст ба нига[бон зарари дар натиxаи пеш аз мe[лат rатъ кардани шартнома расонидашударо, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, xуброн намояд.

Моддаи 992. Татбиrи муrаррароти умумии нига[дошт вобаста ба навъ[ои ало[идаи он
Муrаррароти умумии нига[дошт (модда[ои 972-991), агар тибrи rоида[ои оид ба навъ[ои ало[идаи нига[дошт муайяннамудаи модда[ои 994 - 1112 [амин Кодекс, дигар rонун[о ё санад[ои меъёрb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, нисбат ба навъ[ои ало[идаи он низ татбиr мегардад.

Моддаи 993. Нига[дошт бо [укми rонун
Rоида[ои [амин боб инчунин нисбат ба e[дадори[ое, ки вобаста ба [укми rонун ба миён меоянд, агар дар rонун[о rоида[ои дигаре муrаррар нагардида бошанд, татбиr мешаванд.

2. Намуд[ои ало[идаи нига[дошт
Моддаи 994. Нига[дошт дар гаравхона (ломбард)
1. Барои нига[дошт дар гаравхона (ломбард) аз ша[рвандон ашёи манrули барои таъиноти истифодаи шахсb rабул карда шуда мумкин аст.
2. Шартномаи нига[дошти ашё дар гаравхона (ломбард) бо додани квитансияи номии нига[дошт аз xониби гаравхона (ломбард) ба расмият дароварда мешавад.
3. Ашёи барои нига[дошт ба гаравхона (ломбард) супурдашаванда бояд тибrи созишномаи тараф[о мувофиrи нархи чунин навъ ва сифати ашё, ки маъмулан дар савдо дар ла[заи супурдан ва rабули он дар ма[алли нига[дошт муrаррар шудааст, нархгузорb карда шавад.
4. Гаравхона (ломбард) вазифадор аст ба манфиати молгузор ашёи барои нига[дошт rабулкардаашро ба маблаuи умумии арзиши он, ки мувофиrи rисми 3 [амин модда анxом дода шудааст, суuурта кунад.

Моддаи 995. Ашёи аз гаравхона (ломбард) талаб карда нашуда
1. {ангоми аз гирифтани ашё саркашb намудани молгузор гаравхона (ломбард) вазифадор аст онро дар xараёни се мо[ ниго[ дорад. Бо гузашти ин мe[лат ашёи гирифтанашуда аз xониби гаравхона (ломбард) тибrи тартиби муrаррарнамудаи rисми 2 моддаи 999 [амин Кодекс фурeхта шуданаш мумкин аст.
2. Аз маблаuи аз фурeши ашё бадастомада маблаuи нига[дошт ва дигар пардохт[ои марбут ба гаравхона (ломбард) пeшонида мешавад. Маблаuи боrимондаро гаравхона (ломбард) ба со[иби квитансияи нига[дошт, [ангоми пешни[оди он бармегардонад.

Моддаи 996. Нига[дошти сарват[о дар бонк
1. Бонк метавонад барои нига[дошт коuаз[ои rиматнок, металл[о ва санг[ои rиматба[о, ашёи rиматнок ва дигар сарват[о, инчунин [уxxат[оро rабул кунад.
2. Шартномаи нига[дошти сарват дар бонк бо додани [уxxати номии нига[дошт ба молгузор, ки пешни[оди он барои аз xониби бонк баргардонидани сарват[ои молгузор асос мебошад, ба расмият дароварда мешавад.
3. Дар [олат[ои пешбининамудаи шартномаи нига[дошт (депозит)-и коuаз[ои rиматнок, бонк ба uайр аз таъмини [ифз инчунин фаъолияти дорои а[амияти [уrуrиро нисбат ба ин коuаз (намояндагb ва uайра)-[о иxро мекунад.
4. Сарват[ои дар бонк нига[дошташуда аз xониби бонк ба молгузор ё намояндаи он [ангоми пешни[оди [уxxати нига[дошт дода шуданаш мумкин аст.
5. Шартномаи нига[дошти сарват бо истифодаи сейфи инфиродии бонк (як хоначаи сейф, бинои ало[идаи нига[дошт) метавонад бо усули аз xониби бонк rабул кардани сарват барои нига[дошт ва ба молгузор додани калиди сейф, карточкаи инфиродисозанда (индентификатсия)-и молгузор, дигар нишона ё [уxxате, ки [уrуrи манзуркунандаро барои сейфро кушодан ва аз он гирифтани сарват тасдиr менамояд, баста шавад.
Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, молгузор [уrуr дорад дар [ар ла[за сарватро аз сейф гирад, онро пас гузорад, бо [уxxат[ои [ифзшаванда кор кунад. Дар айни замон бонк [уrуr дорад аз xониби молгузор гирифтан ва баргардонидани сарватро ба [исоб гирад.
{ангоми аз xониби молгузор аз сейф гирифтани як rисми сарват, аз xумла муваrrатан гирифтани он, бонк барои э[тиёти rисми боrимондаи сарват xавобгар аст.
Шарт[ои муrаррарнамудаи [амин модда оиди нига[дошти сарват дар сейфи бонк ба [олат[ое, ки бонк сейфи худро ба дигар шахс тибrи шарти кирояи амвол ба истифода додааст, татбиr намегардад.

Моддаи 997. Дар баuоxхонаи нига[дошти ташкилот[ои наrлиётb ниго[ доштани ашё
1. Баuxхонаи нига[дошти та[ти тобеияти ташкилот[ои наrлиётb e[дадоранд ашёи мусофирон ва дигар ша[рвандонро, сарфи назар аз доштани [уxxати сафар, барои нига[дошт rабул кунанд. Шартнома[ои нига[дошт дар баuоxхона[ои нига[дошти ташкилот[ои наrлиётb оммавb (моддаи 458) эътироф карда мешаванд.
2. Барои тасдиrи rабули ашё xи[ати нига[дошт дар баuоxхона[ои нига[дошт (ба xузъ автоматикунонидашуда) ба молгузор квитансия ё жетони раrамдор дода мешавад.
3. Маблаuи зарари дар натиxаи гум кардан, камомад ё зарар дидани ашёи ба баuоxхонаи нига[дошт супурдаи молгузор расонидашуда, агар [ангоми супурдани ашё барои нига[дошт нархгузории он сурат гирифта бошад ё тараф[о оид ба арзиши пардохти xуброни зарар ба мувофиrа расида бошанд, ба молгузор дар xараёни як шабонарeз xуброн карда мешавад.
4. Ашё xи[ати нига[дошт дар баuоxхонаи нига[дошт ба мe[лати дар доираи rоида[ои махсус ё созишномаи тараф[о муrарраргардида супурда шуданаш мумкин аст. Ашёи дар мe[лати муrарраргардида пас гирифта нашударо баuоxхонаи нига[дошт вазифадор аст дар тeли се мо[ ниго[ дорад. Бо гузашти ин мe[лат ашёи гирифтанашуда фурeхта шуда, маблаuи аз фурeш бадастомада тибrи моддаи 995 [амин Кодекс таrсим карда шуданаш мумкин аст.
5. Дар сурати гум кардани квитансия ё жетон ашёи барои нига[дошт ба баuоxхонаи нига[дошт супурдашуда ба молгузор дар сурати исботи ба e тааллуr доштани ашё баргардонида мешавад.

Моддаи 998. Нига[дошт дар либосхона (гардероб)-и ташкилот
1. Нига[дошт дар либосхона (гардероб)-и ташкилот[о, агар [ангоми барои нига[дошт супурдани ашё пардохти подошпулb rайду шарт нагардида бошад, ройгон тахмин карда мешавад.
2. Барои тасдиrи ба либосхона (гардероб) xи[ати ниго[дошт rабул кардани мол ба молгузор жетони раrамдор ё дигар нишонае, ки барои нига[дошт rабул кардани молро тасдиr мекунад, супурда мешавад.
3. Ашёи ба либосхона (гардероб) супурдашуда бо манзуркунандаи жетон дода мешавад. Дар айни замон нига[бон вазифадор намебошад ваколати манзуркунандаи жетонро тафтиш кунад. Вале, агар нига[бон шуб[а дошта бошад, ки жетон ба манзуркунанда тааллуr надорад, метавонад баргардонидани ашёро ба манзуркунанда ба таъхир гузорад.
4. Нига[бон [уrуr дорад инчунин дар сурати гум кардани жетон низ, агар далели ба гардероб супурдани ашё ё ба молгузор марбут будани он нига[бонро ба шуб[а наоварад ё онро молгузор исбот карда бошад, ашёро ба молгузор баргардонад.

Моддаи 999. Нига[дошт дар ме[монхона
1. Ме[монхона [амчун нига[бон, бидуни созишномаи махсус низ барои гум кардан ё зарар расонидан ба ашё, ба истиснои пул, дигар арзиш[ои асъорb ва коuаз[ои rиматноке, ки шахси дар он истиrоматдошта ба ме[монхона овардааст, ба uайр аз [олат[ое, ки гум шудан ё зарар дидани ашё дар натиxаи rувваи рафънопазир, хосияти худи ашё ё бо гуно[и худи сокини ме[монхона, ашхоси [амро[икунанда ё ме[монони e рух додааст, xавобгар мебошад.
Ашёи ба ме[монхона овардашуда он ашёе ба [исоб меравад, ки он[о ба кормандони ме[монхона бовар карда шудаанд ё ашёе, ки дар xои барои он[о (утоrи ме[монхона ва uайра) таъингардида ниго[ дошта мешаванд.
2. Ме[монхона барои гум шудани пул, дигар арзиш[ои асъорb ва коuаз[ои rиматнок тан[о ба шарте xавобгар мебошад, ки агар он[оро барои нига[дошт rабул карда бошад.
3. Шахсе, ки дар ме[монхона иrомат дорад, [ангоми ошкор намудани гум шудани ашё ё зарар дидани он вазифадор аст фавран ба ме[монхона хабар ди[ад. Дар акси [ол ме[монхона аз масъулият озод мебошад.
4. Ме[монхона аз масъулияти му[офизаи ашёи ашхоси дар он истиrоматкунанда озод карда намешавад, [арчанд эълон карда бошад, ки ба зиммаи худ чунин e[дадориро rабул намекунад.
5. Rоида[ои [амин модда инчунин нисбат ба нига[дошти ашё дар ме[монхона[ои сайё[он (мотел[о), хона[ои истиrматb, шифохона (санатория)-[о, хобго[[ои умумb, [аммом ва дигар ташкилот[ои шабе[, инчунин нига[дошт дар ташкилот[ое, ки барои нига[дошти сару либоси болоb, куло[ ва ашёи дигари ша[рвандони ба ташкилот ташрифоваранда xой[ои махсус пешбинb кардаанд, татбиr мегардад.

Моддаи 1000. Нига[дошти ашёи ба[снок (секвестр)
1. Тибrи шартномаи секвестр ду ё якчанд шахсе, ки дар байни он[о ба[с дар мавриди [уrуr ба ашё ба миён омадааст, ашёи мавриди ба[сро ба шахси сеюм месупоранд ва он e[дадор мешавад баъди [алли ба[с ашёро ба шахсе супорад, ки тибrи rарори суд ё тибrи созишномаи тараф[ои ба[с (секвестри шартномавb) ба вай дода шудааст.
2. Ашёи мавриди ба[с барои нига[дошт бо rарори суд (секвестри судb) низ тибrи тартиби секвестр супурда шуданаш мумкин аст. Тибrи секвестри судb [ам шахсе, ки eро суд таъин кардааст, [ам шахсе, ки бо мувофиrаи тараф[о муайян гардидааст, нига[бон буда метавонад. Дар [ар ду [олат, агар аз rонун тартиби дигаре барнаояд, гирифтани розигии нига[бон талаб карда мешавад.
3. Барои нига[дошти тибrи тартиби секвестр [ам амволи манrул ва [ам uaйриманrул супурда шуданаш мумкин аст.
4. Нига[боне, ки ашёро тибrи тартиби секвестр анxом меди[ад, агар дар шартнома ё rарори суди муrаррарнамудаи секвестр тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, аз [исоби тараф[ои ба[с ба подошпулb [уrуr дорад.

3. Нига[дошт дар анбори мол
Моддаи 1001. Анбори мол
Анбори мол ташкилоте эътироф мегардад, ки нига[дошти мол ва хизматрасонии вобаста ба онро ба сифати фаъолияти со[ибкорb анxом меди[ад.

Моддаи 1002. Шартномаи нига[дошт дар анбор
1. Тибrи шартномаи нига[дошт дар анбор анбори мол (нига[бон) e[дадор мешавад бо пардохти подош молеро, ки молики мол (молгузор) барои нига[дорb супурдааст, нига[бонb кунад ва беосеб баргардонад.
2. Шакли хаттии шартнома [ангоме риояшуда ба шумор меравад, ки агар бастани он ва rабули мол ба анбор бо [уxxати анбор (моддаи 1007) тасдиr гардида бошад.

Моддаи 1003. Нига[дошти мол бо [уrуrи ихтиёрдории он
Агар тибrи rонун[о ё шартнома чунин пешбинb шуда бошад, ки анбори мол метавонад моли барои нига[дошт супурдашударо ихтиёрдорb кунад, дар ин сурат нисбат ба тараф[о муrаррарот барои rарз истифода гардида, вале ваrт ва ма[алли баргардонидани мол тибrи муrаррарот оид ба нига[дошт муайян карда мешавад.

Моддаи 1004. E[дадории анбори мол
1. Анбори мол вазифадор аст шарт (низом)-и нига[дошти дар намуна (стандарт)-[о, шарт[ои техникb, дастур[ои технологb, дастур[ои нига[дошт, rоида[ои нига[дошти навъ[ои ало[идаи мол, дигар [уxxат[ои меъёрии махсуси барои анбор зарурии муrаррар-гардидаро риоя кунад.
2. Анбори мол бояд [ангоми барои ниго[дошт rабул кардани мол аз [исоби худ азназаргузаронии онро анxом ди ад.
3. Анбори мол, агар нига[дошт бидуни зикри мушаххасот анxом дода шавад, вазифадор аст ба молики мол имконият ди[ад, ки азназаргузаронии мол ё намуна[ои он[оро анxом ди[ад, онро санxад ва барои таъмини беосеб ниго[ доштани он тадбир[о андешад.
4. Дар сурате ки агар барои таъмини му[офизаи мол фавран таuйир додани шароити нига[дошт зарур бошад, анбори мол [уryr дорад мустаrилона тадбир[ои фавриро андешад. Он бояд молики молро оид ба тадбир[ои андешидашуда ого[ созад.
5. {ангоми ошкор сохтани зарари ба мол расонидашуда анбор бояд фавран акт тартиб дода, худи [амон рeз молики онро тибrи суроuаи дар анбори мол зикрнамудааш ого[ созад. Бо гирифтани хабар молгузор e[дадор аст молро аз назар гузаронад ва бо нига[бон шарт[ои минбаъдаи шартномаро мувофиrат кунад.

Моддаи 1005. Талаботи молики мол ба анбори мол
Агар дар шартнома оид ба гум кардани мол, камомад, ё зарар дидани мол, ки дар натиxаи нига[дошти номатлуб ба миён омадааст, тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, молгузор e[дадор аст ба анбори мол [ангоми аз анбор гирифтани мол ва дар мавриди камбуди[ои ни[онb бошад, дар xараёни [афт рeз аз ла[заи ошкор намудани чунин камбуди[о дар мe[лати муносиб арз кунад. Агар дар мавриди зарар дидани мол ё камомади он дар мe[лат[ои дахлдор ба анбори мол арз карда нашавад, ба истиснои [олат[ое, ки зарар rасдан ё дар натиxаи беэ[тиётии даuалона расонида шудааст, анбори мол xавобгар намебошад.

Моддаи 1006. Аз xониби анбори мол рад кардани шартномаи нига[дошт
Анбори мол дар [олат[ои аз xониби молгузор пин[он доштани хосияти хатарнокии мол, ки ба расонидани зарари му[им та[дид мекунад, [уrуr дорад аз иxрои шартномаи нига[дошт даст кашад.

Моддаи 1007. {уxxат[ои анбор
1. Анбор[ои мол xи[ати тасдиrи нига[дошт rабул кардани мол яке аз [уxxат[ои зайлро дода метавонанд:
1) ша[одатномаи дугонаи анбор;
2) ша[одатномаи оддии анбор;
3) квитансияи анбор.
2. Ша[одатномаи дугонаи анбор ва [ар як rисми он, инчунин ша[одатномаи оддии анбор коuаз[ои rиматнок мебошанд.
3. Ша[одатномаи дугона, оддии анбор мавзeи гарав rарор дода шуданашон мумкин аст.

Моддаи 1008. Ша[одатномаи дугонаи анбор
1. Ша[одатномаи дугонаи анбор аз ша[одатномаи анбор ва ша[одатномаи гарав (варрант) иборат аст, ки аз [амдигар xудо карда шуданаш мумкин аст.
2. Дар [ар як rисми ша[одатномаи дугонаи анбор ин[о бояд зикр гарданд:
1) ном ва суроuаи анборе, ки молро барои нига[дошт rабул кардааст;
2) раrами xории ша[одатномаи анбор тибrи фе[раст (реестр)-и анбор;
3) номи ташкилот ё ша[рванде, ки аз он[о барои нига[дошт мол rабул карда шудааст, инчунин ма[алли xойгиршавb (ма[алли истиrомат)-и молики мол;
4) номгeй ва теъдоди мол, шумораи xои мол;
5) мe[лате, ки мол барои нига[дошт rабул гардидааст, агар чунин мe[лат муrаррар гардида бошад;
6) тариф[о ва тартиби пардохти нига[дошт;
7) санаи rабул ва баргардонидани мол;
8) имзои шахси ваколатдор ва мe[ри анбори мол.

Моддаи 1009. {уrуrи дорандаи ша[одатнома[ои анбор ва гарав ба мол
1. Дорандаи ша[одатнома[ои анбор ва гарав [уrуr дорад дар [аxми пурра моли дар анбор нига[дошташавандаро ихтиёрдорb намояд.
2. Дорандаи ша[одатномаи анборе, ки аз ша[одатномаи гарав xудо карда шудааст, [уrуr дорад молро ихтиёрдорb намояд, вале то пeшонидани кредити тибrи ша[одатномаи гарав додашуда молро аз анбор гирифта наметавонад.
3. Дорандаи ша[одатномаи гарав нисбат ба дорандаи ша[одатномаи анбор барои гарави мол ба андозаи кредити оид ба ша[одатномаи гарав додашуда ва фоиз[ои он [уrуr дорад. {ангоми гарави мол дар ша[одатномаи анбор дар ин бора сабт гузошта мешавад.

Моддаи 1010. Та[вили ша[одатнома[ои анбор ва гарав
Ша[одатномаи анбор ва ша[одатномаи гарав якxоя ё ало[ида тибrи навиштаxот та[вил дода шуданашон мумкин аст.

Моддаи 1011. Ша[одатномаи оддии анбор
1. Ша[одатномаи оддии анбор ба манзуркунанда дода мешавад.
2. Ша[одатномаи оддии анбор бояд маълумоти дар моддаи 1008 пешбинишуда, инчунин сабти онро, ки ба манзуркунанда дода шудааст, дар бар гирад.

Моддаи 1012. Додани мол тибrи ша[одатномаи дугонаи анбор
1. Анбори мол ба дорандаи ша[одатномаи анбор ва ша[одатномаи гарав (ша[одатномаи дугонаи анбор) бар ивази [ар ду ша[одатнома дар якxоягb молро бармегардонад.
Ба дорандаи ша[одатномаи анбор, ки ша[одатномаи гарав надорад, вале rарзи вобаста ба онро пардохтааст, мол аз анбор тан[о бар ивази ша[одатномаи анбор ва [ангоми пардохти тамоми маблаuи rарз тибrи ша[одатномаи гарав, ки бо квитансия ё дигар [уxxат[ое, ки гаравгир додани онро тасдиr кардааст, дода мешавад.
2. Дорандаи ша[одатномаи анбор ва ша[одатномаи гарав [уrуr дорад rисман додани молро талаб кунад. Дар айни [ол бар ивази ша[одатнома[ои аввалин барои моли дар анбор боrимонда ба e ша[одатнома[ои нав дода мешавад.
3. Анбори мол, ки хилофи талаботи [амин модда ба дорандаи ша[одатномаи анбор, ки дорои ша[одатномаи гарав нест ва маблаuи rарзи вобаста ба онро напардохтааст, мол додааст, дар назди дорандаи ша[одатномаи гарав барои пардохти [амаи маблаu[ои ба e тааллуrдошта xавобгар аст.

БОБИ 51. Суuурта
Моддаи 1013. Суuуртаи ихтиёрb ва [атмb
1. Суuурта дар асоси шартнома[ои амвол ё суuуртаи шахсb, ки байни ша[рванд ё шахси [уrуrb (суuурташаванда) бо ташкилоти суuурта (суuуртакунанда) баста шудааст, анxом дода мешавад.
Шартномаи суuуртаи шахсb шартномаи оммавb (моддаи 458) мебошад.
2. Дар [олат[ое ки дар rонун ба зиммаи ашхоси дар он зикргардида e[дадории ба сифати суuуртакунанда суuурта кардани [аёт, саломатb ё амволи ашхоси дигар, ё масъулияти худи ша[рванд дар назди ашхоси дигар аз [исоби худ ё аз [исоби ашхоси манфиатдор (суuуртаи [атмb) гузошта шудааст, суuурта бо ро[и мутобиrи rоида[ои [амин боб бастани шартнома анxом дода мешавад.
{ангоми суuуртаи [атмb суuурташаванда бояд бо суuуртакунанда тибrи шарт[ои пешбининамудаи rонун[ои [амин навъи суuуртаро танзимкунанда шартнома бандад.
3. Дар rонун суuуртаи [атмии [аёт, саломатb ва амволи ша[рвандон аз [исоби маблаu[ои аз буxет[ои дахлдор (суuуртаи [атмии давлатb) додашуда пешбинb шуданаш мумкин аст.

Моддаи 1014. Манфиат[ое, ки суuуртаи он[о иxозат дода намешавад
1. Суuуртаи манфиат[ои зиддиrонунb иxозат дода намешавад.
2. Суuуртаи зарари иштирок дар бози[о, лотерея[о ва шарт (гарав)-[о иxозат дода намешавад.
3. Суuуртаи хароxоте, ки шахс барои маrсади озод кардани гаравгонон маxбуран xалб шуданаш мумкин аст, иxозат дода намешавад.
4. Шарт[ои шартномаи суuурта, ки хилофи rисм[ои 1 - 3 [амин модда мебошанд, rурб надоранд.

Моддаи 1015. Шартномаи суuуртаи амвол
1. Мутобиrи шартномаи суuуртаи амвол як тараф (суuуртакунанда) e[дадор мешавад, ки бо пардохти дар шартнома rайду шартшуда (мукофоти суuурта) [ангоми фаро расидани [одисаи дар шартнома пешбинишуда ([одисаи суuурта) ба тарафи дигар (суuурташаванда) ё шахси дигаре, ки ба манфиати он шартнома баста шудааст (бадастоварандаи фоида), зарари вобаста ба ин [одиса ба амволи суuуртакунанда расонидашуда ё зарари вобаста ба дигар манфиати амволии суuурташаванда расонидашударо дар доираи маблаuи дар шартнома муайянгардида (маблаuи суuурта) пардозад (xубронпулии суuуртаро пардозад).
2. Тибrи шартномаи суuуртаи амвол ин[о метавонанд суuурта карда шавад:
1) амвол:
2) таваккали масъулияти ша[рвандb вобаста ба e[дадорие, ки дар натиxаи расонидани зарар ба [аёт, саломатb ё амволи ашхоси дигар ба миён омадааст ва дар [олат[ое, ки rонун пешбинb намудааст, инчунин масъулият (модда[ои 1017 ва 1018) тибrи шартнома;
3) таваккали со[ибкорb - таваккали ба даст наовардани даромади дарназардошташуда аз фаъолияти со[ибкорb вобаста ба вайрон кардани e[дадори[ои худ аз xониби контрагент[ои со[ибкор ё таuйир додани шарти ин фаъолият вобаста ба [олат[ое, ки ба со[ибкорb (моддаи 1019) алоrаманд намебошанд.

Моддаи 1016. Суuуртаи амвол
1. Амвол тибrи шартномаи суuурта ба манфиати шахсе (суuурташаванда ё бадастоварандаи фоида), ки мувофиrи rонун[о ё шартнома барои ба манфиати худ ниго[ доштани [амин амвол асос дорад, ба манфиати молики он, шахсе, ки ба ин амвол [уrуrи дигари амволb дорад, иxоракор, пудратчb, нига[бон, комиссионер ва uайра суuурта шуданаш мумкин аст.
2. Шартномаи суuуртаи амвол ба манфиати бадастоварандаи фоида бидуни зикри ном ё номгeи бадастоварандаи фоида баста шуданаш мумкин аст.
{ангоми бастани чунин шартнома полиси суuурта ба манзуркунанда дода мешавад. {ангоми татбиrи [уrуr оид ба чунин шартнома ба суuуртакунанда пешни[од кардани чунин полис зарур мебошад.

Моддаи 1017. Суuуртаи масъулият барои расонидани зарар
1. Тибrи шартномаи таваккали масъулият оид ба e[дадори[ое, ки дар натиxаи расонидани зарар ба [аёт, саломатb ва амволи дигар ашхос ба миён омадааст, таваккали масъулияти худи суuуртакунанда ё шахси дигаре, ки ба зиммаи он чунин масъулият гузошта мешавад, суuурта шуданаш мумкин аст.
2. Шахсе, ки таваккали масъулияти e барои расонидани зарар суuурта шудааст, бояд дар шартномаи суuурта зикр карда шавад. Агар чунин шахс дар шартнома зикр нашуда бошад, эътироф мегардад, ки таваккали масъулият худи суuуртакунанда суuурта шудааст.
3. Шартномаи суuуртаи таваккали масъулият барои расонидани зарар ба манфиати ашхосе, ки ба он[о зарар расонида шуданаш мумкин аст (бадастоварандагони фоида) басташуда [исобида мешавад.

Моддаи 1018. Суuуртаи масъулият оид ба шартнома
1. Суuуртаи таваккали масъулият барои вайрон кардани шартнома нисбат ба масъулияти со[ибкори инфиродb ё ташкилоти тиxоратb барои иxро накардан ё иxрои номатлуби шартномаи оммавb (моддаи 458) ва дар дигар [олат[ои пешбининамудаи rонун иxозат дода мешавад.
2. Тибrи шартномаи суuуртаи таваккали масъулият барои вайрон кардани шартнома тан[о таваккали масъулияти худи суuуртакунанда суuурта карда шуданаш мумкин аст. Шартномаи суuурта, ки ба ин талабот мувофиr намебошад, rурб надорад.
3. Таваккали масъулият барои вайрон кардани шартнома ба манфиати тарафе, ки нисбат ба он тибrи шарт[ои ин шартнома суuуртакунанда бояд xавобгарии дахлдор (бадастоварандаи фоида)-ро ба зимма гирад, суuурташуда ба [исоб меравад.

Моддаи 1019. Суuуртаи таваккали со[ибкорb
Тибrи шартномаи суuуртаи таваккали со[ибкорb (банди 2 rисми 2 моддаи 1015) тан[о таваккали со[ибкории худи суuуртакунанда ва тан[о ба манфиати вай суuурта шуданаш мумкин аст.
Шартномаи суuуртаи таваккали со[ибкории шахсе, ки суuуртакунанда намебошад, rурб надорад.
Шартномаи суuуртаи таваккали со[ибкорb ба манфиати шахсе, ки суuуртакунанда намебошад, ба манфиати суuуртакунанда басташуда [исобида мешавад.

Моддаи 1020. Шартномаи суuуртаи шахсb
1. Тибrи шартномаи суuуртаи шахсb як тараф (суuурташаванда) e[дадор мешавад, ки тибrи пардохти дар шартнома rайду шартшуда (мукофоти суuурта), ки аз тарафи дигар пардохта мешавад (суuуртакунанда), дар [олати расонидани зарар ба [аёт ё саломатии худи суuуртакунанда ё ша[рванди дигари дар шартнома зикргардида (шахси суuурташуда) бо расидан ба синну соли муайян ё дар [аёти e фарорасии рeйдоди дигари дар шартнома пешбинишуда ([одисаи суuурта) якдафъаина ё давра ба давра маблаuи rайду шартшударо мепардозад.
{уrуrи гирифтани маблаuи суuурта ба шахсе тааллуr дорад, ки ба манфиати вай шартнома баста шудааст.
2. Шартномаи суuуртаи шахсb, агар дар шартнома ба сифати бадастоварандаи фоида шахси дигар номбар нагардида бошад, ба манфиати шахси суuурташуда басташуда ба [исоб меравад.
Дар сурати фавти шахси тибrи шартнома суuурташуда, агар дар шартнома бадастоварандаи дигари фоида номбар нашудааст, ворисони шахси суuурташуда бадастоварандагони фоида эътироф карда мешаванд.
Шартномаи суuуртаи шахсb ба манфиати шахсе, ки суuурта нашудааст, аз xумла ба манфиати шахсе, ки суuурташудаи суuуртакунанда намебошад, метавонад тан[о бо розигии хатти шахси суuурташуда баста шавад. {ангоми мавxуд набудани чунин розигb шартнома тибrи даъвои шахси суuурташуда ва дар сурати фавти чунин шахс тибrи даъвои ворисони он беэътибор эътироф шуданаш мумкин аст.

Моддаи 1021. Суuуртаи [атмb
1. Тибrи rонун e[дадории суuуртаи зайл пешбинb шуданаш мумкин аст:
- [аёт, саломатb ё амволи ашхоси дигари дар rонун пешбинишуда дар [олати расонидани зарар ба [аёт, саломатb ё амволи он[о;
- таваккали масъулияти худи ша[рванд, ки метавонад дар натиxаи расонидани зарар ба [аёт, саломатb ё амволи ашхоси дигар ё вайрон кардани шартнома бо ашхоси дигар фаро расад.
E[дадории баромад кардан ба сифати суuуртакунанда тибrи rонун ба зиммаи ашхоси дар он муайянгардида вогузошта мешавад. Rонун метавонад инчунин дигар навъ[ои суuуртаи [атмиро муrаррар намояд.
2. E[дадории суuуртаи [аёт ё саломатии худ на тибrи rонун ва на тибrи шартнома ба зиммаи ша[рванд вогузошта намешавад.
3. Дар [олат[ои пешбининамудаи rонун ё тибrи rоида[ои муrаррарнамудаи он[о ба зиммаи ашхоси [уrуrb, ки та[ти пешбурди хоxагидорb ё идораи оперативb амволи марбути моликияти давлатиро доранд, e[дадории суuурта кардани ин амвол гузошта шуданаш мумкин аст.
4. Дар [олат[ое ки e[дадории суuуртаи амвол на аз rонун, балки аз шартнома бо со[иби амвол ё аз [уxxат[ои муассисии шахси [уrуrb, ки молики амвол аст, бармеояд, чунин шартнома тибrи му[тавои [амин модда [атмb ба [исоб намеравад ва боиси оrибат[ои пешбининамудаи моддаи 1023 [амин Кодекс намегардад.

Моддаи 1022. Анxом додани суuуртаи [атмb
1. Суuуртаи [атмb бо усули бастани шартномаи суuурта аз xониби шахс (суuуртакунанда)-е, ки ба зиммааш бастани чунин суuурта гузошта шудааст, бо суuурташаванда баста мешавад.
2. Суuуртаи [атмb аз [исоби суuурташаванда анxом дода мешавад.
3. Объекте, ки бояд суuуртаи [атмb шавад, таваккале, ки аз он бояд суuурта шавад ва андозаи [адди аrали маблаuи суuурта тибrи roнун ва дар [олат[ои пешбинишудаи rисми 3 моддаи 1036 [амин Кодекс бошад, тибrи rонун ё тибrи rоида[ои муrаррарнамудаи он муайян карда мешавад.

Моддаи 1023. Оrибат[ои вайрон кардани rоида[ои суuуртаи [атмb
1. Шахсе, ки тибrи rонун бояд ба манфиати вай суuуртаи [атмb анxом дода шавад, агар ба e маълум гардида бошад, ки суuурта сурат нагирифтааст, [уrуr дорад тибrи тартиби судb аз шахси ба сифати суuуртакунанда ба зимааш суuурта вогузошташуда анxом додани онро талаб намояд.
2. Агар шахси ба сифати суuуртакунанда ба зимааш вазифаи суuурта вогузошташуда суuуртаро анxом надодааст ё шартномаи суuуртаро бо шарт[ое ба имзо расонидааст, ки вазъи бадастоварандаи даромадро нисбат ба шароит[ои дар rонун муrарраршуда бадтар мегардонад, он дар назди бадастоварандаи фоида [ангоми фарорасии [одисаи суuурта тибrи [амон шарт[ое, ки дар сурати матлуб анxом додани суuурта мебоист xуброни суuурта пардохта шавад, xавобгар мебошад.
3. Маблаuи беасос xамъовардаи шахси ба зиммааш вазифаи суuурта гузошташуда вобаста ба он, ки e вазифаи худро анxом надодааст ё номатлуб ба xо овардааст, тибrи даъвои маrомоти давлатии назорати суuурта бо ба[исобгирии фоиз ба ин маблаu[о тибrи моддаи 426 [амин Кодекс ба фоидаи Xум[урии Тоxикистон ситонида мешавад.

Моддаи 1024. Суuуртакунанда
Ба сифати суuуртакунандагон шартномаи суuуртаро ашхоси [уrуrb, ки ташкилоти тиxоратb мебошанд ва барои анxом додани навъи дахлдори суuурта иxозатнома (литсензия) доранд, баста метавонанд.
Талаботе, ки ташкилот[ои суuурта бояд ба он xавобгe бошанд, тартиби иxозатнома (литсензия)-кунонии он[о ва анxом додани назорати давлатии фаъолияти он[о тибrи rонун дар мавриди ташкили фаъолияти суuурта муайян карда мешаванд.

Моддаи 1025. Тибrи шартнома e[дадориро иxро намудани суuуртакунанда ва бадастоварандаи фоида
1. Бастани шартномаи суuурта ба манфиати бадастоварандаи фоида, аз xумла [ангоме ки e худ шахси суuурташуда мебошад, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ё e[дадории ба зиммаи суuурташаванда вогузошташударо шахсе анxом дода бошад, ки ба манфиати e шартнома баста шудааст, суuурташавандаро аз иxрои e[дадории вобаста ба ин шартнома озод намекунад.
2. {ангоми аз xониби бадастоварандаи фоида талаб кардани пардохти xуброни суuурта оид ба шартномаи суuуртаи амвол ё маблаuи суuуртаи шартномаи суuуртаи шахсb суuуртакунанда [уrуr дорад, аз xумла [ангоми шахси суuурташуда будани бадастоварандаи фоида, иxрои e[дадориро оид ба шартномаи суuурта, аз xумла e[дадорие, ки ба зиммаи суuурташаванда гузошта шудааст, вале иxро накардааст, талаб намояд. Таваккали оrибат[ои иxро накардан ё сари ваrт анxом надодани иxрои e[дадорb, ки бояд rаблан иxро мегардид, ба зиммаи бадастоварандаи фоида мебошад.

Моддаи 1026. Шакли шартномаи суuурта
1. Шартномаи суuурта бояд дар шакли хаттb баста шавад. Риоя накардани ин талабот ба истиснои шартномаи суuуртаи [атмии давлатb боиси беэътибор донистани шартнома мегардад.
2. Шартномаи суuурта метавонад бо ро[и та[ияи як [уxxат (rисми 2 моддаи 466) ё аз xониби суuуртакунанда дар асоси аризаи хаттb ё шифо[ии e додани полиси суuурта (ша[одатнома, сертификат, квитансия), ки аз xониби суuуртакунанда имзо шудааст ва шарт[ои шартномаи суuуртаро дар бар мегирад, баста шавад.
Дар ин сурат розигии суuурташаванда дар мавриди бастани шартнома тибrи шарт[ои пешни[однамудаи суuуртакунанда бо гирифтани [уxxат[ое, ки дар сарсатри якуми [амин rисм зикр шудааст ва пардохти мукофоти суuурта ё [ангоми давра ба давра гузаронидани мукофоти суuурта ба пардохти [аrrи якум тасдиr карда мешавад.
3. Суuуртакунанда [ангоми бастани шартнома [уrуr дорад шакл[ои намуна (стандарт)-ии шартномаи суuурта (полиси суuурта)-и та[иянамудаашро оид ба навъ[ои ало[идаи суuурта истифода барад.

Моддаи 1027. Суuурта оид ба полиси генералb
1. Суuуртаи мунтазами rисмат[ои мухталифи амволи якхела (мол, бор ва uайра) бо шарт[ои шабе[ дар xараёни мe[лати муайян тибrи созишномаи суuурташаванда ва суuуртакунанда дар асоси як шартномаи суuурта бо ро[и додани полиси генералb баста шуданаш мумкин аст.
2. Маблаuи суuурта [амчун [исоби миёнаи муrаррар кардаи солонаи воридшаванда ва содиршаванда аз rисмати амволи суuурта муайян карда мешавад.

Моддаи 1028. Шарт[ои му[ими шартномаи суuурта
1. {ангоми бастани шартномаи суuуртаи амвол байни суuуртакунанда ва суuурташаванда бояд дар мавриди зайл созиш ба миён ояд:
1) оид ба амволи муайян ё маxмeъ ё манфиати дигари амволb, ки объекти суuурта мебошад;
2) оид ба хусусияти [одисае, ки [ангоми фарорасии он суuурта анxом дода мешавад ([одисаи суuурта);
3) оид ба андозаи маблаuи суuурта;
4) оид ба тартиби муайян намудани xуброни суuурта, агар дар шартнома имконияти нисбат ба маблаuи суuурта камтар пардохтани маблаu пешбинb гардида бошад;
5) оид ба андозаи мукофоти суuурта ва мe[лат (мe[лат[о)-и пардохти он;
6) оид ба мe[лати амали шартнома.
2. {ангоми бастани шартномаи суuуртаи шахсb байни суuурташаванда ва суuуртакунанда бояд дар мавриди зайл созиш ба миён ояд:
1) оид ба шахси суuурташуда;
2) оид ба хусусияти [одисае, ки [ангоми фарорасии он дар [аёти шахси суuурташуда суuурта анxом дода мешавад ([одисаи суuурта);
3) оид ба андозаи маблаuи суuурта;
4) дар бораи андозаи мукофот ва мe[лат (мe[лат[о)-и пардохти он;
5) оид ба мe[лати амали суuурта.
3. Агар шартномаи суuурта шарт[оеро дар бар гирад, ки вазъи ша[рванд, ки суuурташаванда мебошад, шахси суuурташуда ё бадастовардаи фоидаро нисбат ба муuаррароти муайяннамудаи rонун[о бадтар мегардонад, бар ивази чунин шарт[ои шартнома муrаррароти дахлдори rонун[о татбиr карда мешавад.

Моддаи 1029. Муайян кардани шарт[ои шартномаи суuурта дар rоида[ои суuурта
1. Шарт[ое, ки мувофиrи он шартномаи суuурта баста мешавад, дар rоида[ои намуна (стандарт)-ии суuуртаи навъи дахлдори аз xониби суuуртакунанда ё идти[одияи суuуртакунандагон (rоида[ои суuурта) rабулгардида маъrул ва тасдиrшуда муайян карда шуданаш мумкин аст.
2. Шарт[ое, ки дар rоида[ои суuурта мавxуданд ва ба матни шартномаи суuурта (полис) дохил карда нашудаанд, агар дар шартнома (полис) мустаrилона оид ба истифодаи чунин rоида[о ишора шуда бошад ва худи rоида[о дар як [уxxат бо шартнома (полис) ё дар rисмати аrиби он зикр ё замима гардидааст, барои суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) [атмb мебошад. Дар [олати охирин ба суuурташаванда [ангоми бастани шартнома супурда шудани rоида[ои суuурта бояд бо сабт дар шартнома тасдиr карда шавад.
3. {ангоми бастани шартномаи суuурта суuурташаванда ва суuуртакунанда дар мавриди таuйирот ё хориx кардани муrаррароти ало[идаи rоида[ои суuурта ва ба шартнома ворид намудани муrаррароте, ки дар rоида[о нестанд, метавонанд ба мувофиrа расанд.
4. Суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) [уrуr дорад барои [ифзи манфиат[ои хеш ба rоида[ои суuуртаи навъи дахлдоре, ки ба он[о дар шартномаи суuурта (полис) истинод шудааст, [арчанд ин rоида[о бо [укми [амин модда барои e [атмb набошанд [ам, истинод кунад.

Моддаи 1030. Маълумоте, ки суuуртакунанда [ангоми бастани шартнома пешни[од мекунад
1. {ангоми бастани шартнома суuурташаванда бояд ба суuуртакунанда [олат[ои барояш маълумеро, ки xи[ати муайян кардани имконпазирии фаро расидани [одисаи суuурта му[им мебошад ва андозаи э[тимолии зарареро, ки бо фарорасии он расонида шуданаш мумкин аст (таваккали суuурта), пешни[од кунад.
{олат[ое му[им эътироф мегарданд, ки аз xониби суuуртакунанда дар шакли намуна (стандарт)-ии шартномаи суuурта (полис) ва rоида[ои суuуртаи ба суuурташаванда додашуда ё дархости хаттb даrиr зикр гардидаанд.
2. Агар шартномаи суuурта [ангоми мавxуд набудани xавоби суuурташаванда ба ин ё он саволи суuуртакунанда баста шуда бошад, суuуртакунанда наметавонад минбаъд дар асоси он, ки [олат[ои дахлдор аз xониби суuурташаванда иттилоъ дода нашудаанд, бекор кардани шартнома ё беэътибор донистани онро талаб намояд.
3. Агар баъди бастани шартнома муrаррар карда шавад, ки суuурташаванда ба суuуртакунанда бадrасдона оид ба [олат[ои дар rисми 1 [амин модда маълумоти бардурeu додааст, суuуртакунанда [уrуr дорад беэътибор донистани шартнома ва истифодаи оrибат[ои пешбининамудаи rисми 2 моддаи 204 [амин Кодексро талаб намояд.
Суuуртакунанда, агар [олат[ое, ки оид ба он[о суuурташаванда из[ор накардааст, аз байн рафта бошанд, наметавонад беэътибор донистани шартномаро талаб кунад.

Моддаи 1031. {уrуrи суuуртакунанда барои аз назар гузаронидани объекти суuурташаванда
1. {ангоми бастани шартномаи суuуртаи амвол суuуртакунанда [уrуr дорад амволи суuурташавандаро аз назар гузаронад ва дар сурати зарурат бо маrсади муrаррар намудани арзиши [аrиrии он, муоина (экспертиза) таъин намояд.
2. {ангоми бастани шартномаи суuуртаи шахсb суuуртакунанда [уrуr дорад барои муrаррар намудани вазъи воrеии саломатии суuурташаванда муоинаи онро анxом ди[ад.

Моддаи 1032. Сирри суuурта
Суuуртакунанда [уrуr надорад маълумоти дар натиxаи суuурта оид ба суuурташаванда, шахси суuурташуда ва ба дастоварандаи фоида, вазъи саломатb, инчунин вазъи амволии ин ашхос барояш маълумгардидаро ошкор намояд. Барои вайрон кардани сирри суuурта, вобаста ба шакли вайрон кардани [уrуr ва мушаххасоти rонуншиканb суuуртакунанда мутобиrи rоида[ои моддаи 153 [амин Кодекс масъулият дорад.

Моддаи 1033. Маблаuи суuурта
1. Маблаuе, ки дар доираи он суuуртакунанда e[дадор шудаастx xуброни суuуртаро тибrи шартномаи суuуртаи амвол ё тибrи шартномаи суuуртаи шахсb пардозад (маблаuи суuурта) бо созишномаи суuурташаванда ва суuуртакунанда муайян карда мешавад.
2. {ангоми суuуртаи амвол ё таваккали со[ибкорb, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, маблаuи суuурта набояд аз арзиши воrеии он (арзиши суuуртавb) баландтар бошад, ки чунон ба [исоб гирифта мешавад:
- барои амвол арзиши воrеии он дар ма[алли мавxудият дар рeзи бастани шартномаи суuурта;
- барои таваккали со[ибкорb даромад аз фаъолияти со[ибкорb, ки суuурташаванда, чуноне ки тахмин карда мешавад, дар [олати фарорасии [одисаи суuурта аз он ма[рум шуда метавонист.
3. Дар шартнома[ои суuуртаи шахсb ва шартнома[ои суuуртаи масъулияти ша[рвандb маблаuи суuурта тибrи сало[диди тараф[о муайян карда мешавад.

Моддаи 1034. Ба[с кардани арзиши суuуртавии амвол
Арзиши суuуртавии амволи дар шартномаи суuурта зикршуда, ба истиснои [олате, ки агар суuуртакунанда то бастани шартнома аз [уrуrи худ дар мавриди нархбандии таваккали суuурта (rисми 1 моддаи 1045) истифода набурда, бадrасдона оид ба ин арзиш гумро[ карда шуда буд, минбаъд мавриди ба[с rарор дода намешавад.

Моддаи 1035. Суuуртаи иловагии амвол
1. Агар амвол ё таваккали со[ибкорb тан[о дар rисмати арзиши суuуртавb баста шуда бошад, суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) [уrуr дорад суuуртаи иловагии амволро, аз xумла бо дигар суuуртакунанда, вале ба шарте ки маблаuи умумии суuурта вобаста ба [амаи шартнома[о аз арзиши суuурта бештар набошад, анxом ди[ад.
2. Риоя накардани муrаррароти rисми 1 [амин модда боиси оrибат[ои пешбининамудаи rисми 4 моддаи 1036 [амин Кодекс мегардад.

Моддаи 1036. Оrибат[ои суuуртаи бештар аз арзиши суuурта
1. Агар маблаuи дар шартномаи суuуртаи амвол ё таваккали со[ибкорb зикргардида аз арзиши суuуртавb бештар бошад, шартнома дар он rисмати маблаuе, ки аз арзиши суuуртавb бештар аст, rурб надорад.
Дар чунин маврид rисмати зиёдатии маблаuи мукофоти суuуртаи супоридашуда баргардонида намешавад.
2. Агар мувофиrи шартномаи суuурта мукофоти суuурта давра ба давра пардохта шавад ва то ла[заи муайян намудани [олат[ои дар rисми 1 [амин модда зикргардида он пурра гузаронида нашуда бошад, [аrrи боrимондаи суuурта бояд ба андозаи мутаносибан ба кам шудани андозаи маблаuи суuурта пардохта шавад.
3. Агар баланд кардани маблаuи суuурта дар шартномаи суuурта натиxаи фиреб додан аз xониби суuурташаванда бошад, суuуртакунанда [уrуr дорад xуброни зарари вобаста ба ин расонидашударо ба андозае, ки аз мукофоти суuуртаи аз суuурташаванда гирифтааш бештар мебошад, талаб кунад.
4. Rоида[ои пешбининамудаи rисм[ои 1 - 3 [амин модда мутаносибан барои суuуртаи дубора татбиr мегардад.
Маблаuи xуброни суuурта, ки бояд дар чунин [олат ба [ар як суuурташаванда пардохта шавад, мутаносибан ба кам кардани маблаuи ибтидоии суuурта оид ба шартномаи дахлдори суuурта кам карда мешавад.

Моддаи 1037. Суuуртаи дубора
1. Rоида[ои пешбининамудаи моддаи 1036 [амин Кодекс мутаносибан инчунин дар [олат[ое татбиr мегардад, ки агар маблаuи суuурта дар натиxаи суuурта намудани [амон як амвол ё таваккали со[ибкорb аз тариrи ду ё якчанд суuуртакунанда (суuуртаи дубора) аз арзиши суuуртавb бештар гардида бошад.
2. {ангоми суuуртаи дубораи амвол ё таваккали со[ибкорb [ар як суuуртакунанда e[дадории пардохти xуброни суuуртаро дар доираи шартномаи басташуда ба зимма дорад, вале маблаuи умумии xуброни суuурта, ки аз [амаи суuуртакунандагон гирифта шудааст, наметавонад аз зарари воrеb бештар бошад.
Дар айни замон суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) [уrуr дорад аз [ар кадом суuуртакунанда дар доираи маблаuе, ки дар шартнома[ои бо он басташуда пешбинb гардидааст, xуброни суuуртаро гирад. Дар [олате, ки агар xуброни суuуртаи гирифташуда зарари воrеан расонидашударо пeшонида натавонад, суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) [уrуr дорад rисмати нокифояи маблаuро аз дигар суuуртакунанда гирад.
3. {ангоми суuуртаи дубораи шахсb [ар як суuуртакунанда e[дадории худро дар назди суuурташаванда, шахси суuурташуда ва бадастоварандаи фоида мустаrиман, сарфи назар аз иxрои e[дадорb аз xониби дигар суuуртакунандагон, анxом меди[ад.


Моддаи 1038. Суuуртаи муштарак
Объекти суuурта метавонад тибrи як шартнома аз xониби якчанд суuуртакунанда якxоя суuурта карда шавад (суuуртаи муштарак). Агар дар чунин шартнома [уrуr ва e[дадори[ои [ар кадоме аз суuуртакунандагон муайян нагардида бошад, он[о дар назди суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) барои пардохти xуброни суuурта оид ба шартномаи суuуртаи амвол ё маблаuи суuуртаи шартномаи суuуртаи шахсb масъулияти муштарак доранд.

Моддаи 1039. Мукофоти суuурта ва [аrrи суuурта
1. Та[ти маф[уми мукофоти суuурта маблаuе дар назар дошта шудааст, ки суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) бояд барои суuурта тибrи тартиб ва мe[лат[ои дар шартномаи суuурта муrарраргардида ба суuуртакунанда пардозад.
2. Суuуртакунанда [ангоми муайян кардани андозаи мукофоти суuуртаи тибrи шартномаи суuурта пардохташаванда [уrуr дорад наrша[ои тарифии та иянамудаашро, ки бо назардошти объекти суuурта ва хусусияти таваккали суuурта мукофоти аз во[иди маблаuи суuурта ситонидашавандаро муайян менамояд, истифода барад.
3. Агар дар шартномаи суuурта давра ба давра пардохтани мукофоти суuурта пешбинb гардида бошад, дар [амон шартнома оrибат[ои дар мe[лати муайянгардида напардохтани [аrrи навбатии суuурта низ пешбинb шуданаш мумкин аст.
4. Агар [одисаи суuурта то пардохтани [аrrи навбатии суuурта, ки мe[лати он гузаронида шудааст, фаро расида бошад, суuуртакунанда [уrуr дорад андозаи xуброни пардохташавандаи суuуртаро тибrи шартномаи суuуртаи амвол ё маблаuи суuуртаро тибrи шартномаи суuуртаи шахсb мутаносибан ба rисми ба e пардохташудаи мукофоти суuурта ма[дуд созад ва маблаuи [аrrи мe[латаш гузаронидашудаи суuуртаро ба [исоб гирад.

Моддаи 1040. Беэътибории шартномаи суuурта
Шартномаи суuурта дар [олат[ои зайл rурб надорад:
1) агар дар ла[заи бастани шартнома объекти суuурта вуxуд надошта бошад;
2) агар тибrи шартномаи суuуртаи амвол амволе суuурта шуда бошад, ки бо ро[и xиноят ба даст оварда шудааст, ашёи xиноят мебошад ё бояд мусодира гардад.
Шартномаи суuурта инчунин дар [олат[ои пешбининамудаи моддаи 1041 [амин Кодекс ва [олат[ои дигари пешбининамудаи [амин Кодекс ва rонун[ои дигар rурб надорад.

Моддаи 1041. Иваз намудани шахси суuурташуда
1. Дар [олате ки агар тибrи шартномаи суuуртаи таваккали масъулият барои расонидани зарар (моддаи 1061) масъулияти шахси нисбат ба суuуртакунанда дигар суuурта шуда бошад, охирин [уrуr дорад дар [ар ла[заи то фаро расидани [одисаи суuурта ин шахсро ба дигар шахс иваз намояд ва суuуртакунандаро ба таври хаттb ого[ созад, зеро дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нашудааст.
2. Шахси суuурташудае, ки дар шартномаи суuуртаи шахсb зикр шудааст, аз xониби суuуртакунанда тан[о бо розигии худи суuурташаванда ва суuуртакунанда ба дигар шахс иваз карда шуданаш мумкин аст.

Моддаи 1042. Иваз намудани бадастоварандаи фоида
Суuурташаванда [уrуr дорад бадастоварандаи фоидаро, ки дар шартномаи суuурта зикр гардидааст, ба шахси дигар иваз намояд ва ба таври хаттb суuуртакунандаро ого[ созад.
Бадастоварандаи фоида наметавонад, баъди он ки e ин ё он e[дадориро вобаста ба шартномаи суuурта анxом додааст ё ба суuуртакунанда дар мавриди пардохти xуброни суuурта ё маблаuи суuурта талабот пешни[од кардааст, ба дигар шахс иваз намояд.

Моддаи 1043. Оuози амали шартномаи суuурта
1. Шартномаи суuурта, агар дар он тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, аз ла[заи пардохти мукофоти суuурта ё са[ми нахустини он эътибор пайдо мекунад.
2. Суuуртаи дар шартнома rайду шартшуда ба [одиса[ои суuуртае, ки баъди эътибор пайдо кардани шартномаи суuурта ба вуreъ пайвастаанд, татбиr мегардад.

Моддаи 1044. Пеш аз мe[лат rатъ гардидани шартнома
1. Шартномаи суuурта то фаро расидани мe[лати барои он басташуда rатъ мегардад, агар:
1) несту нобуд гардидани амвол бо сабаб[ои нисбат ба фарорасии [одисаи суuурта фарrкунанда;
2) тибrи тартиби муrарраргардида аз xониби шахсе, ки таваккали со[ибкорb ё таваккали масъулияти ша[рвандиро вобаста ба ин фаъолият анxом медод, rатъ шудани фаъолияти со[ибкорb;
3) uайри rобили амал ё rобили ма[дуди амал эътироф кардани шахсе, ки таваккали масъулияти ша[рвандиаш суuурта шуда буд.
2. Суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) [уrуr дорад дар [ар ла[за аз шартномаи суuурта даст кашад, агар то ла[заи даст кашидан мувофиrи [олат[ои пешбининамудаи rисми 1 [амин модда имконияти фарорасии [одисаи суuурта аз байн нарафта бошад.
3. {ангоми пеш аз мe[лат rатъ гардидани шартномаи суuурта вобаста ба [олат[ои пешбининамудаи rисми 1 [амин модда, агар ин [одиса[о бо сабаб[ое ба миён омада бошанд, ки ба суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) алоrаманд намебошанд, суuуртакунанда мутаносибан ба ваrте ки дар xараёни он суuурта амал мекард, ба як rисми мукофоти суuурта [уrуr дорад ва бояд маблаuи изофагии rисми мукофоти суuуртаи гирифтааш-ро баргардонад. Дар [олат[ои дигари rатъ гардидани шартномаи суuурта тибrи [олат[ои дар rисми 1 [амин модда зикргардида суuуртакунанда [уrуrи худро барои [амаи маблаuи мукофоти суuурта ниго[ медорад.
{ангоми пеш аз мe[лат аз шартномаи суuурта даст кашидани суuурташаванда (бадастоварандаи фоида), агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, мукофоти суuуртаи ба суuуртакунанда додашуда баргардонида намешавад.

Моддаи 1045. Оrибат ои зиёд кардани таваккали суuурта дар давраи амали шартномаи суuурта
1. Дар давраи амали шартномаи суuуртаи амвол суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) вазифадор аст ба суuуртакунанда оид ба ошкор гардидани таuйирот ои му[ими [олат[ое, ки e [ангоми бастани шартнома ба суuуртакунанда баён карда буд, агар ин таuйирот[о тавонанд ба таври му[им ба афзудани таваккали суuурта таъсир расонанд, бетаъхир иттилоъ ди[ад.
Дар [ар [олат таuйирот[ои му[им он таuйирот[ое эътироф мегарданд, ки дар шартномаи суuурта (полиси суuурта) rайду шарт шудаанд ва дар rоида[ои суuуртаи ба суuурташаванда додашуда зикр ёфтаанд.
2. Суuуртакунанда, ки оид ба [олат[ое, ки метавонанд боиси афзоиши таваккали суuурта шаванд, ого[ гардидааст, [уrуr дорад таuйир додани шарт[ои шартнома ё мутаносибан ба афзоиши таваккали суuурта пардохтани мукофоти иловагии суuуртаро талаб намояд.
Агар суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) ба иваз намудани шарт[ои шартнома ё пардохти мукофоти суuурта эътироз намояд, суuуртакунанда [уrуr дорад мувофиrи rоида[ои пешбининамудаи боби 28 [амин Кодекс бекор кардани шартномаро талаб намояд.
3. {ангоми аз xониби суuурташаванда ё бадастоварандаи фоида иxро накардани e[дадори[ои пешбининамудаи rисми 1 [амин модда суuуртакунанда [уrуr дорад бекор кардани шартномаи суuурта ва xуброни зарари вобаста ба бекор кардани шартномаро (rисми 5 моддаи 485) талаб кунад.
4. Суuуртакунанда, агар [олат[ое ки метавонистанд боиси афзудани таваккали суурта гарданд, бартараф шуда бошанд, у у надорад бекор кардани шартномаро талаб намояд.
5. {ангоми суuуртаи шахсb оrибат[ои таuйир додани таваккали суuурта дар давраи амали шартномаи суuурта, ки дар rисм[ои 2 ва 3 [амин модда зикр гардидаанд, метавонанд тан[о ваrте фаро расанд, ки агар он[о мустаrиман дар шартнома пешбинb гардида бошанд.

Моддаи 1046. Ба шахси дигар гузаштани [уrуr ба амволи суuурташуда
{ангоми аз шахси ба манфиати он шартномаи суuурта басташуда ба шахси дигар гузаштани [уrуr ба амволи суuурташуда, ба истиснои [олат[ои тибrи асос[ои дар rисми 2 моддаи 259 [амин Кодекс зикргардида маxбурb кашида гирифтани амвол ва радди [уrуrи моликият (моддаи 260), [уryr ва e[дадори[о оид ба [амин шартнома ба шахсе мегузарад, ки ба e [уrуr ба амвол гузаштааст.
Шахсе, ки ба e [уrуr ба амволи суuурташуда гузаштааст бояд фавран дар шакли хаттb суuуртакунандаро ого[ намояд.

Моддаи 1047. Ого[ намудани суuуртакунанда аз фарорасии [одисаи суuурта
1. Суuурташаванда тибrи шартномаи суuуртаи амвол баъди ба e маълум гардидани фарорасии [одисаи суuурта вазифадор аст фавран дар мавриди фарорасии он ба суuуртакунанда ё намояндаи вай хабар ди[ад. Агар дар шартнома мe[лат ва (ё) усули ого[онb пешбинb гардида бошад, он бояд дар мe[лати муайяншуда ва усули муrарраргардида анxом дода шавад.
Чунин e[дадорb инчунин ба зиммаи бадастоварандаи фоида, ки ба манфиати e баста шудани шартномаи суuурта барояш маълум аст, агар e ният дошта бошад, ки [уrуrи xуброни суuуртаи тибrи шартномаи ба манфиати e басташударо истифода барад, гузошта мешавад.
2. Иxро накардани e[дадори[ои пешбининамудаи rисми 1 [амин модда, агар исбот карда нашавад, ки суuуртакунанда оид ба фарорасии [одисаи суuурта ого[ буд ё дар натиxаи надоштани маълумот наметавонист ба e[дадори[ои суuуртакунанда вобаста ба пардохти xуброни суuурта таъсир расонад, ба суuуртакунанда [уrуr меди[ад пардохти xуброни суuуртаро рад намояд.
3. Агар [одисаи суuурта фавти шахси суuурташуда ё расонидани зарар ба саломатии e бошад, rоида[ои пешбининамудаи rисм[ои 1 ва 2 [амин модда мутаносибан ба шартномаи суuуртаи шахсb низ татбиr мегардад. Дар айни [ол мe[лати дар шартнома пешбинигардида оид бо ого[созии суuуртакунанда аз бист рeз камтар буда наметавонад.

Моддаи 1048. Кам кардани зарар аз [одисаи суuурта
1. {ангоми фарорасии [одисаи суuуртаи пешбининамудаи шартномаи суuуртаи амвол суuурташаванда вазифадор аст барои кам кардани зарари э[тимолии [одиса тамоми тадбир[ои имконпазирро андешад.
Чунин тадбир[оро андешида, суuурташаванда бояд тибrи дастури суuуртакунанда, агар он[о ба суuурташаванда иттилоъ дода шуда бошанд, амал кунад.
2. Хароxоти бо маrсади кам кардани зарар масрафгардида, ки бояд суuуртакунанда xуброн намояд, агар чунин хароxот зарурb бошад ё он барои иxрои дастури суuуртакунанда анxом дода шуда бошад, [атто агар тадбир[ои дахлдор натиxа надода бошанд [ам, бояд аз xониби суuуртакунанда пардохта шаванд.
Чунин хароxот мутаносибан ба маблаuи суuурта ва арзиши суuурта, сарфи назар аз он ки дар якxоягb бо xуброни дигар зарар[о метавонад аз маблаuи суuурта бештар бошад, xуброн карда мешавад.
3. Суuуртакунанда аз xуброни зараре, ки дар натиxаи аз xониби суuурташаванда дидаю дониста xи[ати кам кардани зарари имконпазир наандешидани тадбир[о расонида шудааст, озод карда мешавад.

Моддаи 1049. Оrибат[ои фаро расидани [одисаи суuурта бо гуно[и суuурташаванда, бадастоварандаи фоида ё шахси суuурташуда
1. Суuуртакунанда, агар [одисаи суuурта дар натиxаи кирдори бадrасдонаи суuурташаванда, бадастоварандаи фоида ё шахси суuурташуда рух дода бошад, аз пардохти xуброни суuурта озод карда мешавад.
2. Дар rонун [олат[ои аз пардохти xуброни суuурта оид ба шартномаи суuуртаи амвол озод кардани суuуртакунанда ё кам кардани андозаи xуброн [ангоми фарорасии [одисаи суuурта дар натиxаи беэ[тиётии даuалонаи суuурташаванда ё бадастоварандаи фоида пешбинb гардиданаш мумкин аст.

Моддаи 1050. Асос[о барои аз пардохти xуброни суuурта ва маблаuи суuурта озод кардани суuуртакунанда
1. Агар дар rонун ё шартномаи суuурта тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, суuуртакунанда аз пардохти xуброн суuурта (маблаuи суuурта) озод карда мешавад, агар [одисаи суuурта вобаста ба натиxа[ои зайл фаро расида бошад:
1) таъсири таркиши яроrи зарравb, радиатсия ё за[ролудшавии радиоактивb;
2) амалиёт[ои xангb, инчунин xанги ша[рвандb.
2. Агар дар шартномаи суuуртаи амвол тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, суuуртакунанда аз пардохти зарари бо фармоиши маrомоти давлатb дар натиxаи кашида гирифтан, мусодира, реквизитсия, тавrиф ё несту нобуд кардани амвол расонидашуда озод карда мешавад.

Моддаи 1051. Радди пардохти xуброни суuурта ё маблаuи суuурта
1. Суuуртакунанда [уrуr дорад ба суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) пардохти xуброни суuуртаро вобаста ба шартномаи суuуртаи амвол ё маблаuи суuуртаро оид ба шартномаи суuуртаи шахсb дар [олат[ои зайл рад намояд:
1) агар амали шартномаи суuурта то фаро расидани [одисаи суuурта, аз xумла тибrи асос[ои дар модда[ои 1043 ва 1044 [амин Кодекс зикргардида rатъ шуда бошад;
2) агар шартномаи суuурта тибrи асос[ои пешбининамудаи [амин Кодекс ё дигар rонун[о, аз xумла тибrи асос[ои дар моддаи 1040 [амин Кодекс зикргардида rурб надошта бошад;
3) агар суuуртакунанда аз пардохти xуброни суuурта ё маблаuи суuурта тибrи асос[ои зикрнамудаи модда[ои 1047 - 1049 [амин Кодекс озод карда шуда бошад;
4) агар суuуртакунанда дар мавриди беэътибор донистани шартномаи суuурта тибrи асос[ои пешбининамудаи [амин Кодекс, дигар rонун[о ё дар бораи бекор кардани шартнома дар натиxаи он, ки суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) барои тафтиши [олати [одисаи суuурта ё муайян кардани андозаи зарари расонидашуда монеа шудааст, даъво пешни[од карда бошад.
2. Rарори суuуртакунанда дар мавриди радди пардохти xуброни суuурта ё маблаuи суuурта бояд ба суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) дар мe[лати на дертар аз понзда[ рeзи баъди муроxиати он[о барои пардохти xуброни суuурта ё маблаuи суuурта иттилоъ дода шуда, раддия бояд сабаби даrиr асоснокшударо дар бар гирад.
3. Раддияи пардохти xуброни суuурта ё маблаuи суuурта аз xониби суuуртакунанда бо усули нисбат ба e пешни[од кардани даъво ба суд мавриди ба[с rарор дода шуданаш мумкин аст.

Моддаи 1052. Пардохти маблаuи суuурта оид ба шартномаи суuуртаи шахсb
1. Маблаuи суuурта тибrи шартномаи суuуртаи шахсb сарфи назар аз маблаuи ба суuурташаванда, шахси суuурташуда ё бадастоварандаи фоида оид ба суuуртаи иxтимоb, таъминоти иxтимоb, оид ба дигар шартнома[ои суuурта ё тибrи xуброни зарар тааллуrдошта ба шахсе пардохта мешавад, ки ба манфиати вай шартнома (rисми 2 моддаи 1020) баста шудааст.
2. Маблаuи суuурта тибrи шартномаи суuуртаи шахсb, ки ба ворисони шахси суuурташуда мувофиrи асос[ои rисми 2 моддаи 1020 [амин Кодекс пардохта мешавад, ба таркиби мероси шахси суuурташуда дохил намешавад.

Моддаи 1053. Ба суuуртакунанда гузаштани [уrуrи суuурташаванда барои xуброни зарар (суброгатсия)
1. Агар шартномаи суuуртаи амвол ё rонун тартиби дигареро пешбинb накарда бошанд, ба суuуртакунандае, ки xуброни суuуртаро пардохтааст, дар доираи маблаu[ои пардохташуда [уrуrи талаби суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) нисбат ба шахсе, ки барои расонидани зарари дар натиxаи суuурта xуброншуда масъулият дорад, мегузарад.
2. {уrуrи талаби ба суuуртакунанда гузашта аз xониби e бо риояи rоида[ое, ки муносибати байни суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) ва шахси масъули зарарро танзим менамояд, татбиr карда мешавад.
3. Суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) вазифадор аст ба суuуртакунанда тамоми [уxxат ва далел[оро супорида, ба e тамоми маълумотеро, ки xи[ати татбиrи [уrуrи талаботи гузашт барояш зарур мебошанд, иттилоъ ди[ад.
4. Агар суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) аз [уrуrи талаби худ нисбат ба шахси масъули зараре, ки суuуртакунанда xуброн кардааст, даст кашад ё анxом додани ин [уrуr бо гуно[и суuурташаванда (бадастоварандаи фоида) имконнопазир гардад, суuуртакунанда аз пардохти xуброни суuурта пурра озод мегардад.

Моддаи 1054. Аз нав суuурта кардан
1. Таваккали пардохти xуброни суuурта ё маблаuи суuурта, ки суuуртакунанда мувофиrи шартномаи суuурта ба зиммаи худ rабул кардааст, метавонад аз xониби e пурра ё rисман дар назди дигар суuуртакунанда (суuуртакунандагон) тибrи шартномаи бо охирин басташуда аз нав суuурта карда шавад.
2. Нисбат ба шартномаи аз нав суuурта кардан, rоида[ои [амин боб, ки бояд нисбат ба суuуртаи фаъолияти со[ибкорb истифода бурда шавад, татбиr мегардад. Дар айни замон суuуртакунанда оид ба шартномаи суuурта (шартномаи асосb), ки шартномаи аз нав суuурта карданро бастааст, дар [амин шартнома охирин суuурташаванда ба [исоб меравад.
3. {ангоми аз нав суuурта кардан оид ба шартномаи асосии суuурта xи[ати пардохти xуброни суuурта ё маблаuи суuурта суuуртакунанда дар назди суuурташаванда масъул боrb мемонад.
Вале [ангоми бар[ам додани ташкилоти суuурта, ки оид ба шартномаи асосb суuуртакунанда ба [исоб меравад, то фаро расидани [одисаи суuурта [уrуr ва e[дадории e оид ба [амин шартнома дар rисмати аз нав суuуртакардашуда ба зиммаи суuуртакунандаи шартномаи аз нав суuурта кардан мегузарад.
4. Ба таври муттасил бастани як ё якчанд шартномаи аз нав суuурта кардан иxозат дода мешавад. {ар яке аз чунин шартнома[о нисбат ба шартномаи минбаъдаи аз нав суuурта кардан шартномаи асосии суuурта ба [исоб меравад.

Моддаи 1055. Суuуртаи мутаrобила
1. Ша[рвандон ва ашхоси [уrуrb метавонанд амволи худ ё дигар манфиат[ои амволии дар rисми 2 моддаи 1015 [амин боб зикршударо дар асоси мутаrобила, бо ро[и дар xамъият[ои суuуртаи мутаrобила мутта[ид намудани маблаu[ои барои ин зарурb суuурта кунанд.
2. Xамъият[ои суuуртаи мутаrобила суuуртаи амвол ва дигар манфиат[ои амволии аъзои худро анxом дода, ташкилот[ои uайритиxоратb мебошанд.
Мушаххасоти вазъи [уrуrrии xамъият[ои суuуртаи мутаrобила ва шарти фаъолияти он[о мутобиrи [амин Кодекс, rонуни суuуртаи мутаrобила муайян карда мешавад.
3. Аз xониби xамъият[ои суuуртаи мутаrобила суuурта кардани амвол ва манфиат[ои амволии аъзои худ, агар дар [уxxат[ои муассисии xамъият дар чунин [олат[о бастани шартномаи суuурта пешбинb нагардида бошад, мустаrиман, дар асоси узвият анxом дода мешавад.
Rоида[ои [амин боб нисбат ба суuурта байни xамъият[ои суuуртаи мутаrобила ва аъзои он истифода бурда мешавад, зеро дар rонуни суuуртаи мутаrобила, [уxxат[ои муассисии xамъияти дахлдор ё rоида[ои тибrи он муrарраргардидаи суuурта тартиби дигаре пешбинb нашудааст.
4. Анxом додани суuуртаи [атмb бо ро[и суuуртаи мутаrобила тан[о дар [олат[ои пешбининамудаи rонуни суuуртаи мутаrобила иxозат дода мешавад.
5. Xамъияти суuуртаи мутаrобила метавонад ба сифати суuуртакунанда суuуртаи манфиати ашхосеро, ки узви он намебошанд, агар чунин фаъолияти суuурта дар [уxxат[ои муассисии он пешбинb гардида бошад, агар xамъият дар шакли ташкилоти тиxоратb таъсис ёфта бошад, барои анxом додани суuуртаи навъи муайян иxозатнома (литсензия) дошта бошад ва ба дигар талаботи муrаррарнамудаи rонун оид ба ташкили фаъолияти суuурта xавобгe бошад, анxом ди[ад.
Суuуртаи манфиат[ои ашхосе, ки узви xамъияти суuуртаи мутаrобила намебошанд, аз xониби xамъият тибrи шартнома мувофиrи rоида[ои [амин боб анxом дода мешавад.

Моддаи 1056. Суuуртаи [атмии давлатb
1. Бо маrсади таъмини манфиат[ои иxтимоии ша[рвандон ва манфиат[ои давлат тибrи rонун суuуртаи [атмии давлатии [аёт, саломатb ва амволи гурe[[ои муайяни маъмурин (хизматчиён)-и давлатb пешбинb шуданаш мумкин аст.
Суuуртаи [атмии давлатb аз [исоби маблаruое, ки барои чунин маrсад аз буxети давлат xудо карда мешаванд, сурат мегирад.
2. Суuуртаи [атмии давлатb мустаrиман дар асоси rонун[о оид ба чунин суuурта, ки дар ин [уxxат[о аз xониби ташкилот[oи суuуртаи давлатbё дигар маrомоти давлатb (суuуртакунандагон) зикр намудаанд ё дар асоси шартномаи суuурта, ки мутобиrи [амин [уxxат[о байни суuурташаванда ва суuуртакунанда баста мешавад, сурат мегирад.
3. Rоида[ои [амин боб нисбат ба суuуртаи [атмии давлатb татбиr мегардад, зеро дар rонун оид ба чунин суuурта тартиби дигаре пешбинb нагардидааст ва аз мо[ияти муносибат[ои дахлдори вобаста ба суuурта барнамеояд.

Моддаи 1057. Истифодаи rоида[ои умумии суuурта нисбат ба навъ[ои махсуси суuурта
Rоида[ои пешбининамудаи [амин боб нисбат ба суuуртаи инвеститсия[ои хориxb аз таваккали uайритиxоратb, суuуртаи ба[рb, суuуртаи тиббb, суuуртаи пасандоз[ои бонк ва суuуртаи нафаrа истифода бурда мешаванд, зеро дар rонун оид ба чунин навъи суuурта[о тартиби дигаре пешбинb нагардидааст.

БОБИ 52. Фаъолияти якxоя (ширкати оддb)

Моддаи 1058. Шартномаи фаъолияти якxоя (ширкати оддb)
1. Тибrи шартномаи фаъолияти якxоя ширкати оддb (шартнома оид ба фаъолияти якxоя) ду ё зиёда ашхосе, ки шарикон номида мешаванд, e[дадор мегарданд [исса[ои худро мутта[ид намуда, якxоя, бидуни таъсиси шахси [уrуrb барои ба даст овардани фоида ё ноил шудан ба маrсади дигар, ки хилофи rонун намебошад, амал кунанд.
2. Шартномаи фаъолияти якxоя бояд дар шакли хаттb баста шавад.
3. Тараф[ои шартномаи фаъолияти якxоя, ки xи[ати анxом додани фаъолияти со[ибкорb баста мешавад, тан[о со[ибкорони инфиродb ва (ё) ташкилот[ои тиxоратb буда метавонанд.

Моддаи 1059. {иссаи шарикон
1. {иссаи шарик [амаи он чизе, ки e ба манфиати кори умум гузаронидааст, аз xумла пул, амволи дигар, дониши касбb ва дониши дигар, малака ва ма[орат, инчунин эътибори корb ва робита[ои корb ба [исоб мераванд.
2. Агар аз шартнома ё [олат[ои воrеb тартиби дигаре барнаояд, [иссаи шарикон баробар тахмин карда мешавад. Арзёбии арзиши пулии [иссаи шарик тибrи созишномаи байни шарикон анxом дода мешавад.

Моддаи 1060. Амволи умумии шарикон
1. Амволи додаи шарикон, ки онро тибrи [уrуrи моликият со[иб буданд, инчунин ма[сулоти дар натиxаи фаъолияти муштарак исте[солгардида, ма[сул ва даромади аз чунин фаъолият бадастовардашуда моликияти умумии [иссавии он[о эътироф мегардад, зеро дар rонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардидааст.
Амволи та[ти моликияти умумии [иссавии шарикон rарордошта, инчунин талаботи умумии он[о ва [уrуr[ои мустаснои умумии он[о амволи умумии шариконро ташаккул меди ад. Амволи умумb ба манфиати [амаи шарикон истифода бурда мешавад.
2. Пешбурди ба[исобгирии му[осибавии амволи умумb метавонад ба яке аз шахси [уrуrии иштирокчиёни ширкат супурда шавад.
3. Истифодаи амволи умумии шарикон бо мувофиrаи умумии он[о ва дар сурати ба мувофиrа нарасидан, тибrи тартиби муrаррарнамудаи суд сурат мегирад.
4. E[дадории шарикон оид ба э[тиёти амволи умум ва тартиби xуброни хароxоти вобаста ба иxрои ин e[дадори[о дар шартнома пешбинb карда мешавад.

Моддаи 1061. Пешбурди кор[ои умумии шарикон
1. Пешбурди кор[ои умумии иштирокчиёни шартнома оид ба фаъолияти якxоя тибrи тартиби пешбининамудаи шартнома анxом дода мешавад.
2. {ангоми пешбурди кор[ои умумb, агар дар шартнома муrаррар нагардида бошад, ки [амаи иштирокчиёни он корро якxоя пеш мебаранд ва ё пешбурди кор ба иштирокчиёни ало[ида супурда шудааст, [ар як шарик [уrуr дорад аз номи шарикони худ баромад кунад.
{ангоми пешбурди яxояи кор барои анxом додани [ар як а[д розигии шарикон талаб карда мешавад.
3. Дар муносибат бо ашхоси сеюм сало[ияти шарик дар мавриди аз номи шарикон бастани а[д тибrи ваколатномае, ки ба e шарикон додаанд, тасдиr карда мешавад ё аз шартномаи ширкати оддb чунин аён мегардад.
4. Дар муносибат бо ашхоси сеюм шарикон наметавонанд ба ма[дуд будани [уrуr оиди пешбурди кор[ои умумии шарике, ки а[дро анxомдода, ба истиснои [олате ки агар он[о исбот намоянд, ки [ангоми бастани а[д дар мавриди мавxудияти чунин ма[дудият шахси сеюм медонист ё бояд rаблан медонист, истинод намоянд.
5. Шарике, ки аз номи тамоми шарикон а[д[о бастааст ва нисбат ба он[о [уrуrи e барои пешбурд ма[дуд гардида буд ё ба манфиати шарикон а[дро аз номи худаш бастааст, агар зарурати ин а[д дар мe[лат[ои rобили rабул аз xониби иштирокчиёни дигар мавриди ба[с rарор нагирифта бошад, ба xуброни маблаu[ои хароxоти аз [исоби худ масрафнамудааш [уrуr дорад.
Агар бо чунин а[д[о ба шарикони дигар зарар расонида шуда бошад, он[о [уrуr доранд xуброни зарарро талаб намоянд.
6. Агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, rарор[ои марбут ба кор[ои умумb аз xониби шарикон бо мувофиrаи умум rабул карда мешаванд.
7. Иштирокчиёни шартномае, ки барои пешбурди кор[ои умумb ваколатдор шудаанд, агар дар шартнома тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, ба подошпулии ало[ида [уrуr доранд.

Моддаи 1062. {уrуrи шарик ба маълумот
{ар як шарик, сарфи назар аз он ки барои пешбурди кор[ои умумb сало[ият дорад ё на, [уrуr дорад бо [амаи [уxxат[ои пешбурди кор шинос шавад. Рад кардани чунин [уrуr ё ма[дуд кардани он, аз xумла бо мувофиrаи шарикон, иxозат дода намешавад.

Моддаи 1063. Хароxоти умумb, зарар ва масъулияти шарикон
1. Тартиби пeшонидани хароxот ва зарари вобаста ба фаъолияти якxояи шарикон тибrи созишномаи байни он[о муайян карда мешавад. {ангоми мавxуд набудани чунин созишнома [ар як шарик хароxот ва зарари худро мутаносибан ба арзиш [иссаи e дар кори умумb ба зимма дорад.
Созишномае, ки яке аз шариконро аз иштирок дар пeшонидани хароxот ё зарар озод мекунад, иxозат дода намешавад.
2. Агар шартномаи фаъолияти якxоя бо фаъолияти со[ибкории анxомдодашавандаи аъзои он иртибот надошта бошад, дар он сурат вобаста ба e[дадории шартномавии умумb [ар як шарик мутаносибан ба арзиши [иссаи он дар кори умумb xавобгe мебошад.
Оид ба e[дадори[ои умумb, ки аз шартнома ба миён наомадааст, шарикон муштарак xавобгар мебошанд.
Агар шартномаи фаъолияти якxоя бо анxом додани фаъолияти со[ибкорb аз xониби иштирокчиёни он алоrаманд бошад, оид ба e[дадори[ои умумb шарикон муштарак xавобгар мебошанд.

Моддаи 1064. Таrсими фоида
Фоидаи дар натиxаи фаъолияти якxоя бадастовардаи шарикон, агар дар шартнома ё дигар созишномаи шарикон тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, мутаносибан ба арзиши [иссаи шарикон ба кори умумb таrсим карда мешавад. Созишнома дар мавриди аз иштирок дар фоида бартарф кардани яке аз шарикон иxозат дода намешавад.

Моддаи 1065. Xудо кардани [иссаи шарик бо талаби кредитори он
Кредитори иштирокчии шартномаи фаъолияти якxоя [уrуr дорад оид ба xудо кардани [иссаи e дар амволи умумb тибrи моддаи 303 [амин Кодекс талабот пешни[од намояд.

Моддаи 1066. Rатъи шартномаи фаъолияти якxоя
1. Шартномаи фаъолияти якxоя дар [олат[ои зайл rатъ мегардад:
1) дар натиxаи бедарак uоиб шуда, uайри rобили амал ё rобили ма[дуди амал эълон кардани яке аз шарикон;
2) дар натиxаи uайри rобили пардохт (муфлис) эълон кардани яке аз шарикон;
3) дар натиxаи фавти яке аз шарикон ё бар[ам додан ё аз нав ташкилшавии шахси [уrуrии иштирокчии шартнома, агар дар шартнома ё созишномаи минбаъда ниго[ доштани шартнома дар муносибат байни шарикони дигар ё иваз кардани шарики фавтида (шахси [уrуrии аз нав ташкилшуда) бо ворисони он (ворисони [уrуrb) пешбинb нагардида бошад;
4) дар натиxаи аз иштирок дар шартномаи бемe[лати фаъолияти якxоя даст кашидани яке аз шарикон;
5) дар натиxаи бекор кардани шартномаи фаъолияти якxояи бо зикри мe[лат басташуда, тибrи талаби яке аз шарикон дар муносибати байни e ва шарикони дигар;
6) дар натиxаи бекор кардани шартномаи фаъолияти якxоя бо созишномаи тараф[о;
7) дар натиxаи гузашти мe[лати шартномаи фаъолияти якxоя;
8) дар натиxаи ноил шудан ба маrсад[ои шартномаи фаъолияти якxоя ё фарорасии шароите, ки ноил шудан ба ин маrсад[оро имконнопазир мегардонад;
9) дар натиxаи xудо кардани [иссаи шарик бо талаби кредитори он;
10) тибrи асос[ои дигаре, ки [амин Кодекс ё шартномаи фаъолияти якxоя пешбинb намудаанд.
Дар шартномаи фаъолияти якxоя ё созишномаи минбаъдаи иштирокчиён дар [олат[ои дар банд[ои якум, дуюм, чорум, панxум ва ну[уми [амин rисм зикргардида ниго[ доштани шартнома дар муносибат байни дигар шарикон пешбинb шуданаш мумкин аст.
2. {ангоми rатъи шартномаи фаъолияти якxоя ашёе, ки барои со[ибии умум ва (ё) истифодаи шарикон дода шуда буд, бидуни подошпулb ба шарикони он[оро фаро[амоварда баргардонида мешавад, зеро дар созишномаи тараф[о тартиби дигар пешбинb нагардидааст.
Аз ла[заи rатъи шартномаи фаъолияти якxоя иштирокчиёни он вобаста ба иxро накардани e[дадори[ои умумb дар назди ашхоси сеюм масъулияти муштарак доранд.
Таrсими амволи та[ти моликияти умумии шарикон rарордошта ва [уrуr[ои умумии талаби байни он[о бамиёномада тибrи тартиби муrаррарнамудаи моддаи 302 [амин Кодекс анxом дода мешавад.
Шарике, ки ба моликияти умумb ашёи инфироди муайяншударо фаро[ам овардааст, [уrуr дорад [ангоми rатъи шартномаи фаъолияти якxоя, бо шарти риояи манфиат[ои шарикони боrимонда ва кредиторон ба e баргардонидани ин ашёро талаб кунад.

Моддаи 1067. Радд кардани шартномаи бемe[лати фаъолияти якxоя
Ариза дар мавриди шартномаи бемe[лати фаъолияти якxояро рад кардани шахс бояд аз xониби чунин шахс дар мe[лати на дертар аз се мо[ то ла[заи э[тимолии аз шартнома баромадан, агар дар шартнома мe[лати дигар пешбинb нагардида бошад, арз карда шавад.
Созишнома дар хусуси ма[дуд кардани [уrуrи радди шартномаи бемe[лати фаъолияти якxоя иxозат дода намешавад.

Моддаи 1068. Бекор кардани шартномаи фаъолияти якxоя бо талаби тараф[о
Дар баробари асос[ои дар банди 1 rисми 2 моддаи 482 [амин Кодекс зикргардида тарафи шартномаи фаъолияти якxояе, ки бо зикри мe[лат ё бо зикри маrсад ба сифати шарти бекор сохтан баста шудааст, [уrуr дорад бо сабаб[ои узрнок дар муносибати байни худ ва дигар шарикон бекор кардани шартномаро бо xуброни зарари воrеии вобаста ба бекор кардани шартнома ба шарикони боrимонда расонидашуда, талаб кунад.

Моддаи 1069. Масъулияти шарике, ки аз шартнома даст кашидааст ё бекор кардани онро талаб кардааст
Дар сурате ки агар шартномаи фаъолияти якxоя дар натиxаи аризаи яке аз иштирокчиёни он вобаста ба радди иштироки минбаъда дар он ё бекор кардани шартнома бо талаби яке аз шарикон rатъ нагардидааст, ё иштироки он дар шартнома rатъ гардидааст, e дар назди ашхоси сеюм оид ба e[дадори[ои умумb, ки дар давраи иштирокаш дар шартнома ба миён омадааст, [амон тавре, ки агар вай [амчун иштирокчии шартномаи фаъолияти якxоя боrb монад [ам, xавобгар мебошад.

БОБИ 53. Озмуни оммавb

Моддаи 1070. Ташкили озмуни оммавb
1. Шахсе, ки ба таври оммавb дар мавриди пардохти подошпулb ё додани дигар мукофот (оид ба пардохти мукофот) барои иxрои бе[тарини кор ё ба даст овардани натиxа[ои дигар (озмуни оммавb) эълон кардааст, бояд ба шахси тибrи шарт[ои гузаронидани озмун uолиб эътирофгардида мукофоти rайду шартшударо пардозад.
2. Озмуни оммавb, [ангоме ки пешни[оди ташкилкунандаи озмун дар хусуси иштирок дар озмун ба [амаи иштирокчиён нигаронида шудааст ва он бо ро[и эълон дар матбуот ё дигар восита[ои ахбори умум дастрас гардидааст, озмуни кушода ва агар пешни[оди иштирок ба озмун ба гурe[и муайяни ашхос тибrи интихоби ташкилкунандаи озмун фиристода шавад, пeшида буданаш мумкин аст.
Озмуни кушода метавонад бо дарназардошти дараxaи тахассусии ( ма[орати) rаблии иштирокчиёни он, [ангоме, ки ташкилкунандаи озмун интихоби rаблии ашхоси барои иштирок дар озмун хо[ишмандро муайян месозад, rайду шарт карда шавад.
3. Эълони озмуни оммавb бояд шарт[оеро, ки мо[ияти вазифа, меъёр ва тартиби арзёбии натиxа[ои кор ё дигар комёби[о, ма[ал, мe[лат ва тартиби пешни[оди он, андоза ва навъи мукофот, [амчунин тартиб ва мe[лати эълони натиxа[оро пешбинb менамояд, дар бар гирад.
4. Нисбат ба озмуни оммавb, ки бо uолиби он бастани шартномаро пешбинb менамояд, rоида[ои [амин боб истифода мегарданд, зеро дар модда[ои 479-481 [амин Кодекс тартиби дигаре пешбинb нагардидааст.

Моддаи 1071. Таuйир додани шарт ва бекор кардани озмуни оммавb
1. Шахсе, ки дар бораи гузарондани озмуни оммавb эълон додааст, [уrуr дорад тан[о дар xараёни rисмати аввали мe[лати барои пешни[оди кор[о муrарраргардида шарти озмунро таuйир ди[ад ё онро бекор кунад.
2. Ого[инома дар мавриди таuйир додани шарт ё бекор кардани озмун бояд бо [амон усуле, ки озмун эълон карда шуда буд, сурат гирад.
3. Дар сурати иваз кардани шарти озмун ё бекор кардани он шахси озмунро эълоннамуда бояд хароxоти [ар шахсеро, ки пурра ё rисман кори дар ого[иномаи озмун пешбинишударо анxом додааст, xуброн намояд.
4. Агар [ангоми таuйир додан ё бекор кардани озмун талаботи дар rисм[ои 1 ва 2 [амин модда вайрон карда шуда бошанд, шахсе, ки дар бораи гузаронидани озмун эълон додааст, бояд зарари дар натиxаи он ба иштирокчиёни озмун расонидашударо xуброн намояд.
5. Шахсе, ки дар бораи гузаронидани озмун эълон додааст, агар исбот карда тавонад, ки кори зикргардида баръало ба шарт[ои озмун мувофиr набуд, аз xуброни хароxот ва зарари пешбининамудаи rисм[ои 3 ва 4 [амин модда озод карда мешавад.

Моддаи 1072. Rарор дар бораи пардохти мукофот
1. Rарор дар бораи пардохти мукофот ба uолиби озмун бояд бароварда шуда, тибrи тартиб ва мe[лати дар эълони озмун муrарраргардида ба иттилои иштирокчиёни озмуни оммавb расонида шавад.
2. Агар комёби[ои дар эълон зикргардида дар коре ба даст оварда шуда бошад, ки онро ба таври муштарак ду ё зиёда ашхос анxом дода бошад, мукофот тибrи созишномаи байни он[о баробар таrсим карда мешавад. Агар чунин созишнома ба мувофиrа нарасида бошад, тартиби таrсими мукофотро суд муайян мекунад.

Моддаи 1073. Истифодаи асар[ои илмb, адабb ва санъат, ки uолиби озмуни оммавb гардидаанд
Агар мавзeи озмуни оммавb асар[ои илмb, адабb ва санъат бошанд, шахси озмунро эълоннамуда барои бастани шартнома бо муаллифи асар дар хусуси истифодаи асар бо пардохти [аrrи rалам, агар дар шарт[ои озмун тартиби дигар пешбинb нагардида бошад, [уrуrи афзалиятнокро пайдо мекунад.

Моддаи 1074. Ба иштирокчиёни озмун баргардонидани кор[ои пешни[одшуда
Шахсе, ки оид ба озмуни оммавb эълон додааст, агар дар шарти озмун тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ва аз хусусиёти кори иxрошуда барнаояд, e[дадор аст, ки ба иштирокчиёни озмун асар[ои сазовори мукофот донистанашударо баргардонад.

БОБИ 54. Ба таври оммавb эълон кардани мукофот

1. Муrаррароти умумb

Моддаи 1075. E[дадории пардохти мукофот
1. Шахсе, ки барои [ар каси амали rонунии дар эълон зикргардидаро дар мe[лати дар он зикршуда анxом доданаш супоридани подошпулb ё мукофоти дигар (дар бораи пардохти мукофот)-ро ба таври оммавb эълон намудааст, вазифадор аст ба [ар каси чунин амалро анxомдода, аз xумла ашёи гумшударо пайдонамуда ва ё ба шахси эълоннамудаи мукофот маълумоти заруриро иттилоъ дода, мукофоти ваъдашударо пардозад.
2. Агар дар эълони оммавии мукофот андозаи он муайян нагардида бошад, он тибrи созишнома бо шахсе, ки эълонро додааст ва дар сурати ба[с аз тариrи суд муайян карда мешавад.
3. E[дадории пардохти мукофот, сарфи назар аз он ки амали дахлдор вобаста ба эълон анxом дода шудааст ё бидуни он, ба миён меояд.
4. Дар [олат[ое ки амали дар эълон зикршударо якчанд шахс анxом додаанд, [уrуrи гирифтани мукофотро шахсе ба даст меорад, ки аввалин шуда амали дахлдорро иxро кардааст.
Агар амали дар эълон зикршударо [амзамон ду ё зиёда ашхос анxом дода бошанд, мукофот байни он[о баробар ё тибrи тартиби дигари дар созишномаи байни он[о пешбинигардида таrсим карда мешавад.
5. Агар дар эълон тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад ва аз хусусияти амали дар он зикршуда барнаояд, мутобиrати иxрои амал бо талаботи дар эълон xойдошта аз xониби шахсе, ки ба таври оммавb мукофотро эълон намудааст ва дар сурати ба[с аз xониби суд муайян карда мешавад.

Моддаи 1076. Бекор кардани эълони оммавии мукофот
1. Шахсе, ки ба таври оммавb дар бори пардохти мукофот эълон кардааст, ба истиснои [олат[ое, ки дар худи эълон пешбинb гардидааст ё дар он имконнопазирии радди он зикр шудааст ё барои иxрои амал, ки барои он мукофот ваъда шудааст, мe[лати муайян муrаррар гардидааст ё то лаp[заи эълони рад як ё якчанд шахс аллакай амали дар эълон зикршударо анxом додаанд, [уrуr дорад бо [амон усул аз ваъдаи худ даст кашад.
2. Бекор кардани ваъдаи оммавии мукофот шахси дар бораи мукофот эълондодаро аз xуброни хароxоти шахсе, ки вобаста ба амали дар эълон зикргардида масраф намудааст, озод намекунад. Андозаи хароxот дар [ар сурат наметавонад аз мукофоти дар эълон ваъдашуда бештар бошад.

2. Хусусият[ои гузаронидани бози[о ва шарт[о

Моддаи 1077. Талаботи вобаста ба ташкили бози[о, шарт[о ва иштирок дар он[о
Талаботи ша[рвандон ва ашхоси [уrуrb вобаста ба ташкил намудани бози[о ва шарт[о, ки ба таваккал асос ёфтаанд (бози[ои сархушкунанда ва шарт[о) ё иштирок дар он[о, ба истиснои талаботи ашхоси дар ин бози[о ё шарт[о та[ти таъсири фиреб, зeроварb, та[дид ё созишномаи риёкоронаи намояндагони он[о бо ташкилотчиёни бози[о ё шарт[о иштироккарда ва талаботе, ки аз муносибат[ои дар моддаи 1098 [амин Кодекс бармеояд, та[ти [имояи судb rарор дода намешаванд.

Моддаи 1078. Хусусият[ои гузаронидани лотерея, тотализатор[о ва бози[ои дигар аз xониби давлат ва маrомоти [окимияти ма[аллb
1. Муносибати байни давлат, сохтор[ои маъмурию марзb ё шахсе, ки аз маrоми ваколатдори давлатb барои гузаронидани лотерея, тотализатор о (шарт[ои байни амдигарb) ва дигар мусобиrоти ба таваккал асосёфта бо иштирокчиёни бози[о иxозатнома (литсензия) гирифтааст, ба шартнома асос меёбад. Чунин шартнома бо додани лотерея, квитансия ё [уxxати дигар ба расмият дароварда шуда, аз ла[заи аз xониби иштирокчb пардохтани арзиши билети лотерея ё шакли дигари пардохти маблаuи бозb басташуда эътироф мегардад.
2. Ба ашхосе, ки мутобиrи шарт[ои гузаронидани лотерея, тотализатор ё дигар бози[о uолиб эътироф мегарданд, ташкилотчии бозb бояд бурди дар шарти бозb пешбинишударо тибrи андоза, шакл (бо пул ё дар шакли асл) ва дар мe[лат[ои муайяншуда ва агар мe[лат зикр нагардида бошад, дар мe[лати на дертар аз да[ рeз аз ла[заи xамъбасти натиxаи бози[о пардозад.
3. Дар сурати аз xониби ташкилотчии бозb риоя накардани e[дадори[ои дар rисми 2 [амин модда зикргардида иштирокчие, ки дар лотерея ё тотализатор ё бозии дигар бурд кардааст, [уrуr дорад пардохти бурд, инчунин xуброни зарари вобаста ба вайрон кардани шартнома аз xониби ташкилотчии бозb расонидашударо талаб намояд.

БОБИ 55. E[дадори[о вобаста ба расонидани зарар

1. Муrаррароти умумb

Моддаи 1079. Асос[ои умумии масъулият барои расонидани зарар
1. Зараре, ки бо амал (беамалb)-и uайриrонунb ба шахс ё амволи ша[рванд, инчунин ба шахси [уrуrb, давлат расонида шудааст, бояд дар [аxми пурра аз xониби шахсе, ки зарар расонидааст, xуброн карда шавад.
Rонун метавонад e[дадории xуброни зарарро ба зиммаи шахсе гузорад, ки зараррасон намебошад.
Мувофиrи rонун ё шартнома масъулияти баландтари зараррасон ё андозаи баландтари xуброни зарар муrаррар шуданаш мумкин аст.
2. Зараррасон, агар исбот намояд, ки зарар бо гуно[и e расонида нашудааст, аз xуброни зарар озод карда мешавад. Rонун метавонад xуброни зарарро дар сурати гуно[ надоштани зараррасон низ пешбинb намояд.
3. Зарари бо амали rонунb расонидашуда дар [олат[ои пешбининамудаи rонун бояд xуброн карда шавад.

Моддаи 1080. Пешгирии расонидани зарар
1. Хатари дар оянда расонидани зарар барои арзи даъво xи[ати манъи амале, ки боиси расонидани зарар мегардад, асос буда метавонад.
2. Агар зарари расонидашуда аз оrибат[ои истифодаи корхона, иншоот ё дигар фаъолияти исте[солb ба миён омада бошад, ки зараррасониро идома меди[ад ё бо зарари нав та[дид мекунад, суд [уrуr дорад xавобгарро бар замми xуброни зарар, инчунин ба rатъи фаъолияти дахлдор e[дадор созад.
3. Суд, агар rатъ гардонидани фаъолият хилофи манфиати xомеа бошад, метавонад даъворо вобаста ба фаъолияти дахлдор рад намояд. Радди rатъи чунин фаъолият xабрдидагонро аз [уrуrи ситонидани xуброни зарари вобаста ба фаъолият расонидашуда ма[рум намесозад.

Моддаи 1081. Расонидани зарар дар [олати мудофиаи зарурb
Зарари дар [олати мудофиаи зарурb расонидашуда, агар дар айни замон гузаштан аз [адди мудофиа сурат нагирифта бошад, xуброн карда намешавад.

Моддаи 1082. Расонидани зарар дар [олати ни[ояти зарурат
Зарари дар [олати ни[ояти зарурат, яъне рафъи хатари ба худи зараррасон ё дигар ашхос та[дидкунанда расонида шуда, агар рафъи ин та[дид дар [амин [олат бо усули дигар имконнопазир бошад, бояд аз xониби шахси зараррасон xуброн карда шавад.
Бо назардошти [олате ки вобаста ба он чунин зарар расонида шудааст, суд метавонад e[дадории xуброни зарарро ба зиммаи шахси сеюм, ки ба манфиати он зараррасон амал кардааст, гузорад ё [ам зараррасон ва [ам шахси сеюмро пурра ё rисман аз xуброни зарар озод кунад.

Моддаи 1083. Масъулияти шахси [уrуrb ё ша[рванд барои зараре, ки корманди он расонидааст
1. Шахси [уrуrb ё ша[рванд зарареро, ки корманди он [ангоми иxрои e[дадори[ои ме[нати (хизматb, вазифавb)-и худ расонидааст, xуброн менамояд.
2. Дар иртибот бо муrаррароти [амин Кодекс оид ба e[дадори[ои вобаста ба xуброни зарар кормандон он ша[рвандоне эътироф карда мешаванд, ки кор[оро дар асоси шартномаи ме[натb (rарордод), инчунин дар асоси шартномаи [уrуrи гражданb ба xо меоранд, агар дар айни [ол он[о тибrи вазифа ё та[ти назорати шахси дахлдори [уrуrb ё ша[рванди масъули пешбурди бехатари кор[о амал кардаанд ё мебоист амал кунанд.
Ширкат[ои хоxагидорb ва кооператив[ои исте[солb зарареро, ки иштирокчиён (аъзо)-и он [ангоми аз xониби охирин анxом додани фаъолияти со[ибкорb, исте[солb ё навъи дигари фаъолияти ширкат ё кооператив расонидаанд, xуброн менамоянд.

Моддаи 1084. Масъулият барои зараре, ки маrомоти давлатb, маrомоти [окимияти ма[аллb, инчунин ашхоси мансабдори он[о расонидаанд
1. Зарари дар натиxаи аз xониби маrомоти давлатb баровардани санади ба rонун[о номувофиr расонидашуда сарфи назар аз гуно[и маrомот ё ашхоси мансабдоре, ки санадро баровардааст, бо rарори суд xуброн карда шавад. Зарар аз [исоби хазинаи давлат (моддаи 151) xуброн карда мешавад.
2. Зараре, ки тавассути амал (беамалb)-и uайриrонунии ашхоси мансабдори маrомоти давлатb дар со[аи идораи маъмурb расонида шудааст, тибrи асос[ои умумb (моддаи 1100), аз [исоби маблаu[ои пулии дар ихтиёри ин маrомот rарордошта, xуброн карда мешавад. {ангоми нокифоя будани он[о зарар ба таври субсидиарb аз [исоби буxети давлат xуброн карда мешавад.

Моддаи 1085. Маrомот ва ашхосе, ки [ангоми xуброни зарар аз ном ва [исоби хазина баромад мекунанд
Дар [олат[ое ки мутобиrи [амин Кодекс, дигар rонун[о xуброни зарар аз [исоби хазинаи xум[урb ё хазинаи сохтори маrомоти [окимияти ма[аллb анxом дода мешавад, аз номи ин хазина маrомоти дахлдори молиявb баромад мекунанд.

Моддаи 1086. Масъулият барои зараре, ки бо амали uайриrонунии маrомоти та[rиr, тафтиши пешакb, прокуратура ва суд расонида шудааст
1. Зараре, ки дар натиxаи uайриrонунb ма[кум намудан, uайриrонунb ба xавобгарии xиноятb кашидан, uайриrонунb ба сифати чораи пешгирикунанда истифода бурдани ба[абсгирb ё забонхат барои ба xое нарафтан, uайриrонунb андешидани xазои маъмурb дар шакли ба [абс гирифтан ё кор[ои исло[и ме[натb ба ша[рванд расонида шудааст, сарфи назар аз гуно[и шахси мансабдори маrоми та[rиr, тафтиши пешакb, прокуратура ва суд, тибrи тартиби муrаррарнамудаи rонун аз xониби давлат ба андозаи пурра xуброн карда мешавад.
2. Зарари ба ша[рванд ё шахси [уrуrb дар натиxаи фаъолияти дигари uайриrонунии маrомоти та[rиr, тафтиши пешакb, прокуратура ва суд расонидашуда, агар дар rонун тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, дар асос[ои умумb (моддаи 1104) xуброн карда мешавад.
3. Зараре, ки дар натиxаи баровардани rарори uайриrонунb оид ба парванда[ои гражданb расонида шудааст, дар [олате xуброн карда мешавад, ки агар гуно[и судя тибrи rарори эътибори rонунb пайдокардаи суд муrаррар гардида бошад.

Моддаи 1087. Xуброни зарар аз xониби шахси масъулияти худро суuуртанамуда
Шахси [уrуrb ё ша[рванде, ки масъулияти худро тибrи тартиби суuуртаи ихтиёрb ё суuуртаи [атмb суuурта кардааст, [ангоми xи[ати пурра xуброн намудани зарар нокифоя будани маблаuи суuурта фарrи байни маблаuи суuурта ва андозаи воrеии зарарро мепардозад.

Моддаи 1088. Масъулият барои зараре, ки ноболиuони то синни чорда[сола расонидаанд
1. Барои зараре, ки ноболиuони ба синни чорда[солагb нарасида (хурдсолон) расонидаанд, волидайни он[о (фарзандхондагон), ё васиён, агар исбот карда натавонанд, ки зарар бо гуно[и он расонида нашудааст, xавобгар мебошанд.
2. Агар хурдсоли мe[тоxи васоят дар муассисаи дахлдори тарбиявb, муассисаи муолиxавb, муассисаи [ифзи иxтимоb ё дигар муассисаи шабе[ rарор дошта бошад, ки бо [укми rонун васии он ба [исоб меравад , агар исбот карда натавонад, ки зарар бо гуно[и e содир нашудааст, ин муассиса вазифадор аст зарари расонидаи хурдсолро xуброн намояд.
3. Агар хурдсол [ангоми та[ти назорати муассиса[ои таълимb, тарбиявb, муолиxавb ё дигар муассиса rарор доштанаш гуно[ содир карда бошад ва он муассиса вазифадор буд назорати eро анxом медод, инчунин хурдсол та[ти назорати шахсе буд, ки дар асоси шартнома eро назорат менамуд, ин муассиса ё шахс, агар исбот карда натавонанд, ки зарар бо гуно[и он[о расонида нашудааст, барои ин зарар xавобгар мебошанд.
Агар волидайн (фарзандхондагон) ё васиён фавтида бошанд ё он[о, инчунин ша[рвандони дигаре, ки дар rисми 3 [амин модда зикр шудаанд, барои xуброни зарари ба [аёт ё саломатии xабрдида расонидашуда маблаuи кофb надошта бошанд ва худи зараррасон, ки пурра rобили амал гардидааст ва дорои чунин маблаu бошад, суд бо назардошти вазъи амволии xабрдида ва зараррасон, инчунин дигар [олат[о [уrуr дорад дар бораи пурра ё rисман аз [исоби худи зараррасон xуброн намудани зарар rарор rабул кунад.

Моддаи 1089. Масъулият барои зараре, ки ноболиuони аз синни чорда[сола то [ажда[сола расонидаанд
1. Ноболиuони аз синни чорда[сола то [ажда[сола барои зарари расонидаашон мустаrилона, дар асос[ои умумb xавобгар мебошанд.
2. Дар сурате, ки агар ноболиuи аз чорда[сола то [ажда[сола барои xуброни зарар амвол ё манбаи дигари даромад надошта бошад, зарар бояд пурра ё дар rисмати нокифояи он аз [исоби волидайн (фарзандхондагон)-и e ё парасторон, агар исбот карда натавонанд, ки зарар бо гуно[и он[о расонида нашудааст, xуброн карда мешавад.
Агар ноболиuи аз синни чорда[сола то [ажда[сола, ки мe[тоxи сарпарастb мебошад, дар муассисаи дахлдори тарбиявb, муассисаи муолиxавb ё муассисаи [ифзи иxтимоb ё дигар муассисаи шабе[е rарор дошта бошад, ки бо [укми rонун парастори e ба шумор мераванд, ин муассиса[о, агар исбот карда натавонанд, ки зарар бо гуно[и он[о расонида нашудааст, e[дадоранд пурра ё дар rисмати нокифояи он зарарро xуброн намоянд.
3. E[дадории волидайн (фарзандхондагон), парасторон ва муассиса[ои дахлдор вобаста ба xуброни зарар баъди ба синни балоuат расидани зараррасон ё баъди он ки то ба синни балоuат расидан дорои амвол ё дигар манбаи даромаде мегардад, ки барои xуброни зарар кифоя мебошад ё то расидан ба синни балоuат rобили амал гардидааст, rатъ мегардад.

Моддаи 1090. Масъулияти волидайни аз [уrуrи волидайн ма[румшуда барои зарари расонидаи ноболиuон
Суд метавонад ба зиммаи падар ё модари аз [уrуrи волидайн ма[румшуда масъулияти xуброни зарареро, ки фарзандони ноболиuи он[о дар xараёни се соли баъди аз [уrуrи волидайн ма[рум гардидани он[о расонидаанд, агар рафтори кeдаке, ки боиси расонидани зарар гардидааст, оrибати ба таври муносиб анxом надодани e[дадории тарбияи фарзанд аз xониби волидайн бошад, гузорад.

Моддаи 1091. Масъулият барои зарари расонидаи ша[рванди uайри rобили амал эътирофгардида
1. Зарари расонидаи ша[рванди uайри rобили амал эътирофгардидаро (моддаи 30) васb ё ташкилоте, ки вазифадор аст назорати epо анxом ди[ад, агар исбот карда натавонанд, ки зарар бо гуно[и он[о расонида нашудааст, xуброн менамоянд.
2. E[дадории васb ё ташкилоти xубронкунандаи зараре, ки аз xониби ша[рванди uайри rобили амал эътирофгардида расонида шудааст, инчунин дар [олати барrарор шудани roбилияти амали e низ rатъ намегардад.
3. Агар васb фавтида бошад ё барои xуброни зарар маблаuи кофb надошта бошад ва худи зараррасон дорои чунин маблаu бошад, суд бо дарназардошти вазъи амволии xабрдида ё зараррасон, инчунин [олат[ои дигар [уrуr дорад оид ба rисман ё пурра аз [исоби амволи худи зараррасон xуброн намудани зарари ба [аёт ё саломатии xабрдида расонидашуда rарор rабул кунад.

Моддаи 1092. Масъулият барои зарари расонидаи ша[рванди rобили ма[дуди амал эътирофгардида
Зарари расонидаи ша[рванди дар натиxаи истеъмоли машрубот ё маводи нашъадор rобили ма[дуди амал эътирофгардида (моддаи 31) аз xониби худи зараррасон тибrи асос[ои умумb xуброн карда мешавад.

Моддаи 1093. Масъулият барои зарари расонидаи ша[рванде, ки rобилияти дарки амал[ои худро надорад
1. Ша[рванди rобили амал, инчунин ноболиuи аз синни чорда[сола то [ажда[сола, агар дар [олате зарар расонида бошад, ки мо[ияти кирдори худро дарк ё идора карда наметавонист, барои зарари расонидааш xавобгар намебошад.
2. Зараррасон, агар худро ба чунин [олат дар натиxаи истифодаи машрубот, маводи нашъадор ё бо усули дигар расонида бошад, аз масъулият озод карда намешавад.
3. Агар зарар аз xониби шахсе расонида шуда бошад, ки дар натиxаи бемории рe[b ё камаrлb мо[ияти амали худро дарк ё идора карда наметавонист, e[дадории xуброни зарарро суд метавонад ба зиммаи шахси rобили ме[нати бо e якxоя зиндагикунанда: [амсар, волидайн, фарзандони болиu, ки дар бораи чунин [олати зараррасон ого[ буданд, вале оид ба uайри rобили амал эътироф шудан ва таъини васояти e масъала нагузоштаанд, вогузорад.

Моддаи 1094. Масъулият барои расонидани зарар тавассути фаъолияте, ки барои атрофиён хатари калонро ба миён меоварад
1. Манбаи хатари калон гуфта rувва[ои физикb, физикb-химиявb ва биологиро меноманд, ки субъект[ои [уrуrи гражданb дар асоси [уrуrи ба он[о тааллуr доштаи моликият, пешбурди хоxагb ва идораи оперативb ё бо асос[ои дигари иxозатдода (шартнома, rонун, санад[ои маъмурb ва uайра), ки барои атрофиён хатари калон дорад.
2. Ашхоси [уrуrb ва ша[рвандоне, ки фаъолияти он[о бо хатари калон барои атрофиён алоrаманд мебошад (ташкилот[ои наrлиётb, корхона[ои саноатb, сохтмон, моликони восита[ои наrлиёт ва uайра), агар исбот карда натавонад, ки зарар дар натиxаи rувваи рафънопазир ё нияти бадrасдонаи xабрдида рух додааст, вазифадоранд зарари тавассути манбаи хатари калон расонидашударо xуброн намоянд.
E[дадории xуброни зарар ба зиммаи шахси [уrуrb ё ша[рванде гузошта мешавад, ки манбаи хатарро дар асоси [уrуrи моликият, [уrуrи пешбурди хоxагидорb ё [уrуrи идораи оперативb ё тибrи [ама гуна асос[ои дигари rонунb (шартномаи кирояи амвол, эътимоднома барои идораи воситаи наrлиёт, бо [укми фармоиши маrомоти сало[иятдор оид ба интиrоли манбаъ ва uайра) со[ибb менамоянд.
3. Со[ибони манбаъ[ои хатари калон барои зарари дар натиxаи амали мутаrобилаи манбаъ[о (бархурди восита[ои наrлиёт ва uайра) ба ашхоси сеюм расонидашуда тибrи асос[ои пешбининамудаи rисми 1 [амин модда масъулияти муштарак доранд.
Зарари дар натиxаи амали мутаrобилаи манбаъ[ои хатари калон ба со[ибони он расонидашуда тибrи асос[ои умумb xуброн карда мешавад. Дар айни замон:
- зарари бо гуно[и як тараф расонидашуда дар [аxми пурра аз xониби [амин тараф xуброн карда мешавад;
- зарари бо гуно[и [арду тараф ё якчанд тараф расонидашуда мутаносибан ба гуно[и [ар кадоме аз он[о xуброн карда мешавад.
{ангоми имконнопазирии муrаррар намудани андозаи гуно[и [ар кадоме аз тараф[о масъулият байни он[о баробар таrсим карда мешавад.
{ангоми мавxуд набудани гуно[и тараф[о дар зараррасонb [еx яке аз он[о [уrуr надоранд xуброни зарарро талаб намоянд. {ар яке аз тараф[о дар чунин [олат таваккали зарари расонидашударо ба e[да дорад.
4. Со[иби манбаъи дорои хатари калон барои зараре, ки ин манбаъ расонидааст, агар исбот карда тавонад, ки манбаъ дар натиxаи амали uайриrонунии ашхоси сеюм аз ихтиёри e баромадааст, xавобгар намебошад. Дар чунин [олат масъулият барои зарари расонидаи манбаи дорои хатари калон ба зиммаи ашхосе вогузошта мешавад, ки зиддиrонунb манбаи дорои хатари калонро тасарруф намудаанд. {ангоми дар зиддиrонунb тасарруф намудани манбаи дорои хатари калон мавxуд будани гуно[и со[иби он масъулият [ам ба зиммаи со[иби манбаъ ва [ам ба зиммаи ашхоси манбаъро uайриrонунb тасарруфнамуда вогузошта мешавад.

Моддаи 1095. Масъулият барои якxоя расонидани зарар
Ашхоси якxоя зараррасонида дар назди xабрдида муштарак xавобгар мебошанд.
Тибrи аризаи xабрдида ва ба манфиати e суд [уrуr дорад ба зиммаи ашхосе, ки якxоя зарар расонидаанд, масъулияти [иссавb гузорад.

Моддаи 1096. {уrуrи даъвои мутаrобила (регрессb) ба шахсе, ки зарар расонидааст
1. Шахсе, ки зарари расонидаи шахси дигарро xуброн намудааст (зарари расонидаи корманд [ангоми иxрои e[дадори[ои ме[натb (хизматb, вазифавb, шахсе, ки воситаи наrлиётро идора менамуд ва uайра) [уrуr дорад нисбат ба [амин шахс ба андозаи xубронпулии пардохташуда, агар дар rонун андозаи дигар пешбинb нагардида бошад, талаботи мутаrобила пешни[од намояд.
2. Зараррасоне, ки зарари якxоя расонидашударо xуброн намудааст, [уrуr дорад аз [ар як зараррасон пардохти [иссаи ба xабрдида пардохташударо дар [аxме, ки ба андозаи гуно[и ба [амин зараррасон муносиб мебошад, талаб намояд. {ангоми имконнопазирии муайян кардани дараxаи гуно[ [исса[о баробар эътироф карда мешаванд.
3. Давлат, агар он зарари расонидаи ашхоси маrомоти та[rиr, тафтиши пешакb, прокуратура ва судро (rисми 1 моддаи 1086) xуброн намуда бошад, дар [олат[ои бо [укми эътибори rонунb пайдокардаи суд муrаррар гардидани гуно[и он[о, [уrуr дорад нисбат ба чунин ашхос даъвои мутаrобила (регрессb) пешни[од кунад.
4. Маrомоти давлатии [ифзи иxтимоие, ки зарари ба xабрдида расондаро xуброн кардааст [уrуrи даъвои мутаrобилаи ба xавобгари зарар расондаро дорад.
5. Ашхосе, ки зарарро тибrи асос[ои дар модда[ои 1088-1091 [амин боб зикр гардида xуброн намудаанд, [уrуr надоранд нисбат ба шахси зараррасон талаботи мутаrобила (регрессb) пешни[од намоянд.

Моддаи 1097. {аxм ва андозаи xуброни зарар
1. {аxми зарар баробари андозаи зарари расонда шударо, ки ба камшавии [олати амволии xабрдида вобаста аст, дар бар мегирад.
2. Андозаи xуброни зарар – ин миrдори муайяни товоне мебошад, ки xабрдида ба он талабгор аст.

Моддаи 1098. Усул[ои xуброни зарари амволb
Барои xуброни зарар rарор бароварда, суд мутобиrи [олат[ои парванда шахси барои расонидани зарар масъулро e[дадор менамояд, ки зарари расонидашударо пурра xуброн намояд (rисми 2 моддаи 15) ё онро дар шакли асл баргардонад (ашёи [амон навъ ва дорои [амон сифатро пешни[од кунад, ашёи зарардидаро барrарор намояд ва uайра).
Моддаи 1099. Ба[исобгирии гуно[и xабрдида ва вазъи амволи шахсе, ки зарар расонидааст1.
Зараре, ки дар натиxаи rасди xабрдида расонида шудааст, xуброн карда намешавад.
2. Агар беэ[тиётии даuали худи xабрдида боиси ба миён омадан ё афзоиши зарар гардида бошад, дар чунин сурат вобаста ба дараxаи гуно[и xабрдида ё зараррасон андозаи xуброн кам карда мешавад.
3. {ангоми беэ[тиётии даuали xабрдида ва мавxуд набудани гуно[и зараррасон дар [олат[ое, ки масъулият он сарфи назар аз гуно[ фаро мерасад, агар дар rонун тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад, андозаи xуброн бояд кам карда шавад ё xуброни зарар рад карда шавад.
{ангоми расонидани зарар ба [аёт ва саломатии ша[рванд радди xуброни зарар иxозат дода намешавад.
4. Гуно[и xабрдида [ангоми xуброни хароxоти иловагb (rисми 1 моддаи 1101), [ангоми xуброни зарар вобаста ба фавти саробон (моддаи 1104), инчунин [ангоми xуброни хароxоти маросими дафн (моддаи 1110) ба инобат гирифта намешавад.
5. Суд метавонад xуброни зарари ба ша[рванд расонидашударо ба истиснои [олат[ое, ки зарар вобаста ба амали бадrасдона расонида шудааст, бо назардошти вазъи амволии e кам кунад.

2. Xуброни зараре, ки ба [аёт ва саломатии ша[рванд расонида шудааст

Моддаи 1100. Xуброни зараре, ки ба [аёт ё саломатии ша[рванд [ангоми иxрои e[дадори[ои шартномавb ё дигар e[дадори[о расонида шудааст
Зарари ба [аёт ё саломатии ша[рванд [ангоми иxрои e[дадори[ои шартномавb, инчунин [ангоми иxрои e[дадори[ои хизмати [арбb, хизмат дар милитсия ва дигар e[дадори[ои дахлдор расонидашуда, агар дар rонун ё шартнома андозаи баландтари масъулият пешбинb нагардида бошад, мутобиrи rоида[ои пешбининамудаи [амин боб xуброн карда мешавад.

Моддаи 1101. Андоза ва хусусияти xуброни зараре, ки ба саломатb осеб расонидааст
1. {ангоми осеб расонидан ба ша[рванд ё дигар зарар ба саломатии e бояд музди ме[нат (даромад)-е, ки e дошт ё баръало гирифта метавонист, инчунин хароxоти вобаста ба осеб дидани саломатb (барои муолиxа, хeроки иловагb, истеъмоли доруворb, протезкунонb, ниго[убини шахси дигар, муолиxаи санитарию курортb, ба даст овардани восита[ои махсуси наrлиёт, омодагb ба омeхтани касби нав ва uайра), агар эътироф гардида бошад, ки xабрдида ба чунин навъи кeмак ва ниго[убин мe[тоx аст ва барои гирифтани кeмаки ройгон [уrуr надорад, xуброн карда мешавад.
2. {ангоми муайян кардани музди ме[нат (даромад)-и аздастрафта нафаrаи маъюбb, ки ба xабрдида вобаста ба осеб ё зарари дигари ба саломатии e расонидашуда таъин гардидааст, [амчунин дигар навъи нафаrа[о, кeмакпули о ва навъи дигари пардохт, ки то расонидани осеб ба саломатb ва [ам баъди он аз [исоби xуброн таъин гардидаанд, ба [исоб гирифта намешавад. Ба [исоби xуброни зарар инчунин музди ме[нате, ки xабрдида баъди расонидани зарар ба саломатb мегирад, дохил карда намешавад.
3. Rонун ё шартнома метавонад мутобиrи [амин модда андоза ва [аxми бештари xуброни зарари ба xабрдида тааллуrдоштаро муайян кунад.

Моддаи 1102. Муайян кардани музди ме[нат (даромад), ки дар натиxаи ба саломатb расонидани зарар аз даст рафтааст
1. Андозаи музди ме[нат (даромад)-и дар натиxаи ба саломатb расонидани зарар аздастрафта бо фоиз нисбат ба музди миёнаи ме[нат (даромад) то бардоштани осеб ё зарари дигар ба саломатb ё то фарорасии гум кардани rобилияти ме[нат, дараxаи дахлдори гум кардани rобилияти кории касбb ва дар сурати мавxуд набудани он коршоямии умумb муайян карда мешавад.
2. Ба таркиби музди ме[нат (даромад)-и аздастрафта [ама гуна навъи пардохти музди ме[нат оид ба шартнома[ои ме[натb (rарордод) ва [уrуrи гражданb чb дар xои кори асосb ва чb дар якчанд xои кор, ки та[ти андозбандb rарор мегирад, дохил карда мешавад. Пардохт[ои дорои хусусияти якдафъаина (xубронпулb барои истифода набурдани рухсатb, кeмакпулb [ангоми рафтан аз кор ва uайра) ба таркиби музди ме[нат (даромад)-и аздастрафта ба [исоб гирифта намешавад. Дар давраи корношоямии муваrrатb ва рухсатии вобаста ба [омиладорb ва [амл кeмакпулии пардохтшуда ба инобат гирифта мешавад. Даромад аз фаъолияти со[ибкорb, инчунин [аrrи муаллифb ба таркиби музди ме[нати аздастрафта ба [исоб гирифта шуда, дар айни замон даромад аз фаъолияти со[ибкорb дар асоси маълумоти бозрасии андоз ба он дохил карда мешавад.
{ама навъ[ои музди ме[нат (даромад) ба андозаи маблаuе, ки то ситонидани андоз аз он [исоб карда шудааст, ба [исоб гирифта мешавад.
Музди миёнаи ме[нат (даромад) бо усули ба дувозда[ таrсим кардани [амаи маблаuи музди ме[нат (даромад)-и дувозда[ мо[и кор, ки то ба саломатb расонидани зарар гузаштааст, [исобу китоб карда мешавад. Дар сурате ки агар xабрдида дар ла[заи расонидани зарар ба саломатb камтар аз дувозда[ мо[ кор карда бошад, музди миёнаи ме[нат (даромад) бо усули таrсими маблаuи умумии музди ме[нат (даромад)-и мо[[ои воrеии кор, ки то расонидани зарар ба саломатb гузаштааст, ба маxмeи ин мо[[о [исобу китоб карда мешавад.
Дар [олат[ое ки агар xабрдида дар ла[заи расонидани зарар кор намекард, бо хо[иши e музди ме[нати то озодшавb аз кор ё андозаи оддии подошпулии корманди дорои тахассуси e дар [амин ма[ал, вале на камтар аз андозаи панxкаратаи маоши [адди аrали муrаррарнамудаи rонун ба [исоб гирифта мешавад.
3. Агар дар музди ме[нат (даромад)-и xабрдида то ба саломатии e расонидани осеб ё зарари дигар таuйироти устуворе рух дода бошад, ки вазъи амволии eро бе[буд мебахшад (вобаста ба вазифаи хизматb мо[она баланд шуда бошад, ба кори нисбатан сердаромад гузаронида шуда бошад, баъди хатми муассисаи маълумоти рeзона ба кор rабул гардида бошад), инчунин дар дигар [олат[ое, ки устувории таuйирот исбот карда мешавад, [ангоми муайян намудани музди миёнаи ме[нат тан[о музди ме[нат (даромад)-е, ки e гирифтааст, ба [исоб гирифта мешавад.

Моддаи 1103. Xуброни зарар [ангоми расонидани осеб ба саломатии шахси ба балоuат нарасида
1. Дар сурати расонидани осеб ё ба таври дигар рассонидани зарар ба саломатии ноболиu, ки ба синни чорда[солагb нарасидааст ва музди ме[нат надорад, ашхоси барои расонидани зарар гуна[кор вазифадоранд хароxоти вобаста ба зарар дидани саломатиро xуброн намоянд.
2. {ангоми ба синни чорда[солагb расидани xабрдида, инчунин [ангоми расонидани зарар ба ноболиuи аз чорда[ то [ажда[сола, ки музди ме[нат (даромад) надорад, ашхоси барои расонидани зарар масъул вазифадоранд ба xабрдида ба uайр аз хароxоти вобаста ба зарари ба саломатb расонидашуда, инчунин зарари вобаста ба гум кардани rобилияти ме[нат ё кам гардидани онро, бо назардошти андозаи панxкаратаи маоши [адди аrали муrаррарнамудаи rонун xуброн намоянд.
Агар то ла[заи расонидани зарар ба саломатb xабрдида дорои музди ме[нат бошад, дар ин сурат зарар бо назардошти андозаи ин маблаu, вале на камтар аз андозаи панxкаратаи маоши [адди аrали муrаррарнамудаи rонун xуброн карда мешавад.
Баъди оuози фаъолияти ме[натb xабрдида [уrуr дорад, бо назардошти маоши гирифтааш, вале на камтар аз мукофотпулие, ки тибrи мансаби ишuолнамудааш муrаррар гардидааст ё музди ме[нати корманди дорои [амин дараxаи тахассуси xои кораш афзоиши xуброни зарарро талаб намояд.

Моддаи 1104. Xуброни зарар ба ашхосе, ки вобаста ба марги ша[рванд расонида шудааст
1. Дар [олати марги ша[рванд ашхоси uайри rобили ме[нати та[ти таъмини шахси фавтида rарордошта ё то рeзи марги e ба гирифтани таъминоти e [уrуrдошта, фарзанди фавтида, ки пас аз марги e ба дунё омадааст, инчунин яке аз волидайн, [амсар ё дигар аъзои оила, сарфи назар аз rобилияти ме[натb, ки кор намекунад ва фарзандон, наберагон, бародарон ва хо[арони шахси фавтидаро, ки ба синни чорда[солагb нарасидаанд ё [арчанд ба синну соли зикршуда расида бошанд [ам ва тибrи хулосаи маrомоти тиббb вобаста ба саломатb мe[тоxи ниго[убини дигаронанд, ниго[убин менамояд, ба xуброни зарар [уrуr доранд.
2. {уrуrи xуброни зарарро инчунин ашхосе, ки та[ти таъминоти ша[рванди фавтида буда, дар тeли панx соли баъди фавти e uайри rобили ме[нат гардидаанд, доро мебошанд.
Яке аз волидайн, [амсар ё аъзои дигари оила, ки кор намекунад ва фарзандон, наберагон, бародару хо[арони шахси фавтидаро, ки дар rисми 1 [амин модда зикр гардидаанд, нига[бонb менамояд ва дар давраи ниго[убин uайри rобили ме[нат гардидааст, баъди адои ниго[убини ин ашхос [уrуrи xуброни зарарро ниго[ медорад.
3. Зарар чунин xуброн мегардад: ба ноболиuон то расидан ба синни [ажда[солагb, ба хонандагони [ажда[сола ва болотар аз он - то хатми та[сил дар муассиса[ои таълимии рeзона, вале на бештар аз синни то бисту сесолагb; ба занони аз синни панxо[у панx боло ва мардони аз синни шастсола боло умрбод; ба маъюбон - ба мe[лати маъюбb; ба яке аз волидайн, [амсар ё дигар аъзои оила, ки ба ниго[убини фарзандон, наберагон, хо[ару бародарони та[ти таъмини шахси фавтида rарордошта машuул аст, то ба синни чорда[солагb расидани он[о ё таuйир ёфтани вазъи саломатb.

Моддаи 1105. Андозаи xуброни зарари дар натиxаи фавти ша[рванд расонидашуда
1. Ба ашхосе, ки вобаста ба марги ша[рванд ба xуброни зарар [уrуr доранд, зарар ба андозаи [амон rисми музди ме[нат (даромад)-и фавтида xуброн карда мешавад, ки мувофиrи rоида[ои моддаи 1102 [амин Кодекс ба [исоб гирифта шудааст ва он[о онро [ангоми дар [аёт будани e барои таъминоти худ мегирифтанд ё [уrуrи гирифтани онро доштанд. {ангоми ба ин ашхос муайян намудани xуброни зарар ба таркиби даромади шахси фавтида [амзамон бо музди ме[нат, инчунин нафаrаи [ангоми дар rайди [аёт мегирифтааш, таъминоти умрбодb ва дигар чунин пардохт[о дохил карда мешаванд.
2. {ангоми муайян кардани андозаи xуброни зарар нафаrае, ки ба ашхос вобаста ба марги саробон муrаррар шудааст, инчунин навъи дигари нафаrа[ои то фавти саробон ё пас аз фавти e таъингардида, инчунин музди ме[нат, ротиба (стипендия) ба маблаuи xуброн ба [исоб гирифта намешавад.
3. Маблаuи xуброни вобаста ба марги саробон, ки ба [ар як шахси барои xуброни зарар [уrуrдошта ба [исоб гирифта шудааст, ба истиснои [олат[ои зайл аз нав [исобу китоб карда намешавад: баъди фавти саробон таваллуд шудани тифл; таъин (rатъ)-и пардохти xубронпулb бо ашхосе, ки ба ниго[убини фарзандон, наберагон, бародарон ва хо[арони саробони фавтида машuуланд.
Тибrи rонун ё шартнома [аxм ва андозаи xубронпулb зиёд карда шуданаш мумкин аст.

Моддаи 1106. Таuйир додани андозаи xуброни зарар
1. Xабрдидае, ки rисман rобилияти ме[натро гум кардааст, [уrуr дорад дар [ар ла[за аз шахси ба зиммааш e[дадории xуброни зарар вогузошташуда, агар rобилияти ме[натии e вобаста ба расонидани зарар ба саломатb нисбат ба оне, ки e дар ла[заи таъини xубронпулb дошт, камтар гардида бошад, дар [аxми дахлдор баланд кардани xубронпулиро талаб намояд.
2. Ашхосе, ки вобаста ба расонидани зарар ба саломатии xабрдида ба зиммаашон xуброни зарар вогузошта шудааст, агар rобилияти кории xабрдида нисбат ба оне, ки e дар ла[заи таъини xубронпулb барои зарар дошт, баландтар гардида бошад, [уrуr доранд ба таври дахлдор кам кардани андозаи xубронпулиро талаб намоянд.
3. Агар вазъи амволии шахси ба зиммааш xуброни зарар вогузошташуда бе[буд ёфта бошад, вале xубронпулb мутобиrи rисми 5 моддаи 1099 [амин Кодекс кам карда шуда бошад, xабрдида [уrуr дорад баланд кардани андозаи xуброни зарарро талаб намояд.
4. Суд метавонад бо талаби ша[рванди зараррасон, агар вазъи амволии e дар натиxаи маъюбb ё расидан ба синни нафаrа нисбат ба оне, ки дар ла[заи xуброни зарар дошт, бадтар гардида бошад (rисми 5 моддаи 1099), андозаи xуброни зарарро камтар кунад.

Моддаи 1107. Баланд кардани андозаи xуброни зарар вобаста ба боло рафтани арзиши рeзгузаронb ва афзудани андозаи маоши [адди аrал
Маблаuи xуброни зараре, ки ша[рванд вобаста ба расонидани зарар ба саломатb ё марги xабрдида мепардозад, бояд [ангоми боло рафтани арзиши рeзгузаронb тибrи тартиби муrаррарнамудаи rонун индексатсия карда шавад.
{ангоми тибrи тартиби муrаррарнамудаи rонун баланд бардоштани андозаи музди ме[нати [адди аrал xуброни музди ме[нат (даромад)-и аздастдодашуда ва дигар пардохт[ои вобаста ба расонидани зарар ба саломатb ва марги xабрдида таъингардида мутаносибан ба баланд шудани андозаи маоши [адди arал (моддаи 341) меафзояд.

Моддаи 1108. Пардохт[о оид ба xуброни зарар
1. Xуброни зарари вобаста ба паст гардидани rобилияти ме[натb ё марги xабрдида [ар мо[ пардохта мешавад.
{ангоми мавxуд будани асос[ои мeътамад суд бо назардошти имконияти зараррасон метавонад бо талаби ша[рванди ба xуброни зарар [уrуrдошта дар хусуси якдафъаина анxом додани [амаи пардохт[о, вале на барои бештар аз се сол, rарор барорад.
2. Xуброни хароxоти иловагb метавонад дар доираи мe[лат[ои дар асоси хулосаи (экспертиза)-и тиббb муrарраргардида, инчунин [ангоми зарурати пардохти пешакии арзиши хизматрасонb ва амвол (ба даст овардани ро[хати истиро[атго[, ро[киро, пардохти восита[ои наrлиёти махсус ва uайра) барои мe[лати оянда сурат гирад.
3. Дар [олат[ое ки агар xабрдида мутобиrи rонун [уrуr дорад rатъ ё иxрои пеш аз мe[лати e[дадори[оро талаб намояд, чунин талаб бо ро[и ба сармоя даровардан (капитализатсия)-и пардохт[ои дахлдори ваrтбайъ rонеъ гардонида мешавад.

Моддаи 1109. Xуброни зарар дар сурати rатъи шахси [уrуrb
1. Дар сурати азнавташкилшавии шахси [уrуrb, ки тибrи тартиби муrарраргардида барои зарари ба [аёт ва саломатb расонидашуда масъул эътироф шудааст, e[дадории вобаста ба пардохт[ои дахлдор ба зиммаи [уrуrrабулкунандаи e гузошта мешавад. Талабот дар мавриди xуброни зарар низ ба e пешни[од карда мешавад.
Дар сурати бар[ам додани шахси [уrуrb, ки тибrи тартиби муrараргардида барои зарари ба [аёт ва саломатb расонидашуда масъул эътироф шудааст, пардохт[ои дахлдор барои xабрдида бояд тибrи rоида[ои муrаррарнамудаи rонун, дигар санад[ои [уrуrb ба сармоя дароварда (капитализатсия) шавад.
3. Дар [олате ки агар ба сармоя даровардан (капитализатсия)-и пардохт аз сабаби мавxуд набудан ё нокифоя будани амволи шахси [уrуrии бар[амдодашаванда uайриимкон бошад, маблаu[ои таъингардида аз xониби давлат тибrи rоида[ои пешбининамудаи rонун пардохта мешавад.

Моддаи 1110. Xуброни хароxот барои дафн
Ашхоси барои зарари вобаста ба марги xабрдида масъул вазифадоранд хароxоти зарурии барои дафн масрафнамудаи шахсеро, ки ин хароxотро анxом додааст, xуброн намоянд.
Ёрдампулb барои дафн, ки ша[рванди ин хароxотро масрафнамуда гирифтааст, ба [исоби xуброни зарар дохил карда намешавад.

3. Xуброни зарари дар натиxаи камомади
мол, кор, хизматрасонb расонидашуда

Моддаи 1111. Асос[ои xуброни зарари дар натиxаи камомади мол, кор, хизматрасонb расонидашуда
Зараре, ки ба [аёт, саломатb ё амволи ша[рванд ё амволи шахси [уrуrb дар натиxаи камбуди[ои конструктивb, дастурb (ретсептурb) ё дигар норасоии мол (кор, хизматрасонb), инчунин дар натиxаи иттилооти нодуруст ё нокифоя будани иттилоот оид ба мол (кор, хизматрасонb) расонида шудааст, бояд аз xониби фурeшанда ё та[иякунанда (иxрокунанда), сарфи назар аз гуно[и он[о ва он, ки xабрдида бо он[о муносибат[ои шартномавb дошт ё на, xуброн карда шавад.
Rоида[ои мазкур тан[о дар [олат[ои ба даст овардани мол (кор, хизматрасонb) бо маrсад[ои истеъмолb истифода бурда мешаванд.

Моддаи 1112. Ашхосе, ки барои зарари дар натиxаи норасоги[ои мол, кор, хизматрасонb расонидашуда xавобгаранд
1. Зарари дар натиxаи норасоги[ои мол, кор, хизматрасонb расонидашуда тибrи интихоби xабрдида аз xониби фурeшанда ё та[иякунандаи мол xуброн карда мешавад.
2. Зарари дар натиxаи норасоги[ои кор, хизматрасонb расонидашуда аз xониби иxрокунанда xуброн карда мешавад.
3. Зарари дар натиxаи пешни[од накардани иттилооти пурра ва са[е[ оид ба хосият ва rоида[ои истифодаи мол расонидашуда бояд мутобиrи rоида[ои rисм[ои 1 - 2 [амин модда xуброн карда шавад.

Моддаи 1113. Мe[лат[ои xуброни зарари дар натиxаи норасоги[ои мол, кор, хизматрасонb расонидашуда
1. Зарари норасогии мол (кор, хизматрасонb), агар он дар xараёни мe[лати муrарраршудаи коршоямии мол (кор, хизматрасонb) расонида шуда бошад, xуброн карда мешавад ва агар ин мe[лат муrаррар нагардида бошад, дар xараёни да[ сол аз рeзи исте[соли мол (кор, хизматрасонb) бояд xуброн карда шавад.
2. Берун аз доираи мe[лати муrарраргардида зарар бояд дар [олат[ои зайл xуброн карда шавад:
- агар хилофи талаботи rонун мe[лати коршоямb муrаррар нагардида бошад;
- агар шахс дар мавриди баъди гузашти мe[лати коршоямb анxом додани амал[ои зарурb ва оrибат[ои имконпазир [ангоми иxро накардани амал[ои зикршуда ого[ карда нашуда бошад.

Моддаи 1114. Асос[ои озод намудан аз масъулият барои зарари дар натиxаи норасогии мол, кор, хизматрасонb расонидашуда
Фурeшанда ё та[иякунандаи мол, иxрокунандаи кор (хизматрасонb) тан[о дар [олати исботи он, ки зарар дар натиxаи таъсири rувваи рафънопазир ё аз xониби истеъмолкунанда вайрон кардани rоида[ои истифода ё нига[дошти мол (натиxа[ои кор, хизматрасонb) рух додааст, аз xавобгарb озод карда мешаванд.

4. Xуброни зарари маънавb

Моддаи 1115. Xуброни зарари маънавb
1. Зарари маънавb, ба истиснои [олат[ои пешбининамудаи rисми 2 [амин модда дар сурати мавxуд будан гуно[и зараррасон аз xониби зараррасон xуброн карда мешавад.
2. Зарари маънавb сарфи назар аз гуно[и зараррасон дар [олат[ои зайл xуброн карда мешавад:
- агар зарар ба [аёт ва саломатии ша[рванд аз манбаи хатари калон расида бошад;
- агар зарар ба ша[рванд дар натиxаи uайриrонунb ма[кум кардан, uайриrонунb ба xавобгарии xиноятb кашидан, ба сифати чора[ои э[тиётb uайриrонунb истифода бурдани ба[абсгирb ё забонхат барои ба xое нарафтан, uайриrонунb андешидани xазои маъмурb дар шакли [абс ё кор[ои исло[и ме[натb расонида шуда бошад;
- агар зарар дар натиxаи па[ни маълумоте, ки шаъну эътибор ва обрeи кориро паст мезанад, расонида шуда бошад;
- инчунин дар дигар [олат[ои пешбининамудаи roнун.
3. Зарари маънавb, ки дар натиxаи амал (беамал)-и вайронкунандаи [уrуrи амволии ша[рвандон расонида шудааст, ба истиснои [олат[ои пешбининамудаи rонун xуброн карда намешавад.

Моддаи 1116. Андозаи xуброни зарари маънавb
1. Зарари маънавb дар шакли пулb xуброн карда мешавад.
2. Андозаи xуброни зарари маънавb вобаста ба хусусияти ба xабрдида расонидани ранxу азоби xисмонb ва маънавb, инчунин дараxаи гуно[и зараррасон дар [олат[ое ки агар гуно[ асоси xуброн бошад, аз xониби суд муайян карда мешавад. {ангоми муайян кардани андозаи xуброни зарар бояд талаботи оrилона ва одилона ба инобат гирифта шавад.
Мушаххасоти ранxу азоби xисмонb ва маънавb аз xониби суд бо назардошти [олат[ои воrеb, ки дар натиxаи он зарари маънавb расонида шудааст ва хусусият[ои инфиродии xабрдида ба[о дода мешавад.
3. Зарари маънавb сарфи назар аз xуброни зарари амволии ситонидашаванда xуброн карда мешавад.

БОБИ 56. E[дадори[о дар натиxаи дорошавии беасос

Моддаи 1117. E[дадории баргардонидани дороии беасос
1. Шахсе, ки бидуни асос[ои муrаррарнамудаи rонун ё а[д аз [исоби шахси дигар (xабрдида) амвол ба даст овардааст ё ниго[ дошта аст, ба истиснои [олат[ои пешбининамудаи моддаи 1142 [амин Кодекс e[дадор аст ба xабрдида амволи беасос бадастоварда ё ниго[ доштаашро (дороии беасос)-ро баргардонад.
2. E[дадори[ои муrаррарнамудаи rисми 1 [амин модда инчунин [ангоми минбаъд аз байн рафтани асос[ое, ки тибrи он амвол ба даст оварда ё ниго[ дошта шудааст, низ ба миён меояд.
3. Rоида[ои [амин боб, сарфи назар аз он ки дороии беасос натиxаи рафтори бадастоварандаи амвол худи xабрдида ё ашхоси сеюм ва ё оrибати [одиса[о мебошад, татбиr карда мешавад.

Моддаи 1118. Мутаносибии талабот дар бораи баргардонидани дороии беасос бо дигар талабот оид ба [ифзи [уrуr[ои гражданb
Азбаски дар rонун[о тартиби дигаре пешбинb нагардидаанд ва аз мо[ияти муносибат[ои дахлдор барнамеоянд, rоида[ои [амин боб инчунин бояд нисбат ба талаботи зайл татбиr гарданд:
1) дар бораи баргардонидани иxрои а[ди беэътибор;
2) дар бораи аз xониби молик талаб карда гирифтани амвол аз со[ибии uайриrонунии uайр;
3) талаботи як тарафи e[дадорb нисбат ба тарафи дигар дар мавриди баргардонидани иxрои вобаста ба [амин e[дадорb;
4) дар бораи xуброни зарар, аз xумла xуброне, ки тавассути рафтори бевиxдононаи шахси дорогардида расонида шудааст.

Моддаи 1119. Баргардонидани дороии беасос дар шакли асл
1. Амволе, ки дороии беасоси бадастоварандаро ташкил меди[ад, бояд дар шакли асл ба xабрдида баргардонида шавад.
2. Бадастоваранда дар назди xабрдида барои [амагуна камомад, аз xумла камбудии тасодуфb ё фарсуда шудани амволи беасос бадастовардашуда ё нига[дошташуда, ки баъди аз xониби e фа[мидани дороии беасос рух додааст ё мебоист фа[мад, xавобгар мебошад. То ин ла[за e тан[о барои rасд ё беэ[тиётии даuалона xавобгар мебошад.

Моддаи 1120. Xуброни арзиши дороии беасос
1. {ангоми имконнопазирии дар шакли асл баргардонидани амволи беасос бадастовардашуда ё нига[дошташуда бадастоваранда бояд ба xабрдида арзиши аслии ин амволро дар рeзи ба даст овардани он пардозад, инчунин зарари вобаста ба таuйир ёфтани арзиши минбаъдаи амвол бамиёномадаро, агар бадастоваранда арзиши онро фавран, баъди ого[b ёфтан аз дороии беасос xуброн накарда бошад, xуброн намояд.
2. Шахсе, ки беасос амволи uайрро муваrrатан, бидуни нияти ба даст овардани он ё тавассути хизматрасонии uайр истифода бурдааст, бояд ба xабрдида чизи дар натиxаи чунин истифода бадастовардаашро мувофиrи нархе, ки дар ваrти хатми истифода ва дар ма[алли анxом додани он мавxуд буд, xуброн намояд.

Моддаи 1121. Оrибат[ои беасос ба шахси дигар додани [уrуr
Шахсе, ки бо ро[и гузашт талабот ё ба тарзи дигар [уrуrи марбутаашро дар асоси e[дадории вуxуднадошта ё беэътибор ба шахси дигар додааст, [уrуr дорад барrарор намудани [олати rаблb, аз xумла ба e баргардонидани [уxxат[ои тасдиrкунандаи [уrуrи ба e интиrолдодашударо талаб кунад.

Моддаи 1122. Ба xабрдида баргардонидани даромад[ои гирифтанашуда
1. Шахсе, ки беасос амволро гирифтааст ё нига[ доштааст, бояд ба xабрдида тамоми даромадеро, ки e ба даст овардааст ё мебоист аз ин амвол аз ла[зае, ки беасосии дороиро фа[мидааст ё мебоист фа[мад, ба даст овардааст, баргардонад ё xуброн намояд.
2. Ба маблаuи дороии беасоси пулb бояд аз [амон ваrте, ки бадастоваранда дар хусуси беасосии ба даст овардан ё нига[дории маблаuи пулb фа[мидааст ё мебоист фа[мад барои истифодаи маблаuи uайр (моддаи 426) фоиз[о ба [исоб гирифта шаванд.

Моддаи 1123. Xуброни хароxоти амволе, ки бояд баргардонида шавад
{ангоми баргардонидани амволи беасос бадастовардашуда ё нига[дошташуда (моддаи 1119) ё xуброни арзиши он (моддаи 1120) бадастоваранда [уrуr дорад xуброни хароxоти зарурии вобаста ба нига[дошт ва э[тиёти амволро аз [амон ваrте, ки он вазифадор аст даромадро баргардонад (моддаи 1122), бо ба[исобгирии даромади гирифта, аз xабрдида талаб намояд. {уrуrи xуброни хароxот дар [олати аз xониби бадастоваранда rасдан нига[ доштани амволи баргардонидашаванда аз даст дода мешавад.

Моддаи 1124. Дороии беасосе, ки баргардонида намешавад
Ин[о ба сифати дороии беасос баргардонида намешаванд:
1) амволи барои иxрои e[дадорb то фарорасии мe[лати иxро додашуда, агар дар e[дадорb тартиби дигаре пешбинb нагардида бошад;
2) амволи xи[ати иxрои e[дадорb бо гузашти мe[лати даъво додашуда;
3) музди ме[нат ё пардохт[ои ба он баробаркардашуда, нафаrа, кeмакпулb, ротиба (стипендия), xуброни зарари ба [аёт ё саломатb расонидашуда, алимент ё дигар маблаu[ои пулие, ки ба ша[рванд ба сифати воситаи рeзгузаронb фаро[ам оварда шудааст, [ангоми мавxуд набудани бевиxдонb аз xониби e ё иштибо[и [исобb;
4) маблаu[ои пулb ё дигар амвол, агар бадастоваранда исбот намояд, ки шахси баргардонидани амволро талабкарда дар мавриди мавxуд будани e[дадорb ого буд ё амволро бо маrсад ои хайрхо[она ба e додааст.


RОНУНИ
XУМ{УРИИ ТОXИКИСТОН

(Ахбори Маxлиси Олии Xум[урии Тоxикистон соли 1999, №12, моддаи 324)

Дар бораи rабул кардани rисми дуюми Кодекси граждании Xум[урии Тоxикистон

Моддаи 1. Rисми дуюми Кодекси граждании Xум[урии Тоxикистон rабул карда шавад (минбаъд rисми дуюми Кодекс).
Моддаи 2. Аз 1 июли соли 2000 зерфасли 2 “Навъ[ои ало[идаи e[дадори[о”-и фасли сеюм, “{уrуrи e[дадорb”-и Кодекси граждании Xум[урии Тоxикистон, ки бо Rонуни Xум[урии Тоxикистон аз 28 декабри соли 1963 “Дар бораи тасдиrи Кодекси граждании Xум[урии Тоxикистон” ва rонун[ои Xум[урии Тоxикистон, ки мувофиrи он[о ба фасл[ои ишорашудаи Кодекси граждании Xум[урии Тоxикистон таuйироту илова[о ворид карда шудаанд, беэътибор дониста шавад.
Моддаи 3. Минбаъд, то мутобиr гардондани rонун[о ва дигар санад[ои у у ии дар rаламравии Xум[урии Тоxикистон амалкунанда бо rисми дуюми Кодекс rонун[о ва дигар санад[ои [уrуrии Xум[урии Тоxикистон то ваrте истифода бурда мешаванд, ки он[о хилофи rисми дуюми Кодекс набошанд.
Моддаи 4. Rисми дуюми Кодекс нисбат ба муносибат[ои [уrуrи гражданb, ки баъди татбиr гардидани он ба вуxуд омадааст, истифода бурда мешавад.
Аз рeи муносибат[ои [уrуrи гражданb, ки то дар амал татбиr гардидани он вуxуд омадааст, rисми дуюми Кодекси граждании Xум[урии Тоxикистон нисбат ба он [уrуr[о ва вазифа[о истифода бурда мешавад, ки он[о баъди ба амал татбиr кардани он ба вуxуд меоянд.
Моддаи 5. Меъёр[ои барои тараф[о [атмии rисми дуюми Кодекс оид ба асос[о, оrибат[о ва тартиби бекор кардани навъ[ои ало[идаи шартнома[о, инчунин нисбат ба шартнома[ое, ки баъди татбиrи rисми дуюми Кодекс, сарфи назар аз санаи бастани он, амал мекунанд, татбиr карда мешаванд.
Меъёр[ои барои тараф[о [атмии rисми дуюми Кодекс дар бораи xавобгарb барои вайрон кардани e[дадори[ои шартномавb, агар чунин rонуншиканb баъди дар амал татбиr гардидани rисми дуюми Кодекс рух дода бошад, ба истиснои [олат[ое, ки агар дар шартнома[ои то 1 июли соли 2000 басташуда барои чунин rонуншиканb навъи дигари xавобгаpb пешбинb шудааст, истифода бурда мешавад.
Моддаи 6. Меъёр[ои rисми дуюми Кодекс дар rисмате, ки ба а[д[о вобаста ба rитъа[ои замин марбут аст, то [адде истифода бурда мешавад, ки равиши онро rонунгузории замин иxозат меди[ад.


Президенти
Xум[урии Тоxикистон Э. РА{МОНОВ
ш.Душанбе 11 декабри соли 1999
№ 884


RАРОРИ МАXЛИСИ ОЛИИ
XУМ{УРИИ ТОXИКИСТОН

(Ахбори Маxлиси Олии Xум[урии Тоxикистон соли 1999, №12, моддаи 325)

Оиди мавриди амал rарор додани rисми дуюми Кодекси граждании Xум[урии Тоxикистон

Маxлиси Олии Xум[урии Тоxикистон rарор мекунад:
1. Rисми дуюми Кодекси граждании Xум[урии Тоxикистон пас аз интишори расмb аз 1 июли соли 2000 мавриди амал rарор дода шавад.
2. {укумати Xум[урии Тоxикистон дар мe[лати шаш мо[ аз рeзи мавриди амал rарор додани rисми дуюми Кодекси граждании Xум[урии Тоxикистон:
- rарор[ои худро бо rисми дуюми Кодекси граждании Xум[урии Тоxикистон мутобиr намояд;
- дар бораи бо rисми дуюми Кодекси граждании Xум[урии Тоxикистон мутобиr гардондани rонунгузории Xум[урии Тоxикистон пешни[од манзур кунад.


Раиси Маxлиси Олии
Xум[урии Тоxикистон С. РАXАБОВ
ш.Душанбе 11 декабри соли 1999
№ 885







Заголовок 1 Заголовок 2 Заголовок 3 Заголовок 4 Заголовок 5 Заголовок 6 Заголовок 7 Заголовок 915

Приложенные файлы

  • doc 23681208
    Размер файла: 1 MB Загрузок: 0

Добавить комментарий